[{"project_id":24,"project_code":"P2016-24","project_name":"Кристалл торын динамик, соронзон бүтэц, оптик шинж чанарууд ба эрэмблэлтийн судалгаа","project_name_eng":"Study of the Crystal Lattice Dynamics, Magnetic and Optical Properties and Ordering Processes","abstract_mn":"Дэвшүүлж буй төсөл нь МУИС-д хатуу биеийн онол, туршилтын судалгааг цаашид хөгжүүлэх, залуу судлаачдыг энэ  чиглэлээр мэргэшүүлэх ач холбогдолтой бөгөөд энэ сэдвээр 2 докторантыг сургах юм. Уг төслийн үр дүнд нийтлүүлэх эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, бүтээлүүд МУИС-ийн олон улсын зэрэглэлийг дээшлүүлэхэд хувь нэмрээ оруулна.","abstract_eng":"Дэвшүүлж буй төсөл нь МУИС-д хатуу биеийн онол, туршилтын судалгааг цаашид хөгжүүлэх, залуу судлаачдыг энэ  чиглэлээр мэргэшүүлэх ач холбогдолтой бөгөөд энэ сэдвээр 2 докторантыг сургах юм. Уг төслийн үр дүнд нийтлүүлэх эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, бүтээлүүд МУИС-ийн олон улсын зэрэглэлийг дээшлүүлэхэд хувь нэмрээ оруулна.","start_date":"2014-12-30T00:00:00","end_date":"2015-12-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1030,"project_code":"P2016-1030","project_name":"Биноид ба түүний судалгаанд комьютер ашиглах нь","project_name_eng":"Binoid and using computer","abstract_mn":"Энэ төслөөр биноид гэгдэх шингээгч элемент бүхий хагас бүлэг дээр коммутатив алгебрын ухагдхуунуудаас оруулж шинэ үр дүнгүүд гаргах мөн уг судалгаандаа компьютер ашиглах боломжуудын талаар судлах болно. \nҮүний тулд \n1. Биноид ба түүний чанарууд\n2. Биноид олонлог\n3. Биноид олонлогийн хуваалт\n4. Биноидын нормалчлал\n5. Биноидын гомоморфизм\n6. Смэш (хүчтэй) үржвэр\n7. Яг дараалал\n8. Хэмжээс\n9. Цагирагийн Гильберт-Күнзийн функц ба үржүүлэгч\n10. Биноидын Гильберт-Күнзийн функц\n11. Зарим төгсгөлөг төрөгдсөн биноидууд\n12. Төгсгөлөг төрөгдсөн үл хураагдах биноидуудын Гильберт-Күнзийн функцийг CoCoA болон бусад программуудыг ашиглан тооцоолох боломжууд\n13. Бусад чиглэлүүдтэй хэрхэн холбогдож үр дүнд хүрч болох\nгэсэн алхмуудаар гүйцэргэнэ.","abstract_eng":"Let $(R,\\mathfrak{m})$ be a commutative Noetherian local ring of dimension $d$ and containing a field $K$ of positive characteristic $p$. For an ideal $I$ and a prime power $q=p^e$ we define the ideal $I^{[q]}=\\langle a^q|a\\in I\\rangle$ which is the ideal generated by the $q$th power of the elements of $I$.\nLet $I$ be an $\\mathfrak{m}$-primary ideal of $R$ and $M$ a finite $R$-module. Then the $R$-modules $M/I^{[q]}M$ have finite length. The \\emph{Hilbert-Kunz function} of $M$ with respect to $I$ is $$HKF(I,M)(q)=\\len(M/I^{[q]}M).$$ \nIf $M=R,I=\\mathfrak{m}$ then we have the classical Hilbert-Kunz function $HKF(\\mathfrak{m},R)(q)=HK_R(q)$, introduced by Kunz \\cite{Kunz}. He also showed that $R$ is regular if and only if $HK_R(q)=q^d$.\nIn \\cite{Monsky}, P.Monsky proved that there is a real constant $c(M)$ such that $$\\len(M/I^{[q]}M)=c(M)q^d+O(q^{d-1}).$$\nThe \\emph{Hilbert-Kunz multiplicity} $e_{HK}(I,M)$ of $M$ with respect to $I$ is $$e_{HK}(I,M):=\\lim_{q\\rightarrow\\infty}\\dfrac{\\len(M/I^{[q]}M)}{q^d}.$$\n\nIf the rings are of a more combinatorial nature, like for example monoid rings (\\cite{Eto}, \\cite{Watanabe}, \\cite{Bruns}), Stanley-Reisner rings and binomial hypersurfaces (\\cite{Conca}), we have positive answers for all these problems. \nAlso, the proofs in these cases are easier compared to the methods of P. Monsky, C. Han, P. Teixeira (\\cite{MonHan}, \\cite{MonTei04}, \\cite{MonTei06}) or the geometric methods of H. Brenner, V. Trivedi (\\cite{Bre06}, \\cite{Bre07}, \\cite{TriFak03}, \\cite{Trivedi1}, \\cite{Trivedi2}, \\cite{Trivedi07}). \nSo we want to generalize these results to a broad and unified concept of a combinatorial ring. For that we work with a new combinatorial structure namely binoids which were introduced in the thesis of S. Boettger \\cite{Simone}.\nA binoid $(N,+,0,\\infty)$ is a monoid with an absorbing element $\\infty$ which means that for every $a\\in N$ we have $a+\\infty=\\infty+a=\\infty$. In the first chapter we will give the basic properties of binoids and related objects, namely $N$-sets and its partitions, homomorphisms, smash products, exact sequences. Also we will give the definition and some properties on the dimension of binoids and their binoid algebras.\n\nIn the second chapter we will define the Hilbert-Kunz function and multiplicity of binoids. This function is given by counting the elements in certain residue class binoids, and not the K-dimension of residue class rings. \nWe define the Hilbert-Kunz function and Hilbert-Kunz multiplicity not only for binoids but also for $N_+$-primary ideals of $N$ and a finitely generated $N$-set in the following way:\n\nLet $N$ be a finitely generated, semipositive binoid, $T$ a finitely generated $N$-set and $\\mathfrak{n}$ an $N_+$-primary ideal of $N$. Then we call the number $$\\hkf^N(\\mathfrak{n},T,q)=\\hkf(\\mathfrak{n},T,q):=\\# T/([q]\\mathfrak{n}+T)$$ (where for a finite binoid we do not count $\\infty$) the Hilbert-Kunz function of $\\mathfrak{n}$ on the $N$-set $T$ at $q$. In particular, for $T=N$ and $\\mathfrak{n}=N_+$ we have $$\\hkf(N,q):=\\hkf(N_+,N,q)=\\#N/[q]N_+.$$\nNote that this function is defined for all $q\\in\\n$, not only for powers of a fixed prime number. Also note that this residue construction is possible in the category of binoids, not in the category of monoids. The combinatorial Hilbert-Kunz multiplicity is the limit of this function divided by $q^{\\dim N}$, provided this limit exists and provided that there is a reasonable notion of dimension.\n\nIt turns out that the Hilbert-Kunz function of a binoid for $q=p^e$ is the same as the Hilbert-Kunz function of its binoid algebra over a field of characteristic $p$. \nHence from here we have a chance to study the above mentioned five problems, by just studying the binoid case. \n\nSince the Hilbert-Kunz function of binoids is given by just counting elements, not vector space dimensions, this reveals clearer the combinatorial nature of the problem.\nFor example we have $$\\dim_K K[N]/K[N_+]^{[q]}=\\dim_K K[N/[q]N_+]=\\# N/[q]N_+. $$ \nSo the computation of the Hilbert-Kunz function and multiplicity of a binoid is in some sense easier than the  standard Hilbert-Kunz function and multiplicity. \n\nAlso in Chapter 2, we develop the Hilbert-Kunz theory of binoids and prove the following main theorem.\n\\intr\nLet $N$ be a finitely generated, semipositive, cancellative, reduced binoid and $\\mathfrak{n}$ be an $N_+$-primary ideal of $N$. Then $e_{HK}(\\mathfrak{n},N)$ exists and is a rational number.\n\\intre\nNote that this is a characteristic free statement and that the existence does not follow from Monsky's theorem. From this result we can deduce a positive answers to our five problems.\n\nTo prove this theorem we use several reduction methods: If all less dimensional finitely generated, cancellative, semipositive (torsion-free) and integral binoids have a rational Hilbert-Kunz multiplicity then\n\\begin{enumerate}\n \\item Non integral but reduced binoids have a rational Hilbert-Kunz multiplicity\n \\item for non reduced binoids there is at least a bound for the Hilbert-Kunz multiplicity.\n\\end{enumerate}\nTo prove these reduction methods, we develop the notion of exact and strongly exact sequences of $N$-sets and their properties.\n\nIn Chapter 3, we will study the partitions of the $N$-sets $\\qn$. K.-I.Watanabe showed in his paper (\\cite{Watanabe}), that for toric rings there are finitely many non-isomorphic irreducible components in these partitions. So we will prove the same result for finitely generated, positive, integral, torsion-free and cancellative binoids. For that we will study irreducible $N$-sets, partition of $N$-sets and their normalization. \n\nAlmost all our results are for cancellative binoids. One problem in the non-cancellative case is already the dimension of a binoid. The right candidate for the dimension of a finitely generated binoid $N$ is $$\\max\\{\\rk \\Gamma_\\mathfrak{p}\\mid \\mathfrak{p}\\text{ prime ideal of } N\\}$$ where $\\Gamma_\\mathfrak{p}$ is the difference group of $N/\\mathfrak{p}$, and the right candidate for doing Hilbert-Kunz theory in a semipositive, finitely generated binoid is $$\\dim N=\\max\\{\\rk \\Gamma_\\mathfrak{p}\\mid \\mathfrak{p}\\text{ prime ideal}, N_+ \\text{ lies on the cancellative component of $\\mathfrak{p}$}\\}.$$\nWe would like to prove the theorem also in this case. From our result we get at least, by arguing in the ring setting, that the Hilbert-Kunz multiplicity for reduced binoid algebras in fixed positive characteristic is rational.\n\nFor non reduced binoids we have only a bound. Moreover, if we can compute the Hilbert-Kunz function of any non-cancellative and reduced binoid then we can compute it for non-cancellative and non-reduced binoids (see Proposition \\ref{make integral}) as well.","start_date":"2016-01-03T16:00:00","end_date":"2016-07-21T15:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1080,"project_code":"P2016-1080","project_name":"Хэнтийн нурууны эртний мөстлөгийн ул мөрүүд болон тэдгээрээс орчин үеийн ландшафтад (гадаргын хэлбэр болон гадаргын урсац) үзүүлэх нөлөөллийн үнэлгээ","project_name_eng":"Impact of paleoglaciation on present landscape in the Khentii Mountain Range","abstract_mn":"Энэхүү төслийн хүрээнд богино хугацааны (2015-2016) судалгааг Хэнтий нуруунд явагдсан мөстлөгийн насыг болон мөстлөгийн тархалтыг геологийн цаг хугацаагаар нарийвчлан тодорхойлж, тэдгээр мөстлөгийн ухралтаас өнөөдөр ямар ямар ландшафтууд гадаргад үлдсэн болох, тэдгээрийн хувьсал өөрчлөлтөөр орчны өнгөн хөрсний элэгдэл, эвдрэл, ул хөрсний цэвдгийн гүний тархалтын өөрчлөлт, болон Хэнтий нуруунаас эх авдаг Тэрэлж, Туул, Хэрлэн, Онон, Хараа, Ерөө зэрэг томоохон голуудын гадаргын усны нөөц, горим гэх зэрэг байгалийн үндсэн элементүүдэд үзүүлэх нөлөөллийг нарийвчлан үнэлэх суурь судалгааг цогцоор нь гүйцэтгэж, тэдгээр ландшафтуудын хувьслын хурдыг тогтоож, цаашдын урт хугацааны (2015-2115, 2115-3115 гэх мэт зуун, мянган, сая жилийн) байгалийн хувьсал өөрчлөлтийн талаар урьдчилсан таамаглал дэвшүүлэх болно.","abstract_eng":"The purpose of this study is to date and reconstruct paleoglaciers extent in the Khentii Mountain Range, to estimate their impact on the present landscapes including soil erosion, changes in depth of permafrost and surface water regime of large rivers, Kherlen, Onon, Tuul, etc. and to predict the long-term evolution in the landscapes.","start_date":"2015-01-01T16:00:00","end_date":"2015-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":73,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Геохими-Геоморфологийн Судалгааны Лаборатори,","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1081,"project_code":"P2016-1081","project_name":"Байгалийн бүс, бүслүүрийн экосистемийн урт хугацааны өөрчлөлтийн судалгаа","project_name_eng":"Long-term changes in ecosystemt of natural zones","abstract_mn":"Энэхүү төслийн хүрээнд дараах үр дүнгүүдийг хүлээлгэн өгнө. Үүнд::\n\n1.\tБайгалийн бүс бүслүүрийн шилжилт, экосистемийн үйлчилгээний өөрчлөлтийн үнэлгээг газарзүйн мэдээллийн системийг ашиглан зайнаас тандан судлах\n2.\tБүс нутгийн хөгжлийн үзэл баримтлалыг байгалийн нөөц, эрдэс баялагтай уялдуулан үнэлгээ хийж, үйлдвэр аж ахуйн хөгжлийн төлөв тогтоох\n3.\tУур амьсгалын өөрчлөлт, эмзэг салбаруудын эрсдлийг тооцон аймаг, орон нутгийн тогтвортой хөгжлийн бодлогын загварыг тогтоох\n4.\tЭкосистемийн өвөрмөц байдал, уламжлалт хэв маяг хосолсон ногоон соёл иргэншлийн загвар\n5.\tДэлхийн соёлын болон байгалийн өвийн ангилалд хамруулах газар нутгийн талаарх тойм судалгаа","abstract_eng":"This project aims to provide the following results:\n1. to estimate transfer of natural zones and changes in ecosystem's reaction using geographic information system and remote sensing,\n2. to estimate concepts of regional development and prospect industrial development based on natural resources and minerals,\n3. to model local sustainable development based on climate change and risk of susceptible parts,\n4. to model green civilization coupled with ecosystem's peculiarity and traditional style,\n5. to survey the specific regions to be applied to a classification of the World cultural and natural inheritance","start_date":"2013-11-01T16:00:00","end_date":"2016-10-31T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1098,"project_code":"P2016-1098","project_name":"МУИС-ын дэргэд Монгол-Солонгосын Хамтарсан Биологийн Олон Янз Байдлын Судалгааны Төв байгуулах","project_name_eng":"Biodiversity Research Program and Establishment of Mongolia-Korea Biodiversity Research Cooperation Center” at the National University of Mongolia, Mongolia","abstract_mn":"Одоогийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим, хуучнаар Биологи, биотехнологийн сургууль нь БНСУ-ын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэнтэй 2011 онд Харилцан Ойлголцлын Санамж Бичигт гарын үсэг зурсанаас эхлэн нягт хамтын ажиллагааг өрнүүлэн ажиллаж байна. \nХамтын ажиллагааны хүрээнд хоёр талууд хамтарсан судалгааг явуулж улмаар туршлага судлах, харилцан мэдээлэл солилцох, залуу судлаачдыг дэмжих, харилцан ажилтан солилцох, хамтарсан хурал зохион байгуулах, МУИС-ийн дэргэд хамтарсан судалгааны төв болох урт хугацааны судалгааны хээрийн лабораторийг байгуулах зэрэг талууд дээр хамтран ажиллаж байна.\nУлмаар 2012 оны 6 сард Улаанбаатар хотноо БОЯБ-ын хамтарсан судалгаа хэрэгжүүлэх зорилгоор Зөвшилцлийн гэрээг байгуулж МУИС-ийн дэргэд Хамтарсан судалгааны төв байгуулах, хамтарсан судалгааны санхүүжилтийн асуудлыг шийдвэрлэн 2013-2016 онуудад хэрэгжүүлэх тохиролцов.","abstract_eng":"Department of Biology, School of Arts and Sciences (previously named as the School of Biology and Biotechnology), National University of Mongolia (for further as DB-NUM), has collaborated closely with the National Institute of Biological Resources, Ministry of Environment of the Republic of Korea (for further as NIBR), since 2011 in accordance with the signed Memorandum of Understandings (MOU). The agreement recognized the importance of cooperation on biodiversity conservation based on the principles of mutual respect and reciprocal benefits, and allowed researchers and faculty members of both Institutions to share knowledge, information and experiences, in particularly conduct joint field survey on biological diversity in Mongolia and training young researchers and staffs at the Institute of Biological Resources (NIBR).\n\nOn June 19, 2012, to strengthen and promote further bilateral cooperation between Mongolia and Republic of Korea, a Memorandum of Agreement on Bilateral Cooperation for Research and Conservation Biodiversity and for establishment of Joint Biodiversity Research Cooperation Center at the National University of Mongolia has signed in Ulaanbaatar. The main objective of this MoA is to start a joint research project between Korea and Mongolia, and develop a cooperative project for investigation and research on the wildlife and plants in Mongolia. The bilateral cooperation between NIBR and DB-NUM has appointed the priority for providing a scientific basis for development of strategic programs, management, protection and conservation of biological resources. \n\nIn December, 2013, the School of Biology and Biotechnology has proposed the 3-year project proposal entitled as “Biodiversity Research Program and Establishment of Joint Long Term Ecological Research Station in Mongolia” at the National University of Mongolia” and NIBR has approved proposal and implementation has begun since 01 November, 2013.","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":71,"sponsor_name":"Солонгосын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэн","performer_id":14,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1033,"project_code":"P2016-1033","project_name":"Цэвдэгтэй бүсийн гадаргын болон газрын доорх усны хөдлөл зүйг изотопын аргаар тооцох нь","project_name_eng":"Dynamics of surface and groundwater interaction in the permafrost area using stable isotopic analysis","abstract_mn":"Байгалийн усны эргэлт нь агаар мандал, газар бүрхэвч, чулуулагт хий шингэн, хатуу хэлбэрт оршин байнгын тасралтгүй эргэлтэнд оршдог билээ. Тиймээс түүний хөдлөл зүйг судлах нь тухайн системийг бүрэн таних боломж бүрдүүлнэ. Монгол орны хувьд газар нутгийн 63 хувьд цэвдэг алаг цоог болон үргэлжилсэн хэлбэртэйгээр тархсан байдаг нь усны эргэлтэнд үзүүлэх нэг чухал элемент болж байдаг. Ялангуяа Монгол Улсын хамгийн идэвхтэй сав газрын хувьд Туул голын хөндийд орших Улаанбаатар хотын хувьд гадаргын болон газрын доорх усны хөдлөл зүй, бохирдуулагчийн зам, түүнд нөлөөлөх цэвдэгт давхаргын нөлөөг судлах нь бидний цаашдын усны бодлого төлөвлөлтөнд чухлаар тавигдаад байгаа асуудал юм. Одоогийн байдлаар Монгол орны хувьд гадаргын, газрын доорх усны хоорондын харилцан хамааралд цэвдгийн тархалт, ул хөрсний улирлын хөлдөлт, гэсэлт хэрхэн нөлөөлөхийг тодорхойлсон судалгаа хийгдээгүй байна.\nУг судалгааны үр дүнд цэвдгийн алаг цоог тархалттай Туул голын хөндийд гадаргын ус олон хур борооны ус хэрхэн тархдаг, суурь болон шууд урсац, хур тунадасны ус (дулааны болон хүйтний улиралд) газрын гүнд хэрхэн нэвчиж усны бүрдлийн системийн ерөнхий дүр зургийг гаргах юм. Мөн улирлын хөлдөлтийн гүн, хөдлөлзүйг талбайн бусад мониторингийн өгөгдлүүдтэй холбон харилцан хамаарал шүтэлцээг илрүүлэн загварчлалд тусгаж өгнө. Ингэснээр судалгаа явуулсан талбайн ерөнхий улирлын хөлдөлтийн гүн, хөдлөлзүй тодорхой болно. Улирлын хөлдөлтийн хөдлөлзүйг усны загварчлалд тусгаснаар \n\n(1) Изотопын шинжилгээний үр дүнд Туул голын суурь урсацыг тодорхойлох, түүнд улирлын гэсэлт, хөлдөлт хэрхэн нөлөөлдөг болох\n(2) улирлын цэвдэг,гадаргын болон газрын доорх усныбаланс хоорондын хамаарлыг янз бүрийн нөхцөлд турших боломж олдоно,\n(3) Туул голын хөндийд ирэх усны эх үүсвэрийн бүрдэл, чиглэлийг тодорхойлсноор газар ашиглалт, уур амьсгалын янз бүрийн нөхцлийг туршиж тохирсон менежментийн арга зүйг хэрэгжүүлэх үндэс бий болно. \n\nИймээс Туул голын сав газарт улирлын хөлдөлтийн горим, гүнийг тодорхойлох, газрын доорх усны ашиглалт хэрхэн нөлөөлөхийг тодруулах, уур амьсгалын нөлөөнд хэрхэн өөрчлөгдөх чиг хандлагыг тогтоох нь ихээхэн ач холбогдолтой юм. Цаашлаад Монгол орны цэвдэгт бүс нутгуудын гидрологийн асуудалд цэвдгийн өөрчлөлтийн нөлөөг тусгах нь усны нөөцийн ирээдүйн хандлагыг зөв тодорхойлоход туслах өндөр ач холбогдолтой болно.","abstract_eng":"One of the pressing problems in water sector is the issues of water quality and supply to Ulaanbaatar city in which nearly ½ of Mongolian population resides. Through determining recharge contribution of each sources, and understanding dynamics of surface and groundwater interaction, knowledge based management decisions can be made. Though, to the best of our knowledge, there is only one published study using isotopic analysis for identification of sources of alluvial ground water of Tuul River basin and interaction between ground and surface water. According to this study, northern tributaries and ground water from northern part of Ulaanbaatar contributes up to 54% and winter precipitation contributes up to 12% of alluvial ground water of Tuul River Basin, in addition to recharge contribution of Tuul River. Due to climate change and thawing of permafrost, various changes such as decrease in ground water supply, increase in base flow, changes in quality have been observed. Similar phenomena such as increase in thaw depth, increase in nitrate and ammonia in water supply wells have been observed in Ulaanbaatar area. This indicates that changes in permafrost, and soil pollution in gerhoroolol, underlain by discontinuous permafrost zone, can affect ground supply and quality. However, we have not encountered a study that aimed to determine recharge contributions of each sources and define the role of permafrost in hydrological cycle. \nThe result of the project will be described dynamics of surface and groundwater interaction in the discontinuous permafrost region of the Tuul river basin.  Expected outcomes of the project will be defined followings: \na)\tUnderstanding of recharge contributions of each sources  (rainfall, snowmelt, surface water), base flow dynamics  in permafrost area;\nb)\tDefined role  of  permafrost, underlain the northern tributaries of the Tuul river basin;\nc)\tPolicy relevant recommendation on land and climate change impacts on surface and groundwater in the permafrost region;\nd)\tWorkshops and trainings of young hydrological researchers on advanced methods of hydrology, particularly in models of isotope analysis;\ne)\tAt least onearticle to peer reviewed international journal\nThe overall result will be a key understanding of surface water reaction to the permafrost region of Mongolia.","start_date":"2015-11-30T00:00:00","end_date":"2017-01-30T16:00:00","sponsor_id":9,"sponsor_name":"Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1166,"project_code":"P2016-1166","project_name":"Сургалтанд Ашиглах Хүртэхүйн Туршилтын Инженерчлэлийн Хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Development of Haptic Training Simulations for Engineering","abstract_mn":"Бид хүртэхүйн туршилтын инженерчлэлийг Монголд хөгжүүлэх бүрэн боломжтой гэж үзэж байгаа бөгөөд ялангуяа анагаах ухааны болон механик инженерийн сургуульд хийгдэх олон туршилтыг лабораторийн орчинд, аюулгүй байдал, цаг хугацаа, өртөг зардлын асар хэмнэлтэйгээр виртуаль орчинд үүсгэх үндэс суурь тавигдана. Тухайлбал өвчтөнд судас тариа хийх гэх мэт туршилтыг өвчтөн дээр туршиж, дадлага хийх явдал\nулам бүр хязгаарлагдмал болж байгаа бөгөөд энэ туршилтыг тусгай биет бэлдцийг өндөр өртгөөр худалдан авч, зардал ихтэйгээр гүйцэтгэж байна (Зураг. 2). Ирээдүйд хүртэхүйн туршилтыг сургалтанд бодит болон биет байдлаар хийх явдал салбар бүрт багасаж, хабтик технологи дээр суурилна гэдэг нь эргэлзээгүй. Тиймээс бид\nСургалтанд Ашиглах Хүртэхүйн Туршилтын Инженерчлэлийн Хөгжүүлэлт сэдэвт судалгааны төслийг дэвшүүлж байна.","abstract_eng":"It will be the pioneer attempt to develop haptic training simulator. By simulating haptic training in virtual reality using haptic feedback devices, several advantages are offered by such a simulation system, including effective learning without any fear of making mistakes, possibility of repeating various operations, ease of evaluating student performance, and low-cost training even without an instructor. The most of the haptic training simulation and devices were produced in developed countries and their research institutes. However, we need to consult for domestic software and electronics companies to make simple haptic simulation devices and software solutions for common haptic training simulations.","start_date":"2015-11-30T00:00:00","end_date":"2017-08-30T15:00:00","sponsor_id":59,"sponsor_name":"АХБ-ны санхүүжилттэй \"Дээд боловсролын шинэчлэл\" төсөл","performer_id":22,"performer_name":"Мэдээлэл, компьютерийн ухааны тэнхим, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, МУИС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1184,"project_code":"P2016-1184","project_name":"Говийн бүс нутгийн давст нууруудын гидрохимийн судалгаа","project_name_eng":"Hydrochemical research of saline lakes of the Gobi desert region","abstract_mn":"Нуур нь хонхор газар хуримтлагдан тогтсон далай тэнгистэй холбоогүй эх газрын өвөрмөц экологийн орчинг бүрдүүлэгч хуурай газрын усны нэг төрөл бөгөөд цэнгэг болон давстай гэсэн хоёр хэлбэрээр бий болдог. Нуурууд нь гарал үүсэл, бүс нутгийн онцлог, цаг агаараас хамааран эрдэсжилтээрээ өөр өөр буюу цэнгэг ба давстай гэж хоёр ангилдаг. Манай оронд нийт 0.1км2-аас дээш талбайтай 3500-аад нуур байдаг ба ихэнх давст нуурууд нь баруун бүс нутгаар тархсан байдаг. Бид Говь-Алтай аймгийн давст нууруудыг сонгон судлах бөгөөд энэ бүс нутаг нь говийн их мужид хамаарах бөгөөд байгалийн бүс, бүслүүрийн хувьд гол төлөв говь, цөлийн бүсэд оршдог. Судалгааны бүс нутаг болох Говь-Алтай аймаг нь Төв Азийн гадагш урсгалгүй ай савд багтах бөгөөд Алтайн Их мужид далайн түвшнээс дээш 2181 метр өндөрт оршдог. Эдгээр нуурууд нь эх газрын хуурай уур амьсгалтай нөхцөлд оршдог тул давс үүсэх үйл явц харьцангуй хурдан явагддаг байна. Судалгааны хүрээнд говийн давст нууруудын гарал үүсэл, оршин тогтнох бүс нутаг, хүрээлэн буй орчны нөлөөллийг судална. Мөн эдгээр давст нуурууд уулс хоорондын гадагш урсгалгүй хотгорт тохиолддог учраас харьцангуй өндөр эрдэстжилттэй байна. Энэ нь өөрийн судалгааны үр дүн болон олон жилийн өмнөх судалгааны үр дүнтэй харьцуулахад жилээс жилд эрдэсжилт ихэссэн нь харагдаж байна. Мөн уулархаг бүсийн давст нууруудад зэс, мышакын хэмжээ гадаргын усны стандарт(0.01мг/л)-аас их агуулгатай байгаа нь уулын чулуулаг угаагдан нуурын усанд орох болон ойролцоох уул уурхайгаас шалтгаалж ихэссэн байж болно. Энэхүү судалгааны ажил нь давст нуурын усны чанар, найрлагын талаар өгүүлж түүнд агуулагдах ионуудыг бактерийн бүлгэмдлийн судалгаатай харьцуулан судлан эмхэтгэн боловсруулж бусад судалгааны үр дүнтэй харьцуулан давст нуурын усны хүрээлэн буй орчны бохирдолд өртсөн эсэхэд үнэлгээ дүгнэлт өгөх болно.","abstract_eng":"A lake is an area of variable size filled with water, localized in a basin, that is surrounded by land, apart from any river or other outlet that serves to feed or drain the lake. Lakes differ by mineralization depending on regional characteristics, origin and weather condition and classified as fresh and saline. There are approximately 3500 lakes (>0.1 km2 area) in Mongolia. These lakes located in the Western part of Mongolia. Govi-Altai province exists in the western part of Mongolia elevated at 2181 m above sea level. The province has continental dry climate and belongs to Altai regions. We will be aimed to investigate saline lakes in Govi-Altai province where Gobi desert region in Mongolia. Saline lakes which located in Govi-Altai province, relatively high content of saline and mineralization due to exist in harsh climate condition. Saline lake waters mineralization and saline content were higher than previous research. According to this feature, lake water chemical component able to increase each year due to climate change, water useage etc, antropogenic and natural activities. On the other hand, arsenic content in lake water, was determined higher than in acceptable concentration of Mongolian national standard of surface water (As: 0.01 mg/l) due to soil weathering, rock dissolution and impact of mining activity. The current study will purpose are to study hydrochemical component of saline lakes, to compare bacterial community study, to compare and assess saline lake water in Govi-Alai province, Mongolia.","start_date":"2014-12-31T00:00:00","end_date":"2016-10-31T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1165,"project_code":"P2016-1165","project_name":"Тархины MRI Мэдээллээс Альцгеймер Өвчнийг Эрт Үед Оношлох Судалгаа","project_name_eng":"Earlier Alzheimer's disease diagnostic research based on Brain MRI Data","abstract_mn":"Энэ төслийн ажлаар бид монголын эмч мэргэжилтэнгүүдэд шаардлагатай байгаа програм хангамжийн суурийг бэлтгэж өгөх бөгөөд тус програм хангамж нь MRI зургаас хиппокампусын хэсгийг ялгаж зургийн чанарыг сайжруулж эмчид харуулах бөгөөд эмч мэргэжилтэн зураг дээрээс хиппокампус гараар сегментчилж Компьютер графикийн аргаар 3 хэмжээст (3D) эзэлхүүнийг харуулж мөн Компьютер тооцооллоор эзэлхүүнийг нарийвчлалтай тооцоолж өмнөх зурагтай харьцуулах боломжыг олгох юм.","abstract_eng":"This project work, we provide the software tool for Mongolian doctors in which MRI images are enhanced and a hippocampus of brain is segmented for ealier diagnosis of Alzheimer's disease. Hippocampus’s volume reduction  is a main prediction of Alzheimer's disease. Our suggested software provides 3-dimensional (3D) volume and computer calculations of accurately calculated volume to allow comparison of the previous case.","start_date":"2015-07-14T15:00:00","end_date":"2016-07-14T15:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1070,"project_code":"P2016-1070","project_name":"“Сүү, мах боловсруулах үйлдвэрийн дайвар, хаягдал бүтээгдэхүүний уургийн физик-химийн шинж чанарын онцлогийг харгалзан биоидэвхт нэгдлийг гарган авах техно-химийн үндэслэлийг боловсруулах”","project_name_eng":"Processing of dairy and meat industry by-products with emphasize to physico-chemicals properties.","abstract_mn":"\tБоловсруулалтын үед гарч байгаа дайвар, хаягдал бүтээгдэхүүнд агуулагдаж байгаа уургийг фикик-химийн шинж чанарын онцлогыг харгалзан дахин боловсруулах технологийн онолыг боловсруулах. \n\tЖижиг, дунд боловсруулах үйлдвэрт нийцсэн технологийн шийдэлийг гаргах\n\tХүнсний бүтээгдэхүүний тээвэрлэлт, хадгалалтын үед шимт чанараа алдсан бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулах онол практикийн судалгааг гүйцэтгэх\n\tЭмчилгээний зориулалттай зохицуулах үйлчилгээтэй пептид болон уургийн судалгааны ажлыг гүйцэтгэх ( түлэгдсэн хүний арьс нөхөн төлжүүлэх, хоол боловсруулах эрхтэний мэс ажилбарт орсон хүн г.м.)","abstract_eng":"to characterize the physico-chemical properties of dairy and meat industry by-products\nto elaborate suitable technology for small processing plant\nto research technology for re-use of shelf-out products","start_date":"2015-09-19T00:00:00","end_date":"2016-08-18T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":14,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1197,"project_code":"P2016-1197","project_name":"Монгол улсын хүнс үйлдвэрлэлийн хаягдал зарим уурагт болон нүүрсусны түүхий эдийг дэвшилтэт технологиор боловсруулан шинэ нэр төрлийн биологийн идэвхит нэмэлт, функциональ хүнсний бүтээгдэхүүн гаргах боломжийг судлах хими-биотехнологийн судалгаа","project_name_eng":"chemical-biotechnological study on possibility design new type biological active food additives and functional food items from some protein- and carbohydrate containing by-products of food industry of mongolia","abstract_mn":"-Эх орны хүнс үйлдвэрлэлийн зарим дайвар бүтээгдэхүүн, хаягдлыг дэвшилтэт технологиор боловсруулан ашиглаж функциональ хүнсний нэмэлт, фитобэлдмэл гаргах химийн судалгаа хийгдэнэ.                                                                                             \n -Үр тариа - буудай ба арвайд суурилсан спиртийн ба пивоны исгэлтийн үйлдвэрийн шаарны биохимийн найрлага тодорхойлох, түүнийг хими-биотехнологийн аргаар задлан задраг үүсгэх,  биоидэвхит нүүрс ус, уураг-пептидийн бэлдмэл гаргах судалгаа хийж, технологи боловсруулан, бүтээгдэхүүний загвар,стандарт боловсруулах ба зохиогчийн эрх хамгаалалт, патентаар баталгаажуулна.   \n  - Исгэлтийн үйлдвэрийн шаарнаас антиоксидант, үрэвлээс хамгаалах, пребиотик үйлчлэлт фитобэлдмэл гаргах хими технологийн судалгаа хийгдэнэ\n- шар сүүнээс пребиотик лактулоз гаргах технологи боловсрогдож патентаар баталгаажуулна.\n- монгол айрагны биоидэвхит пептидийн бүтэц, найрлага, даралт бууруулах идэвхи тодорхойлох судалгаа хийгдэнэ.\n- Монгол орны зарим эмийн ба ашигт ургамлын фитохими, биологийн идэвхийн судалгаа үргэлжлэн  хийгдэнэ","abstract_eng":"- chemical study on design functional food additives and phytopreparations on basis of selected byproducts and wastes from food industry in Mongolia by processing with advanced technology\n- study on biochemical composition of brewer's spent grains and used yeasts from brewing industries in Mongolia and invention for their rational processing technology into food proteins, hemicelluloses, beta-glucanes, and phytopreparation \n- study and invention on preparation of prebiotic lactulose from whey as milk processing byproduct\n- study on isolation and structure determination of blood pressure reducing peptides of fermented horse-milk product-koumiss from Mongolia\n- study on phytochemistry and bioactivity of selected medicinal plants in Mongolia used in traditional medicine and discovery of new active natural products of novel structure","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":9,"sponsor_name":"Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам","performer_id":11,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эмчилгээний хүнс, байгалийн нэгдлийн лаборатори","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1199,"project_code":"P2016-1199","project_name":"Бруцелла нянгийн эсрэг пре-клиникийн шатан дахь ургамлын гаралтай бэлдмэл ба мультиплекс ПГУ-ын оношилгооны цомог зохион бүтээх","project_name_eng":"Бруцелла нянгийн эсрэг пре-клиникийн шатан дахь ургамлын гаралтай бэлдмэл ба мультиплекс ПГУ-ын оношилгооны цомог зохион бүтээх","abstract_mn":"Энэхүү инновацийн  төсөлт ажил нь дараах үндсэн  зорилготой.    \nҮүнд: \n* Бруцелла нянг дарангуйлах идэвхитэй  ургамлын үйлчлэлийг in vivo орчинд туршиж бруцеллёз өвчний үед антибиотиктой хавсарсан эмчилгээнд хэрэглэх, эсвэл урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэрэглэх боломжийг эрэлхийлэх улмаар  ургамлын гаралтай эмийн бэлдмэлийн загвар бүтээгдэхүүн гаргах\n* Бруцелла төрлийн бактерийг цусны ийлдэс, түүхий сүү, төрөл бүрийн хүнсний бүтээгдхүүний дээжнээс зүйлийн төвшинд сонгомол байдлаар илрүүлэх  чадвартай мультиплекс ПГУ-ын оношилгооны цомгийг зохион бүтээж, зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ авах.","abstract_eng":"Энэхүү инновацийн  төсөлт ажил нь дараах үндсэн  зорилготой.    \nҮүнд: \n* Бруцелла нянг дарангуйлах идэвхитэй  ургамлын үйлчлэлийг in vivo орчинд туршиж бруцеллёз өвчний үед антибиотиктой хавсарсан эмчилгээнд хэрэглэх, эсвэл урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэрэглэх боломжийг эрэлхийлэх улмаар  ургамлын гаралтай эмийн бэлдмэлийн загвар бүтээгдэхүүн гаргах\n* Бруцелла төрлийн бактерийг цусны ийлдэс, түүхий сүү, төрөл бүрийн хүнсний бүтээгдхүүний дээжнээс зүйлийн төвшинд сонгомол байдлаар илрүүлэх  чадвартай мультиплекс ПГУ-ын оношилгооны цомгийг зохион бүтээж, зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ авах.","start_date":"2014-07-14T00:00:00","end_date":"2016-12-14T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":4,"funding_type":"Инновацийн","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1214,"project_code":"P2016-1214","project_name":"Зэсийн баяжмалаас зэсийг ялгахын зэрэгцээ алт, мөнгө зэрэг үнэт металлуудыг  иж бүрэн боловсруулах хими-технологийн  судалгаа","project_name_eng":"The research study of complex extraction of copper, gold and silver from copper concentrate","abstract_mn":"Манай орон зэсийн нөөцөөрөө баялаг бөгөөд Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэр 1979 оноос эхлэн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэн ОХУ-д, Оюу толгойн зэсийн баяжмалыг БНХАУ-д тус тус экспортлон гаргаж байна. \nЗэсийн баяжмалаас зэсийг пирометаллургийн аргаар ялган авч, үнэт бүрдэл хэсгүүдийн электролизын аргаар ялгадаг уламжлалт технологоос Австали, Канад, АНУ зэрэг зарим хөгжилтэй орнууд татгалзан, пирометаллургийн зарим аргуудыг гидрометаллургийн аргатай хослуулан хэрэглэж, зэсийн баяжмалыг дагалдах үнэт металлуудыг зэсийн баяжмалаас тус тусад нь гүнзгий боловсруулан ялган авах технологи улам  боловсронгуй болж хөгжсөөр байна. \nМанай орны хувьд энэ чиглэлийн судалгаа олон жилийн туршид хойш тавигдсан ба шинэ дэвшилтэт аргаар иж бүрнээр ялган авч эх орны эрдэс түүхий эдийн нөөцийг нэмэгдүүлэх чиглэлийн ажлыг эхлүүлэх туйлын шаардлагатай байгаатай уялдан бид энэхүү төсөлт ажлаар сульфидын баяжмалын оронт торыг задалж улмаар гидрометаллургийн аргаар үнэт бүрдэл хэсгүүдийг (Cu,Au,Ag) иж бүрнээр нь ялган авах технологийн аргуудыг судлан улмаар үнэт бүрдэл хэсгүүдийг ялган боловсруулах технологийн судалгаа явуулсан юм. Бид судалгааны объект болгон Оюу толгойн зэсийн баяжмалыг авсан бөгөөд уг ордын баяжмал нь нь халькопирит, галенит, сфалерит, арсенопиритын сульфидын эрдсүүд зонхолон агуулагдах ба алт нь сульфидийн хүдрийн оронт торонд зэс, төмөр зэрэг хүнд металлуудыг изоморф халалцлаар сууж өгсөн талс оронт тор дахь элементүүдтэй химийн холбоогоор холбогдсон байгаа учир  гравитацийн болон, амальгамжуулах аргаар баяжуулан ялгах боломжгүй, алтыг шууд цианжуулах боломжгүй боловсруулахад хүнд хүдэр юм. \nБаяжмалын урьдчилсан боловсруулалтыг исэлдүүлэгч төмөр(III) оролцоотой 7000C-д хүхэргүйжүүлэн шатаалтыг явуулж баяжмал дахь алтыг сулласанаар алтны уусалтыг хүчиллэг тиокарбамидаар .41.39%  болтол, цианидаар 63.1% болтол тус тус нэмэгдүүллээ.","abstract_eng":"Copper is Mongolia’s the largest export and it is the 12th  largest resource in the world for its reserve. Currently there are two big producers of the copper function. One of them is Erdenet Mining Corporation, which is the oldest and the largest one. In 2012 it was the sole producer and its production accounted for more than 15 percent of national domestic product. The other one is “Oyu Tolgoi”, a joint venture between Rio Tinto Group, Turquoise Hill Resources, and the Government of Mongolia.\nIn our country the studies of this field have been put aside for many years. Therefore we need to begin these studies urgently in order to increase mineral resources and complex extraction of precious metals on the best practices.\nOur object of study is copper concentrate from Oyu Tolgoi. Oyu толгоi's copper concentrate consists of sulphide minerals chalcopyrite, galena, sphalerite and arsenopyrite. Gold associated with elements is therefore very difficult to enreach and not immediately possible to cyanide leaching of gold.\nCopper concentrate pretreated with 7000С with oxidizer and received an increase of results  leaching of gold by thiourea to 41.39% and by cyanide to 63.1%.","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":50,"performer_name":"МУИС,Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1227,"project_code":"P2016-1227","project_name":"Органик селен коррол сенсор гарган авах судалгаа","project_name_eng":"Synthesis of organoselenium corrole sensor","abstract_mn":"Эрчим хүчний хэрэгцээ хурдацтай өсч байгаа өнөө үед байгаль орчинд хоргүй технологи бүхий цахилгааны эх үүсвэр шаардагдаж байна. Улаанбаатар хотын утаа гамшгийн байдалд хүрээд байгаа хэдий ч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ, төслүүд дорвитой үр дүнд төдийлөн хүрч чадахгүй байна. Иймээс эрчим хүчний дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлэх, улмаар өндөр үр ашигтай, байгаль орчинд ээлтэй эрчим хүчний үүсгүүрийг  гарган авах олон арван судалгааны ажлууд хийгдэж байна. Эдгээр үүсгүүрт байгалийн үл шавхагдах нөөц буюу нарны энергиэс гарган авах эрчим хүч, мөн химийн урвалын энергийг цахилгаан энергид шууд хувиргах түлшний элемент зэрэг багтдаг. Гэрэлд мэдрэмтгий уян нарны зайн үүсгүүр нь дэлхийн нарны зайн үүсгүүрийн 11.1% -ийг эзэлдэг. Өнгөт нэгдлээр өдөөгддөг уян нарны зайн үүсгүүр нь дэлхийд хөгжиж буй харьцангуй шинэ салбарын нэг юм. Манай оронд уг нарны зайн үүсгүүрийн загвар, бүтээмжийг туршилт судалгааны ажлаар сайжруулж болох төдийгүй үйлдвэрлэх бүрэн боломж байна.","abstract_eng":"Future advances in diagnostics and medicine, as well as in solar energy systems, will come down to well defined and rationally designed systems that are synthetic and small molecule in nature. Background ligands that bear resemblance to natural systems are important they are still pursued today; with a new ligand and the synthetic pathway to them unexpected findings are sure to be encountered which are important in their own right. Porphyrinoid systems are still important and have an exceedingly superior range in biology, inorganic chemistry, solar energy, materials, medical diagnostics, chemical engineering uses.  \nCorroles are synthetic tetrapyrrolic macrocycles from the porphyrinoid family, whose best known members are the naturally occurring porphyrins–present in heme enzymes, cytochromes, myo- and hemoglobin (as iron chelates in all these cases) – the di- and tetra-hydro porphyrins in magnesium chelated chlorophyll and bacteriochlorophyll, and the cobalt coordinating ligand corrin present in Vitamin B12.1\nBecause of the importance of electron-rich atoms in π-delocalized systems and various optical systems, we can first address the task of placing a selenium atom into this organic system; it is not hard to place in a different place from what is known in the literature or onto the periphery","start_date":"2016-08-30T00:00:00","end_date":"2016-11-29T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1238,"project_code":"P2016-1238","project_name":"3D stereo display","project_name_eng":"3D stereo display","abstract_mn":"Төслийн нэр\t3D стерео дэлгэц\nҮр дүн \t3D стерео дэлгэц, 3D koнтент, 3D кино тоглуулагч программуудыг хийнэ. Патент, 2-3 өгүүлэл.\nХугацаа\t1 жил\nХэрэгжүүлэх газар\tМэдээллийн технолгийн сургууль\nНийт өртөг\t5,000,000 төгрөг","abstract_eng":"Although we are living in a three-dimensional (3D) world, almost all displays present two-dimensional (2D) images. 3D image is needed in many applications such as the virtual surgery, the simulation of engineering design, and in remote control systems because the object is measured with the three dimensions. For example, 3D display reduces the eye stress with 70% in the virtual surgery. When an image of the object is displayed by the two dimensional display, the third dimension cannot be displayed. The third dimension that is called a depth includes important information of the object. Therefore, researchers are studying how to display the third dimension and how to capture the 3D image. Direct 3D TV broadcasts began with the 2010 FIFA World Cup in June 2010. Therefore, 3D technology has been brought in everyday life. However, commercial 3D display is not suitable for everyday life and expensive. Most important thing is 3D content among 3D technology. If the 3D content is interesting, that attracts peoples. For example, we know Avatar. Now many 3D movies have been produced but 3D movie player is difficult to use.","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1243,"project_code":"P2016-1243","project_name":"Монгол улсын нүүрсний салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллагын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг боловсронгуй болгох","project_name_eng":"Rationalization Supply Chain Management for Coal Companies of Mongolia","abstract_mn":"ТӨСЛИЙН ҮНДЭСЛЭЛ, ХЭРЭГЦЭЭ ШААРДЛАГА: Нүүрсний салбар нь монголын уул уурхайн салбарын анхдагч төдийгүй түлш эрчим хүчний салбарын болон нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур салбар юм. Нүүрсний салбарыг хөгжүүлэх, чадваржуулах бодлого хөтөлбөрүүдийн нөлөөгөөр салбарын үйл ажиллагаа эрчимжиж нүүрс олборлолт 1996 оноос эхлэн тогтворжиж, олборлолтын хэмжээ 2004 оноос нэмэгдэж, 2010, 2011 онд оргил үедээ хүрч  улсын нийт экспортын 90 орчим хувийг, уул уурхайн салбарын экспортын 40 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлж байсан . Мөн нүүрсний салбарт үйл ажиллагаа эрхэлдэг аж ахуйн нэгжүүдийн тоо нэмэгдэж 2013 оны байдлаар төрийн өмчит 1, төрийн өмч давамгайлсан 2, орон нутгийн өмчит 3, хувийн хэвшлийн 40 гаруй, нийт 46 уурхай үйл ажиллагаа явуулах болсон. Гэвч дэлхийн нүүрсний зах зээл дээрх эрэлт нийлүүлэлтийн байдал, нүүрс экспортлогчдын хооронд өрсөлдөөн ширүүссэнтэй холбоотойгоор манай улсын нүүрсний экспорт 2012 оноос эхлэн буурсан. Монголын нүүрс чанар бусад экспортлогчдын нүүрстэй ижил хэдий ч үнийн хувьд өрсөлдөх чадвар муутай байгаа нь нүүрсний салбарын тулгамдсан асуудал юм. Мөн дотоодын зах зээлийн гол бүтээгдэхүүн болох эрчим хүчний нүүрсний өртөг, борлуулалтын үнийн асуудлаас шалтгаалан дотоодын хэрэглээний нүүрс олборлогч компаниудын нөхцөл байдал хүндэрч байна. Гадаад, дотоод зах зээлийн нөлөөнөөс шалтгаалаан 2013 оноос нүүрсний салбарын өсөлт удааширч, 2014 оны байдлаар 10 гаруй нүүрсний уурхай үйл ажиллагаагаа зогсоож нүүрсний салбарт 32 уурхай л идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байна . \nНүүрсний салбар хямралаас гарахын тулд салбарын үйл ажиллагаагаа оновчтой зохион байгуулах, нүүрсийг зах зээлд гаргах үйл ажиллагааны зардлыг зохистой хэмжээнд бууруулах замаар нүүрсний өртгийг бууруулж дэлхийн зах зээл дээр нүүрс экспортлогч бусад орнуудтай үнээр өрсөлдөх чадвараа дээшлүүлэх хэрэгцээ шаардлага байна. \n  Даяаршил эрчимжихийн хирээр өрсөлдөөн нэмэгдэж байгаа өнөөгийн зах зээлд аливаа үйл ажиллагааг урт хугацаанд үр ашигтай байлгахын тулд шаардлагатай түүхий эд материалыг худалдаж авахаас эхлээд эцсийн хэрэглэгчид хүргэх хүртэлх бүхий л үйл ажиллагааг харилцан хамааралтайгаар авч үзэн удирдах асуудлуудад ихээхэн анхаарах болсон. Өөрөөр хэлбэл “хангамж-үйлдвэрлэл-түгээлт”-ийн нэгдмэл үйл явцийг цаг хугацаа, орон зайн хувьд зах зээлийн байнгын өөрчлөлтөд уян хатан дасан зохицох, оновчтой зохион байгуулан удирдах буюу үр ашигтай нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээг бий болгоход анхаарч байна.  \nНийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежмент эдийн засаг, нийгмийн хувьд ач холбогдолтой тухай судлаачид авч үзсэн байна. Herbert, Anders ба Thomas нарын тэмдэглэснээр (2006) нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежмент зардлыг бууруулахын зэрэгцээ  хэрэглэгчийн сэтгэл ханамж болон ашгийг нэмэгдүүлж байгууллагын өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх боломж олгодог.  Хэрэглэгчид хүргэх үнэ цэнийг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ байгууллагын үр ашгийг нэмэгдүүлэхэд нөөцийг татан авахаас эхлээд бүтээгдэхүүнийг борлуулах хүртэлх бүх үйл ажиллагааны нэгдсэн удирдлага буюу нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэж Cooper, Lambert, Pagh нар (2012) нар тэмдэглэсэн.  Donald J. Bowersox (2013) нар Supply Chain Logistics Managemet номондоо нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээ нь өндөр түвшний хамтын ажиллагаатай бизнес үйл ажиллагааны гүйцэтгэлийг хамгийн сайн болгоход чиглэгддэг гэсэн. Тиймээс байгууллага нийлүүлэлтийн сүлжээнд өөрийн зохистой байрыг олох нь маш чухал асуудал юм. \nНийлүүлэлтийн гинжин хэлхээ нь байгууллагын үр ашгийг эдийн засгийн утгаар нь нэмэгдүүлэхээс гадна хүрээлэн байгаа орчин, тогтвортой хөгжилд чухал нөлөөтэй гэдгийг эрдэмтэд хэлсэн байдаг. Тухайлбал  Emilie Chardine-Baumann ба Valeria Botta-Genoulaz нар (2014) нийлүүлэлтийн хэлхээний менежментийг тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалтай холбон “Нийлүүлэлтийн хэлхээний менежмент нь хүрээлэн байгаа орчин дахь энерги, материалын солилцооноос гадна хүний нийгэм дэх материалын урсгалд хүлээх хариуцлагын тухай ойлголт юм. Иймээс нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг хэрэгжүүлснээр байгууллага үйл ажиллагааныхаа үр нөлөөг хянах боломж олгодог”  гэсэн байдаг.\n\nЭдгээр шалтгаануудын улмаас Монгол улсын нүүрсний салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа байгууллагууд нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментээ боловсронгуй болгож нөөцийг татан авахаас эхлээд бүтээгдэхүүнийг борлуулах хүртэлх хамтын ажиллагааг үр ашигтай явуулах,  зардлыг бууруулахын зэрэгцээ  хэрэглэгчийн сэтгэл ханамж болон ашгийг нэмэгдүүлэх, байгууллагын өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх, тогтвортой, хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулахад анхаарах зайлшгүй шаардлагатай байна.  \n\nТӨСЛИЙН ЗОРИЛГО: Монгол улсын нүүрсний салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй байгуулалгын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг боловсронгуй болгох\n\nТӨСӨЛД АЖИЛЛАХ ГИШҮҮД:\n- Төслийн удирдагч: Чинбатын Ундрам\tДоктор, МУИС-дэд профессор,МУИС-ийн Сургалтын нэгдсэн албаны дарга\n- Төслийн багийн гишүүд:\n---Шүрэнчулууны Цэрэндулам Докторант, МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн Менежментийн хөтөлбөрийн багш, МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн докторант\n---Жамсранжавын Энхбаяр Доктор, МУИС-ийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургуулийн дэд профессор, МУИС-ийн Математикийн хүрээлэнгийн судлаач\n---Төслийн багийн туслах: МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн магистрант\n\nТӨСӨЛ ХЭРЭГЖИХ ХУГАЦАА: Төсөл батлагдсанаас хойш 6 сарын хугацаанд гүйцэтгэнэ.\n\nНИЙТ ТӨСӨВ: Арван найман сая хоёр зуун наян гурван мянга дөрвөн зуун ерэн таван төгрөг /18.283,495₮/\n\nТӨСЛИЙН ҮР ДҮНД ГАРАХ БИЧИГ БАРИМТ:\n1.\tИмпакт пактор бүхий сэтгүүлийн тусгай дугаар гаргадаг олон улсын мэргэжлийн нийгэмлэгийн хурал Winter Simulation Conference-ийн сэтгүүлд хэвлүүлсэн өгүүлэл\n2.\tТухайн байгууллагын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийн өнөөгийн байдалд хийсэн шинжилгээний тайлан\n3.\tТухайн байгууллагын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээг боловсронгуй болгоход нөлөөлөх хүчин зүйлсийн судалгааны тайлан\n4.\t Нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг боловсронгуй болгох санал","abstract_eng":"Монгол улсын нүүрсний салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа байгууллагууд нөөцийг татан авахаас эхлээд бүтээгдэхүүнийг борлуулах хүртэлх хамтын ажиллагааг үр ашигтай явуулах,  зардлыг бууруулахын зэрэгцээ  хэрэглэгчийн сэтгэл ханамж болон ашгийг нэмэгдүүлэх, байгууллагын өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх, тогтвортой, хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулахын тулд нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментээ боловсронгуй болгоход анхаарах зайлшгүй шаардлагатай байна.  \n\nТӨСЛИЙН ЗОРИЛГО: Монгол улсын нүүрсний салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй байгуулалгын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг боловсронгуй болгох\n\nТӨСӨЛД АЖИЛЛАХ ГИШҮҮД:\n- Төслийн удирдагч: Чинбатын Ундрам\tДоктор, МУИС-дэд профессор,МУИС-ийн Сургалтын нэгдсэн албаны дарга\n- Төслийн багийн гишүүд:\n---Шүрэнчулууны Цэрэндулам Докторант, МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн Менежментийн хөтөлбөрийн багш, МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн докторант\n---Жамсранжавын Энхбаяр Доктор, МУИС-ийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургуулийн дэд профессор, МУИС-ийн Математикийн хүрээлэнгийн судлаач\n---Төслийн багийн туслах: МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн магистрант\n\nТӨСӨЛ ХЭРЭГЖИХ ХУГАЦАА: Төсөл батлагдсанаас хойш 6 сарын хугацаанд гүйцэтгэнэ.\n\nНИЙТ ТӨСӨВ: Арван найман сая хоёр зуун наян гурван мянга дөрвөн зуун ерэн таван төгрөг /18.283,495₮/\n\nТӨСЛИЙН ҮР ДҮНД ГАРАХ БАРИМТ БИЧИГ:\n1.\tИмпакт пактор бүхий сэтгүүлийн тусгай дугаар гаргадаг олон улсын мэргэжлийн нийгэмлэгийн хурал Winter Simulation Conference-ийн сэтгүүлд хэвлүүлсэн өгүүлэл\n2.\tТухайн байгууллагын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийн өнөөгийн байдалд хийсэн шинжилгээний тайлан\n3.\tТухайн байгууллагын нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээг боловсронгуй болгоход нөлөөлөх хүчин зүйлсийн судалгааны тайлан\n4.\t Нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний менежментийг боловсронгуй болгох санал","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":68,"sponsor_name":"Монголын Алт ХХК","performer_id":69,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1287,"project_code":"P2016-1287","project_name":"ИТДБ - Монгол орны эрдэс материалд тулгуурласан хүрээлэн буй орчны инженерчлэл, цемент бэхжүүлэгч, хөвүүлэн баяжуулагчийн судалгаа","project_name_eng":"MJEED - Functional materials based on Mongolian natural minerals for environmental engineering, cementitious and flotation processes","abstract_mn":"Монгол орны эрдэс материалд тулгуурласан хүрээлэн буй орчны инженерчлэл, цемент бэхжүүлэгч, хөвүүлэн баяжуулагчийн судалгаа \nДэд сэдэв:\t\n- Бохир ус цэвэршүүлэх технологи-материал \n- Хатуу хог хаягдлыг боловсруулах технологи \n- Агаарын бохирдлыг бууруулах технологи-материал \n- Хөрс нөхөн сэргээх технологи-материал \n- Цемент бэхжүүлэх технологи-материал \n- Хөвүүлэн баяжуулагчийн технологи-материал","abstract_eng":"In the Advanced Materials Research, the name given to this research area is “Functional materials based on Mongolian natural minerals for environmental engineering, cementitious and flotation processes”. \nUnder the research area, application of the advanced materials research has been divided into three groups, namely Environmental engineering, Cement additives and Flotation surfactants. Environmental engineering group will be implemented by four different environmental area, including soil, water, air and solid waste.","start_date":"2015-04-02T00:00:00","end_date":"2022-12-29T16:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1293,"project_code":"P2016-1293","project_name":"Монгол гэрийн халаалтыг СЭХ-ээр шийдэх технологи, туршилтын загвар боловсруулах нь","project_name_eng":"To develop a pilot design on a heating of Mongol ger by renewable energy technologies, Innovation project of Mongolian government","abstract_mn":"\"Монгол гэрийн халаалтыг СЭХ-ээр шийдэх технологи, туршилтын загвар боловсруулах нь\" сэдэвт инновацийн төслийн хүрээнд хийгдэх бүрдлүүд нь дараах бүрдлүүдэд хуваагдана. Үүнд:\n1.\tХалаалтын эх үүсгүүр\n              A.\tНарны цахилгаан үүсгүүр\n              B.\tСалхин сэнс\n              C.\tЭрчим хүч хадгалах төхөөрөмж\n2.\tХалаалтын биет\n              A.\tХалуун агаар\n              B.\tШалны болон хананы туузан халаалт\n              C.\tХалдаг хувцас, халаалтын гудас зэрэг хэсэгчилсэн халаагуур\n3.\tДулаан алдагдал бууруулах\n              A.\tХаяавч, хана туурга, дээвэр зэрэг гэрийн материалд өөрчлөлт оруулах замаар дулаан алдагдал бууруулах\n              B.\tҮүдний амбаар, саравч барих замаар хаалга нээгдэх үед орох хүйтэн агаарыг багасгах\n              C.\tБусад боломжит хувилбарыг судлах, шийдэл боловсруулах","abstract_eng":"To develop a pilot design on a heating of Mongol ger by renewable energy technologies, Innovation\nproject of Mongolian government is divided into following sub researchs. Including:\n\n1.\tHeat source\n              A.\tPhoto voltaic\n              B.\tWind turbine\n              C.\tEnergy storage device\n2.\tHeating body\n              A.\tHot air\n              B.\tStrip heater for floor and wall\n              C.\tHeating cloth and matress, part heating system","start_date":"2016-06-30T15:00:00","end_date":"2016-09-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1301,"project_code":"P2017-1301","project_name":"Сансрын инженерчлэлийн программ түүний хэрэглээ","project_name_eng":"Space engineering program and application","abstract_mn":"Сансрын шинжлэх ухаан болон сансрын инженерчлэлийн технологийг монгол оронд нутагшуулах, гадаадын мэргэжилтнүүдийг урьж хичээл заалгах, хэлэлцүүлэг хийх, Сансрын инженерчлэлийн мэргэжилтэнг Японы их, дээд сургуулиудтай хамтран бэлтгэх, Гадаадын профессорууд, лабораториудтай хамтран Нано (3кг хүртэл), микро (10-40кг), хиймэл дагуул хийх арга технологид суралцах, хийж турших, лабораторийн орчинг сайжруулах, Нано хиймэл дагуул хөгжүүлснээр Монгол орон Дэлхийн навигацийн системд оролцоно, үүнийг Монголд дэлгэрүүлэх сургалт зохион байгуулах. Энэ нь тал бүрийн ач холбогдолтой зам, гүүр, хот, байгалийн гамшиг гэх мэт олон хүчин зүйлсийг тооцоолох боломжтой болох юм. Монгол орны хиймэл дагуул хөөргөх төлөвлөгөө байгаа түүний хүрээнд боловсон хүчин бэлтгэгдэнэ. Их сургууль санаачилж хиймэл дагуул хөөргөж байгаа нь бусад байгалийн ухааны салбарууд, тэнхимүүд бас судалгаандаа ашиглах боломжтой.","abstract_eng":"The purpose of this project is to prepare Mongolian Space engineering professionals in the Japanese Universities. Mongolian graduate students will study in the Hokkaido University Kyushu University for master and doctoral degree studies. During their study they will learn how to test   environment for laboratory for Nano (up to 3kg) and micro satellites (10-40kg) and develop satellite technology. This project will provide opportunity for Mongolia to be member state of Global Navigation System (NGS). During project time Japanese professors will have guest lectures and classes for Mongolian researchers so that they can improve their skills to use satellite data and will apply for different environmental issues such us urban development, road development and natural disasters and mineral resource exploration and investigation. The project allow university professors from different field such as physics, geography, biology, forestry and electronics to learn how to use satellite data for their research area. The graduate students with degree for the Space Engineering will return home after their study in the Japanese universities and will contribute to launching Mongolian satellite.","start_date":"2016-12-31T00:00:00","end_date":"2017-12-30T00:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":76,"performer_name":"NUM-ITC-UNESCO Space Science/Remote Sensing Laboratory, National University of Mongolia","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1289,"project_code":"P2016-1289","project_name":"Монгол орны байгалийн нөөцөд тулгуурлан цэвэр энергийн шинэ технологийг бий болгох нь","project_name_eng":"Clean and Efficient Energy Technologies based on Mongolian lignite","abstract_mn":"Энэхүү хамтарсан судалгааны төсөл нь монгол орны байгалийн баялаг нөөц болох хүрэн нүүрсийг химийн ба дулааны хувиралд оруулж, түүнээс нийлэг хийн ба шингэн түлш, химийн нэгдлүүд гаргах, мөн түүхий эдийн онцлогт тохирсон цэвэр энергийн шинэ технологийг бий болгох зорилготой юм. Үр ашигтай, цэвэр технологийг бий болгохын тулд түүхий эдийн төрөл, шинж чанар, процессын нөхцөл, параметрууд, катализатор зэргээс хамааруулан цогц судалгаа явуулна. Улмаар манай орны хямд, чанар муутай хүрэн нүүрснээс нийлэг түлш, цэвэр энерги гаргах шинэ технологи, тухайлбал дулааны задрал ба хийжүүлэлтийн нэгдсэн шинэ төрлийн процессыг бий болгох судалгаа хийгдэнэ.","abstract_eng":"In the Department of Chemistry, NUM, the name given to this research area is “Clean and Efficient Energy Technologies based on Mongolian lignite”. This indicates that the research aims atchemically and/or thermo-chemically converting the Mongolian lignite into clean fuels and chemicals, and consequently investigating the possibilities of application of clean and efficient energy technologies for home country development. In order to find an optimal way and conditions to convert the Mongolian lignite into clean fuels and chemicals, the effects of feed inherent properties, catalysts and various reaction/process parameters on carbon resource conversion will be studied intensively.\nThe general motivation behind this type of research stems from the present situation of direct utilization of raw carbon resources in Mongolia. Our country has a rich source of natural carbon resources – lignite and bituminous coal. The coalisgeologically estimated to be approximately more than 160 billion tons. The mined raw coals are directly consumed for electricity production until nowadays. Therefore, an application of raw coal for city energy generation causes drastic air pollution in the large cities of Mongolia. On the other hand, all of vehicle liquid fuels are imported from neighboring foreign countries. The liquid fuel dependence on foreign country effects strongly on an economic situation of Mongolia. Therefore, clean fuel (smokeless solid fuel and briquettes; synthetic liquid and gas fuels; residential fuel cell system) production processes have attracted much interest from the viewpoints of clean energy technological development in home country.\nWithin the overall framework of the research area, the focus of the investigation has been narrowed by the chemical and/or thermo-chemical conversion of Mongolian lignite to clean synthetic fuels, briquettes and residential fuel cell system:　\n•\tClean utilization of Mongolian heavy hydrocarbon resources; Conversion of lignites and heavy hydrocarbons into clean synthetic fuels and chemicals\n•\tProduction technology of smokeless fuel, briquette and metallurgical coke from Mongolian lignite\n•\tNovel catalytic process on electrode for residential fuel cell system\n\nWith the above selection, the specific research topics within this research area can now be formulated as follows:\n1.\tCharacterization of Mongolian heavy hydrocarbon resources which are collected from the largest deposits in home country; determination of compositionsof inorganic matter (minerals and metallic species) and organic oneby chemical and instrumental analyses;\n2.\tPreparation of briquette fuel from selected types of lignites, drying and briquetting processes in laboratory scale, briquette analysis and testing; \n3.\tMild pyrolysis of selected types of lignites to give smokeless fuel, semicoke briquette and light oil which can be used for chemicals and liquid fuels with minimized post-treatment; design, construction and operation of moving bed pyrolyzer;\n4.\tNew development of carbonization process of selected types of lignites to yield metallurgical coke using by fixed bed carbonizer; \n5.\tGasification of the active chars obtained by the mild pyrolysis of Mongolian lignite to yield synthetic gas which can be used for liquid fuel synthesis and fuel cell system; detailed kinetic study of chargasification by thermogravimetry; steam/O2 and steam/air gasification infixed bed reactor for experimentally simulating continuous process;\n6.\tDirect steam/air or steam/O2 gasification of Mongolian lignite to yield synthetic gas which can be used for liquid fuel synthesis and fuel cell system; design, construction and operation of lab-scale two-stage gasifier.\n7.\tNovel catalyst preparation for hydrogen oxidation in residential fuel cell systems; utilization and testing of the catalysts in fuel cell system\n\nTo address the above research topics a collaborative project has been designed between Coal Research Laboratory in NUM and Research & Education Center for Carbon Resources, and Institute for Materials Chemistry & Engineering in Kyushu University. This research work builds upon, and extends the research works on detailed kinetic analysis of steam/CO2 gasification of char from lignite/biomass pyrolysis, and also development of low temperature gasification processes, conducted by Prof. Jun-ichiro Hayashi, Kyushu University. He and his co-workers have clarified significant importance of inherent metallic species (alkalis, alkaline earths, and transition metals) that play catalytic roles in the steam/CO2 gasification of chars from the pyrolysis of Australian and Indonesian lignites as a crucial factor for the kinetics and process design. According to knowledge Prof. Enkhsaruul Byambajav, NUM, on a metallic-species-nature of Mongolian lignites, catalytic roles of inherent metallic species are even more important and help the gasification. Prof. Hayashi’s research groups has also developed the state-of-the-art methods for the kinetic analysis, reaction modeling as well as understanding of reaction mechanism, which will be essential for design of gasifiers specialized for Mongolian lignites are their chars. Furthermore, the low rank brown coals from Mongolian 12 coal mines are being studied by a fixed-bed steam gasification to produce the syngas which will be used further for synthesis of clean liquid and gas fuels, by Prof. Enkhsaruul.\n\nDuring Phase 1: The collaborative research work aims to clarify a kinetic behavior of steam/CO2 gasification of Mongolian lignites using by the method of thermogravimetric analyzer. Characterization of the lignite samples will be done; in particular, a classification of inherent mineral composition will be carried out by a sequential removal of catalytically active and non-catalytic mineral species. Relationship between inherent mineral composition and coal char gasification reactivity will be clarified in this phase. The best condition of lignite drying and briquetting for preparation of solid clean fuel and research sample will be determined in this phase also. Furthermore, hydrogen from coal gasification will be studied for fuel cell research.\nDuring Phase 2: Prototype process designs for mild pyrolysis of lignite to yield light oil, smokeless fuel and active char; and for lignite carbonization with moving bed pyrolyzer and fixed bed carbonizer, respectively, will be performed in this phase. Considering the specifies of Mongolian lignite gasification, technology development for steam/O2 and steam/air gasification of the active char,which are obtained by pyrolysis in mild condition, and already yielded light oil,will be investigated in this phase. A two-stage lab-scale gasifier of lignite will be designed, and operated to convert sample efficiently into synthetic gas. Furthermore a catalytic oxidation of hydrogen in fuel cell will be researched.\nDuring Phase 3:In continuation of Phase II studies however for other lignites, the clean and efficient energy technologies based on Mongolian lignite, in particular mild pyrolysis, carbonization and steam/O2 or air gasification of chars and lignites to yield clean fuels and chemicals will be investigated in this phase. Furthermore, an application of a novel catalyst for fuel cell will be implemented. Design of full processes will be done in this phase.","start_date":"2016-12-28T00:00:00","end_date":"2017-12-28T16:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1090,"project_code":"P2016-1090","project_name":"Хүнс-эмийн мөөгийг нутагшуулж тариалах технологи бий болгох","project_name_eng":"Acclimation of cultivation technology of Edible-Medicinal mushroom","abstract_mn":"Төслийн үндсэн зорилго нь хүнсний болоод эмчилгээний өндөр ач холбогдолтой хүнсний мөөгийг монгол орны нөхцөлд, монгол орны түүхий эдийг ашиглан нутагшуулан тариалах технологийг бий болгоход оршино. \n\nЭнэ зорилгоор эмчилгээний өндөр ач холбогдолтой мөөг Lentinus edodes-ийг Монгол орны түүхий эдийг ашиглан нутагшуулан ургуулахад тохиромжтой түүхий эдийг сонгож, мөөг тариалах зохиомол хөрсний найрлагыг судлан тогтоож монгол орны нөхцөлд нутагшуулан тариалах технологийг боловсруулна.","abstract_eng":"Main goal of the project is to acclimate of cultivation technology of Edible-Medicinal mushroom in Mongolian condition using raw materials of Mongolia. We have choosing edible mushroom Lentinus edodes and as a result of the project we will established compositions of compost and conditions for cultivation those mushroom in Mongolia.","start_date":"2015-11-30T00:00:00","end_date":"2018-01-31T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":87,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим, Байгалийн нэгдлийн химийн лаборатори","funding_type_id":4,"funding_type":"Инновацийн","research_field_id":15,"research_field":"Үйлдвэрийн технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1298,"project_code":"P2016-1298","project_name":"ИТДБ-Сэргээгдэх эрчим хүч, нарны энергийн технологийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"MJEED-Engineering and Application of Renewable Energy and Solar Technologies","abstract_mn":"Монгол орны эрс тэс цаг уур, онцлог нөхцөлд тохирох нарны фотоцахилгаан болон нарны дулааны системийн зохистой хэрэглээг туршилт судалгаагаар тодорхойлж, зохиомж хөгжүүлэлт хийнэ. Мөн түүнчлэн, Монгол орны нарны энергийн нөөцийг шинэчлэн тодорхойлж, техникийн шаардлагыг хангах нарийвчлал өндөртэй мэдээллийн санг бүрдүүлж, эдийн засгийн эргэлтэнд оруулна.","abstract_eng":"To perform the research and development works of the appropriate solar technology for high latitude region (case study in Mongolia).\nAnalyzing performance of photovoltaic system and solar thermal systems in the weather condition of Mongolia\nR&D of new designs and manufacturing processes for solar components and systems with an emphasis on improved performance, reliability, and service life for cold region.\nTo establish the Solar Resource Database for the solar technology in Mongolia. These data are used for renewable energy conversion system testing, F/S report, and more.","start_date":"2014-12-31T00:00:00","end_date":"2016-12-30T16:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1327,"project_code":"P2017-1327","project_name":"“Залуучуудын химийн ба химийн бус  үүдэлтэй донтолтыг биеийн тамираар  анагаах этноспортын элементүүд”","project_name_eng":"Elements of ethno-sport in sports-gaming therapy of chemical and non-chemical addictions of young people","abstract_mn":"“Залуучуудын химийн ба химийн бус донтолтыг биеийн тамираар анагаах этноспортын асуудал” сэдэвтэй ажлыг гүйцэтгэж байна. Химийн ба химийн бус донтолтын байдал өнөөдөр олон улсын хэмжээнд асуудал болон тавигдаж, төр, засгаас нь тодорхой арга хэмжээнүүд авч, эрдэмтэд нь судалсаар байна. Манай төр, засгаас гэхэд энэ чиглэлийн асуудалд анхаарч цөөнгүй шийдвэр гаргасан байдаг ч үнэндээ хэрэгжилт хангалтгүй байгаа нь илэрхий байдаг. Иймд судлагдан буй асуудал манай хоёр улс орны (ОХУ, Монгол Улс) хувьд ихээхэн зуршмал шинжтэй болсон байгаа нь ажиглалтаас харагдаж байгаа бөгөөд хоёр орны харилцаа улам бүр өргөжин хөгжиж байгаа өнөөгийн нөхцөлд энэ чиглэлээр хамтран ажиллаж, судалгааны тодорхой ажил эхлүүлэх шаардлагатай байна. Залуучуудыг донтолтоос сэргийлэхэд зохих ялгавартай аргыг сонгон түлхүү ашиглахад анхаарах хэрэгтэй юм. Эрдэм шинжилгээний энэхүү үндсэн ажлын хүрээнд манай хоёр орны залуучуудын дотор анкетийн аргаар судалгаа явуулж, асуулгад хариулсан өгөгдлийг харьцуулан судлаж үзсэн юм. Төсөл хэрэгжүүлэх богино хугацаанд бид эх сурвалж судлах, мэдээлэл цуглуулах, өгүүлэл бичиж хэвлүүлэх, 2 монографи бэлтгэх болон тэдгээрийг хэвлүүлэх, этноспортын төвлөрсөн илэрхийлэл болох Монгол улсын их баяр “Наадам”-ыг хамтарсан төсөлд оролцогч гадаадын зочиддоо үзүүлэх, тэдэнтэй иргэд наадамчид, тамирчид, дасгалжуулагчид, судлаачдыг уулзуулж, манай үндэсний спортын онцлог хийгээд залуу үеийнхэний хүмүүжил хөгжилд тэдгээрийн үзүүлэх ач тус, нөлөөлөлийг мэдүүлэх (2016 оны 7 дүгээр сарын 11-13-нд Улаанбаатар хотноо), монгол, орос эрдэмтдийн дугуй ширээний ярилцлага зохион байгуулах (2016 оны 9 дүгээр сарын 14-15-нд Улаанбаатар хотноо) болон төсөлд оролцогчдын цугларалтын үеэр онол, практикийн чанартай мэтгэлцээн, санал солилцох ярилцлага зэргийг зохион байгуулсан.","abstract_eng":"The addiction and the alexithymia have spread among young generation is the main reason why this topic has been studied. Ethno-sport has a great significance for someone who wants to have an orientation in main concepts of life, positive approach in healthy lifestyle, confidence in himself and creative manner. Since national game, sport and ethno-sport are the effective tools for preventing young people to have an addictive manner, it has been emphasized. \nProject results and originality:\n•\tMethod for evaluating young generations approach of foundational value for life and attitude for exercising physical training and sport will been formulated.\n•\t In order to identify value which can prevent youth to have a chemical and non-chemical addiction, Mongolian and Russian young people’s orientation in value will have been compared and analyzed.\n•\tThis compared research have extensive significance in integration which has been happening in Euro-Asian region. \nPossible usages from result: As a result of the project of humanity, research paper and monograph will be published. Data and recommendation will be delivered to the authorities of executive and legislative governance. Contents of these works will be valuable material for solving problems of life of Mongolia and have a great theoretical and practical importance in policy and implementation of government. In addition, the project will be used as literary work for professional inquiry and material for an educational sector.","start_date":"2016-02-29T00:00:00","end_date":"2017-02-15T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":91,"performer_name":"Философи, шашин судлалын тэнхим, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":40,"research_field":"Философи, ёс зүй, шашин","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1328,"project_code":"P2017-1328","project_name":"Дээд боловсролын байгууллагын хөгжлийг дэмжсэн төсөл: их сургуулийн эрдэм шинжилгээ, судалгааны үр дүнг түгээн дэлгэрүүлэх төсөл # 6","project_name_eng":"The reformative means of solving pressing issues of the research and innovation policy at higher education institutions in Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС) нь улс орны эдийн засаг, нийгмийн инновацийн хэрэгцээг хангах, өөрийн оюуны өмчийг хамгаалан, зах зээлд борлуулах “бүтээгдэхүүн” болгох бодлогын хүрээнд институцийн хувьд хөгжлийн шинэ “бүтээн байгуулалтын” замыг туулах шинэ менежмент, стратеги төлөвлөгөөндөө өөрийн судалгаа боловсруулалтын бүтцийг шинэчлэх, судалгааны орон зайг тэлэх зорилтыг тодорхойлж байна. Гадаадын тэргүүлэх их сургуулиудын хөгжлийг загвар болгон туршлага солилцох хүсэл, эрмэлзэл өндөр байгаа ба ялангуяа мэдээллийн технологийн үсрэнгүй хөгжилтэй тус улсын туршлага дээр үндэслэн орчин үеийн мэдээллийн хэрэгслийг ашигласан менежментийн сүлжээнд суурилсан үүлэн менежментийг хөгжүүлэхэд МУИС-ийн бодлого чиглэгдэж байна.\n\nҮүнтэй зэрэгцэн өнөөдөр дэлхий дахин тогтвортой хөгжлийн тухай ихээхэн анхаарч, хэлэлцэх боллоо. Үүнтэй холбоотой шинжлэх ухааны удирдлага, төлөвлөлтийн концепцид ч мөн томоохон шинэчлэл хийгдэж байна (Per Becker, 2014). Жишээлбэл, шинжлэх ухааны үүрэг юү вэ, зөвхөн үнэнийг нотлох уу, эсвэл асуудлыг шийдвэрлэх үү зэрэг тогтвортой хөгжил, нийгэмд хэрхэн нөлөөлж буй талаас нь нэлээд хэлэлцүүлж байна\nҮндэсний хэмжээнд дээд боловсролын байгууллагын судалгаа, боловсруулалтын гүйцэтгэлийг төлөвлөх урт, дунд хугацааны хөгжлийн замын зургийг (Road Map) үндсэн зургаан чиглэлд гаргах шаардлага өнөөдөр тулгамдаж байна.\n-\tҮндэсний хэмжээнд Шинжлэх ухааны төлөвлөлт, технологийн форкаст тооцооллын өнөөгийн байдлын орчлын үнэлгээний цахим удирдлагыг нэвтрүүлэх \n-\tНогоон, тогтвортой их сургуулийн үзэл баримтлалыг боловсруулах, шинжлэх ухааны форсайт төлөвлөлт, шинэ технологийн маркетингийн урьдчилсан форкаст судалгааг хийх \n-\tТөслийн менежментийг олон улсын төвшинд хийх зохион байгуулалт, манлайлал \n-\tОлон улсын сэтгүүлийн Редакцын  зөвлөлийг дэмжих, эрчимжүүлэх хөтөлбөр \n-\tСудалгааны эко-тогтолцоог боловсронгуй болгох, эдийн засгийн болон эдийн засгийн бус үр нөлөөг тооцох \n-\tОлон улсад оюуны өмчийг бүртгүүлэх оновчтой шийдэл, үнэлүүлэх аргачлал, механизмыг нэвтрүүлэх","abstract_eng":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС) нь улс орны эдийн засаг, нийгмийн инновацийн хэрэгцээг хангах, өөрийн оюуны өмчийг хамгаалан, зах зээлд борлуулах “бүтээгдэхүүн” болгох бодлогын хүрээнд институцийн хувьд хөгжлийн шинэ “бүтээн байгуулалтын” замыг туулах шинэ менежмент, стратеги төлөвлөгөөндөө өөрийн судалгаа боловсруулалтын бүтцийг шинэчлэх, судалгааны орон зайг тэлэх зорилтыг тодорхойлж байна. Гадаадын тэргүүлэх их сургуулиудын хөгжлийг загвар болгон туршлага солилцох хүсэл, эрмэлзэл өндөр байгаа ба ялангуяа мэдээллийн технологийн үсрэнгүй хөгжилтэй тус улсын туршлага дээр үндэслэн орчин үеийн мэдээллийн хэрэгслийг ашигласан менежментийн сүлжээнд суурилсан үүлэн менежментийг хөгжүүлэхэд МУИС-ийн бодлого чиглэгдэж байна.\n\nҮүнтэй зэрэгцэн өнөөдөр дэлхий дахин тогтвортой хөгжлийн тухай ихээхэн анхаарч, хэлэлцэх боллоо. Үүнтэй холбоотой шинжлэх ухааны удирдлага, төлөвлөлтийн концепцид ч мөн томоохон шинэчлэл хийгдэж байна (Per Becker, 2014). Жишээлбэл, шинжлэх ухааны үүрэг юү вэ, зөвхөн үнэнийг нотлох уу, эсвэл асуудлыг шийдвэрлэх үү зэрэг тогтвортой хөгжил, нийгэмд хэрхэн нөлөөлж буй талаас нь нэлээд хэлэлцүүлж байна\nҮндэсний хэмжээнд дээд боловсролын байгууллагын судалгаа, боловсруулалтын гүйцэтгэлийг төлөвлөх урт, дунд хугацааны хөгжлийн замын зургийг (Road Map) үндсэн зургаан чиглэлд гаргах шаардлага өнөөдөр тулгамдаж байна.\n-\tҮндэсний хэмжээнд Шинжлэх ухааны төлөвлөлт, технологийн форкаст тооцооллын өнөөгийн байдлын орчлын үнэлгээний цахим удирдлагыг нэвтрүүлэх \n-\tНогоон, тогтвортой их сургуулийн үзэл баримтлалыг боловсруулах, шинжлэх ухааны форсайт төлөвлөлт, шинэ технологийн маркетингийн урьдчилсан форкаст судалгааг хийх \n-\tТөслийн менежментийг олон улсын төвшинд хийх зохион байгуулалт, манлайлал \n-\tОлон улсын сэтгүүлийн Редакцын  зөвлөлийг дэмжих, эрчимжүүлэх хөтөлбөр \n-\tСудалгааны эко-тогтолцоог боловсронгуй болгох, эдийн засгийн болон эдийн засгийн бус үр нөлөөг тооцох \n-\tОлон улсад оюуны өмчийг бүртгүүлэх оновчтой шийдэл, үнэлүүлэх аргачлал, механизмыг нэвтрүүлэх","start_date":"2015-11-15T00:00:00","end_date":"2017-03-15T00:00:00","sponsor_id":59,"sponsor_name":"АХБ-ны санхүүжилттэй \"Дээд боловсролын шинэчлэл\" төсөл","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1201,"project_code":"P2016-1201","project_name":"Гидравлик болон агрессив орчинд тэсвэртэй шинэ төрлийн цемент гарган авах технологийн физик-химийн судалгаа","project_name_eng":"Гидравлик болон агрессив орчинд тэсвэртэй шинэ төрлийн цемент гарган авах технологийн физик-химийн судалгаа","abstract_mn":"2016 оны мененжерийн гэрээ ѐсоор төлөвлөсөн ажлаа 100% гүйцэтгэсэн ба ASTM II, Y  төрлийн цементийн гарган авах клинкерийн дээжүүдэд РФА, болон ДСК-ийн судалгаануудын тооцоо, үр дүнг боловсруулалт хийж, хэрхэн химийн найрлага, үр дүнг боловсруулахыг жишээ, судалгаагаар магистрын оюутнууд болон Бакалварын оюутнуудад ЭШ семинар явуулав.  Химийн ангийн оюутан М.Нямжаргал уг ажлын хүрээнд ОЭШХуралд илтгэл тавьж оролцов. Судалгаанд хэрэглэгдсэн кальцитын болон шаварлаг эрдсүүдийн болон клинкерийн түүхий эдийн хольц ба клинкерийн химийн найрлагууд, тэдгээрийн тооцсон дүнг %-иар ЭШАжлын 2015 оны тайланг бэлтгэв. Ажлын үр дүнгээр Шинэ бүтээлийн Патент авав. Үүнд: клинкерийн түүхий эдийн хольцын ханалтын коэффицент- /ХК/-ыг Боггын Томъѐогоор: ХК=0.94 байхаар холбогдох тооцож, түүхий эдийн тохируулсан дүнг хүснэгтэд, томъѐог тайлбар хэсэгт тус тус тусгасан ба  тухайлбал: өндөр титрийн шохойн чулууг 3.19% (I компонент), нам титрийн шохойн чулуу буюу шаварлаг занарыг 96.81% (II компонент)-иар авсан үр дүнгээр ШБ-ийн Оюуны Өмчийн хамгаалалт хийсэн болно. Түүхий эдийн хольцын (n) силикатын модулийг: n=3.2; харин алюминатын модуль (p)-ийг: р=5.0 утганд байхаар тус тус тооцов. Тайлбар, томъѐог мөн хувиар тооцсон үр дүнг ЭШАжлын 2015 оны тайлан болон Патентын мэдүүлэгт тусгасан болно.","abstract_eng":"2016 оны мененжерийн гэрээ ѐсоор төлөвлөсөн ажлаа 100% гүйцэтгэсэн ба ASTM II, Y  төрлийн цементийн гарган авах клинкерийн дээжүүдэд РФА, болон ДСК-ийн судалгаануудын тооцоо, үр дүнг боловсруулалт хийж, хэрхэн химийн найрлага, үр дүнг боловсруулахыг жишээ, судалгаагаар магистрын оюутнууд болон Бакалварын оюутнуудад ЭШ семинар явуулав.  Химийн ангийн оюутан М.Нямжаргал уг ажлын хүрээнд ОЭШХуралд илтгэл тавьж оролцов. Судалгаанд хэрэглэгдсэн кальцитын болон шаварлаг эрдсүүдийн болон клинкерийн түүхий эдийн хольц ба клинкерийн химийн найрлагууд, тэдгээрийн тооцсон дүнг %-иар ЭШАжлын 2015 оны тайланг бэлтгэв. Ажлын үр дүнгээр Шинэ бүтээлийн Патент авав. Үүнд: клинкерийн түүхий эдийн хольцын ханалтын коэффицент- /ХК/-ыг Боггын Томъѐогоор: ХК=0.94 байхаар холбогдох тооцож, түүхий эдийн тохируулсан дүнг хүснэгтэд, томъѐог тайлбар хэсэгт тус тус тусгасан ба  тухайлбал: өндөр титрийн шохойн чулууг 3.19% (I компонент), нам титрийн шохойн чулуу буюу шаварлаг занарыг 96.81% (II компонент)-иар авсан үр дүнгээр ШБ-ийн Оюуны Өмчийн хамгаалалт хийсэн болно. Түүхий эдийн хольцын (n) силикатын модулийг: n=3.2; харин алюминатын модуль (p)-ийг: р=5.0 утганд байхаар тус тус тооцов. Тайлбар, томъѐог мөн хувиар тооцсон үр дүнг ЭШАжлын 2015 оны тайлан болон Патентын мэдүүлэгт тусгасан болно.","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":19,"sponsor_name":"БСШУЯ","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1237,"project_code":"P2016-1237","project_name":"Байгалийн полимерийг цацрагаар боловсруулан хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн гарган авах технологийн судалгаа","project_name_eng":"Technology study on agricultural product by irradiation of natural polymers","abstract_mn":"Сүүлийн үед дэлхийн дулаарал явагдаж Монгол улсын хэмжээнд  ширгэж байгаа гол мөрөн цөөн бус байна. Хур бороо багасахын хамт ургамал ургах нөхцөл муудаж байгаа нь хүн бүхэнд илэрхий байгаа билээ. Энэ нь цаашид мал аж ахуй зонхилсон манай орны хувьд хүндрэл гарах талтай. Үүнээс гадна Монгол улс гурил, хүнсний ногоогоор дотоодын хэрэгцээгээ хангах зорилт тавин ажиллаж байна.  Үр тариа, хүнсний ногоо тариалах, бэлчээрийн ургамлын ургацыг сайжруулах, үр ашгийг улам нэмэгдүүлэхэд дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх шаардлагатай болж байна.\nМатериал, түүхий эдийг цөмийн цацрагаар боловсруулан шинж чанарыг улам сайжруулдаг технологийг олон улсад өргөн хэрэглэж байна. Ялангуяа цардуул, далайн хаягдал бүтээгдэхүүн гэх мэт байгалийн полимерийг цөмийн цацрагаар боловсруулан ургамлын бордоо, усыг ихээр шингээгч бодисыг боловсруулан гаргах туршилтууд олноор хийгдэж байна. Ингэж гарган авсан бүтээгдэхүүнүүд нь байгалийн гаралтай учраас амархан задардаг, тиймээс байгаль орчинд хор нөлөөгүй байдаг байна. Мөн цөмийн цацрагаар материал боловсруулахад яг адил зорилго бүхий химийн боловсруулалттай харьцуулахад хаягдал химийн бодис гардаггүй сайн талтай. \nЦөмийн цацрагаар боловсруулан гарган авсан усыг ихээр шингээгч бодис нь усыг 200-500 дахин шингээх чадвартай бөгөөд шингээсэн усаа алдах хугацаа харьцангуй удаан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, шингээсэн усныхаа 70%-ийг ойролцоогоор сарын хугацаанд алддаг гэсэн судалгаа бий. Ийм бодисыг эх орондоо үйлдвэрлэх боломжтой бол хур бороо багатай орон нутагт ургамал тарихад хэрэглэхэд хатаж гандах хувийг бууруулах сайн талтай. Тиймээс ийм материал боловсруулах технологийг эх орныхоо түүхий эдийг ашиглан бий болгох нь шаардлагатай.\nЭнэ төслөөр ургамал дахь полимерийг цацрагаар шарж ус шингээх, ургац нэмэгдүүлэх шинж чанарыг сайжруулан хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн бий болгох технологи судлах хөгжүүлэх ажил хийгдэнэ.","abstract_eng":null,"start_date":"2019-06-04T16:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1213,"project_code":"P2016-1213","project_name":"Монгол судлалыг хөгжүүлэхэд мэдээллийн технологийг нэвтэрүүлж, ашиглах нь","project_name_eng":"The use of and adoption of information technology for the development of Mongol studies","abstract_mn":"Монгол Улсын Нийгэм-Хүмүүнлэгийн шинжлэх ухааны салбарт Интернэт\n\nмэдээлэлийн технологийн өндөр дэвшилийг ашиглан судалгаа боловсруулалтын ажлын\n\nүр дүнг үйлдвэрлэл, үйлчилгээнд туршин нэвтрүүлэх, инновацийн бүтээгдэхүүний\n\nүйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, үйлчилгээг бий болгох ажил манай оронд бараг үгүй байна.\n\nДэлхийн Монгол судлалын ололт амжилтын талаарх бүхий л мэдээлэлийг баялаг\n\nболгон хувиргах цогц үйл явцыг энэхүү Иновацийн төслийг хэрэгжүүлсэнээр\n\nгүйцэлдүүлнэ. Гадаад, дотоодын эрдэмтэдээс Монголын түүх, соёлын талаар хийсэн бүхий л\n\nсудалгааны талаарх мэдээлэл болон Дэлхийн Монголч эрдэмтэдийн товч намтар,\n\nМонгол судлалын гол гол бүтээлүүдтэй танилцах, мэдлэг, мэдээлэл авах боломжийг\n\nбүтээгдэхүүн болгон мэдээлэлийн зах зээлд гаргах үйлчилгээг буй болгоно. Үүнд,\n\nМонгол судлaлaар эрдмийн зэрэг горилж бичсэн диссертацийг байршуулж,\n\nтөлбөртэйгээр уншиж судлах боломжийг буй болгоно. Шинжлэх ухааны вэб сайтыг буй болгоно. Энэ нь манайдаа цоо шинэ ашигтай загвар,\n\nбүтээгдэхүүний загвар болно.","abstract_eng":"“The use of and adoption of information technology for the development of Mongol studies” Project is developed by National University of Mongolia’ Department of History. The project began in July of 2015 and planned to be finished in 2017. It is important to digitize important materials of science because information technology enables better access for many people. This innovation project will be digitizing biographies, bibliographies and other information of prominent researchers and academics of Mongol studies from Mongolia and other countries. Currently, there is no convenient way of finding Mongol studies materials from the Internet. The aim of this project is to make it possible to find material from one source in a convenient way. The materials will be from 26 different countries. The result of the project will be creation of a website called MONGOLSTUDIES.COM. This website will contain information about researchers and academics of Mongol studies and resent achievements of Mongol studies. In addition, this website will have digital versions of books, journals and dissertations of Mongol studies that are from Mongolia. Another purpose of this website is to provide information about Mongolia for tourists who are visiting or considering visiting Mongolia. This website will contain animations and three-dimensional (3D) models of historical location and structures for the people who are interested in Mongolia.","start_date":"2015-07-14T00:00:00","end_date":"2017-12-30T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1215,"project_code":"P2016-1215","project_name":"Улаанбаатар хотын агаар мандал дахь аэрозолын оптик үзүүлэлтийн судалгаа","project_name_eng":"Studies on the atmospheric aerosol optical properties of Ulaanbaatar city","abstract_mn":"Монгол улсын шинжлэх ухаан, технологийг 2007-2020 онд хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөөнд “байгалийн шинжлэх ухааны тэргүүлэх чиглэл болгон Гео-шинжлэх ухаанд тулгуурласан онолын суурь судалгаа хийх, антропоген гаралтай орчны бохирдлыг багасгах арга хэрэгсэл, технологи бий болгох” гэсэн зорилтуудын  хүрээнд “Улаанбаатар хот орчмын агаар мандал дахь аэрозолын оптик үзүүлэлтийг тодорхойлох, аэрозолын хэмжээ, шинж чанар өдрийн туршид, улирлын болон жилийн туршид хэрхэн өөрчлөгдөж буй зүй тогтлыг илрүүлэх” зорилго тавьлаа. Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хот орчмын агаарын бохирдол зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэд дахин нэмэгдсэний улмаас агаар мандал дахь аэрозолын хэмжээг үнэлэх, түүний хувьсал өөрчлөлтийг судлах асуудал хурцаар тавигдаж байна. 2013 онд МУИС-ийн ШУС-ийн Геологи, геофизикийн тэнхим дээр Ази тивийг хамарсан аэрозолын хэмжилтийн олон улсын SKYNET сүлжээний цогц станцыг суурилуулсан ба Skyradiometer, Pyrgeometer зэрэг хамгийн орчин үеийн, автомат багажуудаар тасралтгүй хэмжилт гүйцэтгэж агаар мандал дахь аэрозолын оптик параметрүүдийг бүрэн тодорхойлох, Ази тивийн улс орнуудад хэмжилт хийж буй SKYNET сүлжээний станцуудын мэдээлэлтэй харьцуулах боломжтой болсон билээ.  Энэхүү төслийн хүрээнд агаар мандлын бохирдлын хэмжээг илэрхийлэгч параметрүүд болох аэрозолын интеграль болон спектраль оптик зузаан, аэрозолын хэмжээний түгэлт, нэг сарнилын альбедо, ассимметрийн коэффициент зэргийн хувьсал өөрчлөлтийн судалгааг олон улсын SKYNET сүлжээний нарийвчлал өндөртэй, орчин үеийн багаж төхөөрөмж ашиглан Улаанбаатар хот орчимд гүйцэтгэж агаарын бохирдлын түвшинг тухайн эгшин бүрт үнэлэх, агаарын бохирдлын урт болон богино хугацааны өөрчлөлтийн зүй тогтлыг илрүүлэх болно.","abstract_eng":"Air pollution in Ulaanbaatar has become one of the vital issues that have to be solved urgently. Major contributor of the air pollution could be atmospheric aerosols which supposedly originate from biomass burning, dust and etc. In order to handle air pollution problems of the city one needs to understand or study temporal and spatial change of atmospheric aerosols. The most effective ways of study for atmospheric aerosols are optical techniques which use direct and scattered solar radiation and give evaluation results of air pollution at sites. In 2013, we have installed a SKYNET network station at Department of Geology and Geophysics, National University of Mongolia and aerosol optical properties such as aerosol optical depth, single scattering albedo, assymmetry coefficient, aerosol refractive index and etc. have been measured and evaluated in every 10 minutes. By using the above mentioned aerosol optical properties we will estimate daily, monthly and yearly trends of variation of atmospheric aerosols and evaluate potential sources of air pollution in Ulaanbaatar city.","start_date":"2015-01-01T00:00:00","end_date":"2017-12-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":32,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Геологи-Геофизикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1230,"project_code":"P2016-1230","project_name":"Монгол орны шавьжийн олон янз байдал","project_name_eng":"Diversity of insects in Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны шавьжийн аймгийн ангилал зүйн бүрэлдэхүүнийг нэгтгэн гаргаж, тэдгээрийн газарзүйн тархалт, байгалийн экосистемд тархсан онцлогийг илрүүлэх, фауногенез буюу гарал үүслийг тогтоож, Монгол оронтой хил зэргэлдээ орших бүс нутгуудтай харьцуулан судлах зорилготой. Судалгаагаар дараахь үр дүнг гаргана. Үүнд:\n1. Монгол орны шавьжийн аймгийн бүрэлдэхүүнийг баг, овог, төрөл, зүйлийн төвшинд нарийвчлан гаргах.\n2. Маргаантай бүлгүүд болон зүйлүүдийн ангилал зүйн статусыг шийдвэрлэх.\n3. Шинэ болон ховор, эндемик зүйлүүдийг илрүүлж, тэдгээрийн популяцийн бүтэц, ховордлын зэрэг зэргийг тогтоох.\n4. Монгол орны шавьжийн аймгийн үндсэн бүлгүүдийг хил зэргэлдээ орших бүс нутгуудын шавьжийн олон янз байдалтай харьцуулж, тэдгээрийн хоорондын харилцан хамаарал, гарал үүслийг тогтоох.\n5. Монгол орны шавьжийн төрөл зүйлүүдийн бүрэлдэхүүн, тэдгээрийн тархалт байршлын талаар мэдээллийн нэгдсэн сан бий болгох.\nСудалгааны үр дүнгээр дараахь бүтээл туурвилыг бичиж хэвлүүлнэ. Үүнд: \nМонгол орны шавьжийн баг, овгуудын ангилал зүйн асуудлаар цуврал өгүүлэл бичиж олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлнэ;\nМонгол орноос шинээр илрүүлсэн зүйлүүд, ховор болон эндемик зүйлүүдийн популяцийн төлөв байдал, ховордлын зэрэг, хамгааллын асуудлаар өгүүлэл бичиж олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлнэ. \nМонгол орны шавьжийн төрөл, зүйлийн каталогийг монографи байдлаар цувралаар хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"The insect fauna of Mongolia is consisted about 12,000 species belonging to 23 orders, and over 2000 species have been initially described from this country. Patterns of the diversity, distribution and endemism of various groups of insects are being studied, and as researchers are roughly estimated that about 12% of insects in Mongolia is endemic. It should be noted that the estimates of species richness and endemism in Mongolia undoubtedly are biased by differences in intensity of exploration of the insect groups and study in different geographical areas of the country. Even well-known groups, such as different families of beetles, butterflies, orthopterans etc. have received very uneven research emphasis in Mongolia.  It is worth to mention that the situation is changing now, and within last ten years or so, both the government and non-government organizations have become very aware and concerned with the country’s diversity and natural resources. This recent awareness has led to an increased emphasis on entomology in research and education. Further, I discussed the future approaches and research needs of the entomological studies in Mongolia.","start_date":"2017-02-02T00:00:00","end_date":"2017-03-02T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2335,"project_code":"P2017-2335","project_name":"Нийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэл","project_name_eng":"Нийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэл","abstract_mn":"Нийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэлНийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэлНийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэлНийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэл","abstract_eng":"Нийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэлНийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэлНийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэлНийтийн хэрэгцээний монгол бичгийн видео сурах бичиг эх бэлтгэл","start_date":"2016-03-31T00:00:00","end_date":"2016-04-30T00:00:00","sponsor_id":19,"sponsor_name":"БСШУЯ","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1329,"project_code":"P2017-1329","project_name":"Утасгүй холбоо болон кодлолд зориулсан хагас дамжуулагч чипүүд","project_name_eng":"VLSIs for wireless communication and coding theory","abstract_mn":"Бид энэхүү судалгааны ажлаар дараах үеийн утасгүй холбооны технологид зориулсан\n\nалгоритмуудыг хөгжүүлж байгаа. МУИС-д социализмын үеэс уламжлагдан ирсэн\n\nонолын математикийн мэдлэгт тулгуурлаж эдгээр инженерийн салбарт нэн тулгамдаж\n\nбуй асуудлуудыг шийдвэрлэхийн зорьсон. Жишээ нь МУИС дээр тогмол явагддаг Ли\n\nбүлэгийн дүрслэлийн онолын семинарын үр дүн, хуримтлагдсан мэдлэгийн ашиглан\n\nBFDM модуляцийн пульсийг байгуулах судалгаа, түүнчлэн, Проф. Мекей багшийн\n\nявуулж байсан төсгөлөг талбар, цагираг дээрх Грёбнер суурийн семинарын үр дүнг\n\nашиглан шинэ төрлийн алдаа засах кодын судалгаа зэрэг болно.\n\nБид судалгааны үр дүнг хагас дамжуулагч чип болгох зорилготой байгаа. Үүнд\n\nТокёогийн Их Сургуулийн VDEC төвтэй хамтран чипээ фабрикаци хийлгэх, тестлэхээр\n\nхэлэлцэж тохироод байгаа.","abstract_eng":"Our research involves development of new algorithms for next generation (beyond 4G) wireless\n\ncommunication and coding technologies. By utilizing the relatively high level of mathematics at NUM\n\nwe are tackling cutting-edge problems in these engineering fields. For instance, based on our\n\nknowledge in representation of the Heisenberg groups we are constructing pulse for BFDM\n\n(biorthogonal frequency division multiplexing) modulation. We are also constructing Groebner basis\n\nalgorithms over certain class of finite rings which will help to develop new types of error-correcting\n\ncodes.\n\nThe outcomes of our research will be implemented into semiconductor chips. For this, we will\n\ncollaborate with VDEC center at University of Tokyo. We will use their chip fabricating services and\n\ntesting facilities.","start_date":"2017-01-18T00:00:00","end_date":"2017-02-18T00:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1086,"project_code":"P2016-1086","project_name":"МУИС-д хичээлийн хөтөлбөрийг боловсруулах, хэрэгжүүлэх, үнэлэх тогтолцоог бий болгох нь","project_name_eng":"Establishing Curriculum Design, Development and Implementation System at NUM","abstract_mn":"Энэ төсөл нь сургуулийн үйл ажиллагааны дүн, өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх  чиглэлд хамаарагдах бөгөөд МУИС-д хичээлийн хөтөлбөрийг боловсруулан хэрэгжүүлж улмаар үнэлгээ хийсний үндсэн дээр дахин сайжруулж байх тогтолцоог бий болгоход чиглэсэн. \nТөслийн зорилго зорилтууд:\nЗорилго 1: Шинээр боловсруулсан хөтөлбөрүүдийг олон улсын түвшинд хүргэн сайжруулах, \n-\tБайгалийн ухааны хөтөлбөрүүдийг олон улсын жишигт нийцүүлэн шинэчлэн сайжруулах\n-\tСургалтын хөтөлбөр боловсруулах арга зүйг боловсронгуй болгох\n-\tБагшлах дадлага, үйлдвэрлэлийн дадлагын үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх\n-\tХавсарга болон салбар дундын хөтөлбөр боловсруулж батлуулах\nЗорилго 2: Хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах, хичээлийн үнэлгээ, оюутны үнэлгээг боловсронгуй болгох\n-\tХичээлийн хөтөлбөр боловсруулах арга, эзэмших мэдлэг чадвар тодорхойлох, заавар боловсруулах\n-\tБагш нарын заах арга зүйн семинар зохион байгуулах\n-       Оюутан, хичээлийн үнэлгээний шалгуур үзүүлэлтийг тодорхой болгох, \n-       Үнэлгээний арга барилыг эзэмшүүлэх сургалт зохион байгуулах, \n-       Хичээлийн үнэлгээний асуулга, эргэн сайжруулах механизм бий болгох,","abstract_eng":"The project is aimed to establish the system for curriculum development, implementation and evaluation with feedback. Project goals are:\nGoal 1. To revise newly implementing curricula for advancing them to international level \n•\tTo revise curricula for natural sciences  \n•\tTo clarify procedures  on at Curriculum development NUM \n•\tTo  raise the efficiency of implementation Teaching Training and Internship \nGoal 2. To develop syllabi for courses, to improve evaluation, assessment and grading for courses and students \n•\tTo develop the manual for developing syllabus for courses including determination for competencies and knowledge \n•\tTo organize seminars and workshops for teaching among lecturers \n•\tTo clarify assessment and evaluation indicators for courses and students, to organize seminars for assessment policy, to revise questionnaire for courses, to establish system for feedback","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":59,"sponsor_name":"АХБ-ны санхүүжилттэй \"Дээд боловсролын шинэчлэл\" төсөл","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2344,"project_code":"P2017-2344","project_name":"Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын инженерчлэлийн сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд робот тоглоомын аргачлалыг ашиглах нь","project_name_eng":"Using robot kit for development engineering thinking of high school students","abstract_mn":"Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын инженерчлэлийн сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд зориулсан робот тоглоом бүрдлийг хөгжүүлэх, сургалтын арга зүйг боловсруулах, нэвтрүүлэх, сургагч багш нарыг бэлтгэх\n\nЕрөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын инженерчлэлийн сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд зориулсан робот тоглоом бүрдлийг хөгжүүлэх, сургалтын арга зүйг боловсруулах, нэвтрүүлэх, сургагч багш нарыг бэлтгэх","abstract_eng":"Using robot kit for development engineering thinking of high school students\nЕрөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын инженерчлэлийн сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд зориулсан робот тоглоом бүрдлийг хөгжүүлэх, сургалтын арга зүйг боловсруулах, нэвтрүүлэх, сургагч багш нарыг бэлтгэх","start_date":"2017-02-07T00:00:00","end_date":"2017-11-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2348,"project_code":"P2017-2348","project_name":"Гурван хэмжээст цэгэн гэрэл үүсгэгч дэлгэцийн харагдах өнцгийг ихэсгэх","project_name_eng":"New Method to Increase Viewing Angle of Point Light Source Display","abstract_mn":"Нийлмэл дүрсэн технологи нь гурван хэмжээст (3D) дэлгэцийн технологийн нэг төрөл бөгөөд  Стерео дэлгэц шиг шил зүүх шаардлагагүй буюу нэмэлт хэрэгсэл ашиглахгүйгээр 3D-ээр  харах боломжтой. Нийлмэл дүрсэн дэлгэц нь дараах давуу талуудтай болохоор ирээдүйд хэрэглээнд нэвтрэх боломжтой гэж судлаачид дүгнэж байна. Үүнд: Нүдний шилгүйгээр 3D-ээр хардаг, үргэлжилсэн харах цэгүүдтэй, босоо болон хэвтээ тэнхлэгийн дагуу 3D-ээр хардаг, өнгөт 3D зураг харуулах боломжтой, бодит гүнийг үзүүлдэг, нэг зэрэг олон хүн 3D дүрсийг хардаг. Хэдийгээр олон давуу талтай боловч дараах сул талуудтай. Үүнд: 3D дүрсийн гүн буюу гурав дахь  хэмжээс бага, харагдах өнцөг бага, 3D дүрсийн нягтшил нь бага. Эдгээр сул талуудаас болоод хэрэглээнд нэвтэрч чадахгүй байна. Тиймээс энэ судалгааны ажлын хүрээнд Нийлмэл дүрсэн технологийн нэг болох Цэгэн гэрэл үүсэгч дэлгэцийн харагдах өнцгийг ихэсгэх шинэ аргыг боловсруулж туршилтын үр дүнгээр батална. \nБидний боловсруулсан харагдах өнцөг ихэсгэх шинэ арга нь уламжлалт арга дээр гэрлийн үүсгүүр нэмэх замаар цэгэн гэрэл үүсэгчийн тархалтын өнцгийг ихэсгэсэн. Зөвхөн гэрлийн үүсгүүр нэмснээр хийц хувьд хялбархан болсон.  Нэмэлт гэрлийн үүсгүүрээр олдоц ихтэй үнэ хямд гэрлэн диод ашигласнаар шинэ арга нь өртөг хямд болох давуу талтай. LED үүсгэгчдийг тооцооллын үр дүнгээр гарч зайд хэлхээний хэвлэмэл хавтан дээр гагнаж байрлуулснаар зайг тохируулах түвэгтэй системгүй болон угсралтын алдаагүй болсон.  \nХарагдах өнцөг ихтэй шинэ дэлгэцийг бүрэн угсарч туршилтуудыг хийсэн. Туршилтын үр дүнгээс шинэ арга нь харагдах өнцгийг уламжлалт аргаас 2.6 дахин ихэсгэж чадсан. Хэмжилтийн үр дүнгээр шинэ дэлгэцийн харагдах өнцөг 44 градус. Хэдийгээр харагдах өнцгийг  хэвтээ болон босоо тэнхлэгийн дагуу 2.6 дахин ихэсгэж байгаач  8 градус дээр давхардсан зураг үүссэн. Энэ линз матрицын гажилтаас болж үүсэн. Хэрэв линз матрицыг үйлдвэрлэх технологи сайжраад зургийн аппарат шиг гажилтгүй линз ашиглах юм бол шинэ арга нь давхардсан зураггүй 3D дүрсийг үзүүлэх боломжтой.","abstract_eng":"Нэрээ интернетээр заруулахгүйн тулд бөглөж байна. Энд зориулж хийсэн хураангуй байхгүй болохоор Монголоор бичиж байна. Багадаа 200 тэмдэгт гэж байна. Монголоос нь орчуулах байсан юм уу? \nWe will buy devices to take an experiment of our new method that is simulated with Light Tools, which is a 3D optical engineering and design software for virtual prototyping, simulation, and optimization. From the simulation result, our new method increase the viewing angle. We will write a paper using the results of the experiment. The paper will be published in SCI journal with impact factor.","start_date":"2016-04-06T00:00:00","end_date":"2017-03-13T04:57:10.96","sponsor_id":92,"sponsor_name":"Азийн хөгжлийн банк","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2337,"project_code":"P2017-2337","project_name":"Цацраг, бөөмс биологийн биетийн нано болон эсийн төвшиндэх харилцан үйлчлэлийн онолын судалгаа","project_name_eng":"Thereritical study for intercation of particles and radiations with biological objects and cell scales","abstract_mn":"Дэлхийн шинжлэх ухааны тэргүүлэх чиглэлд эсийн цацрагийн биологи дэвшин гарав.  Хүмүүн 2020 оны эхэн үеэс сар руу, 2030-аад оны дундуур Марс гариг руу шинжилгээний баг илгээхээр зорьж байна. Санрын уудамд   оддын орноос үүссэн нүцгэн, хурдан, хүнд цөмийн урсгал бий. Тэр урсгалыг сансарт аялагчийн  эд эс, ДНХ, нейрорн  дааж тэсэхүү гэдэг асуудал  онцгой анхаарал татаж байгаа юм.   Нөгөөтэйгүүр  хорт хавдрын оношлогоо, эмчилгээ хийгээд цацраг хамгааллын асуудал шийдэл хурц шаардаж байна. \n  Дэлхийн том хурдасгуурын их энергит, цэнэгт, хүнд  бөөмсийн урсгалын амьд эд эсэд учруулах үйлчлэлийг  туршилтаар судалж, олон талын хамтын ажиллагаа ид өрнөж байна.  Мөн математик загварчлал, тооцоо- дүрслэлт туршилтыг  техникт туршилтаас урьдчилан үйлдэж  сод чухал зүй тогтлыг тандан илрүүлдэг нь шинжлэх ухааны  тэргүүн зарчим боллоо.  ЕХ- ны Geant4  тооцоо- дүрслэлт туршилтын багцыг ашиглан цөмийн бөөмс, цацраг болон амьд цогцсын эд эс, ДНХ, хромосом, нейрон болон эсийн бусад биологи биетийн харицан үйлчлэлийг  судалж байна. \n Цөмийн шинжилгээний нэгдсэн институтын Цацрагийн биологийн лаборатортой .  хэрэгжүүлж байгаа бидний хамтын ажиллагаа нь судалгааг олон улсын төвшинд гүйцэтгэх нөхцөл бүрэлдүүлж байна.  Ер нь шинжлэх ухаанд үндсэндээ  хөндөгдөөгүй явсаар ирсэн амьд цогцосын бүрэлдэх, хувирахуйн квант нууцыг судлах олон улсын хамтын ажилагааны энэхүү төслийг хэрэгжүүлнэ. цөмийн бөөмс, цацраг туяагаар эд эс, ДНХ-ийг буудахад  өрнөх физик, хими, биохими, эсийн хувирлын зүй тогтлыг  судална.","abstract_eng":"Cell radiation biology is turned into leading trend in modern science.  The promotion is due to mankind’ planning to perform missions to Moon in beginning of  2020s and   Mars  in the middle of 2030s.  In deep cosmic space  there are a streams fast, heavy, bare  nucleus.  At present the problem  passing through  astronauts’ organism with his tissues, DNA, neurons  has been attracting  exclusive  attention of scientific world.   Besides, to  the problem is tightly related   searching the solutions, of cancer diagnose and treatment , also radiation protection in modern world.   \nMean time international cooperation, that carrying  out experimental investigation  of  fast, heavy ions’ interaction with  living cells have been conducting. Moreover  using modern simulation tools numerical experiments for revealing new regularities in  the noted interaction are performed.   Such numerical experiments allow to predict  afore the technical one   new peculiar patterns. This is turned out  as most reliable approach in science.   Last nearly 10 years  we have maintained  close contacts with Radiation biology laboratory, JINR and  collaborated in research  activities that  promote to get   excellent     experience  in simulation experiments using  tools  Geant4. Thus we  have realized  simulation studies, concerning interaction of charged particles and radiation with living cells and their  constituents.  Our research outcomes  have been published in series of  journals with impact factor.  \n We would like to note that the suggested  project is devoted  for studying problems quantum regularity  of living organisms and their cells’ forming and alteration under radiation exposure, that  up date almost continued un affected. In shortly, in the project it will be considered physical, chemical, biochemical and cell transformation processes following bombardment of living tissues by  nuclear radiations.","start_date":"2015-01-01T00:00:00","end_date":"2017-12-31T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2352,"project_code":"P2017-2352","project_name":"Цөмийн задрал, урвалын механизм","project_name_eng":"Nuclear Decay and Reaction Mechanism","abstract_mn":"Орчин үеийн цөмийн физикийн онол ба туршлагын судалгааны тэргүүний арга техникт тулгуурлан, Монгол улсын засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт тусгагдсаны дагуу ашигт малтмалын олборлолтыг боловсронгуй болгох, хүн амын эрүүл мэндийн үйлчилгээг сайжруулах зэрэгт шаардлагатай шинэ мэдээлэл гарган авч дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлэхэд чиглэсэн судалгаа явуулна. Дэвшүүлж буй сэдэвт ажлын хүрээнд цөмийн дотоод бүтэц, цөмийн задрал, сарнил, урвалын механизмын тухай тулгуур шинэ мэдээлэл гарган авахаас гадна төрөл бүрийн сорьц, дээжин дэх химийн элементийн агуулгыг цөмийн физикийн аргаар тодорхойлох, цөмийн эрчим хүчний төхөөрөмжийн эд ангид нейтроны үйлчлэлээр устөрөгч, гелийн хий үүсч, хуримтлагдан эвдрэлд хүргэх аюулыг урьдчилан тооцоолох зэрэгт шаардлагатай цөмийн өгөгдлүүдийг тодорхойлоход чиглэсэн орчин үеийн түвшний онол-туршлагын цогцолбор суурь судалгаа явуулахад чиглэсэн. Энэ ажлын хүрээнд:\n•\tЦөмийн задрал, урвалын механизмуудын талаар онолын судалгаа хийж шинэ зүй тогтол хайхын зэрэгцээ Дубна хот дахь ЦШНИ, Бээжин их сургууль ба МУИС-ийн Цөмийн физикийн  судалгааны төвийн орчин үеийн өндөр үзүүлэлттэй багаж төхөөрөмж ашиглан туршилт явуулж цөмийн урвалын огтлол, гаралт, үүссэн бөөмийн спектр, өнцгөн түгэлт зэргийг хэмжин тодорхойлж шинэ өгөгдлүүд гарган авна. \n•\tНейтрон болон гамма-квантаар явагдах урвалын талаар дэлхий дахинаа гарч буй мэдээллүүдийг эмхэтгэн системлэж, үндэсний сан бүрдүүлэх ажлыг гүйцэтгэнэ. Цөмийн урвалын онолд тулгуурлан тэдгээр өгөгдлүүдэд системчилсэн анализ хийж, шинэ зүй тогтол хайна. \n•\tЦөмийн бүтэц ба задралын талаар дэлхийн судалгааны төвүүдээс гарч буй өгөгдлүүдэд системчилсэн анализ хийж шинэ зүй тогтол хайна. Сүүлийн жилүүдэд бид хурдан нейтроноор явагдах урвалын онолын судалгааны аргуудыг хөгжүүлж, статистик ба экситон загварууд, хавтгай долгионы дөхөлтийн хүрээнд шинэ томьёонуудыг гарган авч, тэдгээрийн тусламжтайгаар (n,α) ба (n,p) урвалын огтлолын талаар дэлхий даяар гарч буй өгөгдлүүдийг эмхэтгэн системлэж, анализ хийснээр, сонирхолтой шинэ үр дүн, зүй тогтлыг гарган авч байна. Мөн манай төвийн зарим судлаачид фрагментацлах ба дамжих механизмуудыг ашиглан хүнд ионоор явагдах урвалыг тайлбарлах судалгааны ажилд оролцож байна.","abstract_eng":"The study of the fast neutron induced charged particle emission reactions is of interest for understanding of nuclear reaction mechanisms. Moreover, neutron-nuclear data evaluation analysis is an important one of the contemporary neutron physics problems. Investigation of fast neutron induced (n,α) reaction is important to evaluate helium production, nuclear heating and displacement of atoms in the structural materials of fusion and fission reactors. \nThe comparison of the theoretical and experimental (n,α) cross sections shows that statistical model formula gives overestimated values at all energy points of neutrons. The discrepancy between the theoretical and experimental (n,α) cross sections was explained by the α-clusterization effect on the surface of nuclei.  Clustering in nuclei is an one of important subjects for understanding of light nuclear structure α-particle and heavy cluster decays of nucleus ground states and cluster transfer and emission reactions. \nDuring last ~20 years in the several MeV energy range of neutrons we (collaboration of the Nuclear Research Center, NUM, Institute of Heavy Ion Physics, Peking University, Beijing, P.R.China and the Frank Laboratory of Neutron Physics, JINR, Dubna, Russian Federation) studied the (n,α) reaction for broad mass of nuclei (6≤A≤149). Experimental setup are composed of main three parts: the neutron source, the α-spectrometer, and the neutron detector. Several MeV neutrons were produced on the 4.5 MV Van de Graaff accelerator of Peking University, P.R. China through the 3H(p,n)3He and 2H(d,n)3He reactions using a solid Ti-T target and a deuterium gas target, respectively.","start_date":"2015-01-01T00:00:00","end_date":"2017-12-31T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":109,"performer_name":"Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2350,"project_code":"P2017-2350","project_name":"Монгол орны устаж буй болон эмзэг эмийн ургамлын биотехнологийн судалгаа","project_name_eng":"Biotechnology for protection of endangered medicinal plants in Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улс Шинжлэх ухаан, технологийг 2007-2020 онд хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөө батлагдаж эх орны биологийн нөөцийг хими, биотехнологи болон нанотехнологийн аргаар судлах, хамгаалах оношилгоо хийхэд биологи, генетикийн аргыг ашиглах, их дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай хамтран ажиллах талаар тодорхой заалт оруулсан. Монгол орны экологийн нөхцөл өөрчлөгдөж газар нутгийн 80 хувь цөлжиж гол горхи, нуур цөөрмийн ус ширгэж ургамлын төрөл зүйл ховордож байна. Монгол улсын засгийн газрын 2005 оны 105-р тогтоолоор батлагдсан Ховор ургамал хамгаалах, зохистой ашиглах үйл ажиллагааны хөтөлбөрт устаж байгаа,  устаж болзошгүй ба гоц ашигт ургамлыг хамгаалах, тарималжуулах биологийн идэвхт бодисыг судлаж шинэ бодисыг эрж хайх, илрүүлэх, бүтэц байгууламжийг тогтоох талаар тодорхой заалт оруулсан. Бид Монгол оронд устаж байгаа нэн ховор Түвд ланцай (Lancea tibetica) ургамлыг эрж бүхэл ургамал, үр, газрын дээд, доод хэсгийн дээжинд биохими-микробиологийн үзүүлэлт, биологийн идэвхит бодис тодорхойлж, эдийн өсгөврийг in vitro, ex vitro-д турших, PCR-ийн бүтээгдэхүүнийг илрүүлэх, ургамал ургасан хөрсний дээжинд химийн элемент, биохими, микробиологийн зарим үзүүлэлтүүдийг тодорхойлно. Иршимбэтэний овог (Scrophulariaceae)-ийн Lancea tibetica нь цус багадалт, гэдэсний бах, зүрхний өвчин, ханиад зэрэг өвчинд хэрэглэдэг түвдийн уламжлалт эмэнд ордог ургамал юм. Энэ ургамал нь олон наст, монгол оронд устаж байгаа (Critically Endangered) ургамлын тоонд ордог. Устаж байгаа Түвд Ланцай ургамлыг хамгаалах зорилгоор эдийн өсгөврөөр тарималжуулах туршилтын үр дүн гаргана.","abstract_eng":"The whole plant of Lancea tibetica belongs to the Scrophulariaceae family. Lancea tibetica is used in traditional Tibetan medicine for the treatment of leukaemia, intestinal angina, heart disease, and cough, etc. It is a perennial herb that is Critically Endangered in Mongolia. This species has been assessed as Critically Endangered because of this species, with only two known populations, appears to have a limited habitat range and very restricted geographical distribution. Overgrazing of livestock in wetlands, making hay and prolonged droughts may affect susceptibility of this species. There is information on the decline of the population in Tunel soum of Huvsgul province due to overharvesting of roots, seeds and herb, above ground of this rare plant for medicinal purposes. This species occurs in Huvsgul (Tunel river) and Khangai (central and northern). In Mongolia this species grows on alkaline waterside and iris thickets. China and USA researchers are isolated from Lancea tibetica phenolpropanoids, flavones, triterpenoids and amino acids. Various extracts and individual compounds derived from this species have been determine to possess a variety of pharmacological effects, such as anti-tumour and antioxidant functions. A phytochemical study of the 95% ethanol extract of the whole plant of Lancea tibetica isolated of a new trehalose ester, triterpenoid, flavone and furofurano lignans. This species was not evaluated.","start_date":"2016-10-31T00:00:00","end_date":"2019-02-28T00:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":14,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2355,"project_code":"P2017-2355","project_name":"Макро эдийн засгийн дунд хугацааны төлвийн талаар таамаглал боловсруулах, загварчлал","project_name_eng":"Instituting CGE model in Mongolian medium-term economy","abstract_mn":"1.\tСудалгааны сэдэв:\tМакро эдийн засгийн дунд хугацааны төлвийн талаар таамаглал боловсруулах, загварчлал\n2.\tЗорилго:\tУлс орны эдийн засгийн хэтийн төлвийн үнэлгээ хийх ерөнхий загварыг боловсруулж, дунд хугацааны таамаглал дэвшүүлэх\n3.\tСудалгааны үр дүн:\tЗагварыг ашиглан дараах ерөнхий үзүүлэлтүүдийн дунд хугацааны хэтийн төлвийг тооцож гаргана.\n•\tЭдийн засгийн өсөлт, бодит салбараар\n•\tТөсвийн тэнцлийн дунд хугацааны төсөөлөл\n•\tТөлбөрийн тэнцлийн дунд хугацааны төсөөлөл\n•\tГадаад өрийн нөхцөл байдал, эдийн засагт үзүүлэх нөлөө\n4. Төслийн үргэлжлэх хугацаа:  2016.02-2018.12","abstract_eng":"1. Research topic: Instituting CGE model in Mongolian medium-term economy\n2. Purpose: Assessing Mongolian medium-term economy outlook by using Computable general equilibrium model (CGE) \n3. Expected results: We will demonstrate medium-term prospects following the general model parameters using MON-CGE model. \n•\tEconomic growth, by real sectors\n•\tMedium-term budget deficit projections\n•\tMedium-term balance of payments projections\n•\tForeign loan/debt impact on Mongolian economy\n4. Duration:  2016.02-2018.12","start_date":"2016-01-31T00:00:00","end_date":"2018-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":110,"performer_name":"МУИС, Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3546,"project_code":"P2018-3546","project_name":"wwwww","project_name_eng":"wwwwwww","abstract_mn":"GARCH models are commonly used for describing, estimating and predicting the dynamics of financial returns. Here, we relax the usual parametric distributional assumptions of GARCH models and develop a Bayesian semiparametric approach based on modeling the innovations using the class of scale mixtures of Gaussian distributions with a Dirichlet process prior on the mixing distribution. The proposed specification allows for greater flexibility in capturing the usual patterns observed in financial returns. It is also shown how to undertake Bayesian prediction of the Value at Risk (VaR). The performance of the proposed semiparametric method is illustrated using simulated and real data from the Hang Seng Index (HSI) and Bombay Stock Exchange index (BSE30).","abstract_eng":"wowGARCH models are commonly used for describing, estimating and predicting the dynamics of financial returns. Here, we relax the usual parametric distributional assumptions of GARCH models and develop a Bayesian semiparametric approach based on modeling the innovations using the class of scale mixtures of Gaussian distributions with a Dirichlet process prior on the mixing distribution. The proposed specification allows for greater flexibility in capturing the usual patterns observed in financial returns. It is also shown how to undertake Bayesian prediction of the Value at Risk (VaR). The performance of the proposed semiparametric method is illustrated using simulated and real data from the Hang Seng Index (HSI) and Bombay Stock Exchange index (BSE30).","start_date":"2018-04-16T00:00:00","end_date":"2018-05-16T08:14:23.343","sponsor_id":110,"sponsor_name":"МУИС, Эдийн засгийн хүрээлэн","performer_id":115,"performer_name":"Chungnam National University, Korea","funding_type_id":15,"funding_type":"Олон улсын хамтарсан төсөл боловсруулах","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3553,"project_code":"P2018-3553","project_name":"Монгол улсын их сургуулийн нээлттэй өгөгдлийг хөгжүүлэх нь","project_name_eng":"Open Data development in the National University of Mongolia","abstract_mn":"Өгөгдлийг эргэлтэд оруулж төрөл бүрийн зорилгоор ашиглаж инновацийн шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ бий болгох, өгөгдлийг ашиглан байгууллагын өмнө тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх, шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд бусад талуудын оролцоог бодитоор нэмэгдүүлэх зэрэг өгөгдөлд түшиглэсэн үйл ажиллагаа, санал санаачлагыг дэмжихэд нээлттэй өгөгдөл гол материал, түүхий эд болж байна. Энэ төслөөр МУИС-ийн нээлттэй байж болох өгөгдлийн бүрдлийг тодорхойлох, өгөгдлийн бүрдлийг СиСи системээс нийтлэх аргыг боловсруулах, түүнийг хэрэгжүүлж өгөгдлийг нийтлэх, нээлттэй өгөгдлийн каталог – порталыг (өгөгдлийн платформ) хөгжүүлэх зорилготой.","abstract_eng":"Open data is as raw material for creating a new innovative product and services, solving actual problems of organizations and empowering parties (faculty, students, citizens etc.) to participate in decision making progress by reusing data for any purposes. This project aims to define datasets which could be as open, to develop a method to publish data from the SiSi information system, to publish datasets through this method and to develop open data catalog - portal (data platform).","start_date":"2018-07-31T00:00:00","end_date":"2018-12-13T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3655,"project_code":"P2019-3655","project_name":"Улаанбаатар хотын газрын гадарга орчмын агаарын температурын инверсийн судалгаа","project_name_eng":"Study on surface temperature inversion layer over Ulaanbaatar city","abstract_mn":"Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай манай орны нутаг дэвсгэр дээр хүйтний улиралд эсрэг циклон тогтвортой байрлаж, манай орны цаг агаарыг ерөнхийд нь удирдахдаа газрын гадарга орчимд температурын инверс тогтвортой үүсэх, удаан хугацаанд дэвсгэр гадаргын цацрагийн хөрөлтийн улмаас инверс цаашид эрчимжих нөхцлийг бүрдүүлнэ. Температурын инверсид агаар мандлын хэт тогтвортой төлөв байдалтай тул босоо хөдөлгөөнийг сааруулж, харин ч бүүр уруудах хөдөлгөөн бий болгосноор агаарын янз бүрийн хольцууд тухайлбал тоос, өтгөрөлтийн цөм, утаа униар зэргийг газрын гадарга орчимд хуримтлуулж шилжих нөхцлийг саатуулна.Үнэн хэрэгтээ хүн ам төвлөрсөн хот суурин газарт агаарын бохирдол үүсэх цаг агаарын үндсэн хүчин зүйл нь газрын гадарга орчмын температурын инверс болно.\nХүн ам олноор суурьшсан төвлөрсөн хот, суурингуудад газар орчимд хүчтэй инверс тогтож удаан хадгалагдах явдал хот суурин газарт бий болсон агаар бохирдуулах эх үүсгэврийг удаан хугацаагаар саатуулж улмаар энэ нь зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэтэрч хүний бие организмд сөргөөр нөлөөлж ялангуяа өвлийн улиралд хүн амын өвчлөл ихсэж, цаашилбал байгаль орчны экологийн тэнцвэрт байдал алдагдахад хүрдэг. Мөн инверсийн үе дэх газрын гадарга орчмын температурын бууралт агаарын даралтыг нэмэгдүүлж, чийгшлийн хуримтлалыг ихэсгэдэг учир дэлхийн бусад газар нутгуудтай харьцуулахад уур амьсгалын аномаль нөхцөл бүрдэж цаг агаарыг урьдчилан мэдээлэхэд алдааг бий болгох үндэс болдог. \nИймд 2017 оны байдлаар хүн амын тоо дундажаар 1.46 саяд хүрээд байгаа Улаанбаатар хотын хувьд агаарын бохирдлын эх үүсгэвэрийг удаан хугацааны туршид саатуулж байгаа газрын гадарга орчмын температурын инверсийн үзүүлэлтүүдийг шинэчлэн тогтоох, энэ саатуулагч үе давхаргын цаг уурын хэмжигдхүүний горимын онцлогийг илрүүлэх, агаарын бохирдлын прогнозын суурь мэдээллийг гаргах зайлшгүй шаардлагатай болж байна.","abstract_eng":"In the cold season, Asian anticyclone dominates over the territory of Mongolia which has an extreme continental climate. The near-surface temperature inversion layer produces a very stable layer of air under the influence of the Asian anticyclone. The stable and super-stable state of air under the near-surface temperature inversion inhibits vertical motion and turbulent exchange of the air. It leads to an accumulation of various compositions of air such as gas, dust, condensation nuclei, and smoke near the surface layer of the atmosphere. \nIn the other words, the near-surface temperature inversion layer is the most important factor of meteorology on air pollution in highly populated urban.\nWhen a strong surface temperature inversion layer has established near highly populated cities, it can act like barrier for dispersion of air pollutants around the city during long period. Then, concentrations of the air pollutants exceed the air quality standard. It is not only influencing negatively on human health but also disbalancing the environment. Besides, temperature decrease under the surface temperature inversion condition leads to an increase in air pressure and accumulation of air humidity, so it arise climate anomaly, which becomes basis of error in weather forecast while compared to the other regions.\nThus, we need to update the characteristics of the near-surface temperature inversion which inhibits the sources of air pollution in Ulaanbaatar city (population of Ulaanbaatar city is about 1.46 million in 2017), to detect features of variations of meteorological variables in the near-surface temperature inversion layer, and to create a fundamental information of air pollution forecast.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":100,"sponsor_name":"Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яам","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3637,"project_code":"P2019-3637","project_name":"Гэрэл бодисын харилцан үйлчлэл","project_name_eng":"Interaction between light and matther","abstract_mn":"Шугаман бус оптик спектроскопи хүчтэй корреляци бүхий электрон систем (strongly correlated electron system) материалуудын үндсэн төлөв болон өдөөгдсөн төлвийн (фотоноор) талаарх мэдээллийг өгдөг. Гэтэл тухайн материалаас хамаарч олон өөр төлөв, үндсэн төлөвтэй ойролцоо энергитэй оршин байдаг. Энэ төлвийн талаарх мэдээллийг олж авахын тулд шугаман бус оптик туршилтууд хийгдсээр байна.\nГэвч хүчтэй корреляци бүхий электрон систем хувьд энэ туршилтийн онолын тооцоо хараахан хөгжөөгүй бөгөөд цөөн хэдэн онолын үр дүн туршлагын үр дүнгээсээ нилээд зөрөөтэй байдаг. Хагас дамжуулагчийн хувьд маш сайн тохирдог. Энэхүү ажлаар шинэ аргууд ашиглан хүчтэй корреляци бүхий электрон систем хувьд шугаман бус оптик туршилтийн онолын тооцоо хийх зорилоготой.","abstract_eng":"Nonlinear optical spectroscopy gives information about the basic state and excited states in strongly correlated electron systems materials. However, depending on the material, there are many different states with similar energy scales to ground state . Nonlinear optical experiments are still ongoing to obtain information about this situation.\nHowever, this kind of theory in strongly correlated electron system is not yet developed and there is a difference between experimental results and  a few theoretical results. for semiconductor theory is very well developed. The purpose of this work is to calculate the theory of nonlinear optical experiments in strongly correlated electron systems.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2022-10-30T16:00:00","sponsor_id":171,"sponsor_name":"Боловсрол Соёл Шинжлэх Ухааны Яам","performer_id":129,"performer_name":"Монгол улсын Их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3685,"project_code":"P2019-3685","project_name":"Операторын онол, хэрэглээ","project_name_eng":"Operator theory , applications","abstract_mn":"Захиалагч: Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухаан, Спортын яамны  ШУТБГ-ын дарга Т.Ган-Эрдэнэ\nСанхүүжүүлэгч: Шинжлэх Ухаан, Технологийн Сангийн  захирал Д.Энхжаргал\nГүйцэтгэгчийг төлөөлж:ШУА Математикийн Хүрээлэнгийнгийн захирал Ү.Отгонбаяр\n/цаашид“талууд” гэх/, “Шинжлэх ухаан технологийн тухай” хууль, “Шинжлэх ухаан, технологийн төсөл хэрэгжүүлэх журам” /цаашид “журам” гэх/-ыг үндэс болгон “Операторын онол, хэрэглээ”нэртэй Д. Цэдэнбаяр удирдагчтай шинжлэх ухаан, технологийн төсөл /цаашид “төсөл” гэх/ хэрэгжүүлэх талаар харилцан тохиролцож энэхүү гэрээг байгуулав.\nНэг. Ерөнхийзүйл\n1.1.\tТөслийг 2017 оны 06 дугаар сараас 2019оны  12 дугаар сард багтааж гүйцэтгэнэ. ( 31сар)\n1.2.\tТөслийн нийт эрдэм шинжилгээний зардал 14000,0 мянган төгрөг.\n1.3.\tТөслийн хүрээнд гүйцэтгэх ажлын дараалал, төслөөр гарах үр дүнгийн даалгаврыг 1 дүгээр, төслөөр гүйцэтгэх ажлын календарчилсан төлөвлөгөөг 2 дугаар, төслийн өртөг, зардал тохиролцсон тухай протоколыг 3 дугаар, төслийн картыг 4 дүгээр, эрдэм шинжилгээний зардлын задаргааны маягтыг 5 дугаар хавсралтын дагуу тус тус үйлдэж гэрээнд хавсаргав. Эдгээр хавсралт нь гэрээний нэг бүрдэл хэсэг болж гэрээний нэгэн адил хүчин төгөлдөр байна.\n1.4.\tШинэ бүтээлийн патент, бүтээгдэхүүний загвар, ашигтай загварын гэрчилгээ авсан, зохиогчийн эрхэд хамаарах бусад бүтээл бий болгосон тохиолдолд тухайн бүтээлийг ашиглах онцгой эрх болон зохиогчийн эрхтэй холбогдон үүссэн харилцааг Патентын тухай хууль, Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хууль, Иргэний хууль, Улсын төсвийн санхүүжилтээр гүйцэтгэсэн эрдэм шинжилгээ, туршилт, зохион бүтээх ажлын үр дүнд бий болсон оюуны өмчийг өмчлүүлэх эзэмшүүлэх журам ба энэхүү гэрээнд дурдсаны дагуу зохицуулах зарчим баримтална. Өөрөөр зохицуулах шаардлага гарвал талуудын хооронд нэмэлт гэрээ, хэлцэл байгуулж болно.\n1.5.\tТөслийн санхүүжилтийн нийт зардалд төслийн хүрээнд хэрэгжүүлэх судалгаа, сорилт, туршилтын ажлын болон гүйцэтгэгчдийн цалин хөлс, томилолтын зардлыг хамруулна.\n1.6.\tТөсөл хэрэгжүүлэх явцад түүний санхүүжилтийн хэмжээ, хугацаанд өөрчлөлт оруулах зайлшгүй шаардлага гарвал талуудын хооронд нэмэгдэл гэрээ хэлцэл байгуулна.\n1.7.\tТөслийн журмын 6.4 -ийн 1-д заасан хэлбэрээр санхүүжүүлнэ.\n1.8.\tТөслийн зардлаар бий болсон үндсэн хөрөнгө /багаж, төхөөрөмж, техник хэрэгсэл, компьютер гэх мэт/-ийг төсөл дууссанаас хойш Математикийн Хүрээлэн –гийн өмчид бүртгэж  ашиглана.","abstract_eng":"The operator theory and application project is a project of the international standard for our specialists from theoretical and applied aspects. It is important to work with researchers in other countries and increase the use of mathematics.","start_date":"2017-05-30T16:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":108,"performer_name":"МУИС Математикийн Хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3577,"project_code":"P2018-3577","project_name":"Палеарктик ба Неарктикийн хөрсний микроартроподын биологийн олон янз байдал, биогеографи, онтогенез ба филогенез","project_name_eng":"Biodiversity, biogeography, ontogeny and phylogeny of soil microarthropods in Palaearctic and Nearctic regions","abstract_mn":"Газарзүйн байрлал, экологийн нөхцлийн хувьд ялгаатай боловч гарал үүслийн хувьд Палеарктик ба Неарктикийн бүс нутгийн хөрсний микроартропод бүлгийн амьтад нэг нэгэнтэйгээ ихээхэн холбоотой учир тэдгээрийн ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх нь фауногенезийн асуудлыг шийдвэрлэхэд ихээхэн ач холбогдолтой. Гэвч дээрх биогеографийн бүс нутгуудын микроартроподын судалгаа бүрэн бус хийгдсэн ба ялангуяа зарим овог, төрлийн төлөөлөгчид огт судлагдаагүй үлдсэн байна. Иймд дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлт, бэлчээр ашиглалт, үйлдвэрлэл зэрэг хүний үйл ажиллагааны улмаас байгальд үзүүлэх нөлөө эрс нэмэгдэх болсон сүүлийн жилүүдэд эдгээр бүс нутгийн хөрсний амьтдын биологийн олон янз байдлын бүрэлдэхүүн, ангилал зүй, олон янз байдлын талаар суурь мэдээлэл бүрдүүлэх, тэдгээрийн цаашдын хувьсал өөрчлөлтийн чиг хандлагыг тодорхойлох, түүнд үндэслэн биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах менежментийн үндэслэлийг боловсруулах ажлын онолын үндэс болсон ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх зайлшгүй шаардлагатай юм. Түүнчлэн амьдралын эргэлт ба үржил хөгжлийн үе шатууд нь тодорхой судлагдаагүй маш олон төрөл зүйл бий бөгөөд тэдгээрийг хөгжлийн биологийн чиглэлээр гүнзгийрүүлэн судлах шаардлагатай. Энэхүү судалгаагаар дараахь зорилтуудыг дэвшүүлж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Yүнд: Палеарктик, Неарктикийн бүс нутгийн хөрсний микроартроподын ангилал зүйн судалгааг хийж, шинэ төрөл зүйлийг илрүүлэх; Ялгаатай бүс нутаг, экосистем, амьдрах орчны хөрсний микроартроподын бүлгэмдэл, олон янз байдлыг тодорхойлох; Байршил болон экологийн шинжээрээ ялгаатай бүс нутгуудын хөрсний микроартроподын зарим бүлгийн биогеографийн бүрдэлд анализ хийж, харилцан холбоог илрүүлэх; Амьдралын эргэлт, үржил хөгжлийн үе шатууд нь тодорхойгүй төрөл зүйлүүдийн онтогенез, филогенезийн судалгааг хийх. \nЭнэхүү судалгааны эцэст Палеарктик, Неарктикийн бүс нутгийн хөрсний микроартроподын ангилал зүй, бүлгэмдэл болон олон янз байдал, биогеографи, онтогенез, филогенез зэрэг судалгааны чиглэлээр үр дүн гаргаж, тэдгээрийг нэгтгэн олон улсын импакт фактор бүхий мэргэжлийн сэтгүүлд 3-aaс доошгүй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж хэвлүүлнэ. Түүнчлэн энэхүү судалгаанд хэд хэдэн залуу судлаачид, ахисан түвшний болон бакалаврын түвшний оюутнууд оролцон ажиллаж өөрсдийн судалгааны ажлын анхдагч материалыг цуглуулах, улмаар хээрийн болон лабораторийн судалганы арга зүйд суралцаж дадлагажих боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"The soil microarthropods of the Palaearctic and Nearctic regions are closely related though these realms are isolated geographically, and have some connections in terms of their origin. Therefore, the studies on systematics, ecology, biogeography of soil microarthopods are important for understanding the faunas' origins (fauna-genesis) of these regions. However, the microathropods in these regions are insufficiently investigated before, and even some families and genera are completely not known. As the human impact on nature and environment is significantly increased in recent years, the studies on biodiversity, systematics and composition of soil microarthropods are essential, and based on such research, it become theoretical basis for creating conservation management of soil biodiversity. Hence, the study of systematics, ecology and biogeography is of great value. Further, there are numerous groups (genera, species) of microathropods the life history, development and ontogeny of which are unknown, and therefore, the developmental biology studies are required for those groups. We propose the following objectives in frame of main goal of the present research, e.g.: Studies on systematics and taxonomy of soil microarthropods, and discovery of new species; Determination of the diversity and communities of soil microarthropods in different realms, ecosystems and habitats; Performing biogeographical analysis and revealing relationships between some groups of microarthropods in different realms, ecosystems and habitats; Studies on ontogenesis and phylogeny of selected species, the life history and reproductive development of which are unknown. Based on this project studies, we will gain the certain results on systematics, communities, diversity, biogeography, ontogeny and phylogenesis of soil microarthropods of the Palaearctic and Nearctic realms, and compiling these results, we will publish at least 3 scientific articles in the international peer-reviewed journals with impact factor's index. Besides of these results, some your researchers, graduate as well as undergraduate students are taking in part, and they will have an opportunity to collect essential materials and data on their thesis research, and learning and practicing of the field and laboratory studies.","start_date":"2019-01-20T00:00:00","end_date":"2019-11-19T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1219,"performer_name":"ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3585,"project_code":"P2018-3585","project_name":"Үйлдвэрийн бүсийн хөрсөн дэх хүнд элементийн тархалтыг тодорхойлох, электрокинетикийн аргаар бохирдлыг бууруулах судалгаа","project_name_eng":"Distribution of heavy metals around industrial area’s soil and electrokinetic remediation study for polluted soil","abstract_mn":"Манай орны үйлдвэрлэлд голлох байр суурийг уул уурхайн салбар эзэлдэг. Уул уурхайн баяжуулах “Эрдэнэт” vйлдвэр нь зэс, молибдений хvдрийн олборлолт, баяжуулалтаар Ази тивдээ томоохонд тооцогддог vйлдвэр юм.  Хэдийгээр уул уурхайн салбар улс орны хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулдаг ч байгаль орчинд сєрєг нөлөө үзүүлэгч нэг гол хүчин зүйл болдог. Орчны бохирдлын төлөв байдлыг хянах гол үзүүлэлтүүдэд хөрс агаар, усны хяналт шинжилгээ зүй ёсоор  орно. Монгол улсад урт удаан хугацаанд ажиллаж орчны хүчин зүйлс тодорхой хэмжээгээр тогтмол өөрчлөлт оруулдаг үйлдвэрлэл, уул уурхайн бүсийн байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөллийг улирлын туршид мониторинг хийж эдгээр уул уурхайн хаалтын ажилд бэлтгэх нь ногоон эдийн засагт үнэтэй хувь нэмэр оруулна. Манай судалгааны баг 2013 онд Эрдэнэт хот, Эрдэнэт үйлдвэрийн ойр орчмын өнгөн хөрсний бохирдлыг үнэлэх судалгаа хийсэн ба судалгааны үр дүнд үйлдвэрийн бүс орчмын өнгөн хөрсөн дэх Cu, As-ийн агуулга 1443-4866, 12-52 мг/кг тус тус байгааг тогтоосон. Энэ бүсийн хөрсний  бохирдлыг бууруулах тал дээрх судалгаа харьцангуй бага хийгдсэн байна. Иймд бид Эрдэнэтийн УБҮ-ийн жишээн дээр уул уурхайн үйлдвэрийн бүсийн хөрсний мониторингийн судалгаа хийн бохирдлыг тогтоох, бохирдлыг бууруулах аргуудыг туршин хамгийн тохиромжтой электрокинетикийн аргын аргачлал боловсруулах зорилго тавин ажиллана. Электрокинетикийн арга нь органик бус, органик аль аль бохирдлыг бууруулах, хөрсийг нөхөн сэргээх чадвартай, усархаг буюу шаварлаг орчинд хөрсийг цахилгаан орны үйлчлэлээр идэвхижүүлэн бохирдлыг арилгах, бууруулах шинж чанар дээр үндэслэгдэн явагддаг.  Энэхүү судалгааны зорилго  нь уул уурхайн орчмын хөрсний хүнд металын бохирдлыг электрокинетикийн аргаар бууруулах аргыг ашиглан хөрсийг эрүүлжүүлэх тохиромжтой нөхцлийг гаргаж авахад оршино.","abstract_eng":"The mining industry is dominated by the industry in Mongolia. Erdenet Mining Corporation is one of the largest producers of copper and molybdenum mines in Asia. Although the mining sector contributes significantly to the development of the country, it is one of the major factors contributing to the environment. Key indicators for monitoring environmental pollution are soil and water monitoring. The seasonal monitoring of the environmental impacts of the mining industry and around mining area that periodically changes environmental factors, which contribute to the green economy, will help to prepare these mining closures. Our research team conducted a survey of topsoil pollution around Erdenet city and Erdenet mining in 2013 and resulted from the study that Cu and As content of topsoil around the industrial zone were 1443-4866 and 12-52 mg /kg, respectively. Soils contaminated with hazardous elements, when left untreated state, may cause adverse effects on the environment through the movement of the contaminants to other media such as ground water. Hence, development of technology for cleaning up the contaminated soils is an important challenge. The electrochemical method is based on the ability of both inorganic and organic pollutants to reduce pollution, and to rehabilitate the soil, in soils or muddy environments based on the functioning of the electrodes and the characterization and removal of pollutants. Monitoring and distribution of heavy metals around mining area was very limited. Therefore, our research aim is to study distribution of heavy metals around mining area and develop methodology of electrochemical method for removing the pollution from soils around industrial area.","start_date":"2018-12-31T16:00:00","end_date":"2019-12-26T00:00:00","sponsor_id":145,"sponsor_name":"Монголулсын их сургууль","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3588,"project_code":"P2018-3588","project_name":"D.C. програмчлалын онол аргыг Бизнест хэрэглэх нь","project_name_eng":"Applications of Theory and methods of  D.C. programming in Business.","abstract_mn":"Бизнест өргөн хэрэглээтэй оновчлолын зарим бодлогуудыг D.C. програмчлалын аргаар шийдэх арга, алгоритмыг боловсруулна. Үүний үр дүнд Монголын эдийн засагт ихээхэн ач холбогдол бүхий уул уурхайн компаниудын эргэлтийн хөрөнгийн бүтцийг оновчлох, банкны актив пассивын бүтцийг оновчлох,  баяжмалын металл авалтыг дээшлүүлэх, татварын системд оновчлолын аргаар шинэчлэл хийх зэрэг бодлогууд шийдэгдэж эдгээр салбарын эдийн засгийн үр өгөөж, ашигт ажиллагааг дээшлүүлэх ач холбогдолтой болно.","abstract_eng":"We propose new method and algorithms of D.C programming for solving  some problems such as  optimization of  current assets structure in Mining companies,  optimization of assets and liablities & owner's equities of the banks , improvement of copper recovery and copper concentration,  optimization of taxation which play important role in Mongolian economy.\n  A result of the project increases  economic efficiency  and productivity of companies as well as  profitability.","start_date":"2019-01-31T00:00:00","end_date":"2019-12-29T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":69,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3601,"project_code":"P2018-3601","project_name":"Шар яргуй ( Pulsatilla flavescense )-ны цэцэгний химийн найрлага, биологийн идэвхийн судалгаа","project_name_eng":"Chemical constituents of the flowers of Pulsatilla flavescens, and their biological activities","abstract_mn":"Өвлийн турш бэлчээрт хагд болон борог өвсөөр тэжээл хийж,  өвөл, хаврын хатуу хахир цаг хугацааг даван туулахдаа амьдын жингийн 15-25%-ийг алдан, ядарч туйлдсан хонь, ямаа нь хавар эрт урган гарах яргуйны цэцгийг амтархан идэж, амархан тэнхэрч, тарга хүч авдгийг  манай малчид эрт дээр үеэс мэддэг байжээ1. Яргуйнд сайн цадсан малын элэг цайж, тэвээрдэг аж. Өвлийн хонь, ямааны элэг хүрэн өнгөтэй, агшуун, хатуувтар, амт муутай, аргуун байдаг бол яргуйд цадсаны дараа элэг нь цайвар өнгөтэй, уян хатан байдалтай болж зөөлөрсөн, хөөнгө том, амт сайтай болно. Үүнийг “элэг цайна” гэдэг болно. Хонь, ямаа яргуйнд орсноос хойш цөөхөн хоногийн дотор цадаж эхэлдэг бөгөөд сүү шим сайн орж, хурга, ишигний өнгө засарч эхэлнэ2. Монголчуудын дунд хаврын ядаргаанд яргуй идсэн ямааны цус сайн гэх ойлголт өргөн байдаг тул яргуй идсэн ямаа гаргаж, шинэ шөл уух явдал түгээмэл байна. Яргуйны цэцэгний  малын эрхтэнд үзүүлэх физиологи-биохимийн нөлөөллийн судалгаа үндсэндээ хийгдээгүй байна. Иймд бид энэ удаа яргуйны цэцгэнд ямар нэгдлүүд агуулагдаж байгааг тогтоож, тэдгээрийн хачигаар дамжин халдварладаг бабеоз өвчин үүсгэгчийн эсрэг идэвхийг тодорхойлох,  цэцгэнд агуулагдах ямар нэгдлүүд нь ямааны цусанд шимэгдэн орж ирж байгаа, тэдгээр нь ямар үйлдэл үзүүлдэг болох,  мөн яргуй идэх явц дахь  ямааны элгэнд явагдах бүтэц зүйн өөрчлөлтийг гистологийн судалгаар тогтоох зорилго тавьсан болно.","abstract_eng":"For thousands of years, the Mongolians knew well how to pasture the livestock, what kind of plants they eat in each season, what kind of effect is on them, what kind of plants they eat to overcome fatigue, what kind of plants they eat during pregnancy, what kind of plants they eat to get fat, what kind of poisonous plants they eat. The plant we have selected for our research is the Pulsatilla species (Yargui), one of the grazing wild plants. \nGoats and sheep feed on sedge and hay throughout the winter. Our herders have known how they overcome the harsh weather by eating the sweetest fresh Pulsatilla in early spring. / G. Erdenejav, 1974/. Livestock liver lights and regains its strength when they fed up with the fresh Pulsatilla. \nThe liver of winter sheep and goat is brown, stingy, hard, tasteless, and odorous, but when they fed up with Pulsatilla, the liver becomes bigger, lighter, softer and tastier. This is called \"liver light\". After a few days of eating pulsatilla, the sheep and goats lactate quickly the lamb and little goat start to improve (L.Baldandorj, 1983). In Mongolia, there is a saying that eating a goat that fed of spring pulsatilla is the best for body fatigue so it is still popular for people to slaughter a goat and make the fresh soup. Research on physiological and biochemical effects of pneumoconiosis is not basically done. Therefore, we are aiming to determine what constitutes the pulsatilla is absorbed into the blood of the goat, how they act, and the structural changes in the liver of goats by histological study.","start_date":"2018-12-31T16:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":190,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3587,"project_code":"P2018-3587","project_name":"Book Formation according to ICT Job-Skills and Computing Curricula","project_name_eng":"Book Formation according to ICT Job-Skills and Computing Curricula","abstract_mn":"Software development industries are rapidly growing every year with new technologies and emerging innovations. As results, employees who have been in the Information Communication Technology (ICT) industry regularly need to gain new skills and to be updated with new technologies. With the growing knowledge and a vast variety of different jobs available to graduates, it is not possible to educate students with all necessary skills that they will need for different potential jobs. However, a gap between the competencies of graduates and industry expectations is needed to decrease. Our study will generate wiki-based books according to the skills in vacancies and ACM Computing Curricula 2013 (CC2013) guideline. Wikipedia is one of the open educational resource. It will be used for book contents. In conclusion, in order to help senior students for discovering required skills that are related to their intended jobs in ICT industry and improving their missing skills, we will generate and provide wiki-based books based on their intended job-skills and CC2013. It will let and help students to learn and improve their skills by themselves for self-paced learning.","abstract_eng":"Software development industries are rapidly growing every year with new technologies and emerging innovations. As results, employees who have been in the Information Communication Technology (ICT) industry regularly need to gain new skills and to be updated with new technologies. With the growing knowledge and a vast variety of different jobs available to graduates, it is not possible to educate students with all necessary skills that they will need for different potential jobs. However, a gap between the competencies of graduates and industry expectations is needed to decrease. Our study will generate wiki-based books according to the skills in vacancies and ACM Computing Curricula 2013 (CC2013) guideline. Wikipedia is one of the open educational resource. It will be used for book contents. In conclusion, in order to help senior students for discovering required skills that are related to their intended jobs in ICT industry and improving their missing skills, we will generate and provide wiki-based books based on their intended job-skills and CC2013. It will let and help students to learn and improve their skills by themselves for self-paced learning.","start_date":"2019-01-01T00:00:00","end_date":"2019-12-25T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2498,"project_code":"P2017-2498","project_name":"Онцгой чанартай хайлшийн харимхай чанар, хольцны тунадасжилтаас үүдэн хэврэгших үзэгдлийг хатуу биеийн квант онолоор судлах нь","project_name_eng":"Investigation of elastic properties and origin of embrittlement due to impurities in high strength alloys using solid state quantum theory methods","abstract_mn":"Өндөр чанартай хайлш нь эрчим хүчний үүсгүүрийн бүх төрөл, түүний дотор цөмийн, нөхөн сэргээгдэх, болон дулааны эрчим хүчний технологийн үндэс суурь болдог. Тухайлбал, эрчим хүчний салбарын үр ашиг өндөр, урсгал зардал багатай байх эсэх нь хөнгөн боловч бат бөх, зэвэрч мууддаггүй, урт настай хайлшаар хийсэн зуух, турбин, сэнс, дамжуулах хоолой хэрэглэхээс шууд хамаарна. Улмаар уул уурхай болон аж үйлдвэр, өндөр технологийн бүх салбарт сайн чанарын хайлшны хэрэгцээг тоочиж баршгүй. Түүнчлэн, хайлшны физик шинж чанарыг муутгалгүй найрлагад нь ордог үнэт металлын орцыг багасгах, эсвэл бүр солих явдал орчин үеийн өндөр технологи, эдийн засгийн тэлэлт, улс орнуудын стратегийн өрсөлдөх чадвар болон геополитикийн  тулгамдсан асуудал болоод байна.\n\nХатуу биеийн физик шинж чанарын судалгаа нь МУИС-ийн Физикийн Тэнхимд олон арван жилийн турш амжилттай хөгжиж ирсэн. Чухам энэ салбарт МУИС-ийн олон профессор дэлхийн олон орны хүрээлэн, их сургуулиудад эрдмийн зэрэг хамгаалсанаар өдгөө МУИС-ийн Физикийн Тэнхимийн эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх чиглэлүүдийн нэг болжээ. Үүн дотор хагас дамжуулагч, нимгэн хальсны оптик болон цахилгаан шинж чанар, гадаргын физик шинж чанарын судалгааны чиглэлүүд түлхүү хийгдэж ирсэн. Энэ төслөөр бид өндөр чанарын хайлшны судалгааг МУИС-ийн Физикийн Тэнхимд шинээр хөгжүүлэхэд онцгой анхаарах болно. Тус тэнхимд хатуу биеийн физикийн судалгаа өндөр хөгжсөн, материал судлалд хатуу биеийн квант онолын тооцооллын арга хэрэглэх ажлууд эрчимтэй хийгдэж байгаа нь энэ төслийг амжилттай эхлүүлэх үндсэн нөхцөл болж байна. \n\nДэлхийн хамгийн нэр хүндтэй хүрээлэнгүүд сүүлийн хэдэн арван жилийн турш өндөр чанартай хайлшны судалгааг стратегийн чиглэлдээ оруулж ирсэн бөгөөд энэ чиглэлийн судалгааны арга техникт олон шинэ дэвшил хийгдэж байна. Эдгээр нэн орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийг МУИС-ийн Физикийн тэнхим анхааралдаа авч эрдэмтдийнхээ энэ чиглэлд хийж буй ажлыг дэмжих нь МУИС-н стратегийн төлөвлөгөөнд бүрэн нийцэх төдийгүй манай улсын судалгаа шинжилгээний чадавхи, технологи нутагшуулах, зах зээлд өрсөлдөх чадварт нэгэн хувь нэмэр болох юм.","abstract_eng":"Recent advances in energy technologies, from power turbines and high temperature furnaces to nuclear reactors and gas turbine engines, make understanding of mechanical properties of high strength alloys at atomic scale ever more important. It has been well known that mechanical properties of alloys such as hardness, embrittlement, resistance to corrosion, and stability under high operating temperatures are directly affected by presence of microscopic defects in the alloys, be it an impurity, dislocations or chemically complex composition. Extended dislocations and chemically complex composition represent naturally disordered systems, meaning that there is no physical periodicity in the system. Capabilities to investigate such realistic systems, i.e. structures that contain disorder, impurities, defects and large scale magnetic structures from first principles require cutting edge computational materials research methods.\nIn this project, we will investigate interaction of magnetic impurities with dislocation core in Fe matrix, and atomic level stress in High Entropy Alloys (HEAs) using combination of first-principles computational methods, to gain insight into electronic origin of impurity precipitations and atomic level stresses. \nGoal of this proposal is to understand the role of local electronic and magnetic structures in the interaction of magnetic impurities with edge dislocation core, and atomic level stresses in HEAs using first principles computational methods. \nThe method we propose is a combination of density functional theory (DFT) methods, including the Locally Self-consistent Multiple Scattering Method, that will be used in optimizing the atomic structures and calculating energetics and local electronic structures. \nScientific impact of this effort is to provide insights into underlying physical processes that cause embrittlement and stability of high strength alloys, and discoveries in magnetic materials, structural materials, and functional materials.","start_date":"2017-12-16T16:00:00","end_date":"2018-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":129,"performer_name":"Монгол улсын Их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, физикийн тэнхим","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2504,"project_code":"P2017-2504","project_name":"Агаар мандлын гаралтай гамшгийн эрсдэлийг бууруулах чадавхийг цаг агаарын аюулт үзэгдлүүд болон эмзэг байдлын (малчид/бэлчээр) хүчин зүйлсийг нэгтгэн сайжруулах нь","project_name_eng":"Strengthening weather-related disaster risk mitigation: Integrating multi- hazards and vulnerability (herders/pastureland)","abstract_mn":"Үндэслэл (Background) (Дэлгэрэнгүйг хавсаргасан төслийн саналаас харна уу)\nМонгол орон нь хүйтэн, хуурай ширүүн уур амьсгал, эмзэг экосистем, байгаль-цаг агаараас хараат эдийн засгийн тогтолцоо (бэлчээрийн мал аж ахуй) зэргээсээ шалтгаалан уур амьсгалын өөрчлөлтөд нэн эмзэг улсуудын нэг болоод байгаа билээ. Сүүлийн жилүүдэд цаг агаарын гаралтай гамшигт үзэгдлийн давтамж, эрчим нэмэгдсэнээс улс орны экoлoги, нийгэм, эдийн засагт учруулах хор хөнөөл ихэссээр байгаа бөгөөд цаашид ч ихсэх хандлагатайг судалгаанууд харуулсаар байна. Манай орны хувьд хамгийн их учир холбогдолтой цаг агаарын гаралтай гамшигт үзэгдлийн тоонд ган, зуд, шороон шуурга (3Ds: Drought, dzud, and dust storm) багтах бөгөөд эдгээр нь хоорондоо харилцан уялдаатай гамшгийн механизмыг бүрдүүлдэг.\nТүүнчлэн, 1990 оноос хойш улс төр, бүтэц-зохион байгуулалт, нийгэм- эдийн засагт гарсан өөрчлөлтүүд нь мал аж ахуй, бэлчээр ашиглалтын уламжлалт тогтолцоо, тэдгээрийн өөрчлөлтөнд дасан зохицож, түүнийг даван туулах чадварт сөргөөр нөлөөлсөөр байна. Үүнээс үүдэн нүүдлийн соёл алдагдаж, малын хэт өсөлт, бэлчээрийн хэт ашиглалт, доройтол ихэссэнээр, 3D гамшигт үзэгдэлд өртөх эрсдэлийг улам нэмэгдүүлэх нөхцөл бүрэлджээ. Тухайлбал, 2000-2002 оны ган/зудын улмаас Монгол Улс 10 гаруй сая толгой малаа алдаж, нийгэм, эдийн засаг хувьд ихээхэн хохирсон бол, 2010 оны ганцхан жилийн зудын улмаас 10 гаруй сая толгой мал (нийт малын 22%) хорогдож, эдийн засгийн хувьд 474 тэрбум төгрөгийн хохирол учирчээ (энэ нь 1945 оноос хойшхи хамгийн их хохирол юм). Түүнчлэн, 2008 онд (5 сарын 26-27) зүүн бүс нутагт болсон хүчтэй шороон/цасан шуурганаас 52 хүн, 280 мянган мал амь үрэгджээ. Ийнхүү, 3D гамшгийн хор хөнөөл нь нийгэм, эдийн засгийн салбарт төдийгүй хүн амын эрүүл мэнд, шилжилт хөдөлгөөн, хотжилт (агаарын бохирдол), ядуурал, ажилгүйдэлд, цаашлаад Үндэсний аюулгүй байдалд сөргөөр нөлөөлж байна. Иймд, 3D гамшгийн гамшгийн эрсдэлийг (цаашид “3D-DR” гэх) бууруулах чадавхийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр судлан нэн даруй сайжруулах шаардлага судлаачдын өмнө тулгараад байгаа юм.\n3D-DR нь байгалийн (hazards) болон хүний үйл ажиллагааны эмзэг байдал (vulnerability) гэсэн хоёр үндсэн хэмжигдэхүүнээр тодорхойлогддог. Гэвч, манай орны хувьд 3D-DR үүсгэгч хүчин зүйлсийг уялдуулан нэгтгэсэн цогц үнэлгээ, судалгаа дутагдалтай хэвээр байна. Иймд, гамшгийн 3D-DR-ийг бүрдүүлэгч хэмжигдэхүүнүүд\n(3D аюул болон малчид/бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал), тэдгээрийн өөрчлөлтийг нарийн судалснаар гамшгийн эрсдэлийг бууруулах чадавхийг сайжруулах үндэс тавигдана.\nГамшгийн эрсдэлийн судaлгаа нь цаг уур, байгаль, нийгэм, эдийн засаг, aн амьтан, инженерчлэл г.м. ШУ-ы салбаруудын өргөн цар хүрээг хамaрдаг тул МУИС-д түшиглэн энэхүү хамтарсан судалгааг хийхийг зорьсон билээ. Миний бие гадаад, дотоодын ШУ-ы байгууллагууд болон их сургуулиудын эрдэмтэдтэй хамтран судалгаа хийж байсан туршлага дээрээ суурилан Монгол Улсын ШУ-ы хөгжилд хувь нэмэр оруулах чин эрмэлзэлтэй тул энэ судалгааг МУИС-ийн Проф. Б. Болдгивтэй хамтран хэрэгжүүлж, судалгааны үр дүнгээ олон улсын сэтгүүлд хэвлүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Түүнчлэн, 2003 оноос хойш Проф. Б. Болдгивтэй судалгааны хамтын ажиллагаа явуулж ирсэн бөгөөд бидний хамтарсан судалгааны үр дүн олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд хэвлэгдсэн болно.\nСудалгааны зорилго (Objectives)\nЭнэхүү судалгаагаар дараах зорилтуудыг тавьсан болно. Үүнд:\n- Цаг агаарын аюулт үзэгдлүүдийн (3D) гамшгийн механизм бүрдүүлэх харилцан уялдаа, тэдгээрийн нөлөөлөл, аюулын эрсдэл ихтэй бүс\nнутгуудыг тодорхойлох\n- Малчдын (aмьжиргаа, нийгэм-эдийн засaг) болон бэлчээрийн\nэкосистемийн (уур амьсгалын өөрчлөлт/мал бэлчээрлэлт) эмзэг байдлыг\nүнэлэх\n- 3D-DR-ийг байгалийн (3D аюулт үзэгдлүүд) болон хүний үйл ажиллагаа\n(малчид/бэлчээрийн эмзэг байдaл) гэсэн хоёр үндсэн хэмжигдэхүүнүүдийг нэгтгэн цогцоор судлах. Энэхүү үнэлгээг цаг уур, байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн өгөгдөлд (газрын/сансрын ажиглалт, хээрийн судалгаа, санал асуулга болон загвараар тооцоолсон) үндэслэн шинэлэг аргаар эрсдэлийг үүсгэгч гол хүчин зүйлс (индикаторууд), тэдгээрийн хувь хэмжээ, аюулд өртөмтгий бүс нутаг/малчдын байршлуудыг тодорхойлон судлана.\nАч холбогдол (Intellectual merit)\nЭнэхүү судалгаа нь 1) өнөөг хүртэл тус тусад авч үзэж байсан байгалийн болон хүний үйл ажиллагаатай холбоотой гамшгийг бүрдүүлэгч хүчин зүйлсийг нэгтгэн ШУ-ы салбаруудыг (цаг уур, экoлoги, нийгэм, эдийн засаг, ан амьтан г.м.) дамнан судлах тул ШУ-ы салбар хоорондын хуваагдлыг арилгаж, салбар дамнасан судалгааны хөгжилд хувь нэмэр оруулах; 2) өнөөгийн тулгараад буй цаг уур, гамшгийн салбарын судалгааны дутагдaлтай талуудыг шинэлэг аргаар, цогцоор судалж aрилгах замаар үр дүнгээ нийгэм, эдийн засгийн эргэлтэнд оруулах боломж нээгдэх; 3) манай орны хувьд 3D-DR-ийн цогц судалгаа хомс, олон улсын хэвлэлд нийтлэгдсэн судалгаанууд нь зөвхөн нэг талаас нь (hazards) түлхүү aвч үзсэн байдаг тул, энэхүү судалгааны нэгдмэл үр дүн нь үндэсний, олон улсын хэмжээнд шинэлэг, өргөн хүрээний мэдлэг олгох, цаашид үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх боломж зэргээр тодорхойлогдоно.","abstract_eng":"In recent decades, weather/climate-related disaster losses have increased in Mongolia due to adverse impacts of climate change that combined with increasing vulnerabilities of the grassland ecosystem/people (e.g., herding communities) to hazards. Main climatic hazards in this region are characterized by the ‘3Ds’: drought, dzud and dust storms that occur interactively. In the 2000s, the country experienced frequent dzuds with the most severe consequent livestock mortalities (10 ml.) in 2000, 2001, and 2002. In the single dzud (2010), economic loss amounted to 345 million US$ and livestock mortalities reached to 10 ml. which was the most severe single event since 1945. Moreover, a severe storm with dust and snow that occurred in eastern Mongolia on 26–27 May, 2008 resulted in record level damages, killing 52 people and 280,000 animals. Therefore, it is crucial to strengthen the disaster risk reduction system in Mongolia that depends on a rigorous understanding of the dimensions of causal factors of hazards and vulnerability, as well as proper assessment of changes in those dimensions. However, the challenge remains to measure the 3D disaster risk (3D-DR) and its causal factors that considered both natural and human processes. This challenge has yet to be met with immediate and rigorous scientific assessment, and therefore, motivated us to seek an understanding and evaluation of the risks of 3D-related disasters using the disaster conceptual framework that integrate both natural (multi-hazards) and vulnerability (herder/nature) at the national scale by quantifying contribution of each factor, identifying crucial vulnerability factors and locations of vulnerable regions based on environmental and socioeconomic data.\nIntellectual merit of this project is to help bridge a divide between natural, social and animal sciences to assess increasing 3D-DR (e.g., livestock losses) integrating natural-human processes, which have been previously studied separately and remain a considerable challenge for scientific community. The second potential far reaching benefit will be bridging a gap existing in disaster risk research using new approaches of multi-hazards and vulnerability conceptual framework that couple physical hazards, environmental and socioeconomic data at the national scale. Third, the research is new and informative to the national and international communities, due to minimal published studies regarding integration of natural-human systems and measurement of societal and environmental vulnerability to the recent 3D hazards.\nThe broader impacts of research outputs are benefits to social groups (governance, policy makers, practitioner, herder communities) by providing a fundamental knowledge of national of the 3D-DR, hazard-prone regions, locations of vulnerable herders/grassland to 3Ds, identification of social factors that increase vulnerability for future disaster preparedness, mitigation and management both among public and government institutions. Also, outputs of vulnerability (environmental/societal) hold a great potential for increasing our understanding not only of the impact of disasters on various social groups and categories, but also of the role that humans play in increasing human-induced vulnerability to multi- hazards. In addition, findings of this research, particularly societal and environmental vulnerability, could help strengthen efficient multi-disaster early warning system in Mongolia, which is not yet included climate-human-induced vulnerability. Direct educational benefits include the training and mentoring students (both undergraduate and graduate) of the weather-related disaster risk research field.","start_date":"2018-04-15T00:00:00","end_date":"2018-10-30T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2517,"project_code":"P2017-2517","project_name":"Сэлэнгэ мөрний сав газрын усны горимд уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөө","project_name_eng":"Climate change impact on the flow regime of Selenge drainage basin","abstract_mn":"Уур амьсгалын өөрчлөлт, дулааралттай холбоотойгоор манай орны гол мөрний усны нөөц, горим ба түүний урсацын жилийн доторх хуваарилалт өөрчлөгдөж байна. Нөгөө талаас Монгол орны усны хэрэглээ жилээс жилд нэмэгдэж Орхон зэрэг зарим гол дээр урсацын тохируулга хийх, томоохон усан сангууд байгуулж эрчим хүчний хараат бүс байдлаас гарах, хямд эрчим хүчээр хангах асуудалд засгийн газар онцгой анхаарч байна.  \nЭнэ нөхцөлд Сэлэнгэ мөрний сав газрын хэмжээнд урсацын өөр өөр горимтой голуудад үзүүлж буй уур амьсгалын өөрчлөлтийн  бодит нөлөөг тодорхойлох нь энэ бүс нутгийн салбаруудын ус хэрэглээ, ашиглалтын зөв зохистой төлөвлөлт, менежментийг явуулахад чухал шаардлагатай байна. Цаашлаад уур амьсгалын өөрчөлтийн нөлөөгөөр усны нөөц, горим өөрчлөгдсөнөөр биологийн олон янз байдал болон амьдрах орчны доройтол явагдах сөрөг нөлөөтэй (IPCC 2007) байдаг учираас эдгээр дам нөлөөллийн цар хүрээ, хэмжээг судалж тогтоон уур амьсгалын өөрчлөлттэй дасан зохицох зөв стратегийг боловсруулах шаардлага тулгараад байна. Мөн Орхон зэрэг томоохон голууд дээр төлөвлөгдөж байгаа урсацын зохицуулалттай төслүүд хэрэгжихээс урьтаж голуудын орчны урсац (environmental flow)-ыг үнэлэх зайлшгүй шаардлагатай байна. Энэ судалгааны ихэнх датаг ШУТСангийн санхүүжилттэй төслөөр 2012-2013 онд цуглуулж боловсруулсан бөгөөд энэхүү төслийн хүрээнд цөөн тооны хээрийн мэдээ материал нэмж цуглуулах шаардлагатай байгаа болно. \nСэлэнгийн сав газрын томоохон голууд дээрх 15 усны харуулын 1978 - 2008 оны урсацын мэдээ, холбогдох цаг уурын станцуудын мөн хугацааны уур амьсгалын мэдээнд боловсруулалт хийж, Орхон голын орчны урсацыг эцэслэн үнэлж 2 өгүүллийг  Journal Citation Reports-ын импакт фактор бүхий олон улсын сэтгүүлд нэгдүгээр болон холбоо барих зохиогчоор хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"It is recorded that in Mongolia river water resources, regime and seasonal distribution have been impacted by climate change. Form the other side, water consumption have been increasing year to year and government is paying much attention to become electricity self sufficient and supply with cheap energy by implementing water development projects on the bigger rivers such as Orkhon in the Selenge basin. In this situation, it is crucial to to assess real impact of climate change on the river flow regime in the basin to properly regulate water consumption and utilization of the different sectors in the basin and develop sound management and planning of this finite resource.  Since the flow and regime change consequently impact the biodiversity and habitat quality of the river ecosystem it is important to evaluate the frame of this indirect impact and develop a proper climate change adaptation policy.  Furthermore, it is crucial to assess environmental flow of rivers where water development projects are under consideration. Most of the data for the Orkhon River environmental flow assessment collected between 2012-2013 and some additional; field data needed to be collected to finalize the assessment. \nTwo scientific papers will be published in the high ranking journals basing on the analysis of discharge data from fifteen gauging stations within the Selenge Basin in Mongolia collected between 1978 and 2008 will be analyzed to characterize the flow regime response to climate change by conducting statistical analysis of annual runoff, precipitation and air temperature of high (1978-1995) and low (1996-2008) flow years and Orkon River environmental flow assessment.","start_date":"2017-09-30T16:00:00","end_date":"2018-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2475,"project_code":"P2017-2475","project_name":"Бутархай диффузийн тэгшитгэл, түүний онол-хэрэглээний зарим асуудлууд","project_name_eng":"Some theoretical and computational aspects of fractional diffusion equation","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь математикийн судалгааны шинэлэг салбар болох Бутархай эрэмбийн дифференциалт тэгшитгэлүүд, түүн дотор бутархай диффузи/долгионы тэгшитгэлүүдийг онолын (аналитик шийдийг олох; шинжлэх г.м.) болон тооцоолон бодох (ойролцоо шийдийг байгуулах; нийлэлт, тогтворжилтыг тогтоох г.м.) талаас нь  онол-хэрэглээ хосолсон суурь судалгаа хийхэд оршино. Сүүлийн үед бутархай эрэмбийн дифференциалт тэгшитгэлүүд нь жирийн (классик)  дифференциалт тэгшитгэлүүдийг бодвол байгаль, нийгмийн янз бүрийн үзэгдэл, процессуудыг илүү оновчтой загварчилдаг болох нь тогтоогдсон бөгөөд эдгээр тэгшитгэлүүд нь шинжлэх ухааны олон салбарт өргөн хэрэглээтэй болох судлагдсаар байна. Тухайлбал, бутархай диффузийн тэгшитгэл нь шингэний механикт турбулянт урсгалыг загварчлах; динамик системд хаостик системийг загварчлах; экологид хөрсний усны бохирдлыг загварчлах; биологид биологийн зүйлийн өсөлт, хорогдол, нүүдлийг загварчлах; эдийн засаг-санхүүд опцийн төлөвийг урьдчилан таамаглах зэрэг математик загваруудад үндсэн тэгшитгэл нь болдог юм. Энэхүү төслийн хүрээнд хийгдэх суурь судалгаа нь бутархай диффузи/долгионы тэгшитгэлийн хувьд тавигдсан анхны/захын утгат бодлогуудыг 1) зарим тохиолдолд Ли тэгш хэмийн анализ ашиглан (боломжтой бол) аналитик шийдийг байгуулж, олох 2) хүндэвтэр тохиолдолд (аналитик шийдгүй буюу шийдтэй байсан ч тэр нь нүсэр, хэрэглээнд тохиромжгүй бол) тоон арга ашиглан ойролцоогоор бодох гэсэн 2 үндсэн хэсгээс тогтоно. Цаашлаад бутархай диффузи/долгионы тэгшитгэлийн хувьд тавигдсан дээрх бодлогуудыг шинэлэг тоон арга болох Өргөтгөсөн интеграл дүрслэлийн аргаар бодож, шийд дээр тоон болон чанарын шинжилгээ хийнэ. Энэхүү төслийн ажил амжилттай явагдаж дууссаны дараа төслийн үр дүн нь ижил төрлийн судалгаа, шинжилгээ явуулж байгаа эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, их дээд сургууль, эрдэмтэн багш, оюутан суралцагчдад нээлттэй байна.","abstract_eng":"This project aims to study the Fractional differential equations which have became focus of many studies in mathematics during last years. In particular, we will study fractional diffusion and wave equations from a theoretical viewpoint (constructing analytical solutions and analyzing the solutions etc)  and from computational viewpoint (deriving numerical solutions, analyzing convergence and stability of the solutions etc). Many processes in physics, engineering and other sciences can be described very successfully by models using mathematical tools from fractional calculus. Fractional derivatives provide more accurate models of real world problems than integer order derivatives. The dynamic models of a large number of phenomena can be modeled by fractional order partial differential equations which are characterized by fractional space and/or time derivatives. Fractional diffusion type equations have been used in modeling turbulent flow in physics, chaotic dynamics of classical conservative system, groundwater contaminant transport in ecology, predicting market behavior in finance and applications to population biology, where the reaction term models species growth and the diffusion term accounts for movements/migration, etc. However, most of the fractional differential equations do not have exact analytical solutions, hence approximation and numerical techniques must be used. Therefore, this project consists of 2 main parts: 1) in a simpler case, analytical solution to a fractional diffusion problem will be sought by using Lie symmetry analysis tools 2) in case when it is impossible to find analytical solution, we will construct approximate solution by using a numerical method. Namely, we will attempt to solve an initial-boundary value problem for the fractional diffusion/wave equation using a new numerical scheme based Generalized Integral Representation Method and investigate quantitative and qualitative analysis on the approximate solutions.\nAfter successful completion of the project, the project final results will be fully accessible for state organizations, universities, research institutes, scholars and students that are conducting similar research activities and studies.","start_date":"2018-01-01T16:00:00","end_date":"2019-05-01T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2375,"project_code":"P2017-2375","project_name":"Нүүрсний бүтцийн судалгаа, нүүрсийг ионт уусмалаар шингэрүүлэх арга технологид хэрэглэх нь","project_name_eng":"Coal structural study and the liquidization of coal by ionic liquid","abstract_mn":"Төслийн зорилго манай орны газар зүйн янз бүрийн хэсэгт байрших нүүрсний орд буюу илрэцийн нүүрсний бүтцийн судалгааг хөгжүүлэн үргэлжлүүлэх ба харьцуулах, эдгээр нүүрсийг ионжсон уусмалаар шингэрүүлэх анхны оролдлого туршилт хийх, арга, технологийг боловсруулахад оршино. Ингэснээр үндэсний баялаг болсон нүүрсийг байгаль орчинд ээлтэй төдийгүй эдийн засгийн гарз хохирол багатай, зөв зохистой ашиглах технологи нэвтрүүлэхэд төслийн зорилт оршино.","abstract_eng":"Main purpose will focus on the study of the Mongolian coal structure, its development and comparison; to start the first experiment of liquefaction of coal by the ionic liquids and to review technologically a new method. In this way, to promote properly the use of national wealth as a coal with less harm to the environment and together with the economically profitable.","start_date":"2017-04-11T00:00:00","end_date":"2017-05-11T03:36:32.697","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2383,"project_code":"P2017-2383","project_name":"Монгол нутгийн мэдлэгийн цөмийг үүсгэх нь","project_name_eng":"Building Local Knowledge Core for Mongolian","abstract_mn":"Зөв, амжилттай семантик вэбийг бүтээхэд олон хэл, соёлын ялгамжийг тусгасан, бодит ертөнцийн ойлголтыгуудыг агуулсан нэгдмэл онтологи хэрэгтэй байдаг. Онтологийг гараар үүсгэх нь асар их хүн хүч, цаг хугацаа, зардал шаардсан ажил байдаг. Орчуулга хийх замаар онтологийг нутагшуулах нь өмнөх онтологийн бүтцийг дахин ашиглах, хэлний цахим нөөц багатай хэл соёлын хувьд (жишээ нь, Монгол) ийм нөөцийг хялбар үүсгэх боломжтой арга юм. Энэ төслөөр онтологи нутагшуулалтын аргаар монгол хэл соёлд хэрэглэдэг ойлголтууд, тэдгээрийг илэрхийлэх үгс, ойлголтуудын хоорондох утгазүйн холбоос, үгс хоорондын үг-утгазүйн холбоосуудыг агуулсан Нутгийн Мэдлэгийн Цөмийг үүсгэх зорилготой.","abstract_eng":"To build a true, flourishing and successful Semantic Web we need integrated multilingual ontologies which capture diversity across all languages and cultures in the world and consist of thousands of concepts representing real-world entities. Developing ontologies from scratch appears to be very expensive in terms of cost and time required and often such efforts remain unfinished for decades. Ontology localization through translation seems to be a promising approach towards addressing the issue as it enables the greater reuse of the ontological structure and building ontologies for less-resourced languages, such as Mongolian. In this project, we aim to build a Local Knowledge Core which consists of thousands of concepts, its expressing lexical units, lexical-relations between the lexical units and semantic relations between concepts through ontology localization approach.","start_date":"2017-08-05T00:00:00","end_date":"2018-07-30T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2541,"project_code":"P2017-2541","project_name":"Монголд агро ойн аж ахуй хөгжүүлэх","project_name_eng":"Agroforetstry development in Mongolia","abstract_mn":"Агро Ойн аж ахуйг Монголд хөгжүүлэх төсөл\n\nАзи далайн орнуудын ойн менежментийн сүлжээ олон улсын байгууллагын (APFNet) БНХАУ-ын Кунминь хот дахь сургалтын төвийн судлаазидтай хамтран APFNet байгууллагаас жил бүр Ази далайн орнуудын дунд зарладаг 100-500 мянган долларын төсөлийн саналыг бичихээр төлөвлөн энэхүү төслийг санал болгож байна.\nОйн доройтол хомсдолд нөлөөлдөг олон цогц хүчин зүйл байна. Ойн доройтол хомсдолын нөлөөгөөр их хэмжээний ойн тайбай ойгүй талбай болон өөрчлөгдөж байгаагаас гадна ойн талбай хөдөө аж ахуйн эдэлбэр газарлуу шилжиж байна. Ойтой талбай ойгүй талба руу шилжих явцыг багасгах гол аргуудын нэг нь үржил шимээ алдаагүй үед нь хөрс доройтохоос өмнө агро ойн аж ахуй хэмээн нэрлэдэг газар ашигллатын аргыг хэрэглэх туршилт санаачлагыг Монгол орны хөдөө аж ахуй ойн аж ахуйд нэвтрүүлэх зорилт тавьж байна.","abstract_eng":"Complex interaction of degradation drivers can lead to deforestation in Mongolia . Once disturbed, the resilience of a forest ecosystem decreases, and a combination of pressures from unsustainable logging, livestock grazing, fires and pests occur together. Any of these drivers can provide an entry point to a process of increasing forest degradation. Independent to the specific driver that triggered degradation, forests increasingly degrade and ultimately turn into steppe with few trees or shrubs.\n\nАgroforestry as an intensive land management system that optimizes the benefits from the biological interactions created when trees and/or shrubs are deliberately combined with crops and/or livestock. There are five basic types of agroforestry practices today: windbreaks, alley cropping, silvopasture, riparian buffers and forest farming. Within each agroforestry practice, there is a continuum of options available to landowners depending o¬n their own goals (e.g., whether to maximize the production of interplanted crops, animal forage, or trees).\n\nTo advance agroforestry in the Mongolia, research is needed both o¬n basic, process-level questions and o¬n applied management techniques that are appropriate for commercial farm or forest operations. While basic research may, for example, investigate the long-term biological interactions between the components of an agroforestry practice, applied research should seek to maximize the tangible short and intermediate term benefits.\n\nAgroforestry project activity can:  \n-\t Diversify the income sources (reduce the risk of fluctuating agricultural markets). \n-\t Generate wood products \n-\t Produce fuel-wood for heat or energy generation.\n-\t Introduce fruits and nuts and other non-wood forest products into the landscape. \n-\t Enhance overall farm productivity with associated environmental benefits. \n-\t Provide ecological advantages (increased biodiversity  and habitat creation). \n-\t Facilitate a more efficient capture and utilisation of all available solar radiation and carbon fixation per hectare. \n-\t Reduce soil erosion by wind and water.\n-\t Increase carbon storage potential in the trees to decrease or offset the farm’s carbon footprint. \n-\t Gain advantages for annual crops (nutrients can be raised to the surface layers of soil by the roots of the trees from deep soil layers and are recycled in the system via the leaf litter layer). \n-\t Reduce insect pests by encouraging more natural predators such as birds and insect predators. \nThe Asia-Pacific Network for Sustainable Forest Management and Rehabilitation (APFNet) was proposed by China and co-sponsored by Australia and the United States at the 15th APEC Economic Leaders Meeting, in Sydney, Australia, in September 2007. \nIn September 2008 APFNet was formally launched, with its Secretariat located in Beijing. As a regional organization, APFNet is open to and welcomes participation from all economies, civil society organizations, the private sector, academic forestry institutions and international organizations active in the Asia Pacific region.\n\nEach year APFNet announces and support project from 100 up to 500 thousand US Dollar amount. \nWe will submit our proposal to APFNet in April 2018.","start_date":"2018-03-21T00:00:00","end_date":"2018-07-28T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":151,"performer_name":"МУИС-ийн ХШУИС","funding_type_id":15,"funding_type":"Олон улсын хамтарсан төсөл боловсруулах","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2537,"project_code":"P2017-2537","project_name":"МУИС-Тохокү ИС-ын хамтарсан малчин өрхөд зориулсан хямд өртөг бүхий ЭХХ-ын судалгаа хөгжүүлэлт, Монгол солонгосын судалгааны төв байгуулалт","project_name_eng":"\"Joint research on low cost ESS for Mongolian Nomadic between NUM-Tohoku university\" and \"Development of Sustainable Energy Research Center - Mongolia Korea Science and Technology Center\"","abstract_mn":"Чадлын электроник, үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа хөгжүүлэлтийн баг нь дотоодын болон олон улсын байгууллагаас санхүүжилттэй төрөл бүрийн төсөл хөтөлбөр, хамтын ажиллагаанд суурилан МУИС-д эрчим хүч, электроникийн инженерчлэлийн салбарын сургалт судалгааны чадавхыг дээшлүүлэхээр зорин ажиллаж байна. Бид гадаад тэр дундаа Япон, БНСУ-ын холбогдох байгууллагуудтай өөрсдийн чиглэлд хамтын ажиллагаатай байдаг. Бид Япон болон БНСУ-ын холбогдох байгууллагуудтай хэдийнээ хамтын ажиллагааны санамж бичигт гарын үсэг зурсан бөгөөд, хамтарсан судалгааны ажлууд эхлэлийн шатандаа ороод байна. Бид Олон улсын судлаачдын хамтарсан төслийн санал боловсруулах үйл ажиллагааг дэмжих төслийн хүрээнд Япон, БНСУ-ын хамтрагч байгууллагуудтай хэрэгжүүлэх хамтарсан судалгааны ажлыг идэвхижүүлэх, бэлтгэл хангах зорилготой байна.","abstract_eng":"Power electronics and Industrial automation research team is working to improve research and education skill on Renewable energy engineering and electronics engineering field in NUM based on various projects which are supported by national and international organizations. We have strong network for joint research specially from Japan and South Korea. We have already signed on the MOU with both partners of two countries, Japan and Korea, and started cooperation to develope joint research. With the support of this project we would like to prepare and activate joint research process and development of new project with both organizations.","start_date":"2017-12-20T00:00:00","end_date":"2018-10-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":195,"performer_name":"МУИС, Чадлын электроникийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":15,"funding_type":"Олон улсын хамтарсан төсөл боловсруулах","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2399,"project_code":"P2017-2399","project_name":"Монгол орны баруун бүс нутаг дахь зарим нуурын эмчилгээний шаврын зохиомол хөлстэй харилцан үйлчлэх үеийн микроэлементийн шилжилт (2017.05.01-2018.04.30)","project_name_eng":"Mobility of micro elements in interaction between artificial sweat and peloids from some lake in the Western region of Mongolia.","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд байгалийн бохирдол, хөдөлгөөний дутагдал, хүнсний аюулгүй байдал, буруу хооллолт зэргээс болж хүн амын өвчлөлт нэмэгдсээр байна.  Хүн амыг эмгүйгээр эмчлэх олон арга байдгийн нэг нь шавар эмчилгээний арга юм. \n    \tСүүлийн үед эмчилгээний шаврын эмчлэх чадварыг түүний найрлага дахь микроэлементүүдтэй холбон тайлбарлаж байгаа бөгөөд, энэ чиглэлийн судалгаа нь эрдэмтдийн анхаарлын төвд байгаа асуудлуудын нэг юм.\n    \t Монгол орны Баруун бүс нутаг нь эрдэст нуурын асар их нөөцтэй, тэдгээр нуурын шаврын талаар шинжлэх ухааны системтэй судалгааны ажил ховор хэдийч эмчилгээнд хэргэлсээр ирсэн байна.\nБид энэхүү судалгаагаар Монгол орны баруун бүс нутаг дахь давст нууруудын эмчилгээний шаврын химийн болон эрдсийн найрлага, түүний дотроос микро болон цацраг идэвхит элементүүдийн судалгааг нарийвчлан хийж, эмчилгээний шаврыг зохиомол хөлстэй үйлчлүүлэхэд микроэлементийн шилжилт хөдөлгөөн хэрхэн явагдаж байгааг тогтоож, хэрэглээний чиглэлийг тодорхойлно.","abstract_eng":"In recent years, disease incidence has been increasing due to environmental pollution, food safety, and improper diet. One of many ways to treat without medication is mud therapy. Over the last years, mud therapy's ability to heal has been explained by micro elements in its composition, and this research area is one of the scientific focus areas. \nWestern region of Mongolia has vast reserves of lakes containing a healing mud (peloid). Peloids of these lakes have been used for a long time until now for therapeutic and aesthetic purposes. However, no systematic scientific researches of these peloids have been ever conducted.\nIn this research we will be analysed chemical and mineral composition of peloid from salty lakes in the western region of Mongolia, especially the micro and radioactive elements and determine the mobility of trace elements in interaction between the peloids and the artificial sweat.","start_date":"2017-04-30T00:00:00","end_date":"2018-04-29T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":129,"performer_name":"Монгол улсын Их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2401,"project_code":"P2017-2401","project_name":"Нарны хөргөгчний судалгаа хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and development of the solar freezer","abstract_mn":"Манай орны малчин айл өрхөд зуны улиралд мал аж ахуйн гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн, ялангуяа мах, махан бүтээгдэхүүнийг хөргөх, хөлдөөх хэрэгцээ их гардаг бөгөөд хүнсний бүтээгдэхүүний онцлогт тохирсон хөргөгч шаардлагатай байна. Энэхүү судалгааны зорилго нь малчдад өргөн хэрэглэгддэг зөөврийн зориулалттай хөргөгчийг  нам температурт дулаан шингээгч материалтай хослуулан ажиллуулж, НФЦҮ-ийн дэлгэцээс шууд тэжээх замаар нарны хөргөгчний системийг зохиомжилно.","abstract_eng":"Storing livestock products, specially meat during long term, is important issue in nomadic family of Mongolia in summer time. Eventhough, this issue is solved by 12 VDC, portable refrigerator powered by solar home system, the refrigerator requires the more capacity of solar home system to run long time. The purpose of this study is to use the coolant storage material instead of battery to extend the cold temperature operation  and directly provided by PV module in order to decrease cost of system.","start_date":"2017-04-19T00:00:00","end_date":"2018-05-31T16:00:00","sponsor_id":102,"sponsor_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2469,"project_code":"P2017-2469","project_name":"Augmented reality орчинд олон объектын байрлалыг тогтоох, түүний практик хэрэглээ","project_name_eng":"Practical use and implementation of augmented reality through multi-object pose estimation","abstract_mn":"Augmented reality (AR) гэдэг нь ухаалаг утас, таблет, компьютер зэрэг төхөөрөмжид бүртгэж авсан бодит орчинг компьютерийн програм хангамжийн тусламжтайгаар байгуулсан виртуал орчинтой хослуулан харуулах технологийг хэлдэг. AR аппликейшнийг хөгжүүлэх гол шийдэл нь тухайн видео зураг дахь элементийн байрлалыг тодорхойлох эсвэл үүнтэй эквивалент байдлаар камерын байрлалыг  тодорхойлох юм. Энэ нь видео зураг дахь элементийн хөдөлгөөнийг даган тодорхойлох асуудал руу шилжих юм. \nБидний санал болгож байгаа AR-ийн шинэ технологи боловсруулах төслийн хүрээнд дараах судалгаанууд хийгдэнэ. Үүнд:\n1.\tӨгөгдсөн төхөөрөмжөөр авсан бодит орчны зургийг бодит хугацаанд боловсруулалт хийж, хүссэн объектуудын дүрсийг ялгаж авах. Ялгаж авсан объектуудын нарийвчилсан байрлалыг тогтоох математик тооцооллыг хийнэ.\n2.\tЯлгаж авсан, байршлыг нь нарийвчлан тогтоосон бодит орчны объектуудаас хамааруулан урьдчилан бэлдсэн виртуал объектуудыг бодит хугацаанд өөрчлөх алгоритм боловсруулна.","abstract_eng":"AR is a rendering technology that combines virtual objects and real objects in the scene acquired from smart phone, tablet and PC cameras. The key solution to develop AR application is to determine motion estimation of object, or equivalently, motion estimation of camera. In other words, this leads to an object tracking problem in image sequences.\nThe following research will be carried out within the framework of our proposed AR technology project. These include:\n1.\tPre-process image sequences and detect the desired objects in real time. Determine accurate poses of detected objects using mathematical computation.\n2.\tDevelop an algorithm to position virtual objects on the real objects in image sequences based on estimated motion parameters. In addition, all algorithms will be developed in Visual Studio programming tools.","start_date":"2018-01-01T00:00:00","end_date":"2018-12-31T08:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":125,"performer_name":"Залуу судлаачид","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3594,"project_code":"P2018-3594","project_name":"Хотын хөх ул мөрийн аргачлалыг ашиглан хот, суурин газрын усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн тогтолцоог бий болгох нь","project_name_eng":"Development of integrated water resource management at city level using City blueprint approach","abstract_mn":"НҮБ-ын Мянганы дээд хэмжээний уулзалтаар 2000 оны 9 дүгээр сард “Мянганы тунхаглал” баримт бичгийг баталсан. Энэхүү баримт бичигт 2015 он хүртэлх хугацаанд шийдвэрлэвэл зохих ядуурал, эрүүл мэнд, боловсрол, хүрээлэн буй орчин, хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийн түншлэлийн хүрээнд тулгамдаж буй асуудлуудыг багцлан 8 зорилго, 18 зорилтын 48 шалгуур үзүүлэлттэйгээр дэвшүүлэн баталсан билээ. Дэлхийн улс орнуудын нийгэм, эдийн засгийн нийтлэг болон өвөрмөц онцлогийг харгалзан үзэх шаардлагад нийцүүлэн Мянганы хөгжлийн дээрх зорилтуудыг өргөжүүлж, эдүгээ 8 зорилго, 21 зорилт, 60 шалгуур үзүүлэлттэйгээр баталж, 2008 оны 1 дүгээр сарын 15-аас эхлэн мөрдүүлж байна. Мөн үүний үргэлжлэл болж 2015 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 70 дугаар чуулганаар 17 зорилго, 169 зорилт бүхий “Тогтвортой хөгжлийн зорилго” (ТХЗ)-ыг баталж, 2016 оны 1 сарын 1-ээс албан ёсоор дэлхий нийтээр хэрэгжиж эхэлсэн. Эдгээр дэлхий нийтийг хамарсан бодлогод усны нөөц, ус хангамж, ариун цэврийн байгууламжийн асуудлууд байсаар байгаа нь устай холбогдолтой асуудлуудыг чухалд тооцох шаардлагатайг харуулж байна. \nХотын усны хөх ул мөрийг тогтоох аргачлалыг 2018 оны 4-р сарын байдлаар дэлхийн 37 улсын 70 хотод ашигласан байна. Гэвч эдгээрийн дотор Ази тивийн хотууд ердөө 16% буюу 11 хотод тус аргачлалын дагуу үнэлгээ хийгдсэн ба Улаанбаатар хот үүнд хараахан багтаагүй байна. Иймээс хотын усны хөх ул мөрийг тооцох нь Монгол улсад төдийгүй Азийн улсуудад шинэлэг ойлголт болж байна. \nУлаанбаатар хотод 2017 оны эцсийн байдлаар 1,462,973 буюу улсын нийт хүн амын 46% оршин сууж байна (СМНС, Монгол улсын хүн амын тоо, 2018). Хот суурин газрын хүн амын төвлөрөл хурдацтай өсөн нэмэгдэж байгаа хэдий ч уг үйл явц нь ихэнхдээ хот төлөвлөлт, хөгжлөөс гадуур явагдаж байгаа учраас хотын усны нөөц, түүний ашиглалт, ус хангамж, ариун цэврийн байгууламж, бохир ус дахин  ашиглалт болон бохир ус цэвэрлэгээ зэргийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг үнэлэх шаардлагатай. \nУлаанбаатар хотын цэвэр, бохир усны асуудлыг хариуцах гол байгууллага болох Ус сувгийн удирдах газар 1959 онд байгуулагдаж түүнээс хойш одоог хүртэл тасралтгүй үйл ажиллагаагаа явуулж байна. УСУГ Туул голын сав газрын дагуу байрлах 7 цэвэр усны эх үүсвэрийн нийт 171 гүний худгаас хоногт 150-160 мянган м3 цэвэр ус олзворлон, 160-170 мянган м3 бохир усыг татан зайлуулж байна (УСУГ, 2018). 1964 онд Төв цэвэрлэх байгууламж механик цэвэрлэгээ хийсэн бохир усыг хөрсөнд шүүрүүлэн шингээж үйл ажиллагаатайгаар анх ажиллаж эхэлжээ. \nТүүнчлэн хүн амын усны хэрэглээг хянах, багасгах зорилгоор усны тоолууржуулалтын ажил эхэлсэн байна. 1995 онд Монгол улсын засгийн газрын “Хэрэглэгчдэд түгээх эрчим хүч, усыг тоолуураар хэмжиж тооцох” тухай 67-р тогтоол, Дэд бүтцийн хөгжлийн сайдын 1995 оны 184-р тушаал батлагдсан гарснаар ус хангамжийн салбарт тоолууржилтыг эрчимтэй нэмэгдүүлэх үндэс суурь тавигдсан байна (БОАЖЯ, 2017). Ийнхүү хүн амыг цэвэр, бохир усны нэгдсэн шугам сүлжээнд холбох ажил явагдаж эхэлжээ.\nЭнэ бүгдийг судлахын ач холбогдол нь Монгол улсад буй хот суурин газруудын усны нөөц, хэрэглээ, ашиглалт зэрэг асуудлыг усны чанар, хангамж, бохир ус зайлуулах систем, шугам хоолой, уур амьсгал, үерийн эрсдэл гэх мэт хүчин зүйлстэй холбон үнэлэхээс гадна нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн нөлөөллийг хамруулан хотын усны менежмент одоогийн байдлаар ямар түвшинд буй, усны салбар дахь анхаарал хандуулах ёстой асуудлуудыг тодруулах, тэдгээрт шинжлэх ухааны үндэстэй дүгнэлт өгөх нь цаашид шийдвэр гаргалтын үндэс болно.\nТөслийг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай бодит нөхцөл байдал нэгэнт бүрдсэн. Үүнд Монгол улсад хүн амын суурьшил, аж үйлдвэрийн төвлөрөл сүүлийн тавиад жилд эрчимжиж, усны хэрэглээ-ашиглалт мөн тэр хэмжээгээр нэмэгдэн, хүрээлэн байгаа орчинд сөргөөр нөлөөлөх явдал ихсэж, усны горим алдагдах, нөөц хомсдох, бохирдох зэрэг доройтлын үзэгдэл ажиглагдаж байгаагаас гадна хотын хөх ул мөрийн (ХХУМ)-ийн аргачлалаар хот суурин газрын УННМ-ийн тогтолцоог дэлхийн бусад улс оронд амжилттай хэрэгжүүлсэн жишээ нэлээдгүй байна.","abstract_eng":"Cities are concentrated centers of production, consumption, and waste disposal that drive land change and a host of global health and environmental challenges such as climate change, hazards, human health, sanitation, urbanization, and water use and water scarcity. Therefore, there is a requirement to assess those challenges in the city level. The City Blueprint Approach which was developed by Kiwa Water Research Watercycle Institute, The Netherlands is a diagnosis tool for urban water management and consists of three complementary frameworks. The main challenges of cities are assessed with the Trends and Pressures Framework (TPF). How cities are managing their water cycle is done with the City Blueprint Framework (CBF). Where cities can improve their water, governance is done with the Governance Capacity Framework (GCF). Currently (April 2018) more than 70 municipalities in more than 37 countries which most of them are developed countries, have been assessed with the City Blueprint Approach. In 2018, water management of Ulaanbaatar city, the capital of Mongolia was assessed.  \nWe identified most challenges faced Ulaanbaatar city at water sector that were economic pressure, wastewater treatment, energy recovering, storm water separation, policy instruments, statutory compliance and community involvement, etc. Moreover; Blue City Index (BCI) has calculated among this research. BCI of Ulaanbaatar is 2.1 which means Ulaanbaatar is “Wasteful city”. Preliminary result shows that wastewater treatment in Ulaanbaatar is poorly covered, often, only primary and a small portion of secondary wastewater treatment is applied, leading to large-scale  pollution; solid waste production is high, and waste is almost completely dumped in landfills.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2466,"project_code":"P2017-2466","project_name":"Хятадын өсөн нэмэгдэж буй нөлөө: Олон улсын өсөлтийн холбоост гарч буй өөрчлөлт","project_name_eng":"China's Increasing Global Influence: Changes in International Growth Linkages","abstract_mn":"Дэлхийн эдийн засагт эзлэх Хятадын нөлөө өсөн нэмэгдэж байгаа энэ үед энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд 1975 оноос хойших Хятадын улирлын тоон өгөгдлийг ашиглан Хятадын эдийн засгийн өсөлтийн Америк, Евро бүс болон улсуудад үзүүлж буй олон улсын нөлөөнд гарч буй өөрчлөлтийг судлах болно. VAR процессын коеффициент, вариац-ковариацын матрицад гарч буй өөрчлөлтийг илрүүлэх шинэ арга хэрэглэнэ. Бидний таамаглаж буйгаар олон улсын эдийн засгийн амьдралд гарсан томоохон өөрчлөлт болох 1983, 1993 болон 2007 оны өөрчлөлтүүд нь тоог өгөгдлөөр дэмжигдэх эсэх, улсууд хоорондын корреляцид эдгээр нь үр дагавартай байсан эсэх, бие биендээ хэрхэн нөлөөлж, халдварлаж байгааг судлах болно. Монгол улсын нийт экспортын 90%, импортын 30%-ийг бүрдүүлэгч Хятадын эдийн засгийн нөлөөг ийнхүү судлах нь Монгол улсад үзүүлэх нөлөөг нь тогтооход чухал ач холбогдолтой.","abstract_eng":"In the light of China's increasing importance in the global economy, we\ninvestigate changes in the international linkages for quarterly GDP growth\nrates since 1975 in a system consisting of the USA, Euro area and China.\nUtilizing an iterative procedure for detecting structural breaks in the VAR\ncoefficients and covariance matrix, we look for possible changes in dynamics. Most importantly, accounting for volatility changes hypothesized to be found in 1983, 1993 and 2007, there is high prior probability of cross-country correlations are constant before markedly increasing around the time of the Great Recession. In particular, although largely isolated from the other large economies until 2007, growth in China is hypothesized to be subsequently strongly related to that of both the US and the Euro area. Given 90% of Mongolian exports and 30% of imports are associated with China this study will shed important light on its likely effect on Mongolia.","start_date":"2017-12-11T09:04:34.433","end_date":"2018-01-11T09:04:34.433","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2547,"project_code":"P2018-2547","project_name":"Цагадайн улсын түүх","project_name_eng":"History of the The Chaghataids","abstract_mn":"Цагадайн улсын улс төр, нийгэм, эдийн засаг, соёлын түүхийг нэгэн ботиор цогц байдлаар нэгтгэн дүгнэсэн суурь судалгааны бүтээл туурвихад төслийн гол зорилго оршино. Перс, араб, монгол, хятад, сири, армян зэрэг хэлээрх сурвалжууд дээр ажиллан анализ хийн,  зарим шинэ сурвалжийг судалгааны эргэлтэнд оруулж, шинэлэг дүгнэлт санаа дэвшүүлсэн \"Цагадайн улс\" нэгэн сэдэвт бүтээл бичнэ.\n Энэхүү зорилгын хүрээнд дараах зорилтуудыг шийдвэрлэнэ. Үүнд, Чингис хаан болон түүнийг залгамжлагчдын байлдан дагуулал,Цагадайн улс үүсэл, хөгжил, хүчирхэгжилт, задрал хуваагдлын түүхийг судлан нэгтгэх; Цагайн улсын төр, нийгмийн зохион байгуулалтын онцлогийг судлан, Монгол төрийн залгамж холбоог гаргах; Цагадайн улсын төр, нийгэм, аж ахуй, соёлын түүх болон Дундад Азийн нийгэм, эдийн засаг, соёлд монголчуудын оруулсан шинэ дэг журам, хувь нэмрийг тодруулж бичих; Цагадайн улсын эдийн засгийн, соёлын бодлогыг судлан тодруулж, Торгоны замын түүхэнд Монголчуудын оруулсан хувь нэмрийг онцгойлон тодорхойлох болно. Уг бүтээлд Эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн улсуудад Монголын төрт ёсны уламжлал хэрхэн хадгалагдаж, тухайн бүс нутаг болон дэлхийн түүхэнд гүйцэтгэсэн үүргийг нэгтгэн дүгнэнэ.","abstract_eng":"The purpose of the project is to create a baseline study that summarizes the political, social, economic and cultural history of Chaghataids. Analyze works on the languages ​​of Persian, Arabic, Mongolian, Chinese, Syrian and Armenian, and some of the sources are published in a research circulation and a new \"History of The Chaghataids\" has been published.\n For this purpose, the following objectives will be addressed. The study of the history of the Chinggis Khan and the successors of Chinggis Khan and its successors, and the history of Chaghadaids, development, strengthening and dissociation; To study the peculiarities of the state and social organization of the state and to pursue Mongolian succession; To highlight the new order and contribution of Mongolians to the state, society, economy, culture, and culture of the Central Asian society, economy and culture; The study of the economic and cultural policies of the Chaghataids will be highlighted and the Mongolians will contribute to the Silk Road history. The composition of the Chaghataids will be preserved in the structure of the Mongolian state of the world and summarize the role played in the region and in the history of the world","start_date":"2018-02-13T16:00:00","end_date":"2019-06-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":66,"performer_name":"Шинжлэх ухааны сургууль, Хүмүүнлэгийн салбар, Түүхийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2549,"project_code":"P2018-2549","project_name":"Хувийн эрх зүйн тайлбар толь","project_name_eng":"Dictionary of Civil legislation","abstract_mn":"Сэдвийн өнөөгийн байдал: \nСудлаач багшийн байр суурийн хувьд Хувийн эрх зүйн салбар хөгжиж буй манай улсад хувийн эрх зүйн салбарын шинэ ойлголт, ухагдахуун, нэр томёоны тодорхойлолтыг хуульд өргөн ашиглаж нэг мөр цэгцлэх үйл ажиллагаа явагдаж буй энэ цаг үед хууль тайлбарлах аргуудыг бүгдийг ашиглаж байж л Хувийн эрх зүйн тайлбарыг үр дүнтэй, оновчтой байж, эрх зүйг хэрэглэх, түүний процесс төдий чинээ чанартай үр ашигтай байна гэж үздэг.   \nИймд дагаж мөрдөх хугацааг тогтоох, шилжилтийн үеийн арга хэмжээг зохион байгуулах, одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа Иргэний хууль болон бусад тусгай салбар хууль тогтоомжийн харилцааг зохицуулсан эрх зүйн актын нэр томъёог тодорхой болгож тэдгээрийн хамаарлыг консолидацлахаас  гадна нийтийн эрх зүйн хууль тогтоомжийн харилцан хамаарал, тэдгээрийн хэм хэмжээний харилцан үйлчлэл болон хэм хэмжээний зөрчилдөөнийг эдийн засгийн хүрээнд нарийвчилсан судалгаа хийх үүрэг тус салбарын багш, судлаач бидэнд илүү оногдож байгаа билээ. Тухайлбал, нэр томьёоны хувьд багагүй маргаан дагуулсан Иргэний хуулийн “... хууль ёсоор мэдэлдээ авах замаар эзэмшил үүснэ.”  гэсэн энэ заалтыг системийн аргыг ашиглан бодит байдалд эд юмсыг мэдэлдээ бхйдгах үед эзэмшил үүснэ гэсэн утга, агуулгаар нь тайлбарлагдана. Мөн гэм хор, хохиролыг хэрхэн ойлгох талаар хуулийн хэм хэмжээ тодорхой бус, олон агуулга, салаа утгатай агуулгыг практикт хэрхэн хэрэглэж байгаад үндэслэн онол-практикийн холбоос, тэдгээрийн зөрчилдөөнийг тодруулаагүй.  Тухайлбал, “Хохирол “ нь  хамрах хүрээ, төрөл, тооцох аргын хувьд маш өргөн агуулгатай салаа утгатай байдаг. Иргэний  хуудлийн 227.3-т зааснаар “... гарсан зардал, эд хөрөнгийн алдагдал буюу гэмтэл, зайлшгүй олох ёстой байсан орлогыг”  хохиролд тооцсон нь хохирлын төрлийг задлан тодруулсан зохицуулалт. Гэхдээ зардал, алдагдал, орлого гэдэг ойлголтыг дахин тодруулах шаардага гардаг. Иргэний хуулийн 261.1-т “гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зөрчснөөс нөгөө талдаа учруулсан хохирлыг” гэм хорыг арилгах нийтлэг журмыг баримтлан арилгах, Иргэний хуулийг 229.1-т “...гэм хорыг арилгахдаа эд хөрөнгөд учруулсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлөх” тухай тус тус заасан нь хохиролтой шууд холбож өгсөн зохицуулалт. Харин Иргэний хуулийн 228.1-т “Гэм хор арилгах үүрэг бүхий этгээд нөгөө төлын зөрчигдсөн эрхийг гэм хор учруулахаас өмнөх байдалд  сэргээх үүрэгтэй. “гэсэн нь хохирлыг шууд тодорхойлоогүй боловч хохирлыг тогтоох хүрээ, хязгаар зарчмыг тогтоосон хуулийн зохицуулалт юм. Иргэний хуулийн гэрээг цуцлах, гэрээг татгалзах болон буцаан шаардах эрхийн нэр томьёо нь олон салаа утгыг илэрхийлж практикт хэрэглэхэд хүндрэлтэй байдаг. Түүнчлэн өмчлөх бүрэн эрхийн эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхийн хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт, утга агуулгыг янз бүрээр тодорхойлсон байх юм. Тухайлбал, санхүүгийн өмчлөх эрхийг хөрөнгийн үнэлгээний зүйл,  хог хаягдлыг үүсгэсэн этгээд түүнийг өмчлөх эрхтэй,  дангаар өмчлөх сууцны бус зориулалттай хэсэг гэж тухайн сууцны гал зуух, ариун цэврийн өрөө болон угаалгын өрөө, өрөө хоорондын хонгил, агуулахыг,  суурь бүтцийн эзэмшигч нь суурь бүтцийн мэдээллийн барилга байгууламж, гарам, хориг хашааг...өөрөө ашиглах  мөн түүнчлэн үүрийн холбооны холбогдох зарим гэрээнд 9911…дугаартай утасны эзэмших эрх ба эзэмшлийг янз бүрээр тодорхойлжээ.","abstract_eng":"The legal dictionary will provide important civil legislation information for scholars, researchers and professionals to understand and perform comparative research on the civil law legal\nsystems of Mongolia. Understanding of Mongolian civil law legal law terms is the prerequisite for the success of Mongolian legal system. \nPublication of legal terms dictionary that systematically organize and compare legal terminology will be serve as important materials to understand the civil law system of Mongolia. \nThis legal dictionary is  a selection of major civil legal terminology of Mongolia, accurately compared and listed with English as a intermediary language.As a researcher, as the researcher's position, the private legal sector only uses the definition of new legal concepts, terms and definitions of the private legal sector in our country to use all the methods of interpreting the law at this time when the law is being used. effective, efficient, and fair use of the law and its processes.\nIt is therefore important to clarify the terms of reference, to organize transitional events, and to define the terms of the Civil Code and other special branches of legislation that are in effect today, and to ensure their relevance in relation to the laws and regulations of common law and to their norms. The role of the teacher and researcher in the sector is more important to us in conducting more detailed economic analysis of interactions and norms. For example, the term \"property acquired by lawful acquisition\" of the Civil Code, with a number of disputable terms, would be explained by the meaning and context of ownership by using system approaches to acquire real property in real terms. Theoretical and practical linkages and their conflicts have not been clarified on the basis of how the law is used to understand the harms and damages. For example, \"Damage\" is very broad in terms of scope, type, and calculation method. According to Article 227.3 of the Civil Law, \"loss of assets, loss of assets or damages,\" the damages to which it were due \"shall be treated as damages, which shall specify the type of damages to be disclosed. However, there is a need to re-define expense, loss and income. Article 261.1 of the Civil Code provides that \"compensation for damages caused by breach of contract obligations\" shall be eliminated in accordance with general rules to eliminate harm, and Civil Code 229.1 states \"to compensate real property damage to the property and compensate for the income to be recovered\" the regulation provided directly with damage. Article 228.1 of the Civil Code states, \"Persons with a duty to repeal shall be obliged to restore the violated rights of the other person in the state of prejudice. \"The law regulates the extent and nature of the damages, but does not define damages. The terms of termination, termination and repudiation of civil law treaties are difficult to express in many cases and in practice. It also defines the definition and meaning of the terms and definitions of the right to ownership, use and disposal of ownership rights. For example, the ownership of the financial asset is a property valuation item and the person who created the waste is entitled to own it and a non-residential property shall be constructed as a dwelling of the dwelling, sanitary and bath room and room, with the basic structure of the dwelling.","start_date":"2018-02-20T16:00:00","end_date":"2018-12-20T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":193,"performer_name":"МУИС ХЗС","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2472,"project_code":"P2017-2472","project_name":"Монгол орны ландшафтын зураглал, мэдээллийн сан","project_name_eng":"The assesment of landscape mapping","abstract_mn":"Судалгааны арга зүйг боловсруулахдаа Монгол орны байгаль-газарзүйн, уур амьсгал, газрын гадаргын хүчин зүйлийг харгалзан , академич Ш.Цэгмид, доктор, профессор В.С.Преображенский нарын боловсруулсан арга зүйг баримтлан, орчин үеийн шинэлэг арга зүйгээр баяжуулан боловсруулсан.\nСудалгааны арга зүй нь дараах үндсэн 3 хэсгээс бүрдэнэ. \n1.\tМэдээ, материал цуглуулах- Өмнөх хийгдсэн судалгааны материалтай танилцах, дүн шинжилгээ хийх\n2.\tСуурин судалгаа- Ландшафтын шалгуур үзүүлэлтүүдийг боловсруулах, хэв шинж болон дэд хэв шинжийн тодорхойлолт гаргана.\n3.\tЛандшафтын зураглал- Бүрдүүлсэн мэдээ, материал ба ландшафтуудын хэв шинжийн шалгуур үзүүлэлтүүдийг сэдэвчилсэн зургийн давхаргуудтай нэгтгэн, мэдлэгт суурилсан тайлалын зарчмаар ландшафтыг зураг зохионо.\nСудалгааны үр дүн\nЭнэхүү судалгааны ажил нь дараах үр дүнгүүдэд хүрнэ. Үүнд:\n\tЛандшафтын хэв шинжийн шалгуур үзүүлэлтүүдийг боловсруулж, ландшафтын хэв шинжүүдийн тодорхойлолтыг гаргана.\n\tЛандшафтын дэд хэв шинж- бүлэг- анги- дэд анги- төрөл гэсэн ангилалын шаталсан систимийн дагуу ландшафтын ангилал гаргана.\n\tМонгол орны хэмжээнд М1:500 000 масштабтай ландшафтын зураг зохиож, мэдээллийн сан үүсгэнэ (Geodatabase).","abstract_eng":"The scale of the large-scale landscape of Mongolia will be developed and the indicators will be developed and a M1: 500 000 scale map will be created and a database will be created.\n\nThe methodology of the study was developed by methodology developed by academicians Sh.Tsegmid, Ph.D. and Prof.V.Srromembajensky, taking into account Mongolia's natural-geography, climate and surface factors.\nThe research methodology consists of three parts:\n\n1. Collecting data and materials - Review and analyze the previous survey material\n2. Resident Survey - Develop a description of the landscape and define the basic characteristics.\n3. Landscape mapping - Comprehensive indicators of the data, materials and landscapes are combined with the thematic drawing layers and illustrate the basics of knowledge based principles.\nThe landscape of the landscape is distinguished from the three class landscapes, based on the characteristics of the tectonic and the terrain of the landscape.\n\nThe results of the survey\nThe findings of this study are: These include:\n Develop indicators for landscape type and create a basic description of the landscape.\n Landscape classification is based on a hierarchical sys- tem of classification - group - subtype - type.\n- Create a database of M1: 500 000 scale landscapes in Mongolia and create a database (Geodatabase).","start_date":"2018-01-13T00:00:00","end_date":"2018-07-03T07:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2490,"project_code":"P2017-2490","project_name":"Монгол газар нутгийн нэрийн баримтад туссан танихуйн онцлогийг тодруулахуй","project_name_eng":"Explaining Conceptual Metaphors in Mongolian Place Names","abstract_mn":"Юм үзэгдлийг байгалийн мөн чанарыг хүн түүний тухай хийсвэр төсөөллөөсөө бус, харин түүнтэй харьцах үйлдлээсээ үүдэн ухаардаг. Нэр бүтээх, өөрөөр хэлбэл аливаа зүйлийг нэрлэх гол зарчим бол дүрслэл юм.  Гэвч энэ дүрслэлд уг зүйлийн бүхий л талыг тусгадаггүй ажээ. Аливаа зүйлийг нэрлэхдээ аль нэгэн шинж дээр нь үндэслэн нэрлэдэг ажээ. Түүнчлэн хүн юманд нэр өгөхдөө өөрсдийн мэдрэх эрхтнүүдээрээ дамжуулан авсан олон мэдээллээс аль нэг тодорхой мэдээлэлд гол анхаарлаа хандуулдаг. Хүн юмыг олон талаас нь хардаг ч нэрлэхдээ аль нэг талыг нь хардаг. \n Харин тухайн нэг үндэстэн газар нутгаа нэрлэхдээ өөрсдийн туршлага, хэлний хэм хэмжээ, танихуйн онцлог зэргээс хамааран тухайн биетийн олон шинжээс аль нэгэн шинжид нь гол анхаарлаа төвлөрүүлдэг бөгөөд түүгээрээ ялгардаг. Тухайлбал, дэлхийн олон хэлний газар нутгийн нэрд өнгө заасан нэр тохиолддог хэдий ч Монгол газар нутгийн нэрд эдгээр нэр илүү өндөр давтамжтай. Цагаан, хар, шар, улаан, хөх, ногоон гэх мэт үндсэн өнгө заасан нэрс төдийгүй хээр, хүрэн, шарга гэсэн адуу малын зүс заасан үгс ч цөөнгүй тохиолддог. Энэ нь монголчуудын малаа өнгө зүсээр нь зүслэн ялгах ахуйн шаардлага, амьдралын туршлага нь нөлөөлсөн байхыг үгүйсгэх аргагүй. \n Орчин цагийн хэл шинжлэлийн салбарт адил төст болоод ялгаатай байдлыг олон хэлний нийтлэгийн үүднээс тайлах болон хэл-соёл, танихуйн үүднээс тодруулах судалгаа зонхилох болов. Хэл-соёл болон танихуйн хэл шинжлэлийн судалгаанд өвөрмөц хэлц, үндэсний онцлог бүхий үгийн судалгаа чухал гэж үзэж энэ талын судалгаа хийгдсээр ирсэн. Үүний зэрэгцээ газар нутгийн нэр ч мөн тухайн ард түмний танихуй, хэл соёлын онцлогийг судлах нэгэн баримт гэж үзэж болно. Монголчуудын газар нутгаа нэрлэх танихуйн онцлогийг газар нутгийн баримтад тулгуурлан хэлшинжлэл-газарзүйн үүднээс тодруулан импакт фактор бүхий сэтгүүлд хэвлүүлж судалгааны эргэлтэд оруулах, салбар тус бүрийн судлаачдад нээлттэй сан бүрдүүлэх нь эл судалгааны гол зорилго болно.","abstract_eng":"Humans recognize nature’s character not only through imagination but through interaction and comparison.  In order to name something, the main principle in the process is to elicit the image.  But, this initial imagery doesn’t contain all the information of the given subject.  In reality, humans pick the most prominent and relevant information from the various sensory inputs available.  Although humans can see all the characteristics or uses of a given object, when they name something, they only specify the most relevant quality for efficiency.  Similarly, for a native to name their land and surroundings, the chosen name is dependent upon their lifestyle, experience and interaction, language capacities, and recognition definition.  From these various variables, the native knows which attribute to emphasize and name accordingly.  For example; although there are many lands and locations named by their color all across the world, these names occur at a higher frequency in Mongolian place names.  In addition to colors like white, black, yellow, red, blue, green, etc., Mongolians also use the very specific coat colors for horses and other animals that are more than simply brown, dark brown, light brown, etc. commonly for names.  The necessity for Mongolian herders to be able to differentiate between the many and various animals, impacts the number of words available for different colors and patterns, all of which is acquired through their life experience.  \n In the modern linguistic field, the study of common and specific features to discover cultural language markers is prevalent. Non equivalent words has been studied to illustrate and under-stand a nation and its people’s distinction. It is important study that can elucidate the cultural markers of individual societies through it’s local idioms.  The main purpose of this study is to identify characteristics of Mongolian place names by linguistic-geography and to make it public access for future research.","start_date":"2018-01-18T00:00:00","end_date":"2018-12-30T15:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":185,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Ази судлалын тэнхим, Газарзүйн тэнхим, Европ судлалын тэнхим, Их Британи, Америк судлалын тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2419,"project_code":"P2017-2419","project_name":"Монгол орны зарим зүйл хөхтөн амьтны популяцийн экологи ба тэдгээрийн ангилалзүй, филогенетикийн судалгаанд молекул генетикийн  (DNA barcoding) аргыг ашиглах нь","project_name_eng":"A study on population ecology, systematic and phylogenetic of some mammals of Mongolia using molecular genetic method (DNA barcoding)","abstract_mn":"Монгол оронд одоогоор 141 зүйлийн хөхтөн амьтан тохиолдож байна. Сүүлийн жилүүдэд уул уурхай, амьдрах орчны өөрчлөлт ба хууль бус агнуур нь хөхтөн амьтны зүйлийн олон янз байдал, тоо толгой ба тархац нутагт сөргөөр нөлөө үзүүлж  байна. Тиймээс бид зарим зүйлийн ховор хөхтөн амьтны (Хулан) популяцийн экологийн нарийвчилсан судалгааг Монгол орны өмнөд бүс нутагт хийх, мөн Монгол оронд одоог хүртэл бүрэн судлагдаагүй байгаа хөхтөн амьтдын (туулай) ангилалзүй ба филогенетикийн судалгааг молекул генетикийн аргыг ашиглан судлах юм. Эдгээр судалгаанууд нь Монгол орны ховор хөхтөн амьтны хамгааллын менежмент ба ангилалзүйн судалгаанд ихээхэн ач холбогдолтой, шинэлэг судалгаа юм.","abstract_eng":"Mongolia is one of the important countries for biodiversity conservation and its habitats. There are 141 species of mammals distributing in the different natural zones of Mongolia. Recent years mining activities, habitat fragmentation loss, illegal hunting are negatively impacting on abundance, distribution and species diversity of mammals in Mongolia. Therefore, we will conduct some investigation of population ecology (Asiatic wild ass), systematic and phylogenetic of some species of mammals (Hare) using molecular genetic (DNA barcoding). These investigations are important for wildlife management and conservation, and systematic of mammals.","start_date":"2017-05-31T00:00:00","end_date":"2018-05-29T00:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":14,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2381,"project_code":"P2017-2381","project_name":"Оюуны хулгайн эсрэг","project_name_eng":"Anti plagiarism","abstract_mn":"Бусдын зохиолыг хулгайлах буюу плагиаризм нь Латин хэлний plagio буюу “хулгайлах” гэсэн утгатай үг бөгөөд бусдын бүтээлийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр бүхэлд нь болон хэсэгчлэн авч өөрийн нэрээр гаргахыг бүтээлийн хулгай буюу плагиаризм гэж нэрлэдэг. Заримдаа үүнийг оюуны хулгай гэж нэрлэдэг тохиолдол ч бий.\nБусдын зохиолыг хулгайлах нийтлэг жишээ бол хэн нэгний бичсэнийг шууд хуулж бичих, эсвэл нэг хэсгийн хуулах, бусдын бичсэнийг товчилж дүгнээд өөрийн болгож бичих, мөн хэн нэгний санааг ашиглаад эсвэл боловсруулж гаргаж, тоо баримт, судалгааны мэдээг ашиглах зэрэг орно. Оюуны өмчтэй ёс суртахууны бус харьцвал тодорхой төвшинд асар их хор уршиг учруулах боломжтой бөгөөд энэ нь улс орны эдийн засгийг зогсонги байдалд оруулах, шинэ санаачлаг бүтээлч эрэлхийлэл унтрах, бизнесийн үйл ажиллагаа уруудаж доройтох, бизнесийн дасан зохицох чадвар муудах зэрэг сөрөг нөлөөтэй.\nМонгол улсын оюуны өмчөөр хамгаалагдсан эрдэм шинжилгээний ажил, бүтээл зэрэг нь нэгдсэн сан бүртгэлд бүртгэлтэй эсэх нь мэдэгдэхгүй, эрхийн хамгаалалтанд  байгаа нь тодорхойгүй, патентлагдсан бүтээл байлаа ч түүнийг үр ашиггүй ашиглаж байгаа зэргээс хамаарч оюуны өмчтэй ёс суртахуунтай харьцахын тулд зайлшгүй хийх ажил, арга хэмжээ Монгол улсын хувьд тулгараад байна.","abstract_eng":"This program will be an Internet-based plagiarism-prevention service. \nYoung scholars, we, wish that universities and high schools buy licenses to submit essays to the website, which checks the documents for unoriginal content. The results can be used to identify similarities to existing sources or can be used in formative assessment to help students learn how to avoid plagiarism and improve their writing.\nIn Mongolia, there is  not any data or organization looking after plagiarism. There is none control on plagiarism. We, young scholars, want and control to plagiarism in Mongolia. This program can be used as a punitive measure to catch scholars, scientists and  students who are copying the work of others without acknowledgement, it is also valuable as a feedback mechanism to help students learn what constitutes plagiarism and to help them to develop their academic writing skills.","start_date":"2017-04-19T08:39:31.673","end_date":"2017-05-19T08:39:31.673","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":116,"performer_name":"Монгол судлалын үндэсний зөвлөл","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2431,"project_code":"P2017-2431","project_name":"Нягтлан бодох бүртгэлийн сургалтын практикт мэдээллийн технологийг үр дүнтэй ашиглах нь","project_name_eng":"The effective usage of information technology on accounting study","abstract_mn":"МУИС, БС-ийн Нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхим нь одоогоор 26 багштай, өдрийн ангид 2-оос 4-р курсэд 450 орчим оюутан нягтлан бодох бүртгэл, нягтлан бодох бүртгэлт-хяналт шалгалт, нягтлан бодох бүртгэл-татвар, нягтлан бодох бүртгэл-мэдээлэл зүй гэсэн 4 хөтөлбөрөөр  суралцаж байгаа мэргэжлийн томоохон тэнхим билээ.  Бид оюутанууддаа практик ур чадвар олгохын тулд аж ахуйн нэгж байгууллагуудад дадлага хийлгэдэг бөгөөд дадлагыг үр дүнтэй хийлгэх, дадлагыг суралцах хугацандаа тасралтгүй хийж байх, оюутаны хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих үүднээс Нягтлан бодох бүртгэл, татварын бүртгэл, тайлагналын зөвлөгөө өгөх Start-Up компани байгуулах төсөл боловсруулж байна.\nЭнэхүү төсөл нь салбар дундын шинж чанар, судалгааны нээлттэй, дундын ашиглалттай дэд бүтцийг бүрдүүлэх боломжийн хувьд:\n-\tМУИС, БС-ийн нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхим, МУИС-ийн ХШУС-ын мэдээлэл, компьютерын ухааны тэнхим, Электроник, холбооны инженерчлэлийн тэнхимийн хамтын ажиллагааг сайжруулж дундын ашиглалтын ERP цогц систем бий болгож, хөгжүүлэх эхлэл тавигдана. Улмаар оюуны өмчөөр баталгаажсан нягтлан бодох бүртгэлийн программтай болох  боломжтой.\nСудалгааны ажлын үр дүнгээр Journal Citation Reports-ын импакт фактор бүхий олон улсын сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлэх боломжийн хувьд дараах чиглэлээр судалгааны ажил эхлүүлэх боломжтой юм.\n1.\tАж ахуйн нэгжүүдийн бүртгэл хөтлөлтийг программ хангамжийн тусламжтайгаар сайжруулах \n2.\tЖижиг дунд аж ахуйн нэгжийн санхүүгийн тайлагналын олон улсын стандартын нэвррүүлэлтийг программ хангамжаар дэмжих боломж, үр дүн\n3.\tОюутанд мэргэжлийн ур чадварыг практикаар эзэмшүүлсэний үр дүн","abstract_eng":"Accounting Department of Business School of NUM has 26 professors and lecturers currently and 450 students in the base program which are divided into four programs - accounting, accounting and information technology, accounting control, and tax accounting. We are proposing a new project that will organize Start-up company in order to improve professional skills and to create part-time job environment to our students.","start_date":"2017-05-31T00:00:00","end_date":"2018-05-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":69,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2397,"project_code":"P2017-2397","project_name":"Гэсэрийн туужийн хэл, уран зохиолын судалгаа (Бээжин барын Гэсэр ба Юн-Фү-Се-гийн Гэсэрийн тууж)","project_name_eng":"A Language and litratury study on the Beijing Geser and Longfusi Geser","abstract_mn":"Гэсэрийн тууж бол монголын ард түмний дунд бичгээр түгсэн сурвалж юм. Олон монгол угсаатны дунд жигд тархаж Монголчуудын уугуул тууж мэт болсон энэ сурвалж нь монгол бичгийн хэлний олон хувилбартайгаас гадна тод, буриад үсгийн Гэсэр ч уламжилжээ. Гэсэрийн тууж нь амаар уламжилсан зохиолын хувьд бичгээр тэмдэглэхдээ юм уу, нэг эхээс өөр эхийг хуулан бичихдээ ярианы хэлний махбодыг бусад монгол бичгийн сурвалжуудаас илүү тусгасан онцлогтой юм. Ялангуяа 1716 онд барласан 7 бүлэг Бээжин барын Гэсэр болоод энэхүү барын Гэсэрийн агуулгын хувьд үргэлжлэл гэж болох 6 бүлэг Юн-Фү-Се-гийн Гэсэрийг хооронд нь харьцуулахад л 17-18-зуун буюу Орчин цагийн монгол хэлний угтал үеийн хэв шинжийг тодорхойлохуйц баримт цөөнгүй олдоно.\nБээжин барын Гэсэр ба Юн-Фү-Се-гийн Гэсэрийн туужийг түүхэн хэл шинжлэл, уран зохиолын сурвалж болох талаас нь судалж, эрдэм шинжилгээний галигийн хамт олны хүртээл болгоход уг төслийн зорилго оршино.","abstract_eng":"Mongolian language, split from Altai from Altaic language, is generally classified into Proto Mongolian, Ancient Mongolian, and Modern Mongolian, and the 17-18th century Mongolian has been classified as the late Middle Mongolian or the early Modern Mongolian. \nHowever, many differences between Middle Mongolian and Modern Mongolian are emerging as essential matters for studying the linguistic characteristics of the two periods. That is, according to the studies up to now, the characteristics of Middle Mongolian led through some process of change to Modern Mongolian, but the explanation of the change is not naturally apprehensible. This implies the possibility that there was another distinct, linguistic period between Middle and Modern Mongolian. \nThe study on the 17-18th century Mongolian, for the colloquial literatures of  written Mongolian, there are Bejing Geser and Longfusi Geser.","start_date":"2017-04-18T15:00:00","end_date":"2018-04-18T15:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":131,"performer_name":"Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2407,"project_code":"P2017-2407","project_name":"Соронзон материалыг гарган авах, түүний бүтэц, соронзон болон оптик шинж чанарын судалгаа","project_name_eng":"Synthesis, and structural, magnetic and optical properties in magnetic materials","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд тасалгааны температурын мужид ажилладаг соронзон хөргүүрт ашиглах материалын судалгаа ихээхэн сонирхол татаж байна. Учир нь энд материалын потенциал энергийг ашигладаг, байгаль орчинд ээлтэй технологи юм. Соронзон хөргүүр нь соронзон калорик эффект (MCE) -д суурилдаг бөгөөд энэ нь тодорхой соронзон оронд байгаа соронзон материалын изотерм соронзон энтропийн өөрчлөлт (dS) эсвэл адиабат температурын өөрчлөлтөөр (dT) тодорхойлогдоно. \nМатериал судлалын салбарт ажиллаж ирсэн өөрсдийн туршлага дээр тулгуурлан MnFeP(1-x)M(x) (M=Si, As,....)  болон бусад соронзон материалуудыг гарган авах тэдгээрийн бүтэц, соронзон болон оптик шинж чанаруудыг электроны микроскопиуд (JEM-2100F TEM болон Hitachi Su 8010 SEM), рентген дифракци (EMPYREN XRD), соронзон хэмжилт (Lakeshore 7407 VSM) -ийн аргуудыг ашиглан судлан тогтооно.\nТуршлагаар судалсан матераилуудын шинж чанаруудын ab-initio квант механикийн тооцоог хийж гүйцэтгэнэ. \nСүүлийн жилүүдэд MnFeP(1-x)M(x) (M=Si, As,....) энэ төрлийн соронзон материалуудын хэрэглээ нэмэгдэж байгаа бөгөөд янз бүрийн аргаар гарган авч байна. Гэвч энэ системийн зарим онцлог шинж чанарууд нь бүрэн гүйцэд тодорхой болоогүй байна. Энэ төслөөр эдгээр системүүд дэх соронзон калорик эффектийн микроскопик механизмийн талаар шинэ мэдээллийг гарган авахыг зорьж байна. \nТүүнчлэн монгол орны зарим түүний эд ашиглан хүчтэй соронзон материал гаргах эхлэлийг тавина. \nСудалгааны ажлын үр дүнгээр олон улсын хуралд илтгэл хэлэлцүүлэх, үндэсний болон олон улсын сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"This decade has brought an immense interest in room temperature magnetic refrigeration materials, because it is considered as a type of potential energy saving material and friendly to environment. Magnetic refrigeration based on magneto-caloric effect (MCE), is an isothermal magnetic- entropy change (–ΔS) or an adiabatic temperature change (ΔT) for a magnetic material upon application of a magnetic field.\nOn the basis of our experience on the field of materials science, we propose to study the structural, magnetic and optical properties of MnFeP(1-x)M(x) (M=Si, As,....) and other magnetic materials with microscopic methods like x-ray diffraction (EMPYREN XRD), transmission and scanning electron microscopes (JEM-2100F TEM, Hitachi Su 8010 SEM). Complementary information will be obtained by SQUID-magnetometer (Lakeshore 7407 VSM). The experiments will be complemented by ab-initio DFT calculations. \nSince several years,  MnFeP(1-x)M(x) (M=Si, As,....) is used in magnetic refrigeration and different routes of preparation have been proposed. Even though some of the fundamental properties of this system are still unknown.   Hence, the present project aims to provide new information about microscopic mechanisms of the giant magnetocaloric effect in MnFeP(1-x)M(x) (M=Si, As,....) materials. \nThe results of proposed project will be presented at conferences and will be published in national and international scientific journals.","start_date":"2017-08-14T00:00:00","end_date":"2018-04-14T00:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":137,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн физикийн тэнхим","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2392,"project_code":"P2017-2392","project_name":"Зүүн Азийн хөрсний микроартроподын олон янз байдал, тархалтын онцлог ба гарал үүсэл","project_name_eng":"Diversity, distributional pattern and origin of soil microarthropods of East Asia","abstract_mn":"Энэхүү судалгаагаар Монгол болон түүнтэй хил зэргэлдээ орших Зүүн Азийн улс орнууд, бүс нутгийн хөрсний микроартроподын олон янз байдлыг харьцуулж судлах, тэдгээрийн биогеографийн холбогдол бүхий мэдээлэлд тулгуурлан фауны комплексийн гарал үүсэл ба тархалтын онцлог шинжийг илрүүлэн тогтоох зорилготой. Монгол орон болонтүүнтэй хил зэргэлдээ улс, бүс нутгийн хөрсний микроартроподын харьцуулсан судалгаа хийхдээ Өмнөд Солонгос, Япон, Хятад, Сибир, Оросын Алс Дорнод, Индонез гэх мэт бүс нутгуудад хийгдсэн судалгааны үр дүнг ашиглах болно. Түүнчлэн хөрсний микроартроподын ангилал зүй, амьдрах орчны экологи, тархалтын холбогдолтой бусад ном зохиолын мэдээллийг нэгтгэн харьцуулах үзүүлэлт болгон ашиглана.","abstract_eng":"The main aim of this project is to compare the diversity patterns of soil microarthropods in Mongolia with those of surrounding countries or regions in East Asia, and to detect their distributional patterns and origins of the faunal complexes with biogeographic data. For comparative study of the soil microarthropods of Mongolia with those of the surrounding regions, the faunistic data of such countries or regions as South Korea, Japan, China, Siberia, Russian Far East, Indonesia etc. will be used. All other data on taxonomy, distribution and habitat ecology of soil microarthropod species in these regions will be compiled from the available literature sources.","start_date":"2017-07-02T00:00:00","end_date":"2018-02-27T17:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2403,"project_code":"P2017-2403","project_name":"Фуллеренээр чанаржсан хувны нимгэн хальсны диэлектрик, цахилгаан, оптик, антибактериаль шинж чанар.","project_name_eng":"Structure, dielectric, electrical, optical and antibacterial properties of amber films modified with fullerenes.","abstract_mn":"1.  \"Фуллеренээр чанаржсан хувны нимгэн хальсны диэлектрик, цахилгаан, оптик, антибактериаль шинж чанар\" сэдвээр хамтарсан судалгаа явуулах\n2. Олон улсад хянагддаг сэтгүүлд Монгол Улсын Их Сургуулийн эрдэмтэдтэй хамтарсан ЭШ-ий өгүүлэл хэвлүүлэх.\n3. Нано-материал ба нано-бүтцээр ЭШ-ий семнар явуулах.\n4. Проф Шилагардитай хамтран гүйцэтгэсэн ЭШ ажлын үр дүнгээр эрдмийн зэрэг горилох зохиол П.Түвшинтөрөөр бичүүлж эрдмийн зөвлөлд оруулж хамгаалуулахад бэлтгэх.\n5. Нано-материал ба Нано-бүтцээр гарын авлагын эх бэлтгэх ба практикийн ажил тавих.\n6. Дээр дурьдсан МУИС-ийн лабораторийн ажлуудыг эзэмших талаар зөвөлгөө өгөх.","abstract_eng":"1. Implementation of joint scientific research on the topic: « Structure, dielectric, electrical, optical and antibacterial properties of amber films modified with fullerenes».\n2. Publication of scientific articles in co-authorship with employees of NUM in international peer-reviewed journals.\n3. Conducting a scientific seminar on the study of nanomaterials and nanostructures.\n4. Scientific advice and joint scientific work with Professor G. Shilagardi scientific preparation of the dissertation by Tuvshintur P.\n5. Preparation of the training manual \"NANOSTRUCTURES AND NANOMATERIALS.\nLaboratory Workshop »\n6. Conducting consultations on the implementation of the lab operations described in the laboratory of the NUM.","start_date":"2017-09-02T16:00:00","end_date":"2018-03-02T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2396,"project_code":"P2017-2396","project_name":"Хятад-Монгол-Орос улсуудын эдийн засгийн коридорын дагуух Монгол улс дахь газар ашиглалт, газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт, түүний хүрээлэн буй орчинд үзүүлэх нөлөөлөл","project_name_eng":"Study on land use / cover change and its environmental effects along the Mongolia part of the China-Mongolia-Russia Economic Corridor","abstract_mn":"БНХАУ-МУ-ОХУ хооронд эдийн засгийн хөгжлийн бүсийг хөгжүүлэхээр хамтран тохиролцсон бөгөөд үүний үндэс нь шинэ технологи, байгалийн баялаг, хөдөлмөрлөх хүч байхаар ЗГ хоорондын гэрээнд дурдсан. Үүн дотроос эдийн засгийг хөгжүүлэхийн тулд байгалийн нөхцөл байдлыг урьдчилан тодорхойлж, түүнд нөлөөлж болох эерэг ба сөрөг нөлөөллийг урьдчилан тооцохын чухалыг талууд хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Иймд дээрх хамтын ажиллагааны өчүүхэн хэсэг болох газрын бүрхэвч, газар ашиглалтын өнөөгийн нөхцөл байдлыг тодорхойлж, түүнд суурилсан цаашид гүйцэтгэх томоохон төслүүдийн суурийг бүрдүлэхээр энэхүү төслийн саналыг дэвшүлж байна. Дэлгэрэнгүйг хавсралт файлаас үзнэ үү.","abstract_eng":"Research project background: \n(1) \" The China-Mongolia-Russia Economic Corridor \" is the first economic corridor which launched the official multilateral cooperation plan under the framework of \"the Belt and Road\". The cooperation has a supporting significance for the construction of \"the Belt and Road\".\n(2) The land use/cover pattern and changes along the Mongolia part of the China-Mongolia-Russia Economic Corridor can provide the fundamental environment background information for road selection, infrastructure buidling, railway construction et al in the region. \n(3) More sustainable development decision support information are needed for the land use/cover’s environemntal effect in the Mongolia part of  the China-Mongolia-Russia Economic Corridor.\n\nObjectives: \n(1) Obtain the land use/cover patterns and changes along the Mongolia part of the China-Mongolia-Russia Economic Corridor. \n(2) Grasping the impact of land use/cover change on water resources and water environment, soil, grassland and so on. \n(3) Providing the regional decision-support suggestions for \"the Belt and Road\" construction and regional sustainable development.\n\nResearch contents: \n(1) Based on the multisource and multiscale remote sensing images, carried out the land use/cover interpretation using medium and high resolution (30 m, ETM+) and high resolution (4 m, GF-1). \n(2) Research on data integration, assimilation and data scale transformation of land use/cover interpretation data and field survey information about water and soil environment. \n(3) Based on a variety of models, analyze the change information of the regional water environmental, soil environment, grass yield variations. \n(4) disclose the regional sustainable development decision support information, i.e, regional water resources/enviornment protection, soil degradation risk evaluation, and livestock balance recommendations.\n\nInnovation: \n(1) Multiscale data fusion and scale transformation from multi resolution remote sensing image to field investgation. \n(2) Promote the development of models of regional water resources and environment, soil environment, grass production, etc.. \n(3) Taking into account the dual effects of nature and humanity, propose the sustainable development suggestions on water, soil, grass, etc..","start_date":"2017-05-14T00:00:00","end_date":"2018-04-15T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":130,"performer_name":"Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль+Хятадын шинжлэх ухааны академи","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2384,"project_code":"P2017-2384","project_name":"Нүүрстөрөгчийн давхар ислийг гидрогенжуулан хүлэмжийг хийг багасгах судалгаа","project_name_eng":"Reduction of greenhouse gas CO2 by its catalytic hydrogenation","abstract_mn":"Манай улс дэлхийн дулаарлын эсрэг олон улстай нэгдэн 2005 онд Киотогийн протоколын үйл ажиллагааг дэмжиж байгаагаа илэрхийлэн, энэхүү протоколд албан ёсоор нэгдэн орсон билээ. Энэхүү протоколын дагуу хүлэмжийн хийн ялгарлыг 1990-ээд оны өмнөх түвшинд хүртэл бууруулж, “халсан дэлхийг буцааж хөргөх” зорилго тавьж байгаа билээ. Монгол улсын түүхий нүүрсний хэрэглээний улмаас агаарын бохирдолоос гадна, хүлэмжийн хийн ялгаруулалтаараа дэлхийн дунджаас дээгүүр үзүүлэлттэй байна. Нүүрсний шаталтаас үүсэх нүүрстөрөгчийн давхар исэл СО2 нь агаар мандалд хаягдахдаа дэлхийн дулааралд онцгой нөлөө үзүүлдэг байна. Хэдийгээр хорт хаягдалгүй “0” ялгаралт бүхий цахилгаан станцын дэвшилтэт, өндөр технологууд бий болж байгаа хэдий ч, СО2-ийг зөвхөн булах аргаар багасгах түвшинд байна. Энэ нь шинэ технологийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэхэд өртгийг өндөрсгөх шалтгаан болдог. Харин цахилгаан станцаас ялгарах энэхүү их хэмжээний нүүрстөрөгчийн давхар ислийг нүүрстөрөгчийн эх үүсвэр болгон ашиглаж, түүнээс хийн түлш - энерги, химийн үйлдвэрийн үндсэн түүхий эд болох метанол зэргийг гарган авах боломжтой юм. Шаталтын дүнд үүсэх СО2 нь кинетик болон термодинамикийн хувьд тогтвортой химийн нэгдлийн тоонд ордог. Тиймээс түүнийг хувиргах урвал нь нэлээд идэвхитэй катализаторыг шаарддаг. Ихэвчлэн үнэтэй, тогтвор муутай металлын нэгдлүүд катализатораар хэрэглэгддэг. С-О холбоог гидрогенжуулах идэвхи нь Rh˃Ru˃Pd˃Pt˃Ni˃Co˃˃Cu дарааллаар буурдаг ба хямд металл нь өндөр агуулгатай (20-40%) хэрэглэгддэг байна. Мөн процессын явцад үүсдэг ус, кокс зэргээс амархан идэвхээ алддаг. Бид энэхүү судалгааны ажлаараа дэлхийн дулаарлын эсрэг СО2-ийн хаягдал хийг энерги болгох идэвхитэй, шинэ төрлийн никель катализаторыг гарган авах зорилго тавин ажиллана. Металл катализаторын агуулгыг бууруулах нь эдийн засгийн ашигтайгаас гадна, түүнийг бэлдэх явцад үүсэх бөөгнөрөл, гадаргуу агшилт зэрэг идэвхэд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл багасдаг. Үндсэн никель катализатор дээр нэмэлт металлын өвөрмөц хослол үүсгэх аргаар түүний идэвхийг нэмж, хэрэглэх агуулгыг бууруулсан шинэ төрлийн никель катализатор гарган авна.","abstract_eng":"Our country has officially joined into the Kyoto protocol in 2005 and expressed his encouragement for the activities anti world global warming. The protocol aims to decrease the emission of greenhouse gases into the level around and before 1990. Emission of greenhouse gases in Mongolia is now higher than the average level of world. Carbon dioxide produced in coal combustion makes an effect on atmospheric sphere. Even though “zero emission” clean and advanced power plants are innovated, it is still decided that the CO2 generated from fuel combustion is liquefied/solidified to waste. In a result, the cost of new advanced and high technology power plant becomes expensive. It is studied that the carbon dioxide emitted from coal fired power plants can be used as a carbon source to synthesize gas fuel –energy and some valuable chemicals. The carbon dioxide is kinetically and thermodynamically stable. Because of this, CO2 conversion requires highly efficient and active catalyst. Recent catalysts are usually poor stable and expensive metal compounds. Moreover, they easily loss their activities due to moisture and coke formed in reaction. This research project has a goal to find a way to synthesize a novel and active nickel metal catalyst which converts the greenhouse CO2 gas to gaseous fuel –energy. Diminishing Ni content of catalyst provides high active surface area and low agglomeration during its preparation besides its economic advantages. A novel and active catalyst will be prepared through the addition of promoter second metal into the main nickel catalyst to generate their synergetic effect on the carbon dioxide hydrogenation.","start_date":"2017-04-16T00:00:00","end_date":"2018-03-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2373,"project_code":"P2017-2373","project_name":"Бараа материалын нөөцийн бодлогод оновчтой удирдлагыг хэрэглэх нь","project_name_eng":"Optimal Control Approach to Inventory Problem","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны ажлаар олон үет их хэмжээний бараа материалын хадгалалт, зарцуулалт, эрэлтийн динамик загваруудыг авч үзэх болно. Мөн хязгаарлагдмал болон хязгаарлагдаагүй дундаж зардлын асуудлуудын аль алиныг нь ч хамруулж тооцоолох ёстой бөгөөд гол үр дүн нь оновчтой шийдийг олох асуудалд хүргэдэг. Үүний тулд бодлогыг бодох алгоритм зохиох тодорхой үеүүдэд таамаглал дэвшүүлэх түүнийг батлах юм. Судалгааны ажлын гол үр дүн бол судлаачдын сүүлийн үед хийсэн ажлын үр дүнгүүд дээр суурилан үндсэн загваруудын өргөтгөлийг томьёолох, үүнтэй холбоотой өгүүлбэрүүд дэвшүүлж батлах явдал юм.","abstract_eng":"This research considers the multi-period lot-sizing problem with stationary demands in the initial few periods and possibly dynamic demands in the subsequent problem. Both the average cost and the discounted cost problems are considered. Also, both finite and infinite-horizon problems are considered. The results presented in this section include properties of optimal solutions for these problems, efficient algorithms for solving these, and the forecast horizon property. Most of the results in the research are based on the research done by the authors of this research last times decades and basic models before and extend models, proof its.","start_date":"2017-04-30T00:00:00","end_date":"2018-04-09T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":67,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1218,"project_code":"P2016-1218","project_name":"Цахиурын шинэ хэрэглээ буюу арьс, шир боловсруулалтын дэвшилтэт технологи","project_name_eng":"Silica new application and advanced technology  of leather processing (2016.ix.01-2017.viii.31)","abstract_mn":"Манай улс нийт 60 гаруй сая малын тоо толгойгоос жилд 10.3 сая ширхэг бод, бог малын арьс бэлтгэж, 25.8 хувийг дотооддоо боловсруулан, 74,2 хувийг түүхийгээр шахуу БНХАУ руу экспортлож байна. Мөнгөн дүнгээр энэ нь жилд 150 тэрбум төгрөгийн түүхий эд бэлтгэгдэн, үүний 25 хувь буюу 38 тэрбум төгрөгийг үндэсний 35 үйлдвэрт бэлэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд, бусад 75 хувь буюу 112 тэрбум төгрөгийн түүхий эд(эцсийн бүтээгдэхүүнээр үнэлбэл 800-900 тэрбум төгрөгийн түүхий эдийн нөөц)-ийг гадагш урсгаж  байна. Энэхүү төслийн хүрээнд бид цахиурын гаралтай түүхий эд буюу хадан цагаанаас цахиурын ингибитор гель боловсруулан, арьс ширний түүхий эдийг муутгахгүй хадгалах чанарын  нөхцлийг бүрдүүлэх, идээлэг боловсруулалтын явц дахь технологийн горимыг шинэчлэн тогтоон, боловсруулалтын орчны рН-ыг тогтмолжуулан барих, улмаар одоо ашиглагдаж буй байгаль орчин ээлгүй, зардал ихтэй, хоцрогдсон технологийн химийн бодисуудыг халж, байгаль орчинд ээлтэй, цахиурын шинэ технологийг дэвшүүлэх зорилго тавьж ажиллах болно. Ийнхүү цахиурын шинэ хэрэглээг бий болгосноор арьс ширийг муутгахгүй хадгалах чанарын  нөхцөл бүрдэх ба чийгийг шингээн, улмаар технологийн горимыг тогтоон, нэмэлт техник шаардахгүйгээр зөвхөн түүхий эдийн хадгалах, боловсруулах нөхцлийг шинэчлэснээр түүхий эдийн гадагшлах урсгалыг зогсоон, нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн дотооддоо үйлдвэрлэх, үнийг тогтворжуулах, мэдлэг шингэсэн үндэсний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх зэрэг ач холбогдлууд нь төслийг гүйцэтгэх гол үндэслэл, шаардлага болно.\nТөслийн хүрээнд арьс ширийг стандартын дагуу боловсруулах, ялангуяа үс авах  процессын рН-ийн хэлбэлзлэлийг бууруулах, байгальд ээлтэй технологийн шинэ горим боловсруулж, ялангуяа идээлэх процессд пикельдэхгүйгээр орчны рН-ийг 3.0 - 5.5-д барин, боловсруулах үйлдвэрт шат дамжлагын  рH -ыг мөн тогтворжуулан, 10-аас доошгүй удаагийн туршилтуудын дүнг харьцуулан судлаж, үр дүнг үйлдвэрлэгчидтэй хамтран тогтоох зэрэг зорилтууд тавьж ажиллана.\nЭдгээр ажлуудын дүнд нийгэмд мэдлэг шингэсэн  үндэсний арьс идээлэгч, рН-ыг тогтворжуулагч брэнд бүтээгдэхүүнийг бий болгон, газрын гадаргын хоёрдогч үндсэн элемент болох цахиурын буюу шингэн шилний үнэт шинж чанарыг бүтээн, цаашид бизнес практикт нэвтрүүлэх тал дээр МУИС, ХШУИС, ШМТөв болон ЖГБ, Эрдэнэмандал ХХК зэрэг холбогдох компануудтай хамтран ажиллах ба лицензийн гэрээг байгуулан өртгийг нөхөх шинэ ажлын байрууд үйлдвэрлэгчдэд бий болгож, улмаар импортыг хаах зэрэг нийгэм эдийн засгийн ач холбогдолтой  юм.\nСудалгааны дүнгээс: ОӨГ-т баталгаажуулан, хянан магадлал бүхий олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд холбоо барих зохиогчоор 1, мэргэжлийн эрдэмтдийн хөндлөнгийн хяналт бүхий Peer-review journal-д хамтран зохиогчоор 1 эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, шинэ бүтээлийн патент 1-ийг мэдүүлж, хамгаална. Төслийн нийт Нийт төсөвт өртөг: 20,000 мян.төг\nҮүнээс: \t-Урсгал зардалд 11,000 мян.төг\n-Хөрөнгө оруулалтын зардалд  9,000 мян.төг","abstract_eng":"Mongolia has approximately 60mln livestock and still raising them in the vast territory. Annually 10.3 million piece of leather skin is produced from them and its 25.8 percent is still processed here in domestic leather processing industries and 74.2 percent of them is exported by raw type to China for preventing them to getting worse and depending on shortage of process them. If we consider it by monetary amount, that is equal to appox. 112Billion tugrug is flowing out of Mongolia annually from 150billion tugrug total capacity of leather processing. So in frame of this project we’re aiming to develop new curing methods of soluble silica from silica rock by alloying them with alkali and alkali salt. Under that thermochemical processing we would make alkali silica salt as inhibitor when we use them can prolong leather and skin storage time and improve their quality for freshly flayed hides and skins instead of using the common skin curing salt (i.e. NaCl) will be replaced by these alkali silicates. Remarkably fewer silicates will be required for curing and a significant reduction of salt content in treated tannery effluents will be achieved. This reduction will make such effluents re-utilizable for agricultural purposes. The innovative techniques will only be in the chemical process and will not require investment on new tannery equipment. Therefore, all tanneries in developing countries will be able to implement these procedures, especially since all auxiliaries are not expensive. JGB and Erdenemandal Co.Ltd-ies are suggesting to cooperate for this project implementation. By the research achievement one paper should be published as under the contact author from the affiliation as National University of Mongolia, another more as co-author and intellectual property be submitted to local IPO within the project time. Total budget of the project is costed by 20, 000 thousand MNT.","start_date":"2016-09-18T15:00:00","end_date":"2017-08-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1231,"project_code":"P2016-1231","project_name":"Манжийн үеийн Монголын нийгэм ба цаг уурын өөрчлөлт","project_name_eng":"Mongolian Society under Qing rule and Climate Change","abstract_mn":"Манжийн үед буюу XIX зууны дунд үе гэхэд Монголын нийгмийн үндсэн давхарга нь Манжийн хааны алба хаах-сум эр, ноёдын хувийн албат-хамжлага, хутагт лам нарын харьяат-шавь хэмээх гурван үндсэн хэсэгт хуваагдахын сацуу гэрийн боол эрс цөөрч, бараг байхгүй болсон билээ. Сүүлийн үеийн судалгааны үр дүнд, зарим хошууны дотор сум, хамжилгын ялгаа нь цаасан дээрх тэмдэглэл төдий бөгөөд  бодит байдал дээр тэд Манжийн хааны алба-харуул, өртөө болон харьяат ноёдын албыг нийтээр хааж байсан нь тодорхой болов. \nТэгвэл Манжийн төрийн алба-харуул, өртөөний албыг гагц сум эр бус хамжилга, цаашлаад боол ч хаахад хүргэж байсан тэр нөхцөл байдал нь юу гэдэг асуудал гарч ирнэ. Эдүгээ хүртэлх миний судалгааны үр дүнд тулгуурлавал, үүний гол хариулт нь ядуурал буюу хүн ам, малын тооны хорогдол болно. Тэрхүү ядуурлын шалтгаан нь 1810-1870-д он хүртэл Монголын тал нутагт үргэлжилсэн Бага мөстлөгийн үе (Little Ice Age) болов уу хэмээн таамаглаж байна. Тиймээс энэхүү судалгааны зорилго нь, Монголын тал нутаг дахь Бага мөстлөгийн үетэй холбогдох байгалийн шинжлэх ухааны үр дүн,  тэрхүү цаг уурын өөрчлөлт буюу ган, зудыг тухайн үеийн монголчууд хийгээд Манжийн төр хэрхэн ойлгож, хариу арга хэмжээ авч байсныг тодорхойлон гаргахад оршино. Чингэснээр цаг уурын өөрчлөлт нь Монголын түүх, нийгэмд хэрхэн нөлөөлж байсан бодит жишээг олж мэдэх, улмаар нийгмийн өөрчлөлтийг тайлбарлах шинэ боломж нээгдэнэ.","abstract_eng":"During the Qing rule the traditional Mongolian ejen-albatu relationship co-existed with the Qing administrative system. The most qosiγu, the basic unit of the Qing administration, were ruled hereditarily by the Mongolian nobles and their subjects. Although all the commoners were distinguished due to the Qing law as soldiers of sumu and  qamjilγ-a, the personal subjects of the tayijis, according to  register books, both groups of commoners were still under the rule of tayijis. However, according to the recent  studies of Qalqa’s qosiγu society, those newly established administrative units that called sumu in some qosiqus were existed just on official documents; in other qosiqus, they were indeed functioned just as the units of military duties. In addition, home slaves were freed and included into the group of sumu or enlisted as the qamjilγ-a. As a result, those home slaves disappeared almost in the late nineteenth century as suggested the previous studies. What was the reason of such transformation of traditional Mongolian society? For Mongolian nomadic society, the climate change (drought and harsh winters called zud) always  affected  heavily on its economic and social life. In spite of insufficient information of primary sources, some recent data of dendro-climate chronology enable us to know more about the climate condition of Mongolia during the Qing rule. Thus, based on this data and archival sources, this study examines how the climate change affected on traditional Mongolian society under the Qing rule.","start_date":"2016-08-31T00:00:00","end_date":"2017-09-29T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":66,"performer_name":"Шинжлэх ухааны сургууль, Хүмүүнлэгийн салбар, Түүхийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1220,"project_code":"P2016-1220","project_name":"Функцэн огторгуй дахь сонгодог интеграл операторуудын зааглалын судалгаа","project_name_eng":"Boundedness of Classical Integral Operators on Function Spaces","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд функцэн огторгуйн судалгаа маш эрчимтэй хөгжиж байгаа бөгөөд ялангуяа тухайн функцэн огторгуйд сонгодог интеграл операторуудын зааглалыг судлах чиглэлээр дорвитой үр дүнгүүд гарч байна. Бид P2016-27, P2016-1031 төслүүдэд жинтэй Лебегийн огторгуйд болон жинтэй Моррийн огторгуйд Гильберт ба Хардийн операторын зааглалыг судалж тодорхой үр дүнд хүрсэн. Жишээ нь: жинтэй Моррийн огторгуйд Гильбертийн операторын нормыг бодож гаргаснаас гадна Хардийн оператор зааглагдах гарцаагүй бөгөөд хүрэлцээтэй нөхцөлийг олж, нормыг олж тогтоосон. Ер нь жинтэй Моррийн огторгуйд ямар нэг операторын нормыг олж тогтоох нь маш хүнд асуудал юм. Энэхүү төсөл нь P2016-27, P2016-1031 төслүүдийн үргэлжлэл судалгаа бөгөөд функцэн огторгуй дахь сонгодог интеграл операторуудын зааглалыг судлах чиглэлээр судалгаа явуулах зорилготой. Энэ онолыг ахиулахын зэрэгцээ математикийн мэргэжлийн их дээд сургуулиудын багш, судлаач нарт онолын судалгааны суурь болох ач холбогдолтой","abstract_eng":"The goal of this project is study the boundedness of classical integral operators on function spaces. Furthermore, we will develop some methods in function space theory and this research is the basement of researchers and lecturers in the universities and institutions.","start_date":"2016-08-29T00:00:00","end_date":"2017-08-29T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1228,"project_code":"P2016-1228","project_name":"Тоглоомын онолын тооцон бодох асуудал","project_name_eng":"New Computational  Methods  for Game Theory","abstract_mn":"Орчин үед бизнес, нийгэм улс төр, экологийн олон асуудлуудыг тоглоомын онолын аппаратаар загварчлан оновчтой шийдвэр гаргахад ашиглаж байна. Тухайлбал, олигополь зах зээл дээрх пүүсүүдийн өрсөлдөөн, сонгуулийн саналыг урьдчилан таамаглах, экологид сөрөг нөлөө үзүүлэхгүйгээр үйлдвэрүүдийн байршлыг сонгох зэрэгт тоглоомын онолыг ашигладаг.\nХэдийгээр тоглоомын онолын тусламжтайгаар шийдвэр гаргах асуудал нь Жон Нэшийн үндэслэсэн тэнцвэр орших теорем дээр тулгуурладаг боловч түүнийг тоглогчийн тооноос хамааруулан тооцон бодох нь өнөө хүртэл төгс шийдэгдээгүй байгаа юм. Одоогийн байдлаар хоёр тоглогчтой тоглоомын шийд тооцон бодохоор бүрэн шийдэгдсэн. Харин 3 ба түүнээс дээш тоглогчтой тохиолдолд энэ асуудал нээлттэй хэвээр байна.\nШаардлага: Эдийн засаг бизнесийн процест оролцож буй тоглогчид нь ихэнхдээ 3-аас дээш байдаг, тоглоомын онолоор шийдэгдэх эдийн засаг бизнесийн бодлого олон байдаг тул эдгээр тоглоомын оновчтой шийдийг тооцон бодох аргаар олох асуудал өнөөгийн нийгэмд чухлаар тавигдаж байна.\nАч холбогдол: Олон тоглогчтой тоглоомын оновчтой шийдийг олох асуудлыг оптимизацийн шинэ аргаар шийдсэнээр математикийн шинжлэх ухаанд болон тоглоомын онолд тодорхой ахиц дэвшил гарах юм. Дэвшүүлэх аргаараа Монголын эрчим хүчний системийн оновчтой хуваарилалтын бодлогыг бодож үр дүнгээр нь парактик зөвлөмж гаргана.","abstract_eng":"Game theory plays important role in Science and Technology.\n Decision making are usually based on game theory  models in conflicted  situations.\n Optimal solutions of Game theory are understood by Nash Equilibrium.\n Nash equilibrium points can be successfully found for two person games by solving quadratic programming problems. However, depending on a number of players, finding Nash equilibrium\n reduces to hard  nonconvex optimization problems.  In this project, we will  develop  new computational methods for finding Nash equilibrium points in N-person games based on global optimization methods and algorithms. The proposed algorithms will be used in defining optimal demand and supply of power of city Ulaanbaatar so that each power station had maximum profit or at least had  its break even point.","start_date":"2016-08-30T15:00:00","end_date":"2017-05-31T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1221,"project_code":"P2016-1221","project_name":"Өндөр түвшний судалгааны төслийн санал II (2016.09.01 хүртэл санал хүлээж авна)","project_name_eng":"Хүнд машин механизмын симуляцийг виртуаль орчинд байгуулах","abstract_mn":"Виртуаль реалити (VR) гэдгийг бодит орчноос хүн өөрийнхөө мэдрэхүйн тусламжтай мэдээлэл хүлээн авах орчныг тусгай програм хангамж ашиглан хиймлээр бий болгох компьютерийн технологи гэж ойлгож болно. Үүсгэсэн энэхүү хиймэл орчинтойгоо хэрэглэгч өөрийнхөө үйл хөдлөлийн оролцоотойгоор харилцан үйлчлэлцэх боломжтойгоороо онцлог юм. Энэхүү технологи нь боловсрол, сургалт, судалгаа шинжилгээ, урлаг, инженерчлэл, архитектур зэрэг олон чиглэлд ашиглагддаг. Манай судалгааны гол зорилго нь хүнд тоног төхөөрөмжийн сургалт, дадлагад зориулсан виртуаль системийг хөгжүүлж, харгалзах симуляторыг байгуулах явдал юм. Энэхүү системийг байгуулснаар хүнд тоног төхөөрөмжийн сургалт болон дадлагын өртөг зардлыг бууруулах, оюулгүй ажиллагааг хангах боломжийг бүрдүүлж өгдөг. Улмаар энэхүү симулятор нь хүнд тоног төхөөрөмж хэрэглэдэг барилга, уул уурхайн компаниудад ихээхэн эрэлттэй байх болно. Дэлхийн олон орны их дээд сургууль болон хувийн хэвшлийн компаниуд энэ чиглэлийн судалгааг өргөн хийж өөрсдийн технологийг боловсруулж, эцсийн бүтээгдэхүүнээ зах зээлд гаргаж байна. Манай улсын хувьд энэ төрлийн бүтээгдэхүүний шаардлага хэрэгцээ өндөр байдаг боловч судалгаа нь харьцангуй бага хийгдсэн байдаг нь VR системийг байгуулах зардал өндөр байдагтай холбоотой. Харин энэ оны хавар Facebook-ийн салбар компани Oculus болон АНУ-ын HTC компаниуд VR төхөөрөмжийг бүтээж зах зээлд нийтийн хэрэгцээнд гаргаснаар хямд өртгөөр өөрийн хүссэн VR системийг хөгжүүлэх боломжийг бүрдүүлж байна. Жишээлбэл, Турк Улсын SanLab компани VR Oculus төхөөрөмж ашиглан хүнд тоног төхөөрөмжийн VR симуляторыг боловсруулаад байна. \n\nБидний хийхээр төлөвлөж байгаа энэхүү VR симуляцийн системд гурван хэмжээст загварчлал, компьютер анимейшн, дүрс боловсруулалт, математик тооцоолол, физик, механикын тооцоолол зэрэг олон чиглэлийн судалгаа шаардагдах бөгөөд эдгээрийг оновчтой хослуулан ашигласнаар илүү бодитой симуляцийн орчин бүрдүүлэх боломжийг олгож байна. МУИС-ийн харъяа Компьютер график, мультимедиа судалгааны нээлттэй лабораторийн багш, оюутнууд хамтран VR системийг байгуулах шаардлагатай судалгааг хийж улмаар өөрсдийн оновчтой технологийг боловсруулж дэлхийн түвшинд өрсөлдөхүйц хүнд машин механизмын VR симуляторыг бүтээх зорилготой байна. Энэхүү бүтээгдэхүүн нь уул уурхайн олборлолт, барилга байгууламжийн үйлчилгээ эрхэлдэг компаниудад эрэлт хэрэгцээтэй бүтээгдэхүүн байх болно.\n\nУг төслийн ажлыг хэрэгжүүлснээр зах зээлд эрэлттэй дэвшилтэт технологи боловсруулахаас гадна МУИС-ийн залуу судлаач оюутнуудын компьютер график, дүрс боловсруулалт, гурван хэмжээст загварчлал, электроник, автоматжуулалт зэрэг олон чиглэлийн судалгааг эрчимжүүлж илүү өндөр түвшинд хүргэх боломжийг нээж өгнө.","abstract_eng":"VR is a computer technology that uses software-generated realistic images, sounds and other sensations to replicate a real environment. With this environment user can interact by his/her physical presence. This technology can be used in many fields such as education, training, research, art, engineering and architecture. Main goal of our project is to develop virtual system of heavy machinery and to construct its simulator for training purpose. By developing this system, training costs of heavy machinery will be decreased as well as safety issues of the training will be increased. Therefore, this simulator can be widely used in mining and construction companies which use heavy machineries. In our country, this kind of simulators are highly demanded, however, research on this field is not done well because developing cost of the VR system was expensive. \n\nThis year VR head set has been developed commercially by the company Oculus which is subsidiary company of Facebook INC and the company HTC. This kind of products gives opportunity to develop low-cost VR systems and simulators.  For example, Turkish company SanLab developed VR simulator for heavy machinery by using this VR head set. \n\nOur developing VR system will involve many research fields such as 3D modeling, computer animation, image processing, mathematical computation, physics and mechanical computation and requires optimal combination of these fields to construct more realistic simulator.  Professors and students of Computer graphics and multimedia open research laboratory of NUM are planning to conduct research and to develop a new technology to construct VR system. Based on this system, we will construct heavy machinery simulator able to compete in the international market.   This kind of products can be widely used in mining and construction companies.\n\nBy implementing this project besides developing a new technology on VR, young researcher will be prepared in the fields of computer graphics, image processing, 3D modeling, electronics and automation in Mongolia.","start_date":"2016-09-30T00:00:00","end_date":"2017-10-01T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1225,"project_code":"P2016-1225","project_name":"Гүдгэр дүрсийн комбинаторик","project_name_eng":"Combinatorics on convex figures","abstract_mn":"Гүдгэр\tдүрсийн\tсудалгаа\tнь математикийн гол салбарууд болох геометр, анализ болон оптимизацийн үндсэн хэрэглэгдэхүүн юм. Тэдгээрийг судлах нь өнгөц харахад хялбар мэт боловч,\tБрунн-Миниковскийн онол, Хеллигийн теорем, Блашке-Лебегийн теорем зэрэг гүнзгий үр дүнгүүдэд тулж очдогоороо онцлогтой. Олон өнцөгт нь хамгийн энгийн, бас хамгийн ерөнхий гүдгэр дүрс бөгөөд түүнтэй холбоотой олон сонирхолтой судалгааны асуудлууд байдаг; тойрогт багтсан олон өнцөгтийн талбайн тухай Роббинсын таамаглал гэх мэт. Энэ судалгааны ажлын гол зорилго нь гүдгэр биетүүд, тэр дундаас олон өнцөгтүүдийг геометр\tболон\tэкстремал комбинаторикийн үүднээс судалахад оршино. Энэ нь ерөнхий агуулгаараа дискрет геометрын салбарт багтах ба цэвэр математикаас гадна дүрс шинжлэл (shape analysis) зэрэг салбарт чухал ач холбогдолтой. \n\nБид энэ чиглэлээр өнгөрсөн хавраас эхлэн идэвхитэй ажиллаж байгаа бөгөөд эхний зарим үр дүнд хүрсэн. Одоогийн байдлаар хэд хэдэн нээлттэй, сонирхолтой асуудалд тулж очоод байна. Төслийн хүрээнд энэ эхэлсэн ажлаа үргэлжлүүлж, эдгээр асуудлуудыг шийдэх, цааш улам гүнзгийрүүлж судлах төлөвлөгөөтэй байна. \n\nБидний судалж буй бодлогууд нь геометр болон комбинаторик гэсэн хоёр салбарыг нэгтгэсэн учир сонирхолтой, бас нэлээд хүдрэлтэй байдаг. Тухайлбал бидний судалж буй үндсэн асуудал  Коб-Андреев-Турстоны теоремээр дамжин, графын онол болон \"тойрог савлах\" (circle packing) онолтой холбогдож байгаа юм. Эдгээр нь математикийн сонгодог салбарууд бөгөөд арван ес, хорь дугаар зуунаас улбаалан эрчимтэй хөгжсөн байна.\n\nБид \"том онол дотроос сонирхолтой бодлого олж авах, сонирхолтой бодлогоос том онолыг олж харах\" гэсэн хосмог зорилготой ажиллаж байна.","abstract_eng":"Mathematical analysis of convex figures is one of the cornerstones of several classical disciplines in Mathematics, including geometry, analysis and optimization. At a first look, such study might seem easy, however, it is exactly the study of such figures that led to very deep results in mathematics such the Brunn-Minikowski theory, Blaschke-Legesgue theorem and Helly type theorems. A convex polygon is perhaps one of the simplest, yet most general convex figure, and there are many interesting research problems related to them which are still open. The main objective of this project is to study convex figures from a combined perspective of geometry and extremal combinatorics. Such study belongs to the general discipline of discrete geometry, and it has applications beyond pure mathematics; for example shape analysis.\n\nIn the last spring, we started an active research on this topic, and we already obtained our first results. At this very moment, we are faced with several interesting open research problems. Thus, our plan for the project period is to continue with what we already started, to solve some of the open problems, and to gain more deeper understanding of the topic.\n\nThe problems that we are studying have combinatorial, as well as geometric aspects, and this combination makes them both interesting and challenging. In particular, the main problem that we are solving is related to graph theory and circle packing theory via the celebrated Koebe-Andreev-Thurston theorem. These fields are at the core of contemporary discrete mathematics.\n\nFinally, our philosophy is \"to find interesting problems within bigger research programs, and to see the underlying theory in interesting problems.\"","start_date":"2016-08-31T00:00:00","end_date":"2017-07-01T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":65,"performer_name":"Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1223,"project_code":"P2016-1223","project_name":"Бүтцийн өөрчлөлттэй нийт эрэлт, нийт нийлүүлэлтийн загварыг Монгол улсын эдийн засгийн оновчтой удирдлагад ашиглах нь","project_name_eng":"Using Aggregate demand and aggregate supply model with structural changes in the management of Mongolian economy","abstract_mn":"Энэхүү ажлын зорилго нь харьцангуй жижиг, нээлттэй эдийн засаг бүхий, янз бурийн шокуудад, ялангуяа түүхий эдийн үнийн шокод өртөмхий хөгжиж буй улсын хувьд нийт эрэлт болон нийт нийлүүлэлтийн шокуудын гүйцэтгэж буй харьцангуй хувь хэмжээг тогтооход оршино. Энэ судалгааны ажилд Монгол улсын тоон мэдээлэл ба Blanchard-Quah-ын аргын сүүлийн үеийн өргөтгөлүүд болох Cover, Enders ба Huang (2006)-ын шокууд хоорондоо корреляцтай байх үеийн, мөн Keating ба Valcarcel (2013) нарын параметр нь цаг хугацаагаар тогтмол бус байх үеийн загваруудыг ашиглана. Энэхүү ажлын хамгийн онцлог шинж бол олон хувьсагчтай, тогтмол параметр бүхий тэг таамаглал дахь загварыг огноо нь үл мэдэгдэх бүтцийн өөрчлөлтүүд бүхий загварын эсрэг шалгадаг Bataa, Osborn, Sensier ба Dijk (2013) нарын шинэ эргэлдэгч аргыг хэрэглэн эдийн засгийн болон статистикийн хувьд чухал ач холбогдолтой бүтцийн өөрчлөлтүүдийг үл ойшоохын  сөрөг үр дагаврыг бодлогын дүн шинжилгээ, дүгнэлийн хувьд харуулж буй явдал юм. Монгол улсын хувьд нийт эрэлт болон нийт нийлүүлэлтийн шокууд хоорондоо өндөр корреляцтай гэсэн таамаглал  дэмжигдэнэ гэсэн хүлээлттэй байна. Шалтгаалал эрэлтээс нийлүүлэлт рүү чиглэсэн гэсэн нөхцлийн үед тусгаар нийлүүлэтийн шок нь  инфляцийн хэлбэлзлийн чамгүй хэсгийг тайлбарлах бөгөөд энэхүү үр дүнг стандарт BQ загвараас гарган авах боломжгүй.  Цаашилбал Монголд мөнгөний бодлогыг чангаруулах нь урт хугацааны потенциал өсөлтөд сөрөг нөлөөтэй бөгөөд  төгрөгийн ханшийг хамгаалах энэхүү хумих мөнгөний бодлогыг нэмэлт нийлүүлэлт талын бодлоготой хавсруулан хэрэгжүүлэх ёстой гэсэн таамаглалыг дэвшүүлэн шалгах болно.","abstract_eng":"This paper explores the relative role of aggregate demand and supply shocks in affecting the output level and inflation rate in a small developing country vulnerable to various economic shocks, especially those from commodity prices. The study uses Mongolian data, and following Cover, Enders and Huang (2006) and Keating and Valcarcel (2013), employs a modification of the Blanchard-Quah (BQ) approach, in which the two shocks are allowed to be correlated and parameters are not constant through time. The main innovation of the paper is the use of a newly developed iterative multivariate structural break test of unknown timing by Bataa, Osborn, Sensier and Huang (2013) and showing ramifications of ignoring statistically as well as economically significant structural changes in making policy inferences. Strong evidence is expected to be found for the hypothesis that aggregate demand and supply shocks are interrelated in Mongolia. For the case in which causality is assumed to be running from demand to supply shocks, it is found that an independent supply shock plays significant role for fluctuations in inflation, which was absent in the standard BQ model. My further hypothesis to be tested is that a tightening of monetary policy may lead to an adverse effect on the long-run growth potential and some supply-side policies may be required to supplement contractionary monetary policy in boosting exchange rates in Mongolia.","start_date":"2016-08-31T15:00:00","end_date":"2017-08-27T15:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1222,"project_code":"P2016-1222","project_name":"Байгаль нуурын цутгал голуудын гидрохими","project_name_eng":"Hydrochemical study of tributaries in Lake Baikal basin","abstract_mn":"Голын ус жил ирэх тусам байгалийн болон хүний хүчин зүйл, тэр дундаа хөдөө аж ахуй, үйлдвэржилт, уул уурхайн үйл ажиллагаанаас үүдэн өөрчлөгдөж байна. Монгол орны гадаргын усны голлох эх үүсвэр нь Сэлэнгэ, Орхон, Туул голын сав газрууд бөгөөд эдгээр голууд нь дэлхийн хамгийн цэнгэг, эртний нуур болох Байгаль нуурт цутгадаг. Байгаль нуурын ус нь цутгал голуудын усны найрлага, шинж чанараас үл хамааран дэлхийн хамгийн цэнгэг уст нуур хэвээр хадгалагдаж байгаа нь олон эрдэмтдийн анхаарлын төвд байсаар байна. Энэ судалгааны ажлын гол зорилго нь Байгаль нуурын цутгал голуудын усны гидрохимийн үзүүлэлтийг тодорхойлж, Байгаль нуурт цутгал голууд хэрхэн нөлөөлж байгааг тодорхойлох юм. Судалгаанд хил дамнан урсах Сэлэнгэ мөрөн, Байгаль нуур болон түүний цутгал гол (Орхон, Туул, Хараа, Ерөө гэх мэт)-ууд багтана. Усны дээжийг сонгосон цэгүүдээс авч, газар дээр нь усны физик-химийн үзүүлэлтүүд (рН, температур, исэлдэн ангижрах потенциал, цахилгаан дамжуулах чанар, усанд ууссан жижиг хэсэг, ууссан хүчилтөрөгч зэрэг) -ийг зөөврийн мультипараметрийн багаж (HI 9828, Romania)-ийн тусламжтайгаар тодорхойлон, гидрохимийн анализыг титрлэлтийн болон спектрофотометрийн аргаар,  микроэлементийн анализыг Индукцийн Холбоот Плазмын Атом Цацаргалтын Спектрометр (ICP - AES) - ээр тус тус тодорхойлно. Үр дүнг статистик арга (Пеарсоны корреляци, кластер анализ, гол компонентийн анализ зэрэг)-ын тусламжтайгаар боловсруулж, усны чанарын мониторинг хийх, дээж авсан цэгүүдийн байршил болон химийн найрлагын холбоо хамаарлыг тогтооно. Судалгааны үр дүнд голын усны гидрохимийн үзүүлэлтүүдийг харьцуулан судалж, усны чанарт үнэлгээ өгнө. Цаашлаад усны химийн найрлагын эх үүсвэрийг тодорхойлж, хүний болон байгалийн хүчин зүйлийг таамаглах боломжтой юм.","abstract_eng":"A chemical component of river water has been changing each year caused by many factors, including anthropogenic activities, agriculture, industry, mining, etc. The major surface water resources of Mongolia in the basin include the Selenge, Orkhon and Tuul Rivers. The basin ultimately drains into Lake Baikal (the world’s deepest fresh water lake) in Russia. Lake Baikal water is still clean and fresh lake in the world despite the influence of tributaries. We will aim to determine and evaluate hydrochemical parameters of river water which flows into Lake Baikal. Study area will be covered Selenge river, Lake Baikal and their tributaries (Orkhon, Tuul, Kharaa and Yeruu etc.) in Mongolia and Russia. Surface water samples will be analyzed for physico-chemical parameters (pH, temperature (T), electrical conductivity (EC), total dissolved solid (TDS), oxidation reduction potential (Eh) and dissolved oxygen (DO) on site using portable multiparameter system (HI 9828, Romania). The major ions (Ca2+, Mg2+, Na+, K+, Cl-, SO42-, CO32- and HCO3-) will be measured by titrimetric and spectrophotometric methods. The micro-elemental analysis is going to be applied Inductively Coupled Plasma - Mass spectrophotometric method. Using multivariate analysis include Pearson's correlation analysis, cluster analysis and principle component analysis, we will identify relationships of hydrochemical facies and location of sampling sites. From the results of this study, we will compare hydrochemical parameters of rivers in Lake Baikal basin and assess to the river water quality. Moreover, we will determine sources of chemical composition and predict impacts on water characterizations (anthropogenic and natural activities).","start_date":"2016-12-31T00:00:00","end_date":"2017-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1217,"project_code":"P2016-1217","project_name":"Кластер Өндөр түвшний судалгааны төслийн санал II (2016.09.01 хүртэл санал хүлээж авна)","project_name_eng":"Cluster","abstract_mn":"Бид өмнөх судалгаагаараа 9Be цөмийн эхний өдөөгдсөн  1/2+ төлвийн бүтцийг нарийвчлан тодорхойлсон. Энд 9Be(γ,n) фото-цөмийн урвалын огтлолыг α + α + n  гурван кластер биеийн загвар болон комплекс скалингийн аргуудыг ашиглан тодорхойлсон. Гарган авсан үр дүнгээсээ  1/2+ төлөв нь 8Be(g.s.)+n  бүтцээр зонхилон явагдаж байгааг тогтоосон бөгөөд  9Be цөмийн эхний өдөөгдсөн 1/2+ нь виртуал төлөв болохыг тогтоосон. 9Be цөмийн толин цөм болох 9B цөмийн өдөөгдсөн төлвүүд тэр дундаа хамгийн эхний өдөөгдсөн төлвийг судлах нь онол болоод туршлагын физикчдийн анхаарлын төвд байсаар ирсэн. Тухайлбал, зарим туршлагын физикчид уг төлвийг өөр хоорондоо нилээд зөрүүтэйгээр хэмжсэн байхад өөр нэг хэсэг нь туршлагаар энэ төлвийг тодорхойлж чадаагүй. Гэтэл саяхны шинэ туршлага болоод онолын үр дүнгүүдийг эмхэтгэсэн анализ хийсэн судалгааны ажлууд уг төлвийг оршин байдаг тухай хэлэлцсэн байна. Бидний энэ төслийн хүрэээнд гүйцэтгэх ажил бол 9B цөмийн маргаантай өдөөгдсөн төвлүүдийг тодорхойлоход оршиж байна.","abstract_eng":"Recently, we have investigated the photodisintegration cross section of 9Be(γ,n) and also discussed the structure of the excited 1/2+ state of 9Be by applying the complex scaling method to the\nα + α + n three-body model. We could concluded that the 1/2+ state has a virtual-state character of s-wave neutron in the 8Be(g.s.)+n system. It is particularly interest to compare the structure of the 9Be(1/2+) state with the same spin parity state of the mirror nucleus 9B. The situation its analog 9B(1/2+) state is also unclear. The energy of this state has been determined experimentally but there is the considerable range of measured energies and decay widths. In the some measurements this state was not observed. However, recent updated information and new measurement have reported the energy and width of the 9B(1/2+) state. Therefore, a special attention must be paid on the determination of the 9B(1/2+) state by applying the appropriate theoretical model. Our purpose in this study is to calculate the energy with a decay width of the first low-lying states of 9B.","start_date":"2016-09-14T00:00:00","end_date":"2017-08-31T15:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":50,"performer_name":"МУИС,Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1151,"project_code":"P2016-1151","project_name":"Нарны Агаар Халаагуурын Судалгаа Хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and Development of Solar Air Heater","abstract_mn":"Төслийн зорилго: Нарны агаар халаагуурын (цаашид НАХ гэнэ) Монгол орны эрс тэрс уур амьсгал,  хэрэглээний нөхцөлд тохирсон, оновчтой загварчлалыг судлаж туршин, энгийн хялбар бүтэцтэй, ашиглахад хялбар бүтээгдэхүүн болгон зохиомжилж, хөгжүүлэн дэлгэрүүлнэ. \nТөсөл гүйцэтгэх шаардлага, үндэслэл: Улаанбаатар орчмын бүсэд дулааны нэгдсэн системд холбогдоогүй байр, сууцны тоо олширч, дулааны хэрэгцээ өсөн нэмэгдэх тусам нүүрсний дутуу шаталтаас гаралтай агаарын бохирдол жилээс жилд ихсэж, хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлж байна.Эх газрын эрс тэрс уур амьсгалтай Монгол орны нөхцөлд байр сууц, Монгол гэрийн дулаан хангамжинд нөхөн сэргээгддэг эрчим хүчний үүсгүүр болох нарны энергийг ашиглах технологийг нэвтрүүлж, дэлгэрүүлэх ажил зайлшгүй шаардагдаж байна. \nАч холбогдол: Монгол орны цаг уурын онцлогт тохирсон НАХ-ийн технологийн мэдлэг, ноү хау, НАХ-ийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, өргөнөөр хэрэглээнд нэвтрэх боломж бүрдэнэ. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол, хүн амын амьсгалын замын өвчлөл, орчны бохирдлын хэмжээ багасна.","abstract_eng":"R&D of Solar Air Heater, Төслийн зорилго: Нарны агаар халаагуурын (цаашид НАХ гэнэ) Монгол орны эрс тэрс уур амьсгал,  хэрэглээний нөхцөлд тохирсон, оновчтой загварчлалыг судлаж туршин, энгийн хялбар бүтэцтэй, ашиглахад хялбар бүтээгдэхүүн болгон зохиомжилж, хөгжүүлэн дэлгэрүүлнэ. \nТөсөл гүйцэтгэх шаардлага, үндэслэл: \tУлаанбаатар орчмын бүсэд дулааны нэгдсэн системд холбогдоогүй байр, сууцны тоо олширч, дулааны хэрэгцээ өсөн нэмэгдэх тусам нүүрсний дутуу шаталтаас гаралтай агаарын бохирдол жилээс жилд ихсэж, хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлж байна.Эх газрын эрс тэрс уур амьсгалтай Монгол орны нөхцөлд байр сууц, Монгол гэрийн дулаан хангамжинд нөхөн сэргээгддэг эрчим хүчний үүсгүүр болох нарны энергийг ашиглах технологийг нэвтрүүлж, дэлгэрүүлэх ажил зайлшгүй шаардагдаж байна. \nАч холбогдол: Монгол орны цаг уурын онцлогт тохирсон НАХ-ийн технологийн мэдлэг, ноү хау, НАХ-ийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, өргөнөөр хэрэглээнд нэвтрэх боломж бүрдэнэ. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол, хүн амын амьсгалын замын өвчлөл, орчны бохирдлын хэмжээ багасна.","start_date":"2016-08-31T00:00:00","end_date":"2017-03-30T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1085,"project_code":"P2016-1085","project_name":"Хөвсгөлийн уулсын эртний мөстлөг ба цэвдгийн тархалтын орон зайн хамаарал","project_name_eng":"Spatial extents of paleoglaciers and permafrost in Khuvsgul Mountains","abstract_mn":"Энэхүү судалгаагаар Хөвсгөлийн уулст тархсан эртний мөстлөгийн болон цэвдгийн тархалтын орон зайн хамаарлыг тодорхойлно. Эртний мөстлөгийн тархалтыг тодорхойлохдоо мөстлөгийн хөндий, морены хурдас, мөстлөгийн цирк зэрэг мөстлөгийн гаралтай гадаргын хэлбэрээр Ландсатын зураг ашиглан зураглана. Цэвдгийн тархалтыг тодорхойлохдоо Хөвсгөлийн уулс дахь гэсэлтийн гүний тархалтаар зураглаж, тэдгээрийн давхцлаар тархалтын орон зайн хамаарлыг илрүүлнэ. Тэдгээрийн тархалтын цаг хугацааны хамаарлыг насыг нь тогтоох цаашдын судалгаагаар гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"We present a reconstruction of the extent of past glaciations and permafrost in the Khuvsgul Mountains of northern Mongolia, based on the distribution of glacial landforms. The glacial landforms were mapped using Google Earth, Aster Global DEM and Landsat 5 TM imagery, and classified as glacial valleys, glacial cirques, marginal moraines and glacial lineations. The permafrost maps are based on data on spatially distributed thawing depths in Khuvsgul Mountains. Inferring timing of paleoglaciation and permafrost additional work is required using numerical dating techniques.","start_date":"2016-04-15T15:00:00","end_date":"2017-04-15T15:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":73,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Геохими-Геоморфологийн Судалгааны Лаборатори,","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1100,"project_code":"P2016-1100","project_name":"Монгол хэлний гар бичмэл таних аргуудын судалгаа","project_name_eng":"Монгол хэлний гар бичмэл таних аргуудын судалгаа","abstract_mn":"1. Өгөгдөл цуглуулах – 2016 оны 5 сар хүртэл 2. Танилтын аргуудын судалгаа – 2016 оны 5 сар хүртэл 3. Өөрийн дэвшүүлж буй аргыг хэрэгжүүлэх – 2016 оны 7 сар хүртэл 4. Туршилт хийж сайжруулах– 2016 оны 9 сар хүртэл 5. Судалгааны үр дүнгээр өгүүлэл хэвлүүлэх – 2016 оны 11-12 сар","abstract_eng":"1. Prepare data – until May 2016 2. Study state-of-the-art methods for Mongolian Handwritten Recognition – until May 2016 3. Implementation of the proposed method – until July 2016 4. Experimental results,improvement– until September 2016 5. Submit a paper by results of the research for International Journal Судалгааны үр дүнгээр өгүүлэл хэвлүүлэх – until November~December 2016","start_date":"2016-03-24T00:00:00","end_date":"2017-12-25T08:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1131,"project_code":"P2016-1131","project_name":"Монгол орны зарим эмийн болон эндемик ургамлын фитохими, фитобэлдмэлийн судалгаа","project_name_eng":"Study on phytochemistry and Phytopreparation of some endemic and medicinal plants from Mongolia","abstract_mn":"Монгол улсын хувьд нас баралтын үндсэн шалтгаан болсон зүрх судасны ба хорт хавдарын өвчнөөс хемохамгаалах ба эмчлэх үйлчлэлт ургамлын гаралт байгалийн нэгдлийг хайх, түүнд суурилсан фитобэлдмэл гаргах судалгаа нь МУИС-ийн тэргүүлэх чиглэлийн нэг мөн.\n         Нэг талаас иймд эдгээр өвчнөөс хемохамгаалах, ба эмчлэх зориулалттай шинэ эмийн бодис хайж илрүүлэх, уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэж ирсэн эмийн ургамлын энэ үйлчлэлт бодисыг фитохимийн судалгаагаар тогтоох, сонгомол үйлчлэлтэй, гаж нөлөөгүй биоген фитобэлдмэл,  эмчилгээний хүнсний фитобэлдмэл зохион бүтээх судалгаа хийх нь шинжлэх ухааны болон практикын хувьд онц ач холбогдолтой, шаардлагатай.\nБид өмнөх фитохимийн суурь судалгааныхаа үргэлжлэл болгож энэ төслийн хүрээнд  өөрийн орны сонгосон 2 эндемик (Chesney mongolica, Potaninia mongolica, Thymus gobicus, Astragalus gobicus), 3-4 (Rhaponticum uniflora, Polygenatum odoratum, Rheum undulatum, Glycyrrizia uralensis, Rhodiola rosea, Paeonia anomala) эмийн ба ашигт ургамлыг фитохимийн хувьд судлаж үрэвсэл болон хавдраас хамгаалах үйлчлэлтэй биоидэвхит  шинэ байгалийн нэгдлийг нээх, тэдгээрийн гарцыг биотехнологийн аргаар өсгөх, биомассыг нэмэгдүүлэх, биоидэвхит фитобэлдмэл зохион бүтээж биологийн идэвхит бодисын үндэсний үйлдвэрлэлийг дэмжих суурь судалгааг гүйцэтгэх болно. Судлагдаагүй эндемик ургамлын фитохимийн бүрэлдэхүүнг тодорхойлж, шинэ биоидэвхит бодисын бүтэц байгуулалтыг тогтооно. Монголын уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэгддэг онц ач холбогдолтой зарим эмийн ургамлын үндсэн дэх үйлчлэгч бодист суурилсан фитобэлдмэл зохион бүтээж фитохимийн бүрэлдэхүүн, найрлага, идэвхийг судлана.\n        Нөгөө талаар эх орны хүнс үйлдвэрлэлийн хаягдал дайвар бүтээгдэхүүн болох исгэлтийн шаар нь хүнсний уураг, полисахаридын бэлдмэл гаргах нөхөн сэргээгддэг хямд үнэт, олдоцтой түүхий эд бөгөөд бид өмнөх судалгааг үүнд зориулж ирсэн. Харин бид энэ төслийн хүрээнд өмнөх судалгааныхаа үргэлжлэл болгож эх орны исгэлтийн үйлдвэрийн дайвар бүтээгдэхүүн шаарнаас биодэвхит антиоксидант ба хемохамгаалах үйлчлэлтэй шинэ төрлийн фитохимийн бэлдмэл гарган авах технологийг боловсруулах, судалгааг хийх болно. \nТөслийн үр дүнд олон улсын импакт фактор өндөртэй фитохими, байгалийн нэгдлийн химийн сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлэх ба хавдраас хамгаалах болон үрэвслийн эсрэг үйлчлэлтэй 2  фитобэлдмэлийн бүтээгдэхүүний загварыг гаргах ба харгалзах патентын мэдүүлэг өгөх болно.","abstract_eng":"Cardiovascular  diseases and cancer are two main reasons for mortality of Mongolians and  study on plant derived phytochemicals for chemoprevention and treatment is one of main priority of NUM research topics.\nIn continue of our previous basic study we will firstly conduct research for phytochemical constituents and phytopreparation of  2 endemic plants (Chesney mongolica, Potaninia mongolica, Thymus gobicus, Astragalus gobicus), and 3-4 medicinal plants (Rhaponticum uniflora, Polygenatum odoratum, Rheum undulatum, Glycyrrizia uralensis, Rhodiola rosea, Paeonia anomala) in order to discover new bioactive natural products and design new types of bioactive phytopreparations. \nEndemic plants will be studied for antioxidant and anti-inflammatory active phytochemical constituents or new compounds. Phytopreparations based on bioactive constituents of selected well known traditional medicinal used roots from Rhaponticum uniflora, Polygenatum odoratum, Rheum undulatum, Glycyrrizia uralensis, Rhodiola rosea, or Paeonia anomala will be designed and tested for  phytochemical compositions  and bioactivity.\nSecondly, we will carry out study on preparation of bioactive phytopreparation based on rational utilization of waste brewer's spent grain (BSG) from Mongolia.\nAs results of this project will be expected to get 1 paper in international journal with high IF, and 2 patents for phytopreparations in name of NUM.","start_date":"2016-04-03T00:00:00","end_date":"2017-02-03T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1125,"project_code":"P2016-1125","project_name":"Монгол-Исмаилийн харилцааг эргэх харах нь","project_name_eng":"“Leadership and Culture: Mongol-Ismaili relationship revisited”","abstract_mn":"XIII зууны эхэн үеэс монголчууд Дундад Азид цөмрөн орж, 1256 оноос эхлэн Дундад Дорнын улс төрийн хүчнүүдийг буулгаж эхэлсэн билээ. Эл өгүүллийн зорилго нь монголчуудын байлдан дагуулал, Монгол-Исмаилийн харилцаа, Исмаилийн шагийн үхэлийн асуудлыг тодруулах юм.","abstract_eng":"The subject that I would like to discuss relates to the Ismā‛īlī history of the period of Mongol incursions in 1256. After the elimination of Khwarezm shah, the Mongols paved their road to the Middle East.  This article deals with three topics: the Mongols and their invasions; Mongol-Ismā‛īlī relationship; and the issues of the death of Ismā‛īlī leader at the hands of the Mongols.","start_date":"2016-05-03T16:00:00","end_date":"2017-04-03T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1127,"project_code":"P2016-1127","project_name":"Хатуу уусмал дахь фазын хувирал ба статик шилжитийн судалгаа","project_name_eng":"Investigation of phase transitis ons and static displacements in solid solutions","abstract_mn":"Орчин үеийн техник, технологид  шаардлагатай онцгой шинж чанар бүхий материалыг  гарган авах,  боловсруулахад  хатуу уусмалын фазын хувирал, атомын эрэмбэлэлт, электроны  тогтоцын судалгаа чухал ач холбогдолтой юм. Хатуу уусмалын механик, цахилгаан, соронзон ба оптик шинж чанарууд нь кристал орон тор ба электрон системийн эрэмбэлэлт, фазын тогтоцоос хамаардаг. \n\tУг төслийн хүрээнд соронзон онцгой шинж чанар бүхий  Fe суурьтай хатуу уусмалын тогтоцын ба соронзон фазын хувирал, атомын байрлалын ойрын эрэмбэлэлт, торын гажилтын онолын ба туршилтын судалгааг явуулна. Онолын тооцооллыг нягтын функционалын орчин үеийн аргууд ба  загвар потенциалын аргуудаар хийх бол туршилтын судалгааг рентген болон нейтрон дифракцийн аргуудаар гүйцэтгэнэ. \n\tТөслийн нэг бүрэлдэхүүн хэсэг нь литий ионы зай хураагуурын катодын материал болох LiFePO4   нэгдлийн  фазын хувирал, фазын салалтын процессийг ионы дамжуулал бүхий AgBr  ба NaBr  холимог систем дээр загварчлах  судалгаа болно.  Үүгээр ионы цэнэг зөөгч бүхий зай хураагуурт цэнэг зөөгчийн генерац, рекомбинацийн механизмын онцлогийг илрүүлэх, сайжруулах  боломжтой.","abstract_eng":"The investigations of  phase transitions, atomic arrangement, electronic configuration in solid solution are very important for contemporary engineering  and technology of fabrication of materials with  unique properties. As known, a mechanical, electrical, magnetic and optical property of solid solutions and compounds  depends on arrangement of crystal lattice, electronic configuration and phase structure. \nIn frame of this project, we are going to perform the theoretical and experimental research of lattice and magnetic phase transformations, short range order of atomic arrangement and static displacement of atoms in Fe based solid solutions with unique magnetic properties. The theoretical study we shall conduct by modern methods of electronic density function and pseudo potential theory. The experimental investigation we are planning to perform by X-ray and neutron scattering methods. \nPart of project dedicated to the study of electrical conductivity of  AgBr and NaBr  mixture as a new model of the cathode materials for the re-chargeable battery. Actually, cathode material of re-chargeable Li-ion battery like LiFePO4 is now being one of the most attracted materials by not only researchers but also re-chargeable battery producers and auto industry field. Due to investigation of conductivity and phase separation phenomena in AgBr and NaBr mixture we can reveal a feature of these phenomena in LiFePO4 and FePO4  mixture system, wich are important for improvement of  Li-ion battery based on  LiFePO4.","start_date":"2016-04-03T00:00:00","end_date":"2017-04-17T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1161,"project_code":"P2016-1161","project_name":"Энерги ба Мэдээлэл хадгалах хоёр хэмжээст нано бүтцийн дизайн","project_name_eng":"Designing Two-dimensional Nanostructures for Energy and Information Storage Applications","abstract_mn":"Today’s demand for electric vehicle and energy storage applications requires breakthroughs that lead to a drastic increase in the storage capacity of the anodes and cathodes in lithium ion batteries (LIBs), and improvements in charging rate and lifetime are also called for. The current LIB anode and cathode materials are typically based on graphite and lithium cobalt oxide (LiCoO2). The anode has a fundamental Li ion storage limit of LiC6, which corresponds to a specific capacity of 372 mAh/g. To realize a full-scale commercial electric vehicle, the anode and cathode capacities should be boosted beyond the current limit. To this end, a variety of candidate materials, including silicon, germanium, and tin, and various metal alloys for anode, and lithium phosphide (LiFePO4) and lithium fluorosulphate (LiFeSO4F) for cathode have been evaluated when comprised in composites as high-capacity active materials. Although there have been numerous reports on the improvement of storage capacities of these anode and cathode materials, the renewal of research targets seemingly resides in the use of (1) two-dimensional materials such as schwarzite-type carbon and possibly transition metal dichalcogenides as anode materials (e.g., MoS2), and (2) new compounds of LiFePO4- and LiFeSO4F-type structures. Indeed, we have previously published a few peer-review articles on the LIB anode (Nature Scientific Reports 3, 1917 (2013), J. Am. Chem. Soc. 135, 8720 (2013), Carbon 66, 39 (2014), and Angew. Chem. Int. Ed. 53, 13064 (2014)) and cathode materials (J. Appl. Phys. 113, 17B302 (2013)). However, we and other groups have not yet explored the possibility of using schwarzite-type carbon and MoS2 for the LIB anode and new compounds of LiFePO4- and LiFeSO4F-type materials for the LIB cathode applications. Based on our research experience on LIB, we now expect to study these materials during the present grant period.\n\nOn the other hand, single-molecule magnets (usually transition metals, e.g., cobalt) have great potential for quantum spin processing or spin-dependent electronics because of their small size and intrinsic magnetism. In particular, they are expected to have up to 1000 times more energy-efficient and data storage density than current technologies in nonvolatile memory devices such as magnetic random access memory (MRAM). However, single-molecule magnets should be realized by properly selecting the contact medium. The contact medium plays an important role in determining the perpendicular magnetic anisotropy, which is the main decisive property of designing materials for the MRAM. The aforementioned two-dimensional materials (schwarzite-type carbon and MoS2) would be used for the contact medium that can adsorb single-molecule magnets. Our (visiting scholar and host professor) research experience in this information storage research field is indeed sufficient, and we in collaboration with the leading experts in the USA, Japan, and Korea have published several articles in the renowned journals in the community (Physical Review B, Applied Physics Letters, Journal of Applied Physics, Journal of Nanoscience and Nanotechnology, Materials Letters, etc (as listed in Section 4)). We thus expect that the present grant would provide opportunities to explore the schwarzite-type carbon and MoS2 in corporate with single-molecule magnets, and release the achieved results during the grant period in the renowned high-impact journals.","abstract_eng":"Today’s demand for electric vehicle and energy storage applications requires breakthroughs that lead to a drastic increase in the storage capacity of the anodes and cathodes in lithium ion batteries (LIBs), and improvements in charging rate and lifetime are also called for. The current LIB anode and cathode materials are typically based on graphite and lithium cobalt oxide (LiCoO2). The anode has a fundamental Li ion storage limit of LiC6, which corresponds to a specific capacity of 372 mAh/g. To realize a full-scale commercial electric vehicle, the anode and cathode capacities should be boosted beyond the current limit. To this end, a variety of candidate materials, including silicon, germanium, and tin, and various metal alloys for anode, and lithium phosphide (LiFePO4) and lithium fluorosulphate (LiFeSO4F) for cathode have been evaluated when comprised in composites as high-capacity active materials. Although there have been numerous reports on the improvement of storage capacities of these anode and cathode materials, the renewal of research targets seemingly resides in the use of (1) two-dimensional materials such as schwarzite-type carbon and possibly transition metal dichalcogenides as anode materials (e.g., MoS2), and (2) new compounds of LiFePO4- and LiFeSO4F-type structures. Indeed, we have previously published a few peer-review articles on the LIB anode (Nature Scientific Reports 3, 1917 (2013), J. Am. Chem. Soc. 135, 8720 (2013), Carbon 66, 39 (2014), and Angew. Chem. Int. Ed. 53, 13064 (2014)) and cathode materials (J. Appl. Phys. 113, 17B302 (2013)). However, we and other groups have not yet explored the possibility of using schwarzite-type carbon and MoS2 for the LIB anode and new compounds of LiFePO4- and LiFeSO4F-type materials for the LIB cathode applications. Based on our research experience on LIB, we now expect to study these materials during the present grant period.\n\nOn the other hand, single-molecule magnets (usually transition metals, e.g., cobalt) have great potential for quantum spin processing or spin-dependent electronics because of their small size and intrinsic magnetism. In particular, they are expected to have up to 1000 times more energy-efficient and data storage density than current technologies in nonvolatile memory devices such as magnetic random access memory (MRAM). However, single-molecule magnets should be realized by properly selecting the contact medium. The contact medium plays an important role in determining the perpendicular magnetic anisotropy, which is the main decisive property of designing materials for the MRAM. The aforementioned two-dimensional materials (schwarzite-type carbon and MoS2) would be used for the contact medium that can adsorb single-molecule magnets. Our (visiting scholar and host professor) research experience in this information storage research field is indeed sufficient, and we in collaboration with the leading experts in the USA, Japan, and Korea have published several articles in the renowned journals in the community (Physical Review B, Applied Physics Letters, Journal of Applied Physics, Journal of Nanoscience and Nanotechnology, Materials Letters, etc (as listed in Section 4)). We thus expect that the present grant would provide opportunities to explore the schwarzite-type carbon and MoS2 in corporate with single-molecule magnets, and release the achieved results during the grant period in the renowned high-impact journals.","start_date":"2016-05-29T00:00:00","end_date":"2017-05-29T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2412,"project_code":"P2017-2412","project_name":"Адвекци-диффузийн математик загвар болон динамик систем, түүний хэрэглээ","project_name_eng":"Advection-Diffusion Modelling and Dynamical Systems and their applications","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь агаарын бохирдлын процессыг шинэлэг математик аргаар загварчилж, уг процессыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тайлбарлах, улмаар тоон симуляци болон динамик системээр төрөл бүрийн боловсруулалт, прогноз хийх боломжийг туршин судлахад оршино.\nЯнз бүрийн хий, шингэний шилжилт хөдөлгөөн, тархалт нь шугаман бус, тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэлээр илэрхийлэгддэг бөгөөд энэ нь агаар орчин, гол усны бохирдлыг шинжлэн судлах, тайлбарлах, таамаглал дэвшүүлэх, урьдчилан мэдэх зэрэг практикийн  маш чухал ач холбогдолтой, өргөн хэрэглээтэй математик загвар юм. Энэхүү төслийн хүрээнд хийн шилжилт хөдөлгөөн, диффузийн үзэгдлийн математик загварыг шинэлэг тооцон бодох аргаар томъёолон боловсруулж, дээр дурдсан практик ач холбогдол бүхий бодлого дээр туршин хэрэгжүүлэх боломжийг судална. Цаашлаад адвекци-диффузийн тэгшитгэлийн хувьд тавигдсан анхны/захын бодлогуудыг шинэлэг тоон арга болох  Өргөтгөсөн интеграл дүрслэлийн аргаар бодож, шийд дээр тоон болон чанарын шинжилгээ хийнэ. Энэхүү төслийн ажил амжилттай явагдаж дууссаны дараа төслийн үр дүн нь хүрээлэн буй орчин түүн дотор агаар болон гол, усны бохирдлын талаар шинжилгээ судалгаа, үйл ажиллагаа явуулж байгаа төрийн албан байгууллага, эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, их дээд сургууль, эрдэмтэн багш, оюутан суралцагчдад нээлттэй байна.","abstract_eng":"This project aims to study the possibility of modelling of a local air pollution process via a new mathematical approach and interpret and expose the process in a scientific way using various processing including numerical simulation via a dynamical system and numerical prediction. Advection and/or diffusion processes of various fluids are mathematically expressed by non-linear partial differential equations. These kind of mathematical models have a numerous applications of practical importance such as analyzing, predicting and explaining air or water pollution processes. Within the project activities, we will study the possibility of formulating and numerically solving the problems for mathematical models of fluid advection-diffusion related processes mentioned above. Furthermore, we will attempt to solve an initial-boundary value problem for the advection-diffusion equation using a new numerical scheme based Generalized Integral Representation Method and investigate quantitative and qualitative analysis on the approximate solutions. After the successful completion of the project, the project final results will be fully accessible for state organizations, universities, research institutes, scholars and students that are conducting similar research activities and studies on environmental issues specifically air and water pollution.","start_date":"2017-05-21T00:00:00","end_date":"2018-05-02T16:00:00","sponsor_id":4,"sponsor_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":65,"performer_name":"Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3811,"project_code":"P2020-3811","project_name":"Улаанбаатар хотын анхны гигапиксел дэлгэмэл зураг","project_name_eng":"Ulaanbaatar Gigapixel Panorama Photography","abstract_mn":"Үндэслэл:\nУлс орны түүх соёл, байгалийн болон биет өв, үнэт зүйлсийг дотоодод төдийгүй гадаадад сурталчлах, жуулчдын сонирхлыг татах тал дээр техник технологийн дэвшлийг ашиглан дэлхийн хаанаас ч өндөр чанартайгаар тухайн газар байгаа мэт сэтгэгдлийг мэдрүүлж тухайн хотын онцлогийг сурталчилах. Олон улсад аялал жуулчлалын төв бүс болох томоохон хотуудаа танилцуулахдаа гигапиксел дэлгэмэл (Gigapixel Equi-rectangular Panогаma) зургийг ашиглаж байна.\nУг зураг нь  өндөр(хэт) нягтаршилтай тул түүнийг бүтээх (олон зураг зүүж үүсгэх), дүрслэн харуулахад (хэрэглэгчдэд хялбар, хурдан, өндөр нарийвчлалтайгаар бодит мэдрэмж төрүүлэх) их өгөгдлийг боловсруулах, дүрслэн харуулах арга техникүүдийг туршиж, гигапиксел зурган өгөгдлийг боловсруулах арга замуудыг харьцуулан, оновчтой аргачлалыг тодорхойлон ашиглах шаардлагатай.  \n\nҮр дүн: Улаанбаатар хотын бүх хэсгийг гигапиксел дэлгэмэл (Gigapixel Equi-rectangular Panогаma) зураг боловсруулах ба энэхүү зураг нь Монгол улсын хэмжээнд анхны Gigapixel Equi-rectangular Panогаma зураг болох юм. \nЗохиогчийн эрх, патент\n\nНийгмийн ач холбогдол: Улаанбаатар хотын газарзүйн мэдээллийн системийн суурь болж, хотын газар зохион байгуулалтыг илүү олон боломжит байдлаар харах, түүнд дүн шинжилгээ хийж,  хот төлөвлөлтийг оновчтойгоор хийх боломж бүрдэнэ.   \nЭдийн засгийн ач холбогдол: Улаанбаатар хотын гудамж, талбай, хөшөө дурсгал, соёлын биет өв байрлаж буй орчинг бодитоор харах боломжийг олгосноор дэлхийн хаанаас ч өндөр нягтаршилтайгаар тухайн газар байгаа мэт сэтгэгдлийг мэдрүүлж тухайн хотын онцлогийг өөрийн орны иргэд болон жуулчдад сурталчлах, тэдгээрийг татах замаар аялал жуулчлалын хөгжлийг түргэсгэж эдийн засгийн өсөлтөд эерэг нөлөө үзүүлнэ. \nШинжлэх ухааны ач холбогдол: Их өгөгдөл боловсруулах арга техникийг аялал жуулчлалын салбарт сурталчилгааны зориулалттай зурган мэдээлэл үүсгэх, дүрслэхэд ашиглана.\nҮр дүнг шилжүүлэх, борлуулах, ашиглах боломж: \tАялал жуулчлалын яам, аялал жуулчлалын компаниудад Улаанбаатар хотын гигапиксел дэлгэмэл зургийг үйл ажиллагаанд нь ашиглуулах.\n\nУрьдчилсан судалгаа хийгдэж судлагдсан байдал\n      \tТөслийн багийн гишүүд нь Их өгөгдөл боловсруулах, хадгалах, үр ашигтайгаар зохион байгуулах, виртуал хийсвэр байдлыг бий болгох талаар судалгаа хийдэг. \nСэдэвтэй холбоотойгоор 3600 виртуал аяллыг хэрхэн үүсгэх, орчин бэлдэх, их хэмжээтэй өгөгдлийг серверт хадгалах арга техникүүдийг судлан дотоод болон олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд илтгэл хэлэлцүүлж байсан. Судалгааны үр дүнд Улаанбаатар хотын зарим гудамж талбай болон хэд хэдэн байгууламжийн 3600 –ийн энгийн дэлгэмэл зурган виртуал аяллыг хийж гүйцэтгэсэн. (https://ocurus.com/people/ocurus/149, https://ocurus.com/people/batdorj-oyun-erdene/13, https://www.google.com/maps/contrib/112573675770188515361/photos/@48.0898858,107.8467931,19z/data=!4m3!8m2!3m1!1e1  )","abstract_eng":"Ulaanbaatar Gigapixel Panorama Photography\n\nTo promote the country's history, culture, natural and tangible heritage we are proposing to implement Ulaanbaatar Gigapixel Panorama Photography.  This work may attract tourists and make them feel like they are in a high-quality place from anywhere in the world. Gigapixel Equi-rectangular Panorama is used to represent major cities that are international tourism hubs.\nBecause images are high-resolution, they can be used to create (wear multiple images), visualize (give users a realistic feel for easy, fast, and high resolution), experiment with large data processing and visualization techniques, and compare gigapixel image processing methods. An appropriate methodology needs to be identified and used.\n\nOutcome: Gigapixel Equi-rectangular Panorama map of all parts of Ulaanbaatar will be developed and this map will be the first Gigapixel Equi-rectangular Panorama map in Mongolia.\nCopyright and patents","start_date":"2020-03-31T00:00:00","end_date":"2023-12-31T16:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":1322,"performer_name":"МУИС ХШУИС МКУТ-н профессор Н.Оюун-Эрдэнэ","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3795,"project_code":"P2020-3795","project_name":"Монгол хэлнүүдийн хэрэглэгдэхүүн дээр олон соёлын орчин дахь хэлнүүдийн харилцаа холбоог авч үзэх нь: халимаг, буриад болон монголын ойрадуудын хэлнүүдийн харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"Language contact in multicultural contexts: the comparative analysis of Mongolian languages (case of Kalmyk, Oirat in Mongolia and Buryat)","abstract_mn":"Олон хэлний болон олон соёлын орчин дахь хэлнүүдийн харилцаа холбооны асуудлыг төрөл хэл аялгуунуудын хэрэглэгдэхүүн дээр (халимаг болон буриад хэл аялгуу ба Монголын ойрадуудын хэл аялгуу) харьцуулан судлах нь энэхүү төслийн зорилго юм. Эдгээр хэл аялгуу нь янз бүрийн нөхцөлд байгаа төдийгүй харилцан өөр өөр хэл аялгуунуудын нөлөөлөлд хөгжиж байна. Түүнчлэн буриад хэл аялгуу ч гэсэн халимагийн адил нөхцөлд байгаа ба мөн орос хэлний нөлөөлөлд автаж байгаа юм. Төсөлд эдгээр хэл аялгуунуудыг орчин цагийн монгол хэл болон түрэг хэлнүүд хийгээд орос хэлтэй харьцуулан судлах болно. Ингэснээр янз бүрийн нөхцөл байдалд буй харилцаа холбоонд байгаа хэлнүүдэд бүтцийн шинж чанарууд нь хэрхэн нөлөөлдөг хийгээд нийгмийн болон улс төрийн өөр өөр хүрээнд байгаа хэлнүүдийн харилцааны өвөрмөц байдлыг тодорхойлж гаргана.","abstract_eng":"This project focuses on the comparison of language contact in multicultural settings. Based on the framework of comparison three varieties, Kalmyk Oirat, Oirat in Western Mongolia and Buryat, this study deals with interaction of these varieties with Russian, Khalkha (Standard Mongolian) and Turkic languages in different combinations. While extra-linguistic variables will be taken into account in the analysis, the theoretical framework presupposes an investigation of interaction of language and social setting including specific of language planning. The project is innovative and will have an impact in a language contact study and in Mongolian linguistics.","start_date":"2019-06-29T00:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3798,"project_code":"P2020-3798","project_name":"Дидактикийн шийдэл бүхий физикийн дижитал контент","project_name_eng":"Digital physics content with didactic solutions","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь бидний олон жилийн боловролын судалгаа, хичээлийн практикийн явцад бий болсон давуу тал буюу know-how нь агуулгын судалгааны үндсэн дээр онолын түвшинд сайтар боловсруулж, олон улсын олимпиадын бэлтгэл, хичээлд дургүй сурагчид болон ГМТИС-ийн бэлтгэл анги, ШУТИС-ийн Япон-Монголын хамтарсан хөтөлбөр зэрэгт заан туршиж хичээлийн судалгаа хийгдсэн Диракын кет векторын арга, Ньютон-Лейбницын оригиналь арга, функциональ тооцоолуураас эхлэн 3D принтерийн технологи ашиглан бүтээж хийх арга зүй дээр суурьлана. Үүнээс гадна, ямар ч багш шохойт самбарын адил хэрэглэж болох гэрэлт самбарыг өөрсдөө хийн туршиж бэлэн болгосон технологийн шийдэл, энэхүү технологийг хичээлд хэрэглэсэн туршлага мөн давуу талыг нийгмийн инноваци болгон олон нийтэд гарааны компаниар дамжуулан хүргэх төсөл юм.","abstract_eng":"Энэхүү төсөл нь бидний олон жилийн боловролын судалгаа, хичээлийн практикийн явцад бий болсон давуу тал буюу know-how нь агуулгын судалгааны үндсэн дээр онолын түвшинд сайтар боловсруулж, олон улсын олимпиадын бэлтгэл, хичээлд дургүй сурагчид болон ГМТИС-ийн бэлтгэл анги, ШУТИС-ийн япон-монголын хамтарсан хөтөлбөр зэрэгт заан туршиж хичээлийн судалгаа хийгдсэн Диракын кет векторын арга, Ньютон-Лейбницын оригиналь арга, функциональ тооцоолуураас эхлэн 3D принтерийн технологи ашиглан бүтээж хийх арга зүй дээр суурьлана. Үүнээс гадна, ямар ч багш шохойт самбарын адил хэрэглэж болох гэрэлт самбарыг өөрсдөө хийн туршиж бэлэн болгосон технологийн шийдэл, энэхүү технологийг хичээлд хэрэглэсэн туршлага мөн давуу талыг нийгмийн инноваци болгон олон нийтэд гарааны компаниар дамжуулан хүргэх төсөл юм.","start_date":"2019-02-15T00:00:00","end_date":"2020-08-31T00:00:00","sponsor_id":1381,"sponsor_name":"МУИС-Инноваци, технологи дамжуулах төв","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3793,"project_code":"P2020-3793","project_name":"Фуллерен болон түүний металт комплексоор сайжруулсан композит материал, полимерийн шинж чанар ба боломжит хэрэглээ","project_name_eng":"Properties and possible applications of composites materials based on polymers and metallofullerene complexes","abstract_mn":"Фуллерен болон фуллерены металт комплексээр хольцолсон полимеруудын үндсэн дээр шинэ төрлийн материал гарган авах, тэдгээрийн цахилгаан, оптик шинж чанарыг судлах болон оптоэлектроник төхөөрөмжид хэрэглэх боломжийг нээн илрүүлэх. Фуллерен болон фуллерены металт комплексыг янз бүрийн концентрациар хольцлох суурь материалаар дараах өргөн хэрэглээний полимерийг сонгон авна:  полистирол, өндөр даралтын полиэтилен, полипропилен. \nСудалгааны явцад дараах зорилтуудыг шийдвэрлэнэ:\n1. Фуллерен болон түүний металт комплексын хольцын янз бүрийн хувь бүхий полимерийн (полистирол, өндөр даралтын полиэтилен, полипропилен) композит дээжийг гарган авах.\n2.  Фуллерен болон түүний металт комплекс агуулсан хольцот дээжийн морфологи,  бүтэц болон кластерийн эзэлхүүн түгэлтийг судлах.\n3.  Фуллерен болон түүний металт комплексыг янз бүрийн харьцаагаар агуулсан  хольцот дээжийн  цахилгаан болон оптик шинж чанарыг компонентын төрөл болон концентрацаас хамаарах хамаарлуудыг тогтоох \n4. Практик хэрэглээнд хамгийн ирээдүй бүхий композитын оптималь бүрэлдэхүүнийг тогтоох. Гарган авсан шинэ материалыг хэрэглэх заавар зөвлөмж боловсруулах. Гарган авсан үр дүнг цаашид хөгжүүлэх, практик хэрэглэх боломжийг судлах.","abstract_eng":"This project is jointly carried out at NUM and Belarus state university.\nNew materials  of composites based on polymers and metallofullerene complexes will be received. \nPhysical, electrical, tribological  properties of the new composite materials and possible application for optoelectronic devices will be studied in detail.","start_date":"2019-04-28T00:00:00","end_date":"2022-12-24T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3796,"project_code":"P2020-3796","project_name":"“Биометаллургийн, рекультивацийн ба биотүлшний элементээр (БТЭ) гүйдэл үүсгэх процессод металлын сульфидын эрдэстэй ацитофиль төрлийн микроорганизмын микробиологийн ба электрохимийн харилцан үйлчлэх механизмын судалгаа”","project_name_eng":"Microbiological and electrochemical mechanisms of interaction of acidophilic microorganisms with sulfide metal-containing derivatives in the processes of generating electricity in BFC, biohydrometallurgy and recultivation","abstract_mn":"Микроорганизмын тусламжтай боловсруулахад хэцүү төрлийн эсвэл явуу агуулгатай хүдрийг боловсруулахад тохирсон арга бөгөөд орчин үед олон улсад ихээр хэрэглэгдэж байгаа сүүлийн үед шинэчилэгдэн хөгжиж байгаа дэвштлтэт технологи юм. \nБиологийн аргыг зөвхөн металлургийн шүлтгүйжүүлэлтэд хэрэглээд зогсохгүй ус цэвэрлэгээнд их хэрэглэж байна. Ялангуяа металлургийн үйлдвэрийн хортой хаягдал усыг цэвэрлэхэд ихээр хэрэглэгддэг арга юм.\nАцидофиль аэробны ба факультатив аэроб микроорганизмууд нь тухайлбал Fe(II) ба хүхрийн нэгдлүүдийг исэлдүүлэх зарим тохиолдолд органик нэгдлүүдийг хоргүйжүүлэн зайлуулах боломжтой.\nЭнэ төрлийн микроорганизмуудыг сульфидийн хүдэр болон баяжмалыг исэлдүүлэн уусмалд шилжүүлэн боловсруулахад хэрэглэх боломжтой.\nЯлангуяа уран болон алт агуулсан баяжмалыг биогидрометаллургийн аргаар боловсруулахад түлхүү хэрэглэгддэг арга юм.\n\nБичил-организмын тусламжтай Fe(II) исэлдэн Fe(III)-руу шилжин, цаашид бусад металлын исэлдэлтэнд катализаторын үүрэг гүйцэтгэдэг.\nЭнэхүү төслийг хэрэгжүүлсэнээд дараах үр дүнд хүрнэ. Үүнд:\n\n1.\tМеталл агуулсан хаягдал болон ядуу агуулгатай хүдрээс металлыг ялган авдаг ба хүрээлэн буй орчины бохирдлыг хоргүйжүүлэхийн зэрэгцээ цахилгаан энерги гарган авах боломжтой биотүлшний элемент (БТЭ) боловсруулах технологид тохирсон микроорганизмын сонголтыг хийнэ.\n2.\tСонгосон микроорганизмуудын электрогеннийн төлөв байдал болон янз бүрийн уусмалын рН-ийн орчинд металлын сульфидын эрдэстэй харилцан үйлчлэх механизмыг судлана.\n3.\tМеталлургийн үйлдвэрийн хаягдлаас болон ядуу агуулгатай хүдрийг боловсруулах процесс дахь электродын болон мембрант аргуудын судалгаа хийгдэнэ.\n4.\tБоловсруулагдсан электродын болон мембрант аргуудыг хэрэглэн хаягдлыг хоргүйжүүлэх, цахилгаан энерги гарган авах, металлургийн үйлдвэрийн хаягдлаас болон ядуу агуулгатай хүдрийг боловсруулах микроорганизмын үйлчлэлийн механизмын судалгаа явуулах бөгөөд аргын тохирсон загвар боловсрогдоно.\n5.\tМикроорганизмын үйлчилэлээр явагдах химийн, электрохимийн, хоруу чанарын болон микробиологийн процессуудын анолит дээр явагдах процессийн үед нэмэлт зарим нэгэн ГИБ, гумины хүчил болон бусад биокатализаторын судалгаа хийгдэнэ.\n6.\tДотоод, гадаадын мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд  4,  SCI сэтгүүлд 1 өгүүлэл хэвлэгдэнэ. SCI биш Гадаадын эрдэм шинжилгээний өгүүлэл 3, оюуны өмчийн патент 1 авна. Олон улсын хурлын илгэл 2, хамтарсан семинар  2 Магисрын судалгааны ажил (Монголд) 2\nЭнэхүү төслийн хэрэгжүүлсэнээр геохимийн процесс ба ацитофил төрлийн микроорганизмын сульфидын эрдэс болон уусмалтай харилцан үйлчлэх механизмыг судлах, үнэт металлын тодорхой агуулгатай үйлдвэрийн хаягдал болон боловсруулахад хэцүү төрлийн хүдрээс металлыг ялгахын зэрэгцээ электроэнерги ялган авах хүрээлэн буй орчинд ээлтэй  технологийн судалгаа хийгдэх юм.","abstract_eng":"This biometallurgical method, which is capable of processing the difficult to process ores and has been widely used recently in metallurgy.\nThis biological method is used not only for metallurgical leaching, but also for water treatment. Especially it is widely used in the treatment of toxic wastewater of metallurgical plants.\nAcidophilic aerobic and facultative aerobic microorganisms can oxidize compounds of Fe (II) and sulfur, and in some cases remove organic compounds from the body.\nThese types of microorganisms can be used to leach sulfide ores and concentrates.\nIt is especially used for biohydrometallurgical processing of uranium and gold concentrates.\n\nUsing microorganisms, Fe (II) is oxidized to Fe (III) and acts as a catalyst for the further oxidation of other metals.\nThe implementation of this project will achieve the following results. These include:\n\n1. Metals are recovered from metal-containing wastes and low-grade ores, and microorganisms are selected that are suitable for biofuel cell processing (BFT) technology, which can generate electricity through environmental detoxification.\n2. The study of electrogenic state of individual microorganisms and the mechanism of interaction with sulfide minerals of metals at pH of various solutions.\n3. The study of electrode and membrane methods in the processing of ores from metallurgical waste and low-grade ores.\n4. A study will be made of the mechanism of action of microorganisms in detoxification of waste, electricity production, processing of metallurgical waste and low-grade ores using the developed electrode and membrane methods, and an appropriate model will be developed.\n5. In the process of anolyte chemical, electrochemical, toxic and microbiological processes under the influence of microorganisms, some additional surfactants, humic acid and other biocatalysts will be studied.\n6. 4 articles will be published in foreign professional journals and 1 article in SCI journal. Foreign scientific articles 3, Patent 1, Proceeding of international conferences 2, joint seminars 2, Master's thesis (in Mongolia) 2.\n\nIn this project, we will study the geochemical process and the mechanism of interaction of acidophilic microorganisms with sulfide minerals and solutions, the separation of metals from industrial waste with complex varieties of precious metals and the difficult to process ores, as well as environmentally friendly technologies for generating electricity.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2021-08-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1297,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3800,"project_code":"P2020-3800","project_name":"Монгол алтайн экосистемийн өөрчлөлтийг жижиг хөхтөн амьтдын бүлгэмдлээр үнэлэх боломж","project_name_eng":"To Estimate the changes of the Mongolian Altai ecosystem by small mammal communities","abstract_mn":"Орчин үед дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотойгоор биологийн олон янз байдалд эрс өөрчлөлтүүд гарч, олон зүйлийн амьтан ургамлын амьдрах орчинд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарах боллоо. Үүнтэй холбоотойгоор олон зүйлийн зэрлэг амьтдын тоо толгой, тархац байршил өөрчлөгдөж, амьдрах орчны доройтол үүсэж байгааг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрч байна. \nМонгол орны уур амьсгал эрс тэс, байгалийн экосистем нь эмзэг тул эдгээр өөрчлөлтөнд илүү мэдрэмтгий орны тоонд орж байна. Тухайлбал, сүүлийн үед Монгол орны байгалийн нөхцөл хуурайшиж, цөлжилт ихсэж, олон тооны жижиг нуур голууд ширгэж байгаа тухай олон баримт байна. Ингэж өөрчлөгдөж буй экосистемийн нэг нь Монгол Алтайн өндөр уулын экосистем юм. Учир нь, өндөр уулын экосистемийн уур амьсгал нь эрс тэс, хувьсамтгай байдгаараа тэнд тархсан амьтдын амьдралд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг. Тиймээс бид тэнд тархсан байршмал амьдралтай, орчны өөрчлөлтөнд мэдрэмтгий жижиг хөхтөн амьтдын бүлгэмдлийн төлөв байдлыг судлах замаар уг экосистемийн өөрчлөлтийг үнэлэх боломжтой гэж үзэж байгаа билээ.   \nИймээс энэ төслийн судалгаа нь уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэйгээр Монгол Алтайн өндөр уулын экосистемд гарч буй өөрчлөлтийг тэнд тархан суурьшмал байдлаар тогтвортой амьдарч буй жижиг хөхтөн амьтдын бүлгэмдэлийн төлөв байдалд тулгуурлан үнэлгээ өгөх үндсэн зорилготой.","abstract_eng":"Орчин үед дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотойгоор биологийн олон янз байдалд эрс өөрчлөлтүүд гарч, олон зүйлийн амьтан ургамлын амьдрах орчинд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарах боллоо. Үүнтэй холбоотойгоор олон зүйлийн зэрлэг амьтдын тоо толгой, тархац байршил өөрчлөгдөж, амьдрах орчны доройтол үүсэж байгааг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрч байна. \nМонгол орны уур амьсгал эрс тэс, байгалийн экосистем нь эмзэг тул эдгээр өөрчлөлтөнд илүү мэдрэмтгий орны тоонд орж байна. Тухайлбал, сүүлийн үед Монгол орны байгалийн нөхцөл хуурайшиж, цөлжилт ихсэж, олон тооны жижиг нуур голууд ширгэж байгаа тухай олон баримт байна. Ингэж өөрчлөгдөж буй экосистемийн нэг нь Монгол Алтайн өндөр уулын экосистем юм. Учир нь, өндөр уулын экосистемийн уур амьсгал нь эрс тэс, хувьсамтгай байдгаараа тэнд тархсан амьтдын амьдралд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг. Тиймээс бид тэнд тархсан байршмал амьдралтай, орчны өөрчлөлтөнд мэдрэмтгий жижиг хөхтөн амьтдын бүлгэмдлийн төлөв байдлыг судлах замаар уг экосистемийн өөрчлөлтийг үнэлэх боломжтой гэж үзэж байгаа билээ.   \nИймээс энэ төслийн судалгаа нь уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэйгээр Монгол Алтайн өндөр уулын экосистемд гарч буй өөрчлөлтийг тэнд тархан суурьшмал байдлаар тогтвортой амьдарч буй жижиг хөхтөн амьтдын бүлгэмдэлийн төлөв байдалд тулгуурлан үнэлгээ өгөх үндсэн зорилготой.","start_date":"2020-05-05T16:00:00","end_date":"2020-06-19T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1239,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3801,"project_code":"P2020-3801","project_name":"Металын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэхийн тулд бүтээмж, метал авалтын хэмжээг оновчлоход зориулсан өгөгдлийн шинжилгээний зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Consultation of data analysis for optimisation metallurgy in order to increase Oyutolgoi's copper production","abstract_mn":"Оюу толгой ххк зэсийн баяжалыг хамгийн үр ашигтай байдлаар баяжуулах нь компаний үр ашгийг нэмэгдүүлэх нэг чухал хүчин зүйл болдог. Энэхүү захиалгат төслийн зорилго нь Оюу Толгой ХХК-ны металын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэхийн тулд бүтээмж, метал авалтын хэмжээг оновчлоход зориулсан өгөгдлийн шинжилгээний зөвлөх үйлчилгээ юм.","abstract_eng":"The Oyu Tolgoi concentrator is the biggest industrial unit ever built in Mongolia. It contains enough steel to construct the Eiffel Tower three times and took more than 15.7 million individual work hours to build. In this Consultation work, our team doing data analysis for optimization metallurgy in order to increase Oyutolgoi's copper production","start_date":"2018-12-11T16:00:00","end_date":"2019-12-11T00:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3809,"project_code":"P2020-3809","project_name":"Монгол оронд ургадаг хар модны агил мөөгнөөс хоёр төрлийн инновацийн бүтээгдэхүүн гарган авах нь","project_name_eng":"Two types of innovative products from the Mongolian mushroom","abstract_mn":"Монгол оронд ургадаг хар модны агил мөөгнөөс хоёр төрлийн инновацийн бүтээгдэхүүн гарган авна. Үүнд:\n1. Хар модны агил мөөг агарицинийг ихээр агуулдагт тулгуурлан бид уг мөөгнөөс агарицинийг ялган авах аргыг боловсруулж, ялган авсан агарицинийг монгол оронд тархсан байгалийн каолин шаврыг цэвэршүүлж маскны суурь болгон ашиглаж, нүүрний бигнүүр гарган авна. \n2. Хар модны агил мөөг бактерийн эсрэг өндөр идэвхитэй байдагт тулгуурлан эмчилгээний гелин түрхлэг шинэ бүтээгдэхүүнийг гарган авна.","abstract_eng":"Two types of innovative products will be produced from agarikon mushrooms grown in Mongolia. \n1. Based on the high content of agaricin in agarikon mushrooms, we will develop a method to extract agaricin from the fungus, and use the extracted agaricin to purify natural kaolin clay distributed in Mongolia as a mask base and remove facial wrinkles.\n2. Based on the high antibacterial activity of agarikon mushrooms, a new product of therapeutic gel ointment will be developed.","start_date":"2018-01-08T00:00:00","end_date":"2020-11-30T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1244,"performer_name":"Department of Chemistry","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3807,"project_code":"P2020-3807","project_name":"“Synergy” нэртэй гарааны компани байгуулах","project_name_eng":"Establish start-up company \"Synergy\"","abstract_mn":"Монголчууд эрт дээр үеэс таван хошуу малынхаа сүү шимийг боловсруулж маш олон төрлийн бүтээгдэхүүн бий болгон өдөр тутамдаа хэрэглэн ирсэн бөгөөд тэдгээрийн хамгийн түгээмэл нь тараг, сүү билээ. Гэвч цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр бидний амьдралын хэв маяг өөрчлөгдөхийн зэрэгцээ малын гаралтай бүтээгдэхүүнээс харшилтай, цагаан хоолтон гэх мэт хүн бүрийн хэрэгцээ шаардлага харилцан адилгүй болж байна.\nТиймээс Монгол улсын хөрсөнд ургасан шар буурцагнаас гарган авсан ургамлын гаралтай сүү болоод чацаргана жимстэй хүний биед хэрэгтэй ашигт бактерийг хамгийн зохих хэмжээгээр агуулсан сенбиотик ундааг үйлдвэрлэн хүн бүрийн харилцан адилгүй хэрэгцээг хангах юм.\nШар буурцагны сүү болон чацаргана жимстэй эрүүл мэндийн ундаа нь зөвхөн пробиотик бус пребиотикийг давхар агуулсан сенбиотик ундаа гэдгээрээ зах зээл дээрх бусад бүтээгдэхүүнээс ялгарахаас гадна импортын бүтээгдэхүүнийг орлож чадахуйц нөөшлөгч бодисгүй, уламжлалт эсэг идээнээс ялган авсан генийн өөрчлөлтгүй сүүн хүчлийн бактерийн хөрөнгөөр бүтсэн эрүүл амьдралын хэв маягийг дэмжсэн бүтээгдэхүүн юм.\nУг бүтээгдэхүүний судалгаа болон хүний биед үзүүлэх нөлөө зэрэг нь олон жилийн судалгааны ажлаар батлагдсан бөгөөд энэхүү төсөл хэрэгжсэнээр импортын бүтээгдэхүүнийг бууруулах хүнсний эрүүл мэндийн баталгаат бүтээгдэхүүний технологийг дотоодын томоохон үйлдвэрүүдэд нэвтрүүлэн хэрэглэгчдийн гарт хүргэх юм.","abstract_eng":"Mongolians have a long history of utilizing pastor animals’ milk to produce dairy products for their daily usage, amongst which yogurt and milk are the most common. However, as time pass, people’s lifestyles and needs  have been changing  drastically with some coping with animal sourced milk allergy and some choosing to practice vegetarianism or veganism. Consequently, it has become our purpose to meet every individual’s need with producing symbiotic drink consists of fermented soybean milk, derived from soy beans harvested on Mongolian soil with the most appropriate amount of beneficial bacteria. \nThe “Symbiotic” health care drink encourages healthy lifestyle and contains no preservatives, non-genetically modified lactic acid bacterial culture isolated from Mongolian fermented dairy products, compelling it to possess both probiotics and prebiotics and to stand out among and even replace other imported goods of the similar kind. \nThe effects of the product over health have been studied and proven to be beneficial over several years. With the implementation of this project, it will become possible to install technologies in major food industries in Mongolia to produce safety approved products and directly deliver to consumers while decreasing the need for imported goods","start_date":"2020-01-02T00:00:00","end_date":"2020-12-24T08:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1289,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3826,"project_code":"P2020-3826","project_name":"Монголын тал хээрийн экосистемийн ургамлын биомасс болон үндэсний биомассын хэмжээг тогтоох","project_name_eng":"Aboveground and beloeground biomass survey for greenhouse gas inventory of Mongolian grassland ecosystems","abstract_mn":"The proposed survey will consist of 4 stages (pre-survey, field survey, lab works, and reporting). We are planning to do the pre-survey training for team members in the early June. The team members will prepare all the things which are necessary for the next steps of the survey in July. The peak plant biomass forms during the first ten days of August (Xiangming et al. 1996) in Mongolia. Therefore, the sampling survey will be started on August 10, 2019 and will be lasted for 20 days. The survey will include 22 sampling areas starting from the point 49.9N, 105.9E and will end at the point 43.7N, 111.8E covering four main grassland ecosystem types of Mongolia.","abstract_eng":"The proposed survey will consist of 4 stages (pre-survey, field survey, lab works, and reporting). We are planning to do the pre-survey training for team members in the early June. The team members will prepare all the things which are necessary for the next steps of the survey in July. The peak plant biomass forms during the first ten days of August (Xiangming et al. 1996) in Mongolia. Therefore, the sampling survey will be started on August 10, 2019 and will be lasted for 20 days. The survey will include 22 sampling areas starting from the point 49.9N, 105.9E and will end at the point 43.7N, 111.8E covering four main grassland ecosystem types of Mongolia.","start_date":"2020-05-07T00:00:00","end_date":"2020-06-07T07:29:59.673","sponsor_id":1330,"sponsor_name":"Mitsubishi UFJ Research and Consuting Co.,Ltd","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3804,"project_code":"P2020-3804","project_name":"Зорилтот нутагт зэрлэг амьтны мониторингийн сүлжээ бий болгож мэдээллийн сан бүрдүүлэх нь","project_name_eng":"Establishing monitoring of willife animals and creating database in target areas","abstract_mn":"“Ирвэстэй нутгийн ирээдүй” төслийн зорилтот гурван аймаг болох Говь-Алтай, Баян-Өлгий, Увсын 12 сумын нутагт орших Түргэн, Цагаан шувуут, Сайр хайрхан, Хатуугийн нуруу, Дарвийн нуруу, Хасагт хайрхан орчмоор нутаглаж буй малчдын нийгэм, эдийн засгийн нөхцөл, мах идэшт амьтдын нөлөөлөл, бэлчээрийн даац, усан хангамж, малчдын нөхөрлөлийн судалгааг гүйцэтгэж, судалгааны үр дүнд үндэслэн газарзүйн мэдээллийн сан үүсгэж (i) малчдын нийгэм-эдийн засгийн судалгааг тогтвортой хийх,мэдээллийн сан үүсгэх, байнгын мониторинг хийх зөвлөмж боловсруулах; (ii) мах идэшт амьтад бариулсан малын тоо, шалтгааныг тодруулах, түүнд тохирсон\nмониторинг хийх арга зүйг боловсруулж, туршилтаар хэрэгжүүлэх байршлуудыг санал болгох; (iii) малчдын байршил, нөхцөл байдалд үндэслэн байгаль хамгаалах нөхөрлөлүүдээр хамгаалуулах боломжтой чухал нутгийг сонгох гэсэн ажлуудыг хийж гүйцэтгэсэн.","abstract_eng":null,"start_date":"2020-05-01T00:00:00","end_date":"2020-06-01T07:13:59.407","sponsor_id":152,"sponsor_name":"WWF Mongolia Programme Office","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3866,"project_code":"P2020-3866","project_name":"Халиун бугын тархац, нөөц, зохистой ашиглах хэмжээг тогтоох, хамгааллын статусыг тодорхойлох","project_name_eng":"Evaluating the conservation status, mapping and determining the hunting resource of red deer in Mongolia","abstract_mn":"Амьтны тухай хуулийн дагуу халиун бугыг хамгаалах, ашиглах зорилго бүхий агнуурын бүс нутаг буга тархсан зарим аймгуудад байгуулагдаж байна. Хууль бус агнуурт хамгийн их өртөж байгаа амьтан болох халиун бугын тархац нутгийн хэмжээнд нөөц, популяцийн төлөв байдалд үнэн зөв үнэлгээ хийснээр энэ амьтныг хамгаалах, нөөцийг нь зохистой ашиглах боломж бий болно. Магадгүй зарим агнуурын бүс нутгийг татан буулгах, өөр газарт агнуурын бүс нутаг шинээр байгуулах гэх мэт ажил хэрэгч зөвлөмж ч энэ төслийн үр дүнгээр гарч болно. Зэрлэг амьтны менежментийг зөв залах үндэс нь тухайн зүйл амьтны биологи, экологийн тухай үнэн зөв мэдлэг, бодит мэдээлэл чухал. Төслийн хүрээнд буга тархсан бүх нутгийг хамарсан хээрийн судалгаа явуулж тоо толгойн хэмжээг үнэлэх, тархац нутгийн хил зааг, гүйдэл, холбоос нутгийг тодорхой болгох, нөөцийн үнэлгээнд үндэслэн жилд агнаж болох тоо хэмжээг тогтоох, халиун бугын хамгааллын статусыг нягтлан үзэх зэрэг үр дүнг хүлээж байна.","abstract_eng":"According to the Law on Fauna, hunting areas for the conservation and hunting of red deer are being established in some provinces where red deer are found. Accurate assessment of the resources and populations in the range of red deer, the most vulnerable to poaching, will enable the animal to be protected and its resources to be used wisely. Practical recommendations, such as dismantling some hunting areas or establishing new hunting areas elsewhere, may also be the outcome of this project. Accurate knowledge and crucial information about the biology and ecology of the species is essential for wildlife management. In frame of the project is expected to conduct field surveys of all deer habitats, estimates population densities, clarify range boundaries, to determine connectivity’s habitats, determine annual hunting numbers based on resource assessments, and review red deer conservation status.","start_date":"2020-05-13T08:02:13.03","end_date":"2020-06-13T08:02:13.03","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1289,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3814,"project_code":"P2020-3814","project_name":"Мэдээллийн технологийн хөтөлбөрийг дотоодод магадлан итгэмжлүүлэх","project_name_eng":"Information Technology degree program accreditation","abstract_mn":"МУИС нь 2024 он хүртэлх стратеги төлөвлөгөөндөө нийт бакалаврын хөтөлбөрийг 100% дотоодод, 50% олон улсад магадлан итгэмжлүүлэх зорилт тавьсан. \nАзийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр, Дээд боловсролын шинэчлэлийн төслийн хүрээнд Мэдээллийн технологи хөтөлбөрийг дотоодод магадлуулах ажлыг удирдан дэд төслийн тайланг амжилттай хүлээлгэн өгч \nМУИС-ийн ХШУИС-ийн Мэдээлэл, Компьютерийн Ухааны тэнхимийн Мэдээллийн технологи хөтөлбөрт:\n1. БМИҮЗ-ийн магадлан итгэмжлэлийн гэрчилгээ\n2. Европын информатикийн боловсролын чанарын баталгаажилтын сүлжээ EQANIE (Europian Quality Assurance Network for Informatics Education) байгууллагаас дээрх хөтөлбөрүүдийг Euro-Inf стандарт болон магадлан итгэмжлэлийн шалгуур үзүүлэлтийг хангасанд тооцож, чанарын баталгаажилтын гэрчилгээ\n3. Германы ASIIN агентлаг магадлан итгэмжилсэн гэрчилгээ тус тус хамгийн урт хугацаагаар буюу 5 жилээр хүлээн аваад байна.","abstract_eng":"In its strategic plan until 2024, the National University of Mongolia aims to have 100% domestic and 50% international accreditation of all undergraduate programs.\nSuccessfully submitted sub-project report to the Asian Development Bank-funded Higher Education Reform Project to lead the internal verification of the Information Technology Program\nIn the Information Technology Program of the Department of Information and Computer Science, National University of Mongolia:\n1. MNСEA - accreditation certificate\n2. European Quality Assurance Network for Informatics Education (EQANIE) certifies that these programs meet Euro-Inf standards and accreditation criteria.\n3. The German agency ASIIN has received the longest accreditation certificate, 5 years.","start_date":"2015-04-02T15:00:00","end_date":"2019-07-21T16:00:00","sponsor_id":1273,"sponsor_name":"Asian development bank","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3837,"project_code":"P2020-3837","project_name":"Монгол Улсын геологи, уул уурхай, түлш болон газрын  тос, хүнд үйлдвэрийн салбарын хөгжлийн нэгдсэн бодлого, стратеги","project_name_eng":"Integrated development policy and strategy (IDPS) for the geology, mining, fuel and petroleum, and heavy industry sectors of Mongolia","abstract_mn":"Судалгааны баг нь Монгол улсын геологи, уул уурхай, газрын тос, хүнд үйлдвэрийн салбарын нэгдсэн бодлого боловсруулах судалгааг долоон сарын хугацаанд гүйцэтгэлээ. Энэхүү судалгааны ажлын гол зорилго бол геологи, уул уурхай, түлш болон газрын тос, хүнд үйлдвэрийн салбарт хүчин төгөлдөр үйлчилж буй  үндэсний  болон  салбарын хэмжээний бодлого, зорилтуудыг нэгтгэн уялдуулах замаар Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн салбарын хөгжлийн богино (2019-2020), дунд (2021-2025) болон урт хугацааны (2026-2030) нэгдсэн бодлого, стратегийн баримт бичгийн төслийг боловсруулахад оршино. Судалгааны хүрээнд 6 үндсэн ажлын даалгаврыг гүйцэтгэсэн. \nЭхний даалгаврын хүрээнд БНХАУ, Казахстан, Канад, Австрали, Өмнөд Африк, БНЭУ, Чили, Норвеги улсын уул уурхайн хөгжлийн чиг хандлагын судалгаа, Канадын “Metal and Mining Plan” баримт бичиг, Квүйнсландын “Resources Q” баримт бичгүүдийг харьцуулан судалж, Монгол улсын геологи, уул уурхай, газрын тос, хүнд үйлдвэрийн салбарын өнөөгийн байдлыг нэгтгэн үзүүлэн салбар хоорондын тэргүүлэх чиглэлийн үзэл баримтлалын санал боловсруулсан. \nХоёр дахь даалгаврын дагуу Монгол улсын геологи, уул уурхай, газрын тос, хүнд үйлдвэрийн салбарын үйл ажиллагааг олон талаас шинжилсэн. \nГурав дахь даалгаварт хууль эрх зүйн орчны судалгаа – хууль тогтоомж ба салбарын бодлогын уялдаа, шаардлагатай хууль эрх зүйн орчны шинэчлэл, холбогдох бодлогын баримт бичиг, үзэл баримтлалын талаарх санал дүгнэлт, зөвлөмж багтсан. \nДөрөв дэх ажлын даалгаврын дагуу  Монгол улсын геологи, уул уурхай, газрын тос, хүнд үйлдвэрийн салбарын нэгдсэн бодлогын саналыг боловсруулсан. Энэ хүрээнд салбарын хөгжлийн нэгдсэн бодлого, стратегийг хэрэгжүүлэх замын зураглалыг гаргаж, зайлшгүй авч үзэх хөгжлийн үзэл баримтлал, тэдгээртэй холбоотойгоор салбарт үүсэж болох эрсдэлийг авч үзсэн. \nТав дахь ажлын даалгавар бол баримт бичгийн төслийг олон нийтээр хэлэлцүүлж, саналыг тусган ажиллах үйл ажиллагаа байсан. \nСүүлийн даалгавар бол судалгааны тайланг эмхэтгэн эцэслэж, хүлээлгэн өгөхөд чиглэсэн. Судалгааны ажилд бодлогын судалгаа, шинжилгээний аргуудыг ашигласан болно.","abstract_eng":"The research team has completed a seven-month study on the development of integrated policy on geology, mining, oil and heavy industry in Mongolia. The main objective of this research is to provide Mining and Heavy Industry Sector's short (2019-2020), medium (2021-2025), long-term (2026-2030) integrated policy and strategic documents by integrating geology, mining, fuel and oil, heavy industry's sectoral and national policies and goals.\nThe study completed six tasks. The first task was to compare the study of mining development trends in China, Kazakhstan, Canada, Australia, South Africa, India, Chile, Norway, and reviewed and compared documents of the Canadian \"Metal and Mining Plan\" and Queensland’s \"Resources Q\", summarized and drafted cross-sectorial conceptual framework of the present situation of geology, mining, oil and heavy industries. The second assignment was to analyze Mongolia's geology, mining, oil, and heavy industry activities from multiple angles. The third task included the legal environment study: the coherence of legislation and sector policy, the necessary legislative framework reforms, comments and recommendations on relevant policy papers and concepts. The fourth task developed geology, mining, oil, and heavy industry's integrated development policy recommendation. The scope included integrated sectoral development policy, strategic mapping, the concept of indispensable development and sector-related risks. The fifth task was to review the draft document by the public and reflect comments from the discussion. The last task was to finalize the research report and hand it in. Policy research and analysis were used in the study.","start_date":"2018-12-16T16:00:00","end_date":"2019-09-08T16:00:00","sponsor_id":1337,"sponsor_name":"SESMIM","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3836,"project_code":"P2020-3836","project_name":"Говийн дэд бүсийн хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулах судалгаа","project_name_eng":"Policy Research on Gobi Sub-regional development Program","abstract_mn":"ҮХГ-ын захиалгаар ОТ ХХК-ийн дэмжлэгтэйгээр МУИС-ийн ЭЗХ 2018-2019 онд Өмнийн говийн хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулах бодлогын судалгааг хэрэгжүүлж байна.\nУИХ-аар батлагдсан “Бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлал”-ын хугацаа 2021 онд дуусах дахин шинэчлэгдэх шаардлага үүссэн. Үүнээс гадна Монгол Улсын Засгийн газраас тогтоол гарч, 2030 оны ТХЗ-ын хэрэгжилтийг хангах, 2050 он хүртэлх хөгжлийн ерөнхий схем, замын зураглалыг бүс нутгийн хөгжилд үндэслэн тодорхойлох ажлыг эхлүүлэх болсон. Үүн дээр нэмээд Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах чиг үүргийн дагуу ҮХГ нь бүсчилсэн хөгжлийн төлөвлөлтийн арга зүйг глобал өөрчлөлттэй уялдуулан гаргах хэрэгцээ гарч байгаа юм. \nЭдгээр үндэслэл, хэрэгцээг харгалзан үзсэнээр МУИС-ийн ЭЗХ-гийн хэрэгжүүлж буй “онд Өмнийн говийн хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулах судалгаа”-ны ажилд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан.\nӨмнийн говийн дөрвөн аймгийн хөгжлийн хөтөлбөрийг  боловсруулах судалгаанд нийтдээ 130 гаруй хүн ажилласан нь 2000 оноос хойш Монгол Улсын хөгжлийн бодлого төлөвлөлт, тэр дотроос дөрвөн аймгийн хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулах судалгаанд ийм олон хүний бүрэлдэхүүнтэй баг ажиллаж байгаагүй, бас судалгааг ийм урт хугацаанд хийж байгаагүй.  Олон талт хамтын ажиллагаа болон олон салбарын эрдэмтэд судлаачдын судалгааны ажлаарх тогтмол харилцааг бататгаж өгч байгаа нь глобал орчин хөгжлийн бодлого төлөвлөлтөд гарч буй шинэ өөрчлөлт хандлага юм.\nГэрээний дагуу 17 сэдвийн хүрээнд дөрвөн аймаг, Төвийн бүсийн говийн дэд бүсийн салбаруудын хөгжил, байршлын урьдчилсан судалгааг хийж дуусгасан. Энэ хүрээнд зөвлөхүүд харъяалах салбар тус бүрээр: нэгдүгээрт, аймгийн хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулахад ашиглах хөгжлийн бодлогын баримт бичгийн үнэлгээ, санал зөвлөмж гаргасан; хоёрдугаарт, бүсийн хөгжлийн үзэл баримтлалыг шинэчлэх асуудлаар Засгийн газарт хүргэх саналын төслөө ҮХГ-т гаргаж өгсөн; гуравдугаарт, УИХ-аар хэлэлцүүлэх шинэчилсэн бүсийн хөгжлийн үзэл баримтлалд тусгах саналаа оруулсан. Үүний дараа дөрвөн аймгийн хөгжлийн хөтөлбөрийн замын зураглалыг гаргасан. Энэ нь Монгол Улсын Засгийн газраас баталсан “Монгол улсын хөгжлийн үзэл баримтлал 2050”, “Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал 2030”-ын агуулга бүрэн нийцэж байна. Дороос гарсан санал санаачилга нь дээрээс чиглүүлж буй шинэчилсэн үзэл баримтлалтай холбоотойгоор хийгдэж байгаа юм. \nСудалгааны баг нь 2020 оны сард багтаан дөрвөн аймгийн хөгжлийн хөтөлбөрийн саналыг хүлээлгэн өгөх бэлтгэл ажлыг хангаж байна. Энэхүү хөгжлийн хөтөлбөрт бүх ажлын хэсгийн дүгнэлт, санал зөвлөмж багтсан. Мөн Өмнийн говийн бүсийн хөгжлийн хөтөлбөр болон 4 аймгийн хөгжлийн хөтөлбөрийг Өмнөговь аймгийн Хамтын ажиллагааны хороонд танилцуулахад бэлтгэж байна. Бүх талын санал дүгнэлтийг нэгтгэн эцсийн хувилбараар ҮХГ-т хүлээлгэн өгөх бөгөөд ҮХГ нь Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэн батлуулах чиг үүрэгтэй.","abstract_eng":"With the support of the OT LLC under the request of the NDA, the Economic Institute of National University of Mongolia has been implementing a policy study on the South-Gobi Regional Development Program for last two years.\nThe Parliament-approved Regional Development Concept expires in 2021 and needs to be renewed. In addition, the Government of Mongolia has been launched the Comprehensive development strategy and roadmaps up to 2050 based on regional development and this was matched with achievements of SDGs by 2030. In addition, there is a need for the development of a regional development planning methodology in line with the global change in the role of the NDA in terms of ensuring the implementation of the Development Policy Planning Law.\nGiven these considerations and needs, we have amended the trilateral contract of the “South Gobi Regional Development Program”', which is being implemented by the Economic Institute of National University of Mongolia.\nMore than 130 people have been collaborating and co-working for last two years, and many such staff had not been worked in the Regional Development Program since 2000, particularly, in terms of South Gobi Regional Development Program including four aimags. Moreover, altogether have not been spending such long time in this research. This is a sound collaborative action of all stakeholders including academics of various fields, and tremendous changes in global development policy planning environment.\nIn accordance with contract, research team was completed the sectoral development and spatial analysis of the four aimags and the South Gobi sub-region based on the 17 theme. In this context, every consultant in each field were concluded with outcomes as a follows: first, evaluations and recommendation of sectoral development policy documents to be used in the further documents of the aimag development program; second, the integrated proposals have been submitted to the NDA to update the regional development concept with the Government; third, it proposes to incorporate the updated regional development concept into the Parliamentary Discussion. Afterwards, roadmaps for the four provinces' development programs have been drawn up. It fully complies with the contents of the “Mongolia Comprehensive Development Strategy 2050” and “Sustainable Development Vision 2030”, approved by the Government and Parliament of Mongolia. The initiative from bottom-up is in line with the top-down revision concept.\nThe research team is preparing to submit the four aimag’s development programs by 2020. This development program includes summaries and suggestions from all working groups. It is also preparing the presentation of the South Gobi Regional Development Program and the 4 aimags' development programs to the Partnership Committee of the Umnugobi aimag. The research team will submit its final version to the NDA for final approval, which will be discussed and approved by the Cabinet at the Cabinet meeting.","start_date":"2018-08-16T16:00:00","end_date":"2019-12-19T16:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3806,"project_code":"P2020-3806","project_name":"Сүүн хүчлийн бактерийн биологийн идэвхт уураг, пептидийн судалгаа","project_name_eng":"Bioactive peptides and proteins derived from lactic acid bacteria","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд дэлхий нийтээрээ химийн гаралтай синтетик эм эмийн бэлдмэлээс татгалзан, биологийн  гаралтай уураг пептидийг агуулсан үнэ өртгийн хувьд хямд, хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүнийг эмчилгээ тэжээлийн зориулалттай хэрэглэх нь  улам бүр нэмэгдэж байна. Химийн гаралтай эмийн бодис, антибиотик бодисын замбараагүй хэрэглээ нь өвчин үүсгэгч вирус, бактерийг эдгээр эмэнд улам тэсвэртэй болгож байгаа нь хүн төрөлхтөнийг түгшээж байна. Үүнтэй холбоотойгоор дэлхийн томоохон эмийн компаниуд биологийн өндөр идэвхтэй уураг пептидийг эрчимтэй хайн судлаж, эдгээр уураг пептидийг агуулсан  эмчилгээ, тэжээлийн зориулалттай хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн гарган авч зах зээлд ихээр нийлүүлж байна. Манай улсын хүн амын дунд бактери, вирусээр үүсгэгддэг хоол боловсруулах, амьсгалын зам, зүрх судасны  эрхтний эмгэг тархац ихтэй байгаатай холбогдуулан урьдчилан сэргийлэх болон эмчилгээ сувилгааны зориулалтын, хямд өртөгтэй байгалийн цэвэр, хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн гарган авах шаардлагатай байна.\nСүү, сүүн бүтээгдэхүүн хийх олон зуун жилийн уламжлалтай  монголчууд бидний хувьд  эдгээр бүтээгдэхүүний гаднаас худалдан авах бус харин монгол малын сүү болон уламжлалт аргаар бэлтгэсэн сүүн бүтээгдэхүүнээс биологийн өндөр идэвх бүхий уураг пептидүүд, тэдгээрийг нийлэгжүүлэгч микроорганизмуудыг ялган авч Монголын брэнд  бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж гадаадын орнуудад экпортлох цаг болсон байна. Ялангуяа дэлхий нийтээрээ химийн нэгдлээр хийсэн синтетик эм эмийн бэлдмэлээс татгалзан байгаа энэ үед биологийн  гаралтай үнэ өртгийн хувьд хямд хүнсний бүтээгдэхүүний эрэлт хэрэгцээ улам бүр өсөх нь гарцаагүй юм. Энэ төрлийн бүтээгдэхүүн нь биотехнологийн бүтээгдэхүүнд хамаарагдах тул эдийн засгийн хувьд хямд, байгаль орчин болон хүний эрүүл мэндэд халгүй, нөхөн сэргээгдэх эх үүсвэртэй зэрэг олон давуу талтай юм.","abstract_eng":"In recent years, the concept of taking biologically derived peptides containing food supplements that are economically much cheaper while refusing from synthetic medicines has been on the rise globally. The non-controlled practice of overusing antibiotics and other chemical drugs has led to the emergence of antibiotic-resistant bacterial strains thus causing great concern across the globe. Consequently, the major pharmaceutical companies have picked interest in screening and obtainment of biologically active peptides, as well as, developing and providing food supplements to target certain medical concerns with biologically active peptides. In our country, because bacterial and viruses caused food digestion system-related diseases, respiratory diseases, and cardiovascular diseases are greatly prevalent among the population, it is necessary to develop preventive, inexpensive, natural food supplements with the purpose of clinical application.\n\nWith our rich history and tradition in dairy-production technologies, we have a substantial opportunity to extract biologically active peptides along with microbial isolates from pastor animal milk and traditionally processed (fermented) dairy products to build an original Mongolian brand to produce and to export our own products abroad. especially with the current trend, it is evident that the consumers' need for natural food supplements with lesser cost than synthetic medicines. Since non-health threatening food supplements belong to biotechnological creations, they have benefits of economical production cost with an eco-friendly renewable source","start_date":"2019-01-01T00:00:00","end_date":"2020-05-31T07:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2552,"project_code":"P2018-2552","project_name":"Монгол нутагт хүн ам тасралтгүй оршин сууж байсан эсэхийг генетик, молекул биологийн аргаар батлах","project_name_eng":"“The population genetics of continuous residence in the land of mongolia was for sure, confirmed by molecular biological methods”","abstract_mn":"Молекул-археологи, палеонтологи нь сүүлийн жилүүдэд шинжлэх ухааны интеграцжуулалтын явцад үүсч гарч ирж байгаа шинжлэх ухааны шинэ чиглэлүүдийн нэг юм. Молекул-археологи нь геологи, палеонтологи, археологи, түүхийн шинжлэх ухааны асуудлыг хөдлөшгүй шийдвэрлэхэд чиглэдэг. Вашингтоны Смитсоновын хүрээлэн, Английн байгалын түүхийн музей,  Нью-Йоркийн байгалын түүхийн музей гэх мэт дэлхийн том музейнуудын дэргэд эртний ДНХ-г судлах лабораторуудийг байгуулсан байгаа. Эртний ДНХ-г судалсанаар ард түмний шилжин суурьшилт, үндэстэнүүдийн угсаа гарвалыг тогтоох боломж бий болдог. Үүнээс гадна булшнаас олддог мал, амьтадын яс, ургамлын үр гэх мэт дээр ДНХ-ийн судалгааг хийх боломжтой юм (Столповский Ю. А., Удина И. Г.  Гены древних заговорили. М., 1990.). \nМанай Улсын Эгийн Голын хөндий, Ноён Уул, Дүүрлиг нарс зэрэг газруудаас олдсон дунджаар 2000 орчим жилийн настай булшнуудад гадны эрдэмтэд сүүлийн хэдэн жилд шинжилгээ хийсэн байдаг. Судалгааны дүгнэлтээр Гаплогрупп С3, Q, N, ба цаашилбал Европ хүний R (мтДНК нь U) Ү-ДНХ илэрсэн байдаг. Тэгэхлээр Хүннүгийн үед бол Ар Монгол, Өвөр Монголын нутаг дэсвгэрт олон өөр язгуур угсаатай хүмүүс холилдон амьдардаг байж гэсэн Y хромосом дээр хийсэн судалгааны дүгнэлт байдаг. 2009 онд Оросын судлаач Сергей Каржавин: “Европ гаралтай Казак үндэстэн Гаплогрупп С3-тай (Y-ДНХ) байдаг нь Зүүнгарын Хаант Улсад эзлэгдэн, хүчирхийлэгдсэнээс бий болсон юм. Харин орчин цагийн Монголчууд бол өнө эртний Монголчууд биш Манж, Хятадууд юм аа” гэсэн 56 нүүр бүхий хуурмаг судалгааны материалыг нийтлүүлсэн байдаг. Ийм будлиантай асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд монголчууд бид Монгол, Түрэг нүүдэлчдийн угсаа гарвалаа мтДНХ дээр үндэслэн генетик, молекул биологийн түвшинд судлах шаардлагатай байна.  Үүнээс гадна монголын эртний нүүдэлчид нүүдлийн мал аж ахуй эрхэлэж байсан ба орчин үеийн малтай удмын ямар холбоо сүлбээтэй болохыг генетик, молекул биологийн түвшинд судлаж баталгаажуулах нь маш чухал юм. Нөгөө талаас Монгол нутаг дээр оршин тогтнож байсан төр улсуудын эртний хүн ам уг удмын залгамж холбоо байгаагүй мэтээр үзэх хандлага одоо болтол түүх, археологийн шинжлэх ухаанд давамгайлсаар байгаа юм. Ийм будлиантай асуудлуудад хөдлөшгүй баримт байх шаардлагатай болоод байна. \nМитохондри ба түүний геном: Митохондри нь давхар мембран бүрхүүлтэй, өөрийн геномтой автоном эрхтэнцэр. Энэ эрхтэнцэрийг симбионт прокариотоос үүсэлтэй гэж үздэг (1-5). Митохондри зөвхөн өндгөн эсээр дамжин удамшдаг. Эр бэлгийн эсээс митохондр үр тогтсон өндөн эсэд орохгүй. Өөрөөр хэлбэл митохондрийн ДНХ–ийн мэдээлэл удамшлын эхийн шугамыг илэрхийлдэг. Митохондрийн геном нь 37 орчим ген кодолдог бөгөөд ойролцоогоор 17 мянган хос сууриас тогтсон цагираг ДНХ–ийн молекул юм (1). Митохондрийн ДНХ дээр байрлах генүүдийн мутаци нь хүнд маш ноцтой өвчнүүдийг бий болгодог (2). Митохондрийн ДНХ–ийн (цаашид мтДНХ гэж тэмдэглэнэ) тодорхой нэг хэсгийг D–loop  гэж нэрлдэг. Энэхүү D–loop  хэсэгт генүүдийн код байдаггүй, мөн түүний ДНХ–ийн нуклеотидийн дэс дараалал буюу секвенс бие биенээсээ хамгийн их ялгаатай байдаг. Энэ шинж чанар нь түүний секвенс дээр үндэслэсэн эхийн шугамын удмын холбоог тогтооход боломжтой болгож байгаа юм (1-5).","abstract_eng":"Молекул-археологи, палеонтологи нь сүүлийн жилүүдэд шинжлэх ухааны интеграцжуулалтын явцад үүсч гарч ирж байгаа шинжлэх ухааны шинэ чиглэлүүдийн нэг юм. Молекул-археологи нь геологи, палеонтологи, археологи, түүхийн шинжлэх ухааны асуудлыг хөдлөшгүй шийдвэрлэхэд чиглэдэг. Вашингтоны Смитсоновын хүрээлэн, Английн байгалын түүхийн музей,  Нью-Йоркийн байгалын түүхийн музей гэх мэт дэлхийн том музейнуудын дэргэд эртний ДНХ-г судлах лабораторуудийг байгуулсан байгаа. Эртний ДНХ-г судалсанаар ард түмний шилжин суурьшилт, үндэстэнүүдийн угсаа гарвалыг тогтоох боломж бий болдог. Үүнээс гадна булшнаас олддог мал, амьтадын яс, ургамлын үр гэх мэт дээр ДНХ-ийн судалгааг хийх боломжтой юм (Столповский Ю. А., Удина И. Г.  Гены древних заговорили. М., 1990.). \nМанай Улсын Эгийн Голын хөндий, Ноён Уул, Дүүрлиг нарс зэрэг газруудаас олдсон дунджаар 2000 орчим жилийн настай булшнуудад гадны эрдэмтэд сүүлийн хэдэн жилд шинжилгээ хийсэн байдаг. Судалгааны дүгнэлтээр Гаплогрупп С3, Q, N, ба цаашилбал Европ хүний R (мтДНК нь U) Ү-ДНХ илэрсэн байдаг. Тэгэхлээр Хүннүгийн үед бол Ар Монгол, Өвөр Монголын нутаг дэсвгэрт олон өөр язгуур угсаатай хүмүүс холилдон амьдардаг байж гэсэн Y хромосом дээр хийсэн судалгааны дүгнэлт байдаг. 2009 онд Оросын судлаач Сергей Каржавин: “Европ гаралтай Казак үндэстэн Гаплогрупп С3-тай (Y-ДНХ) байдаг нь Зүүнгарын Хаант Улсад эзлэгдэн, хүчирхийлэгдсэнээс бий болсон юм. Харин орчин цагийн Монголчууд бол өнө эртний Монголчууд биш Манж, Хятадууд юм аа” гэсэн 56 нүүр бүхий хуурмаг судалгааны материалыг нийтлүүлсэн байдаг. Ийм будлиантай асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд монголчууд бид Монгол, Түрэг нүүдэлчдийн угсаа гарвалаа мтДНХ дээр үндэслэн генетик, молекул биологийн түвшинд судлах шаардлагатай байна.  Үүнээс гадна монголын эртний нүүдэлчид нүүдлийн мал аж ахуй эрхэлэж байсан ба орчин үеийн малтай удмын ямар холбоо сүлбээтэй болохыг генетик, молекул биологийн түвшинд судлаж баталгаажуулах нь маш чухал юм. Нөгөө талаас Монгол нутаг дээр оршин тогтнож байсан төр улсуудын эртний хүн ам уг удмын залгамж холбоо байгаагүй мэтээр үзэх хандлага одоо болтол түүх, археологийн шинжлэх ухаанд давамгайлсаар байгаа юм. Ийм будлиантай асуудлуудад хөдлөшгүй баримт байх шаардлагатай болоод байна. \nМитохондри ба түүний геном: Митохондри нь давхар мембран бүрхүүлтэй, өөрийн геномтой автоном эрхтэнцэр. Энэ эрхтэнцэрийг симбионт прокариотоос үүсэлтэй гэж үздэг (1-5). Митохондри зөвхөн өндгөн эсээр дамжин удамшдаг. Эр бэлгийн эсээс митохондр үр тогтсон өндөн эсэд орохгүй. Өөрөөр хэлбэл митохондрийн ДНХ–ийн мэдээлэл удамшлын эхийн шугамыг илэрхийлдэг. Митохондрийн геном нь 37 орчим ген кодолдог бөгөөд ойролцоогоор 17 мянган хос сууриас тогтсон цагираг ДНХ–ийн молекул юм (1). Митохондрийн ДНХ дээр байрлах генүүдийн мутаци нь хүнд маш ноцтой өвчнүүдийг бий болгодог (2). Митохондрийн ДНХ–ийн (цаашид мтДНХ гэж тэмдэглэнэ) тодорхой нэг хэсгийг D–loop  гэж нэрлдэг. Энэхүү D–loop  хэсэгт генүүдийн код байдаггүй, мөн түүний ДНХ–ийн нуклеотидийн дэс дараалал буюу секвенс бие биенээсээ хамгийн их ялгаатай байдаг. Энэ шинж чанар нь түүний секвенс дээр үндэслэсэн эхийн шугамын удмын холбоог тогтооход боломжтой болгож байгаа юм (1-5).","start_date":"2018-03-30T16:00:00","end_date":"2022-12-24T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3694,"project_code":"P2019-3694","project_name":"Монгол орны байгалийн органик нөөцөд тулгуурласан цэвэр энергийн технологи хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Clean and Efficient Energy Technologies based on Mongolian Heavy Hydrocarbon Resources","abstract_mn":"Монгол орны нүүрсний геологийн нөөц нь 160 гаруй тэрбум тонн гэж тооцогддог билээ. Нүүрсний олборлолт, экспортын хэмжээ сүүлийн жилүүдэд асар өндөр хурдацтай өсөж байна. Гэвч нүүрсний салбарын хөгжилт нь түүхий нүүрсний экспорт ба эрчим хүчний нүүрсний олборлолтын түвшинд л байгаа нь эх орны үнэт баялаг, ард түмний өмчийг зохих хэмжээнд хүртэл бүрэн төгс ашиглаж чадахгүй байгааг харуулж байна. Нүүрсний химийн боловсруулалтын хэрэгцээ шаардлага нь зөвхөн эдийн засгийн үндэстэй холбоотой биш юм. Түүний нийгмийн хэрэгцээ нь, нэгдүгээрт, монгол улс хөрш орнуудаасаа бараг зуун хувь нефтийн бүтээгдхүүн - түлш шатахууны импортын хамааралтай оршдог явдал; хоёрдугаарт, хүн ам хэт их төвлөрсөн Улаанбаатар хотын түүхий нүүрсний хэрэглээнээс үүссэн агаарын бохирдолтой шууд холбоотой байна. Нүүрсийг хийжүүлж, шингэрүүлж цэвэр шингэн ба хийн түлш үйлдвэрлэснээр түлш шатахууны импортын бүрэн хамаарал, мөн амьсгалын замын өвчлөл, хорт хавдрын эх сурвалж болсон агаарын бохирдолоос ангижрахаас гадна, манай улсад химийн аж үйлдвэрийн шинэ салбар үүсч хөгжих бодит нөхцөл бүрдэх юм. Нүүрс, занар, нефть зэрэг байгалийн органик нөөцийн эх үүсвэрийн энергийн төрлөөс гадна, дахин сэргээгдэх химийн энергийн төрлийн судалгаа нь манай улсад ирээдүйд зайлшгүй шаардлагатай юм. Монгол орны нийгэм, эдийн засгийн зайлшгүй хэрэгцээ шаардлага, ирээдүйн хөгжлийн стратегид үндэслэн, энэхүү судалгааны төслийн гол зорилго нь эх орны байгалийн нөөц – хүрэн нүүрсийг химийн ба дулаан-химийн хувирлаар нийлэг түлш, шахмал түлш ба түлшний элементийн системд хувиргах явдал юм. Үүнд судалгааны ажлын үндсэн зорилтуудыг тусган харуулбал:\nМонгол орны хүнд нүүрсустөрөгчдийн нөөцийн цэвэр ашиглалт; Хүрэн нүүрс ба бусад хүнд нүүрсустөрөгчдийг цэвэр нийлэг түлш ба химийн нэгдэлд хувиргах\nМонгол орны хүрэн нүүрснээс утаагүй түлш, шахмал түлш ба металлургийн кокс гаргах технологи бий болгох\nАхуйн түлшний элементийн системийн электрод дахь шинэ төрлийн каталитик процессыг судлах явдал юм.","abstract_eng":"Mongolia has a rich source of natural hydrocarbon resources – lignite, bituminous coal, oil shale and crude oil. The coal is geologically estimated to be approximately more than 160 billion tons. About 50 deposits from the surveyed 200 coal deposits are being utilized in Mongolia. Whereby our country has a huge amount of coal resources, and coal branch is developing fast, its contribution to the gross domestic product leads other industrial areas. However, the contribution from coal industry is related to export income of raw and coking coal trades. Moreover, even though the low rank coal (lignite) composes the most resources of Mongolian coal deposits, its utilization stands in insufficient and poor level. Due to small caloric value, high amount of moisture and cheap price of the lignite, this resource is impossible to export identically as coking coal. On the contrary, the low rank coal is utilized as a source of electric power and heat. And also it could be used as a raw material for synthetic fuel and chemical industries. Furthermore, the necessities of the utilization of low rank coal are not stemmed from economical reason. Another demand to utilize and process the low rank coal is related to drastic air pollution in large cities of our country. It is already mentioned that the most effective way to divorce from air pollution disaster is to supply clean gaseous fuel into population who live in non-centrally heated district. Our country has a possibility to supply the home made high-caloric gaseous fuel not only in domestic area, but also in foreign countries. On the other hand, all of vehicle liquid fuels are imported from neighboring countries. The liquid fuel dependence on foreign country effects negatively on an economic situation even though Mongolia exports his natural resource of crude oil to other country. This situation proves the demand to develop our own technologies to produce energy and fuels efficiently in a home country. Therefore, clean fuel processes to produce smokeless fuel, briquette, synthetic liquid and gas fuels, have attracted much interest from the viewpoints of clean energy production and its technological development in Mongolia. Moreover, it is also actual to study a renewal chemical energy source (fuel cell system) besides the nonrenewable natural resources in our country.","start_date":"2015-06-16T15:00:00","end_date":"2023-07-16T16:00:00","sponsor_id":1255,"sponsor_name":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","performer_id":1216,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим, Цэвэр энергийн технологи хөгжүүлэлтийн лаборатори","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3883,"project_code":"P2020-3883","project_name":"Хар Ямаатын БНГ-ын биологийн олон янз байдлын суурь судалгаа","project_name_eng":"Baseline research of biodiversity of Khar Yamaat NRA","abstract_mn":"2016 онд Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-ийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газар болон Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)-ийн Шинжлэх Ухааны Сургууль (ШУС)-ийн хоорондын хамтын ажиллагаа, ирээдүйн түншлэлийн үйл ажиллагааны нөхцлүүдийг харилцан тохиролцож, зөвшилцсөний үндсэн дээр харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгуулсан.\nСанамж бичгийн хүрээнд 2016 онд Хар ямаатын БНГ-ын менежментийн төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах зорилгоор тус БНГ-т биологийн олон янз байдлын мониторинг судалгааг гүйцэтгэсэн билээ. Мониторинг судалгааны ажлын үр дүнг талууд хэлэлцсэний үндсэн дээр 4 дэх шатны буюу 2019 онд хийх мониторинг судалгааны ажлын хамрах хүрээг тодорхойлсон бөгөөд энэхүү гэрээний хугацаанд дараах чиглэлийн судалгааг Хар ямаатын БНГ болон түүний орчны бүс нутагт хийхээр төлөвлөв. Үүнд:\n\n1.\tХар Ямаатын БНГ-т тарвага сэргээн нутагшуулах ажлын хүрээнд:\ni.\tСүхбаатар аймгийн БОАЖГ-аас сэргээн нутагшуулах ажил явагдсан тохиолдолд хяналт, мониторинг хийх (холбогдох зардлыг тухайн үед нь шийдвэрлэнэ)\n2.\tБиологийн олон янз байдлын мониторинг судалгааны хүрээнд\na.\tУргамлын аймгийн судалгаа\nb.\tЖижиг хөхтөн амьтны судалгаа – Түймрийн дараах бүлгэмдлийн нөхөн сэргээлт\nc.\tШавжийн судалгаа\nd.\tБэлчээрийн төлөв байдлын судалгаа\ne.\tОББЦГ-ын Улаалзаргана дахь мониторинг судалгааны цэгт судалгааны ажлыг эхлүүлэх\n3.\tУур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны эхлэлийг бий болгох\na.\tСөөглөг ургамлын тархац, нягтшилын судалгаа\nb.\tХиймэл дагуулын өгөгдлийг ашиглан С2 болон СН4 судалгааг эхлүүлэх\nc.\tЦаашид Зүүн бүсэд хийх судалгааны ажлын чиглэл, боломжийг тодорхойлох\n4.\tЧадавхижуулалт. 2 сумын 2 багийн иргэдэд судалгааны ажлынхаа үр дүнгээс танилцуулах, мэдээлэл өгөх уулзалт хийх. \n5.\tХар ямаатын суурин судалгааны удаан хугацааны мониторинг судалгааны ерөнхий төлөвлөгөө гаргах","abstract_eng":"In 2016, the WWF Mongolia Program Office and the National University of Mongolia (NUM) School of Science (NS) agreed on the terms of cooperation and future partnership. signed a memorandum.\nUnder the MoU, a biodiversity monitoring study was conducted in Khar Yamaat Nature Reserve in 2016 to ensure the implementation of the Khar Yamaat Nature Reserve Management Plan. Based on the results of the monitoring survey, the parties determined the scope of the fourth phase of monitoring in 2019, and it is planned to conduct the following surveys in Khar Yamaat National Park and its surrounding area during this agreement.","start_date":"2019-05-29T00:00:00","end_date":"2019-12-30T00:00:00","sponsor_id":152,"sponsor_name":"WWF Mongolia Programme Office","performer_id":1334,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Шинжлэх ухааны сургуулийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3880,"project_code":"P2020-3880","project_name":"\"Арипротех\" нэртэй гарааны компани байгуулах төсөл","project_name_eng":"Establishing start-up company \"Ariprotech\"","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь монголчуудын хоол хүнсний уураг, витамины үндсэн эх үүсвэр болох махны гарал үүслийг тодорхойлох бүтээгдэхүүн хөгжүүлэн гаргахад чиглэнэ. Хүнсний бүтээгдэхүүнүүдийн зохицуулагч үйлчлэл нь хүний эрүүл мэндэд асах ихээр нөлөөлж байдаг учраас хүний цусны холестерины төвшинг нэмэгдүүлэх үйлчилгээтэй ямааны махыг холестерины төвшнийг бууруулах үйлчилгээтэй хонины махтай андуурагдаж хэрэглэгдэх байдлыг бууруулахад чухал бүтээгдэхүүн болно.","abstract_eng":"The project aims to develop products to determine the origin of meat, Mongolia's main source of dietary protein and vitamins. Because the regulatory effects of foods have a significant effect on human health, goat meat, which has been shown to increase human blood cholesterol levels, It is an important product in reducing the risk of being confused with cholesterol-lowering mutton.","start_date":"2019-09-29T16:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":1381,"sponsor_name":"МУИС-Инноваци, технологи дамжуулах төв","performer_id":122,"performer_name":"МУИС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3873,"project_code":"P2020-3873","project_name":"Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын баримт бичиг","project_name_eng":"Accounting policy documentation","abstract_mn":"Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал ТӨХХК-ийн нягтлан бодох бүртгэл хөтлөлт, санхүүгийн тайлан гаргалтанд ашиглагдах бодлогын баримт бичгийг СТОУС-ын шаардлага болон холбогдох заавар, журмуудад нийцүүлэн НББ-ийн Ерөнхий болон Тусгай бодлого, НББ-ийн дансны заавар гэсэн хэсэгтэйгээр шинээр боловсруулсан болно.","abstract_eng":"We have performed the Accounting policy for Airport on Khushigiin Khundii Public Owned LLC, accordance with requirements of IFRSs by IASB and relevant accounting regulations and guidance in Mongolia. The Accounting policy consists of two parts, which are General and Special policy and  Accounting guidelines.","start_date":"2019-12-08T16:00:00","end_date":"2020-01-19T16:00:00","sponsor_id":1278,"sponsor_name":"Бусад","performer_id":1238,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, БС","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3884,"project_code":"P2020-3884","project_name":"Монгол-Солонгосын дипломат харилцааны 30 жил: Хэл соёлын харилцаа","project_name_eng":"30 Years of Diplomacy between Korea-Mongolia: Language and Cultural Exchange","abstract_mn":"The project was supported by the 2020 Korean Studies Grant Program of the Academy of Korean Studies (AKS-2020-C18). \n\nЭнэхүү төсөл Солонгос судлалын академиас 2020 оны Гадаадын солонгос судлалыг дэмжих төслийн хүрээнд дэмжигдсэн болно. Төслийн хүрээнд 2020 оны 7 сарын 9-10 нд Олон улсын онлайн хурал зохион байгуулна. 2020 10 сард монгол-солонгос хэл, соёлын судалгааны талаарх тайланг Солонгос судлалын академид илгээнэ. Төслийн хүрээнд Солонгос-монголын дипломат харилцааны 30 жил: хэл, соёлын харилцаа гэсэн ном хэвлэгдэнэ.","abstract_eng":"The project was supported by the 2020 Korean Studies Grant Program of the Academy of Korean Studies (AKS-2020-C18). \n\nThe organizing committee is kindly inviting you to participate in international conference on « 30 Years of Diplomacy between Korea-Mongolia: Language and Cultural Exchange » that will take place on 09-11 July 2020 at National University of Mongolia, Ulaanbaatar, Mongolia.","start_date":"2020-05-18T00:00:00","end_date":"2020-10-29T16:00:00","sponsor_id":1384,"sponsor_name":"Academy of Korean Studies","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3862,"project_code":"P2020-3862","project_name":"Цахилгаан соронзон орон ургамлын стресс тэсвэрлэх чадварыг  зохицуулах механизмын судалгаа","project_name_eng":"Study of regulation mechanism of Electromagnetic fields on plant stress resistance","abstract_mn":"Монгол улсын Шинжлэх Ухаан Технологийг 2007-2020 онд хөгжүүлэх Мастер төлөвлөгөөнд \"Нийгэм эдийн засгийн тэргүүлэх салбарын нэг ХАА-г (хөдөө аж ахуй) хөгжүүлэхэд биотехнологи болон физик, химийн салбар дундын шинжлэх ухааны ололтыг ашиглах, түүнчлэн суурь судалгааг шинэ мэдлэг, шинэ дэвшилтэт технологи инновацийн санаа сэдлийг бий болгох түвшинд хөгжүүлэх\" гэсэн чухал зорилтыг дэвшүүлсэн. Хүн төрөлхтний өмнө тулгарч буй газар тариалан, хүнсний эх үүсвэрийн нөөцийн болон генетик өөрчлөлтөнд (genetic modified organism-GMO) ороогүй органик бүтээгдэхүүний хэрэглээний хомсдолыг шийдвэрлэхэд биотехнологи, физик, химийн салбар шинжлэх ухаан, шинэ дэвшил, хөгжлийг авчирaх гол найдвар болж байгаа бөгөөд судлаачид энэ чиглэлд эрчимтэй ажиллаж байна. \nСүүлийн жилүүдэд химийн болон генетик инженерчлэлийн аргаар ургамлын өсөлт хөгжил, стресс тэсвэрлэх чадварыг сайжруулах судлгаа, тухайлбал ус чийг, температур, давсны нөлөө, мөн хортон шавьжид өртөх гэх мэт орчны стресст тэсвэрлэх чадварыг өөр организмын ген шилжүүлэн суулгах, өөрөөр хэлбэл генийн өөрчлөлтөнд оруулах, эсвэл химийн бордоо ашиглах туршилт өргөнөөр хийгдэж ирлээ. Гэвч эсрэгээр хүн төрлөхтөн химийн бордоо, генийн өөрчлөлтөнд орсон ургамлын бүтээгдэхүүнээс татгалзах хандлага эрчимжиж байна. Иймээс ХАА-н гарц арвин, хүн амьтны биед элдэв гаж нөлөөгүй бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхийн тулд хор хөнөөлгүй аргаар ургамлын стресс тэсвэрлэх чадварыг нэмэгдүүлэх зорилт эрдэмтдийн өмнө чухлаар тавигдаж байна. Энэ асуудлыг шийдэхэд физик хүчин зүйл болох цахилгаан соронзон орноор үйлчилж ургамлын стресс тэсвэрлэх чавдарыг нэмэгдүүлэх боломж, арга зүйг судалж тогтоох нь ихээхэн ач холбогдолтой гэж дэлхийн эрдэмтэд үзэж, энэ чиглэлийн судалгаа судлаачдын анхаарлыг татаж байна. Хэт бага давтамжийн цахилгаан соронзон орон байгальд ээлтэй, амьд организмд хоргүй, био зохицуулгын өндөр үүрэгтэй байх давуу талтай","abstract_eng":"Монгол улсын Шинжлэх Ухаан Технологийг 2007-2020 онд хөгжүүлэх Мастер төлөвлөгөөнд \"Нийгэм эдийн засгийн тэргүүлэх салбарын нэг ХАА-г (хөдөө аж ахуй) хөгжүүлэхэд биотехнологи болон физик, химийн салбар дундын шинжлэх ухааны ололтыг ашиглах, түүнчлэн суурь судалгааг шинэ мэдлэг, шинэ дэвшилтэт технологи инновацийн санаа сэдлийг бий болгох түвшинд хөгжүүлэх\" гэсэн чухал зорилтыг дэвшүүлсэн. Хүн төрөлхтний өмнө тулгарч буй газар тариалан, хүнсний эх үүсвэрийн нөөцийн болон генетик өөрчлөлтөнд (genetic modified organism-GMO) ороогүй органик бүтээгдэхүүний хэрэглээний хомсдолыг шийдвэрлэхэд биотехнологи, физик, химийн салбар шинжлэх ухаан, шинэ дэвшил, хөгжлийг авчирaх гол найдвар болж байгаа бөгөөд судлаачид энэ чиглэлд эрчимтэй ажиллаж байна. \nСүүлийн жилүүдэд химийн болон генетик инженерчлэлийн аргаар ургамлын өсөлт хөгжил, стресс тэсвэрлэх чадварыг сайжруулах судлгаа, тухайлбал ус чийг, температур, давсны нөлөө, мөн хортон шавьжид өртөх гэх мэт орчны стресст тэсвэрлэх чадварыг өөр организмын ген шилжүүлэн суулгах, өөрөөр хэлбэл генийн өөрчлөлтөнд оруулах, эсвэл химийн бордоо ашиглах туршилт өргөнөөр хийгдэж ирлээ. Гэвч эсрэгээр хүн төрлөхтөн химийн бордоо, генийн өөрчлөлтөнд орсон ургамлын бүтээгдэхүүнээс татгалзах хандлага эрчимжиж байна. Иймээс ХАА-н гарц арвин, хүн амьтны биед элдэв гаж нөлөөгүй бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхийн тулд хор хөнөөлгүй аргаар ургамлын стресс тэсвэрлэх чадварыг нэмэгдүүлэх зорилт эрдэмтдийн өмнө чухлаар тавигдаж байна. Энэ асуудлыг шийдэхэд физик хүчин зүйл болох цахилгаан соронзон орноор үйлчилж ургамлын стресс тэсвэрлэх чавдарыг нэмэгдүүлэх боломж, арга зүйг судалж тогтоох нь ихээхэн ач холбогдолтой гэж дэлхийн эрдэмтэд үзэж, энэ чиглэлийн судалгаа судлаачдын анхаарлыг татаж байна. Хэт бага давтамжийн цахилгаан соронзон орон байгальд ээлтэй, амьд организмд хоргүй, био зохицуулгын өндөр үүрэгтэй байх давуу талтай","start_date":"2018-12-30T16:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3893,"project_code":"P2020-3893","project_name":"Биологийн аргаар бактерийн эсрэг идэвхт нано бөөм нийлэгжүүлэх судалгаа","project_name_eng":"Биологийн аргаар бактерийн эсрэг идэвхт нано бөөм нийлэгжүүлэх судалгаа","abstract_mn":"Хүн төрөлхтний өдөр тутмын амьдралд нанотехнологи нэвтрэн орсоор байна. Ялангуяа анагаах ухаан болон технологийн салбарт нанотехнологи өндөр дэвшилтүүдийг авчирсан. Нано бөөм нь нанотехнологийн судалгааны гол цөмд тооцогддог. Одоо цагт судлаачид нано бөөмийг хүрээлэн буй орчинд илүү ээлтэй замаар гарган авахад анхаарлаа хандуулж байна. Нано бөөм гадаргуугийн талбай, хэмжээ, хэлбэрээрээ бусад балк материалуудаас ялгарч чаддаг. Энэ онцгой чанарын улмаас нано бөөмийн хэрэглээ өргөн хүрээтэй байдаг (Kumar, S. Prem; , S. Rubavathi; , J. Philip Robinson, 2017). Манай гариг дээр мөнгө нь цэвэр болон нэгдэл байдлаар тохиолддог ба мөнгө дэлхий дээр алтнаас 20 дахин их байдаг. Мөн цахилгаан болон дулааныг бүх металлаас илүү сайн дамжуулдаг. Мөнгө нь Ag0, Ag+2, Ag+3 исэлдлийн зэрэгтэй. Ag0 ба Ag+2 исэлдлийн зэрэгтэй мөнгө түгээмэл олддог тогтвортой металл, харин Ag+3 нь усан орчинд тогтворгүй байдаг (M Ramya, M.S.S., 2012). Мөнгө усанд уусдаггүй, харин мөнгөний нитрат (AgNO3) болон хлорт мөнгө нь усанд уусдаг (ДЭМБ, 2002). Мөнгийг мэс заслын багаж хэрэгсэл, хиймэл эрхтэн хийхэд, зоосны үйлдвэрлэлд ашигладаг. Усанд уусдаг мөнгөний нэгдлийг сэтгэл мэдрэлийн эмгэг, татаж унах өвчин, никотины хамаарал, тэмбүү, заг хүйтэн өвчнийг анагаахад хэрэглэдэг. Анагаахын салбар, хуванцар бүтээгдэхүүн болон нэхмэл эдлэлийн салбарт мөнгөний хэрэгцээ, хэрэглээ улам нэмэгдэж байна (M Ramya, M.S.S., 2012). \nНано бөөмийг физик болон химийн аргаар нийлэгжүүлдэг. Физик, химийн аргаар их хэмжээний нано бөөмийг богино хугацаанд гарган авах боломжтой боловч хортой нэгдэл ашигладаг, эдийн засгийн хувьд өртөг өндөртэй учраас хэрэглээ хязгаарлагдмал байдаг. Сүүлийн үед биологийн аргаар нано бөөмийг нийлэгжүүлэх ойлголт шинжлэх ухааны салбарт хүчтэй орж ирж байна (Garima Singhal, R.B., Kunal Kasariya, Ashish Ranjan Sharma, Rajendra Pal Singh, 2011). Одоогийн байдлаар нано бөөмийг биологийн аргаар нийлэгжүүлэхэд зөвхөн бактери, мөөг болон ургамлыг ашиглаж байна (Mukherjee P, A.A., Mandal DS, Senapati S, Sainkar R, Khan MI, Parishcha R, Ajaykumar PV, Alam M, Kumar R, Sastry M, 2001) (Spring H, S.K., 1995). Ургамал, мөөг болон бактерийг ашиглаж нано бөөмийг гарган авах боломжийн талаар судалгаа эрчимтэй хийгдэж байна. Ургамал нь металлыг нано хэмжээст партикл болгон барьдаг нэгдлүүдийг (каппинг агент) агуулдаг бөгөөд нийлэгжүүлэх процесс нь байгальд хоргүй учраас илүү давуу талтай. Мөн ургамлыг ашиглан нано бөөмийг нийлэгжүүлэх нь микроорганизмаар нийлэгжүүлэхэд гарах зардалтай харьцуулахад илүү бага байдаг. Тэжээлт орчныг бэлтгэх, микроорганизмыг тусгаарлах зэрэг зардлууд үүнд багтдаг (Garima Singhal, R.B., Kunal Kasariya, Ashish Ranjan Sharma, Rajendra Pal Singh, 2011).  Судлаачид ургамалд агуулагдах антиоксидант шинж чанартай, фитохимүүд болох флавоноид, алкалоид, танин, фитостерол гэх мэт нэгдлүүд нь нано бөөмийг нийлэгжүүлэхэд оролцдог болохыг судалсан байдаг (Jha, A., Prasad, K, Prasad, K, Kulkarni, AR, 2009).","abstract_eng":"Хүн төрөлхтний өдөр тутмын амьдралд нанотехнологи нэвтрэн орсоор байна. Ялангуяа анагаах ухаан болон технологийн салбарт нанотехнологи өндөр дэвшилтүүдийг авчирсан. Нано бөөм нь нанотехнологийн судалгааны гол цөмд тооцогддог. Одоо цагт судлаачид нано бөөмийг хүрээлэн буй орчинд илүү ээлтэй замаар гарган авахад анхаарлаа хандуулж байна. Нано бөөм гадаргуугийн талбай, хэмжээ, хэлбэрээрээ бусад балк материалуудаас ялгарч чаддаг. Энэ онцгой чанарын улмаас нано бөөмийн хэрэглээ өргөн хүрээтэй байдаг (Kumar, S. Prem; , S. Rubavathi; , J. Philip Robinson, 2017). Манай гариг дээр мөнгө нь цэвэр болон нэгдэл байдлаар тохиолддог ба мөнгө дэлхий дээр алтнаас 20 дахин их байдаг. Мөн цахилгаан болон дулааныг бүх металлаас илүү сайн дамжуулдаг. Мөнгө нь Ag0, Ag+2, Ag+3 исэлдлийн зэрэгтэй. Ag0 ба Ag+2 исэлдлийн зэрэгтэй мөнгө түгээмэл олддог тогтвортой металл, харин Ag+3 нь усан орчинд тогтворгүй байдаг (M Ramya, M.S.S., 2012). Мөнгө усанд уусдаггүй, харин мөнгөний нитрат (AgNO3) болон хлорт мөнгө нь усанд уусдаг (ДЭМБ, 2002). Мөнгийг мэс заслын багаж хэрэгсэл, хиймэл эрхтэн хийхэд, зоосны үйлдвэрлэлд ашигладаг. Усанд уусдаг мөнгөний нэгдлийг сэтгэл мэдрэлийн эмгэг, татаж унах өвчин, никотины хамаарал, тэмбүү, заг хүйтэн өвчнийг анагаахад хэрэглэдэг. Анагаахын салбар, хуванцар бүтээгдэхүүн болон нэхмэл эдлэлийн салбарт мөнгөний хэрэгцээ, хэрэглээ улам нэмэгдэж байна (M Ramya, M.S.S., 2012). \nНано бөөмийг физик болон химийн аргаар нийлэгжүүлдэг. Физик, химийн аргаар их хэмжээний нано бөөмийг богино хугацаанд гарган авах боломжтой боловч хортой нэгдэл ашигладаг, эдийн засгийн хувьд өртөг өндөртэй учраас хэрэглээ хязгаарлагдмал байдаг. Сүүлийн үед биологийн аргаар нано бөөмийг нийлэгжүүлэх ойлголт шинжлэх ухааны салбарт хүчтэй орж ирж байна (Garima Singhal, R.B., Kunal Kasariya, Ashish Ranjan Sharma, Rajendra Pal Singh, 2011). Одоогийн байдлаар нано бөөмийг биологийн аргаар нийлэгжүүлэхэд зөвхөн бактери, мөөг болон ургамлыг ашиглаж байна (Mukherjee P, A.A., Mandal DS, Senapati S, Sainkar R, Khan MI, Parishcha R, Ajaykumar PV, Alam M, Kumar R, Sastry M, 2001) (Spring H, S.K., 1995).Ургамал, мөөг болон бактерийг ашиглаж нано бөөмийг гарган авах боломжийн талаар судалгаа эрчимтэй хийгдэж байна. Ургамал нь металлыг нано хэмжээст партикл болгон барьдаг нэгдлүүдийг (каппинг агент) агуулдаг бөгөөд нийлэгжүүлэх процесс нь байгальд хоргүй учраас илүү давуу талтай. Мөн ургамлыг ашиглан нано бөөмийг нийлэгжүүлэх нь микроорганизмаар нийлэгжүүлэхэд гарах зардалтай харьцуулахад илүү бага байдаг. Тэжээлт орчныг бэлтгэх, микроорганизмыг тусгаарлах зэрэг зардлууд үүнд багтдаг (Garima Singhal, R.B., Kunal Kasariya, Ashish Ranjan Sharma, Rajendra Pal Singh, 2011).  Судлаачид ургамалд агуулагдах антиоксидант шинж чанартай, фитохимүүд болох флавоноид, алкалоид, танин, фитостерол гэх мэт нэгдлүүд нь нано бөөмийг нийлэгжүүлэхэд оролцдог болохыг судалсан байдаг (Jha, A., Prasad, K, Prasad, K, Kulkarni, AR, 2009).","start_date":"2017-12-30T16:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1368,"performer_name":"Монгол Улсын Их сургууль, Эрдэм шинжилгээ инновацийн хэлтэс","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3612,"project_code":"P2018-3612","project_name":"Дэвшилтэд энергийн соронзон материалын онолын судалгаа","project_name_eng":"Theoretical study of Advanced Energy related Magnetic Materials","abstract_mn":"Our research project will be focused on the study to find candidate materials with the applications of spintronics and topological insulators within the advanced energy related magnetic materials, and their magnetic property, magnetic anisotropy and magnetostriction. The project consists of three parts and we will be published one article as first and corresponding author or two articles as co - author.","abstract_eng":"Our research project will be focused on the study to find candidate materials with the applications of spintronics and topological insulators within the advanced energy related magnetic materials, and their magnetic property, magnetic anisotropy and magnetostriction. The project consists of three parts and we will be published one article as first and corresponding author or two articles as co - author.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2019-12-29T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":188,"performer_name":"МУИС-ШУС-БУС-Физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3903,"project_code":"P2020-3903","project_name":"Газрын тосоор бохирдсон хөрсийг цэвэрлэх биоремедацийн аргын хагас-үйлдвэрлэлийн туршилт","project_name_eng":"Outdoor pilot experiment of bioremediation options for crude oil-contaminated soil","abstract_mn":"Өмнө жил гүйцэтгэсэн төсөлт ажлын хүрээнд Дорнод аймгийн Тамсагбулагийн газрын тосны орд газрын бохирдсон хөрснөөс нүүрс-ус төрөгчдийг задлах чадвартай бактерийн бүлгэмдлийг ялган авч, генийн инженерчлэлийн аргаар төрөл зүйлийг танин тогтоох ажлыг хийсэн. Уг бактерийн бүлгэмдлийн шингэн өсгөврийг хаягдал материал (малын бууц, модны үртэс) хамт хэрэглэн лабораторийн орчинд амжилттай туршсан билээ.\nЭнэ жил төрөл зүйлийг танин тодорхойлсон дээрх бактерийн бүлгэмдлийн шингэн өсгөврийг хаягдал материал (малын бууц, модны үртэс) хамт хэрэглэн Дорнод аймагт хагас-үйлдвэрлэлийн туршилт хийх гэж байна.","abstract_eng":"Last year’ project was aimed to isolate and identify indigenous oil-degrading bacterial species in contaminated soil sampled from Tamsagbulag oil field in Dornod province, Mongolia and carry out lab-scale bioremediation experiment. Recently our goal was achieved. Results are very promising. Therefore, scale-up experiment using the indigenous active bacteria is necessary to perform at outdoor condition prior to implement on site of Tamsagbulag oil field.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1265,"sponsor_name":"Korea Institute of Science and Technology","performer_id":1210,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Химийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3874,"project_code":"P2020-3874","project_name":"Linear algebra with applications, W.Keith Nicholson сурах бичгийн орчуулга","project_name_eng":"Linear algebra with applications, W.Keith Nicholson translation","abstract_mn":"Шугаман Алгебр нь математик, байгалийн ухаан, инженерчлэл, эдийн засаг, нийгмийн ухаан зэрэг олон салбарт өргөн хэрэглэгддэг ойлголтууд болон тэдгээрийн суурь ойлголтуудыг багтаадаг МУИС-ийн ШУС-ийн Байгалийн Ухааны Салбарын суурь хичээл юм. Либерал арт үзэл баримтлалд тохирсон олон улсын их дээд сургуулийн сурах бичгийн стандартад нийцсэн шугаман алгебрын сурах бичиг монгол хэл дээр байхгүй байгаа нь монгол оюутнуудын хувьд эх хэл дээрээ суралцах хэрэгцээг хангаж чадахгүй байна. Суралцагч эх хэл дээрээ үндсэн курсыг суралцах нь мэргэжлийн курсүүдыг амжилттай судлахад ихээхэн ач холбогдолтой юм. Тухайлбал математик хѳтѳлбѳрийн хичээлүүдийн залгамж холбоог харахад Шугаман Алгебр хичээл нь  мэргэжлийн 6-н хичээлийн ѳмнѳ заавал судлах хичээл байдаг. \nУг ном нь А4 хэмжээтэй, 680 хуудас ном бөгөөд нээлттэй эхтэй, дэлхий шилдэг сургуулиудад хэрэглэгддэг бѳгѳѳд тухайлбал Kaнадын Торонто Их Сургуулийн шугаман алгебр хичээлд хэрэглэгдэж байгаа.","abstract_eng":"Linear Algebra is a basic course in the Natural Sciences of the National University of Mongolia, which includes concepts that are widely used in many fields such as mathematics, science, engineering, economics, and social sciences. There is no linear algebra textbook in Mongolian that meets the standards of international university textbooks in line with the liberal art concept, which does not meet the needs of Mongolian students to study in their mother tongue. Learning a basic course in the student's mother tongue is critical to the success of professional courses. For example, in the context of the continuity of mathematics courses, Linear Algebra is a compulsory subject before six professional subjects.\nThe book has 680 pages long (A4) and is open source and is used in some of the best universities in the world, including the University of Toronto in Canada.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2020-05-13T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1292,"performer_name":"МУИС Математикийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3790,"project_code":"P2020-3790","project_name":"“Морстэп” – Нүүдэл, шилжилт хөдөлгөөний эрсдэлд: Монгол орны тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалах”","project_name_eng":"More step - Mobility at risk: Sustaining the Mongolian Steppe Ecosystem","abstract_mn":"“МОРСТЭП” – Нүүдэл, шилжилт хөдөлгөөний эрсдэлд: Монгол орны тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалах” төсөл нь Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улс (ХБНГУ)-ын Боловсрол, Судалгааны Яамны санхүүжилтээр Монгол Улс ба ХБНГУ-ын шинжлэх ухааны олон байгууллагуудын хамтарсан салбар хоорондын судалгааны төсөл юм. \nТөслийн зорилго\n“МОРСТЭП”  төслийн үндсэн зорилго нь нийгмийн болон экологийн шинжлэх ухааныг нэгтгэн улмаар Монгол орны тал хээрийн экосистемийн экологийн шилжилтийн утга (ecological tipping point)–ыг нөхцөлдүүлж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлоход оршино. Үүнээс гадна энэхүү төсөл нь тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг сайжруулах, улмаар экосистемийн экологийн шилжилтийн утгад хүрэхэд үлдсэн цаг хугацааг тодорхойлно. Экосистемийн эргэлт буцалгүй өөрчлөгдөх шилжилтээс урьдчилан сэргийлэх, тал хээрийн тогтвортой байдлыг хангахын тулд энэхүү төсөл бодлого боловсруулж, шийдвэр гаргагчид, мөн олон оролцогч талуудад зориулсан зөвлөмж боловсруулахад уг төслийн үйл ажиллагаа чиглэгдэнэ. Энэхүү төслийн хүрээнд нийгэм, эдийн засгийн өөрчлөлт зэрлэг амьтан ба малын нүүдлийн хэв маяг, малчдын нүүдлийн өв соёл, ёс заншилд хэрхэн нөлөөлж буйг онцгойлон судлах ба улмаар энэ төслийг хэрэгжүүлснээр Монгол орны тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалахад чухал хувь нэмэр оруулах ач холбогдолтой.","abstract_eng":"We aim to identify and assess the role of current societal transformation processes for\nthe Mongolian Steppe Ecosystem by determining the tipping point of the ecosystem with regard to\nabundance and mobility of both wild and domestic herbivores. We thus explicitly consider socialecological\ninteractions and dependencies between nature and society. The key goals of our research\nare\n1) to assess the effects of the key drivers of current societal transformations – urbanization,\nchanging nomadic lifestyles, and economic development – on Mongolian rangelands\nas a social-ecological system,\n2) to identify the key regulating mechanisms for mobility and their interactions that could\nlead to a tipping point with regard to herbivore abundance,\n3) to identify a set of indicators capable of assessing the system state with regard to the\ntipping point, and\n4) synthesize and identify management measures\nThus, MORE STEP will answer key questions concerning important feedback loops within the\nMSE: How are changes in the social-ecological setting of the MSE affecting mobility of wildlife and\nherders/livestock? How do these social-ecological changes interact with vegetation dynamics and\nclimate change? Could these system alterations together result in feedback loops that ultimately\nlead to a tipping point with respect to irreversible loss of abundance of large mammalian herbivores\nand, thereby, resources for the rural population? MORE STEP will provide a better understanding\nof the interrelation between natural processes (migration of wildlife species, vegetation\ndegradation) and societal processes (e.g. urbanization, change in nomadic livelihoods in Mongolia,\nlocal provision of public services). We will identify mechanisms and recommend policy options by\nwhich sustained long-distance animal movements and nomadic pastoralism can co-exist with economic\ndevelopment, ultimately envisaging pathways of sustainable development.","start_date":"2018-12-31T16:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":1278,"sponsor_name":"Бусад","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3887,"project_code":"P2020-3887","project_name":"Монгол-Хятадын ЧХХ-ийн нөлөөллийг үнэлэх","project_name_eng":"Impact assessment of Mongolia-China FTA","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь салбар хоорондын тэнцлийн шинжилгээний динамик загварт тулгуурлан Монгол болон Хятад улсын хооронд Чөлөөт худалдааны хэлэлцээр (ЧХХ) байгуулсан нөхцөлд Монголын эдийн засгийн салбаруудад үзүүлэх нөлөөллийг Чөлөөт худалдааны хэлэлцээрийн хувилбаруудаар үнэлэх зорилготой юм. \n\nТооцоолж болох ерөнхий тэнцвэрийн динамик загвар буюу салбар хоорондын тэнцлийн шинжилгээний динамик загварчлал нь худалдааны гэрээ хэлэлцээр болон худалдаатай холбоотой бусад судалгаануудад бодлогын өөрчлөлтийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг судлахад өргөнөөр ашиглагддаг. Энэхүү судалгаанд Монголын эдийн засгийг 9 салбар болон бүтээгдэхүүнд хуваан ангилсан хамгийн сүүлийн үеийн статистикийн мэдээллийг ашигласан болно.","abstract_eng":"The purpose of this project is to analyze the possible impacts of Mongolia - China Free trade agreement (Mongolia – China FTA) on various sectors of the economy in Mongolia under different possible FTA scenarios by using dynamic computable general equilibrium model (DCGE).\n\nDCGE model has been extensively used in free trade agreements and other trade related studies to evaluate the economy-wide potential impact of economic policy reforms. Current study uses latest national statistical database, which includes 9 tradable commodities and sectors of the Mongolian economy.","start_date":"2019-07-14T00:00:00","end_date":"2020-10-09T00:00:00","sponsor_id":1247,"sponsor_name":"Европын холбоо","performer_id":7,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3898,"project_code":"P2020-3898","project_name":"Шинэ мэдлэг, оюуны өмч дээр тулгуурласан инновацийн хөгжлийн стратегийг боловсруулахад чиглэгдсэн цогц судалгаа ба хөгжүүлэлтийн бодлогын зөвлөмж боловсруулах","project_name_eng":"Comprehensive research and development policy recommendations for developing innovation strategies based on new knowledge and intellectual property","abstract_mn":"Инновацийн системийн оролцогч талуудын санаа бодол, тулгамдаж буй асуудал, бодит эрэлт хэрэгцээг тодорхойлох судалгаа хийж,  инновацийн хэрэгжилтийн өнөөгийн байдал, цаашдын хөгжлийн стратегийн талаар бодлогын зөвлөмж боловсруулахад зөвлөх зорилготой. Судалгаанд In Depth Interview  арга хэрэглэн мэдээлэл цуглуулсан. Ярилцлагыг хагас бүтэцчилэгдсэн байдлаар зохион байгуулсан.  Инновацийн системийн оролцогч талуудыг 1/ бодлого боловсруулагч тал, 2/ бодлогыг хэрэгжүүлэгч тал, 3/ мэдлэг бүтээгч тал, 4/ мэдлэгийг хэрэглэгч тал гэж ангилан нийт 21 байгууллагын төлөөллүүдийг хамруулсан. Ярилцлагын явцын дуу хоолойг бичиж баримтжуулсан. Ярилцлагын бичлэгүүдийг шивсэн. Ярилцлагын мэдээлэлд боловсруулалт хийхдээ түлхүүр үгээр биш харин нэг бүрчлэн уншиж судлан түлхүүр санаануудыг түүж, тэдгээрийг ололттой талууд, тулгамдсан асуудлууд, санал зөвлөмжүүд гэж ангилсан. Тулгамдсан асуудлуудаа мөн хууль эрх зүй, старт-апын экосистем, санхүүжилт, мэдлэг ба хүний нөөц, өмчлөл, хамтын ажиллагаа, улс төрийн орчин гэж бүлэглэж үзсэн. Оролцогч талууд болон асуудлын бүлэглэлээр кодчилол үүсгэн боловсруулалт хийж дүгнэсэн. Үр дүнд үндэслэн инновацийг хөгжүүлэх стратегийн хувилбаруудыг дэвшүүлсэн.\nИнновацийн бодлого нь прагматик байх үзэл баримтлалд тулгуурлан 1/ Шинэ санаачлага гаргагчдыг зохих урамшуулал, механизмаар дэмжих чиглэлээр хийх үйл ажиллагаанууд, 2/ Шинэ санаачлагыг хэрэгжүүлэхэд тулгарч буй бэрхшээлийг арилгах чиглэлээр хийх үйл ажиллагаанууд, 3/ Судалгаа шинжилгээ хийх дэд бүтцийг байгуулах чиглэлээр хийх үйл ажиллагаанууд, 4/ Боловсролын системээр дамжуулан бүтээлч, хүлээн авагч хүн амыг бий болгох чиглэлээр хийх үйл ажиллагаанууд гэсэн чиглэлээр бодлогыг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаануудыг санал болгосон.","abstract_eng":"The purpose is to conduct research to identify the views, challenges, and real needs of the stakeholders of the innovation system, to determine the current status of innovation implementation, and to advise on policy recommendations for future development strategies. Data were collected using the In Depth Interview method. The interview was conducted in a semi-structured manner. The participants of the innovation system were classified as 1 / policy maker, 2 / policy implementer, 3 / knowledge creator, and 4 / knowledge user, and included representatives of 21 organizations. Voices of the interview were recorded and documented. Interview recordings typed. The interview information was processed not by keywords, but by individual reading and key ideas, which were categorized as strengths, challenges, and recommendations. Issues are also grouped into legal, start-up ecosystems, funding, knowledge and human resources, ownership, cooperation, and the political environment. Encoding was developed by stakeholders and problem groups. Based on the results, strategic options for innovation development were proposed.\nBased on the concept of pragmatic innovation policy, the following policy implementation activities are proposed\n1 / Activities to support innovators through appropriate incentives and mechanisms,\n2 / activities to address the challenges of implementing the initiative,\n3 / Activities to build research infrastructure,\n4 / Activities to create a creative and receptive population through the education system.","start_date":"2019-10-08T16:00:00","end_date":"2019-12-08T16:00:00","sponsor_id":1286,"sponsor_name":"Үндэсний брэндийн бодлогын зөвлөл","performer_id":1388,"performer_name":"Судалгаа, зөвлөх үйлчилгээний Эм Эм Си Жи ХХК","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3901,"project_code":"P2020-3901","project_name":"Монголын их сургуулиудын хүнс хөдөө аж ахуйн магистрийн цахим сургалтыг дэмжих","project_name_eng":"Educational support to the Universities of Mongolia","abstract_mn":"МУИС, ШУТИС, ХААИС дээр хэрэгжиж байгаа, эсвэл шинээр хэрэгжүүлэх хүнс, ХАА чиглэлийн магистрийн хөтөлбөрийг цахим хэлбэрт оруулах боловсролын болон техник технологийн дэмжлэг үзүүлэх. Төсөл хэрэгжүүлэх явцад цахим контент боловсруулах боловсон хүчний ур чадварыг бэхжүүлэх, дээрх гурван сургуулийн оюутны мэргэжил - карьер төвийн үйл ажиллагааг тогтвортой болгох эсвэл дэмжлэг үзүүлэх.","abstract_eng":"Le projet concerne des demandes universitaires qui se placent pour partie dans un contexte national.\n1° - CADRE NATIONAL : sécurité alimentaire. Relance production agricoles et transformations agroalimentaires. Demande cadres compétents.\n- Besoins alimentaires population mongole, principalement localisée capitale (60% Ulaanbaatar) assurée par importations (Chine, Russie) coûteuses pour l’Etat (subvention) est de qualité (notamment sanitaire) défectueuses.\n- Face à cette situation, l’Etat a lancé 2 programmes d’envergure visant la réduction de dépendance alimentaire.\n+ Programme cadre (2013-2023) confié au Ministry Food and Agriculture (MOFA) comportant :\n-intensification productions végétales compatibles avec climat rigoureux Mongolie et\naccroissement élevage bovin laitier,\n-soutien à amélioration qualité des produits carnés, aliments traditionnels mongols.\n+ Programme financé (2014-2020) par Banque Asiatique de Développement (BASD) orienté vers :\n-création de fermes laitières modernes proches de la capitale (Centre de consommation),\nd’abattoirs ; réorganisation du réseau d’approvisionnement (transport, collecte lait-viande et\nlégumes),\n-soutien à l’industrie agroalimentaire, secteur économique important (40% total industr.).\n- Ces activités s’appuient, pour des actions de vulgarisation, sur des organismes de développement public (Centres régionaux MOFA ; NAMAC ; INRAE) ou privés (ONG, Gères, Caritas…).\n- Cette relance génère une demande supplémentaire de cadres compétents ayant double compétence : technique et économique en sciences agraires-élevage et sciences agroalimentaires.","start_date":"2018-10-29T00:00:00","end_date":"2022-05-19T16:00:00","sponsor_id":1247,"sponsor_name":"Европын холбоо","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3557,"project_code":"P2018-3557","project_name":"Монгол орны шавьжийн олон янз байдал","project_name_eng":"Diversity of insects in Mongolia","abstract_mn":"Монгол оронд нийт 24 багт хамаарах 12.000 орчим зүйлийн шавьж тэмдэглэгдсэн бөгөөд тэдгээрийн зонхилох хэсгийг буюу 60 гаруй хувийг Coleoptera, Diptera, Hymenoptera, Lepidoptera, Homoptera, Hemiptera зэрэг багт хамаарах бүрдүүлдэг (Хүснэгт 1). Гэвч тус орны шавьжийн олонхи бүлэг хангалттай судлагдаагүй бөгөөд далд орчинд амьдардаг, өчүүхэн жижиг биетэй олон төрөл зүйл өнөөг хүртэл илрээгүй хэвээр байна. Монгол орон байгалийн янз бүрийн бүс бүслүүртэй, олон янзын амьдрах орчныг агуулсан, том газар нутагтай, геологийн түүхийн хувьд эртний үүсэлтэй зэрэг нөхцлүүдийг авч үзвэл цаашид олон төрөл зүйл шинээр илэрч бүртгэгдэх боломжтой.","abstract_eng":"The insect fauna of Mongolia is consists about 12,000 species belonging to 24 orders. The majority of the fauna is consisted by such orders, as Coleoptera, Diptera, Hymenoptera, Lepidoptera, Homoptera and Hemiptera, which comprise more than 60% of total species in the country (Table 1). However, it should note that most groups of insects have not been studied sufficiently, and the great proportion of non-described species is due to their small size, cryptic life form and also to the difficulty of identifying them. Mongolia is a rather large country incorporating various geographical regions and climatic zonations, consequently it would be expected that a large number of additional species and new records to be expected to occur in this country.","start_date":"2018-01-28T16:00:00","end_date":"2020-12-27T16:00:00","sponsor_id":75,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль, БНСУ-ын Kyung Hee University","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3820,"project_code":"P2020-3820","project_name":"\"Дэлхийн соёл иргэншил\" хичээлийн сурах бичиг бичих төсөл","project_name_eng":"Project of  Writing \"World Civilization\" textbook","abstract_mn":"Төслийн товч танилцуулга\nТөслийн нэр, бүртгэлийн дугаар\t МУИС-ийн ерөнхий суурь “Дэлхийн соёл иргэншил” хичээлийн сурах бичиг зохиох төсөл\nУдирдагчийн бүтэн овог, нэр, регистрийн дугаар\tДаваасүрэнгийн Ундрах,  ХА77040962\nГүйцэтгэгчдийн нэрс, регистрийн дугаар, албан тушаал:\t\n\tД.Баярсайхан,  ХГ 58010763, Түүхийн тэнхимийн зөвлөх профессор \n\tЦ.Баттулга,  БЮ 68031539,  Ази судлалын тэнхимийн  профессор\n\tБ.Алтангүл, ШЕ 72031901, Европ судлалын тэнхимийн  профессор\n\tС.Булгантамир, АЮ 79070362 Европ судлалын тэнхимийн эрхлэгч\n\tР.Батсүрэн, ЧК 75021926 Их Британи, Америк судлалын тэнхимийн  дэд профессор\n\tС.Дэмбэрэл ЧБ 69030410, Философи шашин судлалын тэнхимийн ахлах багш \n\tГ.Эрдэнэчимэг,  ХП68073007, Ази судлалын тэнхимийн ахлах багш \n\tЛ.Солонго, ХЕ 81050308,  Ази судлалын тэнхимийн  дэд профессор\n\tД.Майсүлд,  ПБ 79050101, Ази судлалын тэнхимийн  дэд профессор\n\tД.Энхжаргал, РЙ 82032101, Европ судлалын тэнхимийн дэд профессор)\n\tБ.Пүрэвсүрэн, ЧБ74062701, Европ судлалын тэнхимийн ахлах багш\n\tБ.Эрдэнэнаран,  ХП75040328, Европ судлалын тэнхимийн багш\n\tБ.Арьяажав,  ДР 82120502, Ази судлалын тэнхимийн  багш)\n\tБ.Дэмбэрэлмаа,  ИЮ 87021362, Европ судлалын тэнхимийн ахлах багш)\n\nУдирдагчийн хаяг, утас, имэйл хаяг\tХаяг: Шинжлэх ухааны сургуулийн Хүмүүнлэгийн салбарын Ази судлалын тэнхимийн дэд профессор, МУИС-ийн 2 дугаар байрны 403 тоот\nУтас: 99108138, 7730-7730-2234\nИмэйл хаяг: undrakh_d@num.edu.mn\nundrakh2002@gmail.com\n\n\n\nГүйцэтгэгчдийн ажлын, гэрийн утас, гар утасны дугаар\t\tД.Баярсайхан  88165835,\n\tЦ.Баттулга 99260012, 7730-7730-2207\n\tБ.Алтангүл  99141501, 7730-7730-2207\n\tС.Булгантамир 91992434, 7730-7730-2207\n\tР.Батсүрэн 99881188, 7730-7730-2207\n\tС.Дэмбэрэл 9988993, 77730-7730-2233\n\tГ.Эрдэнэчимэг  88045509, 7730-7730-2209\n\tЛ.Солонго 88024477 , 7730-7730-2234\n\tД.Майсүлд  99151118, 7730-7730-2203\n\tД.Энхжаргал 99045168, 7730-7730-2206\n\tБ.Пүрэвсүрэн 99140791, 7730-7730-2207\n\tБ.Эрдэнэнаран  99880083,7730-7730-2204\n\tБ.Арьяажав  80009656, 7730-7730-2208\n\tБ.Дэмбэрэлмаа  99022134, 7730-7730-2207\nГүйцэтгэгчдийн электрон шуудангийн хаяг\t\tД.Баярсайхан  bayanad@yahoo.com\n\tЦ.Баттулга  ts_battulga@yahoo.com\n\tБ.Алтангүл  altaabol@yahoo.com\n\tС.Булгантамир  sbulgantamir@yahoo.com\n\tР.Батсүрэн  Batsuren@mail.ru\n\tС.Дэмбэрэл demberel_s@yahoo.com\n\tГ.Эрдэнэчимэг  gerdenechimeg@yahoo.com\n\tЛ.Солонго  solongonum@gmail.com\n\tД.Майсүлд  maisuld@yahoo.com\n\tД.Энхжаргал enjee_2011@yahoo.com\n\tБ.Пүрэвсүрэн purevsuren@num.edu.mn\n\tБ.Эрдэнэнаран  erdene_naran@aol.com\n\tБ.Арьяажав  ariyab125@yahoo.com\n\tБ.Дэмбэрэлмаа  deegii2006@mail.ru\nТөслийн товч танилцуулга /300 үг хүртэл/\t“Дэлхийн соёл иргэншил” хичээлийн хөтөлбөрийг Хүмүүнлэгийн ухааны салбарын ерөнхий суурь хичээлээр 2014 оны  6 сард санал дэвшүүлэн батлуулж 7 дахь улиралдаа зааж байна. Тус хичээлийг нэг улиралд тогтмол 160 оюутан сонгон судалдаг, 5 багш 48 цагийн лекцийн хичээлийг заадаг. Одоогоор уг хичээлд зориулсан монгол хэлээр үндсэн сурах бичиг байхгүй, ихэвчлэн гадаад  дотоодын ном зохиол, материал ашигладаг. Тиймээс энэ хичээлийн сурах бичиг бичих зайлшгүй шаардлагатай байна.\n            Тус сурах бичиг нь нийт 15 зохиогчтой, 42 хэвлэлийн хуудас.  Хүн төрөлхтний соёл иргэншлийн гол гол төлөөлөл болох эртний Месопотами, Египет, Энэтхэг, Хятад, Грек, Ромын соёл иргэншлээс эхлээд дундад эртний баруун Европ, Төв Ази, Япон, Солонгос болон орчин үеийн соёл иргэншлийн төв болсон Америк, Орос зэрэг улсуудын соёл иргэншлийн тухай агуулга хичээлийн хөтөлбөрийн дагуу багтсах юм.\nЭх бэлтгэлд шилжүүлэхэд бэлэн байдлаар хүлээлгэн өгнө.\n\nНийт санхүүжилт /төгрөг/\t9 004 000\nХавсралт 2.\nТөслийн үйл ажиллагааны календарьчилсан төлөвлөгөө\n№\tТодорхой үе шатны ажлууд\tХугацаа\n1.\tСурах бичгийн ашиглах материал хэрэглэгдэх хэрэглэгдэхүүний жагсаалтыг гаргах, сурах бичгийн бичих дэгийг батлах / Зохиогч бүр бичих сэдвийн агуулга хийгээд ашиглагдах материалыг гаргаж, ажлын график төлөвлөгөө гаргаж өгнө./\t2018.12.15-2019.01.15\n2.\tХэлэлцүүлэг: Гүйцэтгэгч бүр ажлын явцаа танилцуулна. Бичих ажлын 50 хувийг гүйцэтгэсэн байна. \t2019.03.15\n3.\tГүйцэтгэгч бүр ажлын явцаа танилцуулна. \nБичих ажлыг бүрэн дүүрэн  100 хувь гүйцэтгэсэн байна.\t2019.06.15\n4.\tРедакторын уншлага\t2019.06.15-2019.08.15\n5.\tЗасварын ажил\t2019.08.15-2019.09.15\n6.\tХэвлэлд бэлдэж  бүрэн дуусгана.\t2019.09.15-2019.10.01\n7.\tХөтөлбөрийн ерөнхий хороогоор хэлэлцүүлнэ\t2019.10 -11сар\n8.\tСурах бичгийг МУИС прэсс-д шилжүүлнэ\t2019.12 сар","abstract_eng":"Brief introduction of the project\nProject name and registration number General basis of the National University of Mongolia “World Civilization” textbook development project\nFull name of the leader, registration number Davaasuren Undrakh, ХА77040962\nContractors' names, registration numbers and positions  D.Bayarsaikhan, HG 58010763, Consultant Professor, Department of History\n Ts.Battulga, BY 68031539, Professor of the Department of Asian Studies\n B.Altangul, SHE 72031901, Professor of the Department of European Studies\n S.Bulgantamir, AYU 79070362 Head of the Department of European Studies\n R.Batsuren, CHK 75021926 Associate Professor, Department of British and American Studies\n S. Demberel CHB 69030410, Senior Lecturer, Department of Philosophy and Religious Studies\n G.Erdenechimeg, HP68073007, Senior Lecturer, Department of Asian Studies\n L.Solongo, HE 81050308, Associate Professor, Department of Asian Studies\n D.Maisuld, PB 79050101, Associate Professor, Department of Asian Studies\n D.Enkhjargal, RY 82032101, Associate Professor, Department of European Studies)\n B.Purevsuren, CHB74062701, Senior Lecturer, Department of European Studies\n B.Erdenenaran, HP75040328, Lecturer, Department of European Studies\n B.Aryajav, DR 82120502, Lecturer, Department of Asian Studies)\n B. Demberelmaa, IU 87021362, Senior Lecturer, Department of European Studies)\n\nSupervisor's address, telephone and e-mail address Address: 403, Building 2, National University of Mongolia, Associate Professor, Department of Asian Studies, School of Humanities\nPhone: 99108138, 7730-7730-2234\nEmail address: undrakh_d@num.edu.mn\nundrakh2002@gmail.com\n\n\n\n\nBrief introduction of the project :\nThe “World Civilization” curriculum was proposed and approved in June 2014 as a general basic subject in the humanities and is being taught in the 7th term. The course is taught by 160 students per semester, and 5 teachers teach 48 hours of lectures. Currently, there are no basic textbooks in Mongolian for the subject, and most foreign and domestic literature and materials are used. Therefore, it is necessary to write a textbook for this course.\n            The textbook has a total of 15 authors and 42 pages. From ancient Mesopotamia, Egypt, India, China, Greece, and Rome, to Central and Western Europe, Central Asia, Japan, Korea, and the Americas and Russia, the centers of modern civilization. according to the curriculum.\nIt will be handed over ready for transfer to the original preparation.\n\nTotal funding / MNT / 9 004 000\nAppendix 2.\n\nSchedule of project activities\n№ Certain phases of work Time\n1. To make a list of materials to be used in the textbook, to approve the writing procedure of the textbook / Each author shall prepare the content of the topic to be written and the materials to be used and make a work schedule./ December 15, 2018-January 15, 2018\n2. Discussion: Each contractor will present the progress. 50 percent of the writing work is done. 2019.03.15\n3. Each Contractor shall present the progress of the work.\nThe writing is 100% complete. 2019.06.15\n4. Editor's note 2019.06.15-2019.08.15\n5. Renovation work 2019.08.15-2019.09.15\n6. Prepare for publication and complete. 2019.09.15-2019.10.01\n7. To be discussed by the General Committee of the program October-November 2019\n8. The textbook will be transferred to the NUM press in December 2019","start_date":"2018-12-06T16:00:00","end_date":"2019-12-08T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":182,"performer_name":"ШУС, ХУС, Ази судлалын тэнхим, европ судлалын тэнхим, их британи-америк тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3633,"project_code":"P2019-3633","project_name":"Хепатитийн В вирүсийн шалтгаант элэгний хавдараас урьдчилан сэргийлэхэд CRISPR арга хэрэглэх боломж","project_name_eng":"Potency for preventing HBV-associated HCC by CRISPR methods","abstract_mn":"Элэгний  хавдар үүсэхэд нөлөөтэй нь тогтоогдсон гепатитын В вирусийн геномд интеграцилагдсан хэсгийг CRISPR систем ашиглан геномоосын ДНХ-ийн дарааллаас арилгах үр нөлөө болон тэдгээрийн үйлчэх механизмыг тайлбарлана.","abstract_eng":"HBV infected human has becoming liver cancer. Hepatocellular carcinoma (HCC) is the most common type of primary liver cancer. Hepatocellular carcinoma occurs in people with chronic viral infection, such as hepatitis B or hepatitis C viruses. We are going to try disrupt HBV viral genome and to rate CRISPR construction in liver cell.","start_date":"2018-12-31T16:00:00","end_date":"2020-10-31T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":14,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":18,"research_field":"Анагаах ухааны суурь судалгаа","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3892,"project_code":"P2020-3892","project_name":"Хустай нурууны ургамлын биомасс болон хөрсний шинж чанарын судлагаа","project_name_eng":"Impact of grazing on soil properties and plant biomass production for hustai national park, mongolia","abstract_mn":"Хустайн байгалийн цогцолборт газар нь Монгол орны хувьд зэрлэг тахийг суурьшуулсан экологийн чухал газар нутгийн нэг юм. Хустайн байгалийн цогцолборт газар нь 1993 онд зэрлэг тахийг нутагшуулсантай холбоотой Тусгай хамгаалалттай газар болгосон юм. Сүүлийн жилүүдэд цөлжилтөөс үүдэлтэй хөрсний шим тэжээлт чанар алдагдах болсон бөгөөд өмнө нь Монгол орны тал хээрийн бүсийн хөрсөн дэх элементийн судлагааг хэд хэдэн судлаачид хийсэн (Tserendash et al, 2015). Эдгээр судалгаанд дурдагдсан тал хээрийн бүсийн хөрс нь Хустайн байгалийн цогцолборт газрын хөрстэй төстэй шинж чанартай юм. Мөн эдгээр бүсийн цаг агаарын хэм нь сүүлийн жилийн хугацаанд 2,16 градусаар нэмэгдсэн байна. Цаг уурын өөрчлөлт, бэлчээрийн даац хэтэрсэнтэй холбоотой байгаль орчны өөрчлөлтийг үнэлэхдээ ой модны ургалт, биомасс, малын толгойн статистик, хөрс, ургамлын физик, химийн шинж чанарыг харгалзан үзнэ. Монгол орны Хустайн байгалийн цогцолборт газрын экосистем дэх уур амьсгалын өөрчлөлтөнд амьтан, биомассын үзүүлэх нөлөөллийг судлах зорилгоор элементийн шинжилгээ; геохимийн шинж чанарыг сайжруулах зорилгоор хөрсний болон ургамлын дээжийг ойн нуга, тал хээр, ой модны талбайгаас цуглууллаа. Энэхүү судалгаа нь ой мод, ойн доройтол ажиглагдсан Хустайн байгалийн цогцолборт газрын ой, хээрийн бүсэд хийгдэнэ. Энэ нь Монгол орны тусгай хамгаалалттай газар нутгийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн дасан зохицох байдлыг ойлгох суурь үндэс болох экосистемийн анхны хяналт шинжилгээ болно.","abstract_eng":"The Hustai National Park (HNP) is an ecologically important place in Mongolia for the ex-situ conservation of Przewalski horse species. Due to desertification, decline of nutrients in the HNP has been suspected. Previously, element content in grassland of steppe zone in Mongolia are researched by several researchers (Tserendash et al, 2015). Because in their studies HNP was also encountered as steppe zone sampling site, this result may show a high degree of similarity with HNP plant. According to weather observations, an increase in temperature of 2.160C is confirmed for last six decades. \nHustai National park is a well-known place, which in 1993 declared a Special Protected Area in 1993 for the reintroduction of Takhi (Przewalski's horse) in the Hustai mountains. To assess environmental changes caused by climate changes and overgrazing, changes in forest cover, tree growth, biomass production, animal head statistics, physical and chemical properties of the soil and plants will be taken into account. In order to investigate the influence of climate change on the animal and biomass production in the ecosystem of Hustai National park in Mongolia, soil and plant samples will be collected from forest interior, forest meadow, steppe and deforested land areas for elemental analysis and geochemical characteristics. This study will be carried out in the forested and steppe areas of the Hustai National park where observed rapid deforestation and land degradation. It will be first monitoring of ecosystem, for baseline for understanding climate change adaptation of protected area in Mongolia.","start_date":"2020-05-21T00:00:00","end_date":"2020-12-21T16:00:00","sponsor_id":1386,"sponsor_name":"Gwangju Institute of Science & Technology","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3877,"project_code":"P2020-3877","project_name":"Улаанбаатар хотын агаарын нарийн ширхэглэгт тоосонцрын дээжлэлт","project_name_eng":"Sampling PM2.5 in Ulaanbaatar","abstract_mn":"Global awareness of ambient air pollution has been growing due to its great risk to public health. World Health Organization (WHO) reported that annual concentration of ambient particulate matter air pollution was increased globally by 8% during the recent five years. \nUlaanbaatar, the capital of Mongolia, is reported to be one of the air-polluted cities in the world. Health effects of particulate matter air pollution have been reported in terms of mortality and morbidity of cardiopulmonary diseases, prevalence of respiratory symptoms and hospital admission. \nIn Mongolia, air pollution has been reported to enhance urinary excretion of 1-hydroxypyrene in children, which is a biomarker for polyaromatic hydrocarbons (PAHs), byproducts derived from coal combustion exposure. Dashdendev et al. reported that carbon monoxide pollution contributed to the deterioration of lung function in Mongolian children.","abstract_eng":"Moreover, in Mongolia, in addition to its geographical feature as a basin that tends to trap polluted air, the increased consumption of solid fuels has contributed significantly to air pollution in Ulaanbaatar. Mass migration from the rural areas into Ulaanbaatar has risen over the last two decades, resulting in an increase in population and population density. Migrated people built ger, the traditional nomadic dwelling of Mongolians, in the perimeter of the urban area. The ger district is heavily dependent on solid fuels such as coal and wood as household fuel for heating and cooking. This causes air pollution that spans a considerably long duration in Mongolia, especially in the cold season. Air pollution in Ulaanbaatar has also been attributed to the heat-only boilers and coal fired thermal power plants. These sources of air pollutants have frequently caused Ulaanbaatar to be covered in smog in the cold season.\nIn this study, determinate inorganic and organic compounds which is mainly emitted from combustion related sources and expected considerably effect on human health, in ambient particulate matter and to compare the performance parameter values are within acceptable ranges in spring and winter.\nAt the same time, ambient particulate matter and aerodynamic particle size distribution measure, and the component of PM2.5 is analyzed to identifying the source of pollution (source appointment) in Ulaanbaatar to assess the impact of air pollution.","start_date":"2019-02-07T00:00:00","end_date":"2020-02-07T16:00:00","sponsor_id":1377,"sponsor_name":"Ministry of Science","performer_id":1244,"performer_name":"Department of Chemistry","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3886,"project_code":"P2020-3886","project_name":"Баяжуулах үйлдвэрийн усны чанарт үнэлгээ өгөх, зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Consulting services on concentrator water quality and treatment programs","abstract_mn":"Төсөлт ажлын хүрээнд “Оюутолгой” ХК-ийн баяжуулах үйлдвэрийн усны чанарыг үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаатай уялдуулан дүгнэж, үүсээд байгаа хагжилт болон зэврэлийн асуудлын гол учгийг олж илрүүлэх, түүнийг шийдвэрлэх боломжийг эрж хайх судалгааны ажлуудыг дараах таван хэсэгт хуваан гүйцэтгэсэн болно. Үүнд:  \n1.\tҮйлдвэрийн усны эргэлт, цэвэршүүлэлт, хяналт-шинжилгээний одоогийн арга хэрэгслийг үнэлэх\n•\tЭнэ ажлын хүрээнд үйлдвэрийн эргэлтийн усны 4-6 дээжлэлтийн цэгээс улирлын давтамжтай усны дээж авч, мониторинг шинжилгээг МУИС-ийн Орчны шинжилгээний лабораторид хийж гүйцэтгэсэн болно.\n2.\t“Оюутолгой” ХК-ийн усны хяналт шинжилгээний олон жилийн өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийх\n•\tЭнэ ажлын хүрээнд баяжуулах үйлдвэрээс ирүүлсэн 2014-2018 оны талбар дээрх усны шинжилгээний үр дүнгийн өгөгдөл дээр боловсруулалт дүн шинжилгээ хийж, өөрсдийн мониторингийн үр дүнтэй харьцуулан үнэлгээ өгсөн болно.\n3.\tСорил туршилтаар шууд ба шууд бус гүйцэтгэлийн түлхүүр үзүүлэлтүүд (KPI)-ийг олж тогтоох\n•\tЭнэ ажлын хүрээнд усны эргэлтэнд оролцож буй химийн урвалжуудын нөлөөллийг флотацийн процессод болон эргэлтийн усанд шууд нэмж буй бүх урвалж нэг бүрээр ангилан ялгаж судалсан болно. \n4.\tХагжилт болон зэврэл зэргийг үүсгээд байгаа гүйцэтгэлийн үзүүлэлтүүдийг тайлбарлах\n•\tЭнэ ажлын хүрээнд баяжуулах үйлдвэрийн хуучин хоолойн дотор үүссэн хагны чанарын болон тоон анализыг гүйцэтгэж, хагны найрлагыг нарийвчлан тогтоосон. Мөн үйлдвэрийн нөхөлтийн гүний ус (Lagoon water) болон эргэлтийн ус (Process water)-ны давсны найрлагыг тогтоож, хагны болон зэврэлийн эсрэг урвалжуудын харилцан нөлөөллийг судалсан болно.\n5.\tЦэвэршүүлэх хөтөлбөр болон усны чанарыг сайжруулах нөхцлийг санал болгох \n•\tЭнэ ажлын хүрээнд хагжилт болон зэврэлийн эсрэг урвалжуудын одоо хэрэглэж буй харьцааны зохистой эсэхийг шалгаж, урвалжуудын хамгийн боломжит харьцааг гаргаж ирэх зорилгоор лабораторийн batch туршилтуудыг хийж гүйцэтгэсэн болно.","abstract_eng":"Laboratory of environmental testing under Department of Chemistry, SAS, NUM and Oyu\nTolgoi Concentrator have been collaborating on a project titled Consulting services on\nconcentrator water quality and treatment programs from Jan 2018 to Dec 2019. The project\nwork was divided to five parts to perform within a two-year term as follows:\n1. Evaluation of current water circuit, treatment programs and monitoring tools\n2. Evaluation of OT historical data on water monitoring\n3. Evaluation of trial programs, its KPI indicator (direct and indirect indicators)\n4. Interpretation of indicative directly to performance indicators (eg. Corrosion or scale\nbuild up)\n5. Recommendation on treatment programs and water quality optimization\nFirst two parts of the project were completed up to now. The aims of each part were summarized\nin this way:\n– Visit to Oyu tolgoi site and get familiar to water circuits in the concentrator\n– Collect water samples from certain points from the concentrator\n– Analyze hydrochemical parameters in water samples collected\n– Evaluate concentrator’s water quality based on data analysis and\n– Evaluate OT historical data on water monitoring.","start_date":"2018-03-21T00:00:00","end_date":"2020-03-21T16:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3896,"project_code":"P2020-3896","project_name":"Цахим орчин, нийгмийн сүлжээний хэрэглээ, хэв маяг, контентийн ашиглалтын судалгаа","project_name_eng":"Content user survey in social media and network","abstract_mn":"Орчин үеийн хүмүүсийн мэдээлэл авах, харилцаа холбоо тогтоох гол хэрэгсэл  интернэт хэрэглээ, цахим орчны нөхцөл байдлын талаар судлах нь чухал ач холбогдолтой, тулгамдсан асуудал юм.. Хэрэглэгчдийн цахим хэрэглээ, нийгмийн сүлжээн дэх контент ашиглалтын талаар өргөн хүрээнд мэдээлэл цуглуулах нь бизнес маркетингийн ач холбогдлоос гадна хэрэглэгчдийн аюулгүй байдал, хүний эрх, эрх чөлөө, эрүүл мэнд, нийгмийн харилцааны салбарт ч нөлөө үзүүлж байна. Контент хэрэглэгчийн зан үйл контент хэрэглээний хандлагыг бизнес, мэдээллийн технологи, улс төр, нийгмийн салбарын судалгаа эдүгээ  UX (user experience) буюу хэрэглэгчийн тухайн контентийг хэрэглэхэд хүргэж буй хүчин зүйлсийн асуудалд голлон анхаарах болж байна. Энэ удаагийн судалгаа нь монгол дахь цахим хэрэглэгчдийн хэрэглээний хэв маягийг зан үйлтэй нь хослуулан судалж байгаагаараа онцлог юм.","abstract_eng":"Content user behavior, content consumption trends, business, information technology, political and social research are now focusing on UX (user experience) or the factors that lead users to use that content. This study aimed to examine the use of patterns of content users in Mongolia in combination with their behavior.","start_date":"2019-10-18T16:00:00","end_date":"2020-01-01T16:00:00","sponsor_id":1328,"sponsor_name":"Харилцаа холбооны зохицуулах хороо","performer_id":1389,"performer_name":"МУИС - Нийгмийн судалгааны хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3890,"project_code":"P2020-3890","project_name":"Монгол улсын аж ахуйн нэгж байгууллагын санхүүгийн тайлангийн нэгтгэлд хийсэн судалгаа, шинжилгээ","project_name_eng":"Research and analysis on the consolidation of financial statements of Mongolian companies","abstract_mn":"СнЯ-ны нягтлан бодох бүртгэлийн газраас нэгтгэн гаргадаг “аж ахуйн нэгж байгууллагын санхүүгийн тайлангийн нэгтгэл”-ийн тоо мэдээ болон статистикийн мэдээлэлд тулгуурлан аж ахуйн нэгж байгууллагын санхүүгийн төлөв байдлыг судалж онцлогийг тодорхойлох, улмаар мэдээллийн үнэн зөв, нээлттэй байдлыг хангахад Нягтлан бодох бүртгэл, тайлагналын  үүргийг дээшлүүлэх шаардлагатай байна.","abstract_eng":null,"start_date":"2019-03-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1277,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Бизнесийн Сургууль","performer_id":1277,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Бизнесийн Сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3823,"project_code":"P2020-3823","project_name":"Хэрэглэгчдийн цахим орчны хэрэглээ, түүний хэв маяг болон төр засгаас үзүүлж буй нөлөөллийг тодорхойлох мэдээлэл цуглуулах","project_name_eng":"Content user survey data collection","abstract_mn":"Хэрэглэгчдийн цахим орчны хэрэглээний талаар зорилтот бүлгүүдээс цахимаар судалгааны мэдээлэл цуглуулж, цахим дата бааз үүсгэх үндсэн зорилгын хүрээнд энэхүү ажлыг гүйцэтгэсэн. \nЦахим орчин, нийгмийн сүлжээний хэрэглээ судалгаа нь цахим орчинд (contentsurvey.mn) домайн хаягаар судалгаанд хамрагдагчдаас судалгаа авч мэдээллийн бааз үүсгэсэн ба мэдээллийн бааз үүсгэсэн програм хангамж нь динамик систем бөгөөд захиалагч тал цаашид өөрсдийн хэрэгцээ шаардлагад нийцүүлэн хөгжүүлэх, дараа дараагийн судалгааны мэдээлэл цуглуулалтыг үүгээр дамжуулан цуглуулах боломжтой. \nЭнэхүү ажлын онцлог нь 4156 хүний түүвэртэй, насанд хүрэгчид, оюутнууд, сурагчид гэсэн хүн ам зүйн 3 бүлгээс цахимаар, онлайн платформ ашиглан мэдээлэл цуглуулсанд оршиж байгаа юм. \n\nСудалгааны програмын мэдээлэл ба сайтын техник үзүүлэлтийг харуулбал \n№\tАгуулагдах систем, модуль\tТайлбар\n1\tУдирдлагын модуль\t-\tАгуулга удирдах /админ хэсгээс асуулга оруулах, нэмэх, засах, устгах/\n\tСудалгааны асуулт боловсруулалт дээрх бүх төрлийн хариулт нэмэх багц\n\tСудалгаа тус бүрийн ангиллууд болон бүлгүүдийг удирдах талбар\n\tСудалгаанд оролцогчийн хувийн мэдээлэл бүртгэлийн форм\n\tСудалгаануудын шүүлтийн форм\n\tДизайн удирдах /Судалгаанд хамрагдагчдад судалгааг харуулах буюу харагдах байдлыг загварчлах/\n\tСистем удирдах /Санал асуулгыг бүртгэх, тайлан гаргах/\n\tАдмин контрол /Админ талбарын модуль удирдах талбар/\n\t\t\n3\tХайлтын модуль\tСанал асуулгыг гурван төрлөөр буюу насны ангилал бүлгээр хайлт хийх\n4\tАрхив модуль\tСанал асуулгын програм дээр хийгдсэн үйлдлүүд болон сайтад нэвтэрч судалгаанд хамрагдсан хүмүүсийн судалгааг архивлах.\n5\tСайтын админ төрөл удирдах модуль\tСайтын админ буюу асуулга боловсруулах, асуулга нэмэх хасах, засах болон хандах эрх, сайт дээр гүйцэтгэх үүргээр ангилан нэвтрэх эрхийн дагуу програм дээр үйлдэл хийх эрх олгох модуль.\n6\tТайлангийн Data модуль\tСудалгаанд оролцогчдын ангиллын дагуу өгөгдлүүлийг гаргах тайлангийн хэсэг\n\nContentsurvey.mn сайтын техникийн үзүүлэлт\n1\tСервер\tUbuntu, Apache Server\n•\t2 Core CPU\n•\t4 GB RAM\n•\t60 GB Storage\n•\tUnlimited Bandwidth\n•\t1 IP free\n2\tӨгөгдлийн сан\tMySql\n3\tСайтыг бүтээхэд ашигласан програм хангамжийн хэл\tCodeIgniter Framework, JQuery, MySql, JavaScript, NodeJs, VueJs","abstract_eng":"The research team of the Institute of Social Research of NUM executed the data collection work among teenagers, students, and adults. Data collection conducted during October and November in 2019 in Ulaanbaatar, Khentii, Selenge, Govi-Altai, Tuv, and Darkhan-Uul aimags. The peculiarity of the research is that the data collection conducted through data collection applications.","start_date":"2019-09-29T16:00:00","end_date":"2020-01-02T16:00:00","sponsor_id":1328,"sponsor_name":"Харилцаа холбооны зохицуулах хороо","performer_id":1329,"performer_name":"МУИС, Нийгмийн судалгааны хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3876,"project_code":"P2020-3876","project_name":"Хорин нэгдүгээр зууны монгол суралцагчийн цогц чадамжийг боловсролын түвшингээр тогтоох нь","project_name_eng":"Determination of  key competencies of 21st century students by education level","abstract_mn":"Монголын боловсролын чиг хандлага, өөрчлөлт\nМанай орны боловсролын маргаашийн шинэчлэлийн үзэл санааг боловсролын салбарын багц хуулийн өөрчлөлт болон бусад төрийн бодлогын баримт бичгүүдэд тусган хэрэгжүүлж байна.\nМонгол Улсын Их Хурлын 2016 оны 19 дүгээр тогтоолын хавсралтаар батлагдсан “Монгол улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал-2030”-д “Монгол Улс 2030 онд нэг хүнд ногдох орлогоороо дунд орлоготой орнуудын тэргүүлэх эгнээнд хүрсэн, тогтвортой өсч байгаа эдийн засгийн олон салбартай, нийгмийн хүрээнд дундаж болон чинээлэг дундаж давхарга давамгайлсан, экологийн тэнцвэртэй байдлыг хадгалсан, тогтвортой ардчилсан засаглалтай улс болно” гэсэн зорилго дэвшүүлж, “..., насан туршийн боловсролын тогтолцоог бүрдүүлнэ” гэсэн үр дүнг тодорхойлсон байдаг. Тус баримт бичгийн 2.2.3 дэд бүлэг “Мэдлэгт суурилсан нийгэм ба ур чадвар бүхий монгол хүн”-ийг бий болгон хөгжүүлэх зорилтыг дэвшүүлсэн билээ (МУЗГ. 2016).\n2019 оны Боловсролын салбарын дунд хугацааны хөгжлийн төлөвлөгөө 2021-2030-д Монгол улсын 2030 хүртэлх хөгжлийн үндсэн үзэл баримтлал нь ТХҮБ 2030 бөгөөд энэ үзэл баримтлалд тусгасан хөгжлийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэх, товлосон үр дүнд хүрэхэд хамгийн чухал хүч нь боловсрол юм. Монгол Улсын ТХҮБ 2030-ын “Мэдлэгт суурилсан нийгэм ба ур чадвар бүхий Монгол хүн” гэсэн зорилтын хүрээнд 2025 болон 2030 он хүртэлх боловсролын хөгжлийн зорилтуудыг дэд салбар тус бүрээр тодорхойлсон байдаг (БСШУСЯ. 2019).\nБоловсролын ирээдүйн чиг хандлага, өөрчлөлтийг тодорхойлсон дээрх баримт бичгүүдэд Монгол улсын нийгэм, эдийн засаг хурдацтай өөрчлөгдөн шинэчлэгдэж байгаа өнөө үед иргэддээ насан туршийн боловсрол эзэмших боломж олгохын зэрэгцээ боловсролыг зөвхөн хувь хүний эзэмшсэн мэдлэг, чадвараар бус, хүний хүмүүжил, төлөвшлийг чухлаар авч үзэж байна.\nХорин нэгдүгээр зууны боловсролын үндсэн чиг хандлага болж буй насан туршийн боловсролын болон сургалтын үзэл баримтлал, агуулга, аргазүй, үнэлгээг судлан тогтоож шинэчлэл, өөрчлөлтийн асуудлуудыг шийдвэрлэхэд судалгааны байгууллага, судлаачид бид өөр өөрсдийн бодит хувь нэмрийг оруулах үүрэгтэй. Бид энэ нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэх, түүнийг шийдвэрлэх нэг арга зам нь хорин нэгдүгээр зуунд монгол суралцагчийн зайлшгүй эзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар, төлөвшлийг цогцоор нь боловсруулан, түүнийгээ боловсролын түвшин бүрт системтэйгээр буулган хэрэгжүүлэх, үнэлэх арга замыг тодорхойлох явдал гэж харж байна. Манай орны хувьд ТХБ-ын талаар хэд хэдэн судалгаа хийгдэж, боловсролын шинэчлэлийн үзэл санаа нь төрийн бодлогын баримт бичгүүдэд тусгагдсан боловч НТБ-ын зорилго, зорилт, агуулга, арга зүй, үнэлгээг өөрийн орны онцлогт буулган судлан тогтоосон судалгааны дорвитой ажил хийгдэхгүй байна гэж үздэг.","abstract_eng":"Монголын боловсролын чиг хандлага, өөрчлөлт\nМанай орны боловсролын маргаашийн шинэчлэлийн үзэл санааг боловсролын салбарын багц хуулийн өөрчлөлт болон бусад төрийн бодлогын баримт бичгүүдэд тусган хэрэгжүүлж байна.\nМонгол Улсын Их Хурлын 2016 оны 19 дүгээр тогтоолын хавсралтаар батлагдсан “Монгол улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал-2030”-д “Монгол Улс 2030 онд нэг хүнд ногдох орлогоороо дунд орлоготой орнуудын тэргүүлэх эгнээнд хүрсэн, тогтвортой өсч байгаа эдийн засгийн олон салбартай, нийгмийн хүрээнд дундаж болон чинээлэг дундаж давхарга давамгайлсан, экологийн тэнцвэртэй байдлыг хадгалсан, тогтвортой ардчилсан засаглалтай улс болно” гэсэн зорилго дэвшүүлж, “..., насан туршийн боловсролын тогтолцоог бүрдүүлнэ” гэсэн үр дүнг тодорхойлсон байдаг. Тус баримт бичгийн 2.2.3 дэд бүлэг “Мэдлэгт суурилсан нийгэм ба ур чадвар бүхий монгол хүн”-ийг бий болгон хөгжүүлэх зорилтыг дэвшүүлсэн билээ (МУЗГ. 2016).\n2019 оны Боловсролын салбарын дунд хугацааны хөгжлийн төлөвлөгөө 2021-2030-д Монгол улсын 2030 хүртэлх хөгжлийн үндсэн үзэл баримтлал нь ТХҮБ 2030 бөгөөд энэ үзэл баримтлалд тусгасан хөгжлийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэх, товлосон үр дүнд хүрэхэд хамгийн чухал хүч нь боловсрол юм. Монгол Улсын ТХҮБ 2030-ын “Мэдлэгт суурилсан нийгэм ба ур чадвар бүхий Монгол хүн” гэсэн зорилтын хүрээнд 2025 болон 2030 он хүртэлх боловсролын хөгжлийн зорилтуудыг дэд салбар тус бүрээр тодорхойлсон байдаг (БСШУСЯ. 2019).\nБоловсролын ирээдүйн чиг хандлага, өөрчлөлтийг тодорхойлсон дээрх баримт бичгүүдэд Монгол улсын нийгэм, эдийн засаг хурдацтай өөрчлөгдөн шинэчлэгдэж байгаа өнөө үед иргэддээ насан туршийн боловсрол эзэмших боломж олгохын зэрэгцээ боловсролыг зөвхөн хувь хүний эзэмшсэн мэдлэг, чадвараар бус, хүний хүмүүжил, төлөвшлийг чухлаар авч үзэж байна.\nХорин нэгдүгээр зууны боловсролын үндсэн чиг хандлага болж буй насан туршийн боловсролын болон сургалтын үзэл баримтлал, агуулга, аргазүй, үнэлгээг судлан тогтоож шинэчлэл, өөрчлөлтийн асуудлуудыг шийдвэрлэхэд судалгааны байгууллага, судлаачид бид өөр өөрсдийн бодит хувь нэмрийг оруулах үүрэгтэй. Бид энэ нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэх, түүнийг шийдвэрлэх нэг арга зам нь хорин нэгдүгээр зуунд монгол суралцагчийн зайлшгүй эзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар, төлөвшлийг цогцоор нь боловсруулан, түүнийгээ боловсролын түвшин бүрт системтэйгээр буулган хэрэгжүүлэх, үнэлэх арга замыг тодорхойлох явдал гэж харж байна. Манай орны хувьд ТХБ-ын талаар хэд хэдэн судалгаа хийгдэж, боловсролын шинэчлэлийн үзэл санаа нь төрийн бодлогын баримт бичгүүдэд тусгагдсан боловч НТБ-ын зорилго, зорилт, агуулга, арга зүй, үнэлгээг өөрийн орны онцлогт буулган судлан тогтоосон судалгааны дорвитой ажил хийгдэхгүй байна гэж үздэг.","start_date":"2019-05-15T00:00:00","end_date":"2020-06-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1375,"performer_name":"Боловсролын хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3889,"project_code":"P2020-3889","project_name":"Монгол орны ундны усан дахь ураны судалгаа","project_name_eng":"Uranium content in drinking water of Mongolia","abstract_mn":"Ундны усны цацраг идэвхи, гидрохимийн судалгаа нь хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчны асуудалтай шууд холбоотойгоос гадна судалгаа туршилтийн чухал ач холбогдолтой байдаг юм. Усан дахь байгалийн цацраг идэвхт элементүүдийн судалгаа сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй өргөжиж байна.  Усны цацраг идэвхит элементүүд үндсэндээ висмут, хар тугалганы цацраг идэвхт изотоп, ради, радон, уран зэрэг болно. Эдгээрийн дотроос хүний эрүүл мэндэд цацрагийн болон химийн шинж чанарын хувьд илүү хортой нь радон, уран хоёр юм. \nЦацраг идэвхт хүнд элемент ураны агуулгыг хөрс, агаар, голын седимент, нүүрс, зарим амьтан ургамалд манай цөмийн физикчид тодорхойлж иржээ. Харин усан дахь ураны агуулгыг өнөөг хүртэл системтэй судлан тогтоогоогүй явж ирсэн байна. \nМУИС-ийн физикч, химичид бид 2013-2014 онуудад Цөмийн энергийн газрын Цацрагийн лаборатори, Геологийн төв лаборатори, SGS эрдэм шинжилгээний лаборатори, МУИС-ийн Хүрээлэн буй орчин судлалын лабораторийн усны шинжилгээний багтай хамтран УБ хотын зургаан дүүрэг, Төв аймгийн зарим сумдын нутгаас 143 гүний худгийн дээж авч ураныг нь тодорхойлон, Цөмийн энергийн газар, УБ хотын Засаг даргын тамгын газарт гүйцэтгэлийн тайлан бичиж хамгаалсан юм. Бидний судалгааны нэг онцлог бол усан дахь уран бусад хүнд элементийг тодорхойлоод зогсоогүй гидрохимийн шинжилгээг давхар гүйцэтгэсэнд оршино.","abstract_eng":"The quality of drinking water is important issue not only in Mongolia, but also in the world. Abnormally high concentrations of uranium in water have been reported in various locations globally. Our previous study was concentrated on the determination of uranium in drinking water of capital city, Ulaanbaatar, Mongolia. The purpose of current study is to determine and evaluate uranium content in drinking water of 143 sums in countryside area and 6 districts of Ulaanbaatar city area to assess the hydrochemical parameters.","start_date":"2018-05-21T00:00:00","end_date":"2020-03-21T00:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3888,"project_code":"P2020-3888","project_name":"Ойгон нуурын химийн болон бактерийн бүлгэмдлийн судалгаа: Улирлын өөрчлөлт ус болон хурдасд нөлөөлөх нь","project_name_eng":"Microbial community and chemical profiles in lake oigon: seasonal variation in water and depth variation sediment","abstract_mn":"Меромиктик нуур бол усны гүндээ тогтмол үе давхаргатай, хэдэн зуун жил өнгөрсөн ч эдгээр үе давхаргууд хоорондоо холилддоггүй. Өөрөөр хэлбэл, гүндээ өөр өөр бүстэй геофизик, химийн шинж чанартай хэмээн үздэг байна (Biderre-Petit, et al. 2011; Comeau, et al. 2012; Lehours, et al. 2005). Меромиктик нуурын усны гүнийг хүчилтөрөгчтэй, хүчилтөрөгчгүй, шилжилтийн бүс гэж 3 хуваана (Andrei, et al. 2015; Bosshard, et al. 2000; Gugliandolo, et al. 2011; Meyer, et al. 2011; Torres-Talamante, et al. 2011). Ийм төрлийн нуурын седимент нь он цаг улирах тусам нуурын ёроолд хуримтлагдсаар геохимийн түүхэн баримт болно. Нуур бүр асар их мэдээллийн сан болдог бөгөөд тэнд үйлдвэрийн ашигтай бактерууд амьдардаг.\nМеромиктик нуурууд нь бактерийг бүлгээр ялгах, тэдгээрийн гадаад орчин хоорондын хамаарлыг судлахад хамгийн тохиромжтой загвар болдог. Ялангуяа, эдгээр системүүд бактери ба тэдгээрийн биогеохимийн процесс хоорондын харилцан үйлчлэлийг судлахад тодорхой хувь нэмэр оруулдаг (Rogozin, et al. 2010b; Tiodjio, et al. 2014). \nБусад нуурын усны судалгаатай харьцуулахад, меромиктик нуур нь тэр бүр судлагдаад байдаггүй. Меромиктик нууран дахь бактери, тэдгээрийн амьдарч буй гадаад орчны судалгаа харьцангуй бага хийгдсэн. \nӨмнөх судалгаагаар Тайван, Монголын хамтарсан төслийн баг Завхан аймгийн нутагт орших Ойгон нуурыг дэлхийн ховор шинж чанартай меромиктик нуур болохыг тогтоосон. Энэ нуур нь шинжлэх ухааны судалгаагаар батлагдсан Монголын анхны меромиктик нуур юм. Бид экосистемийн менежмент, түүний нөхөн сэргээлт болон дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт, хүрээлэн буй орчинд тулгарсан томоохон үйл явдлууд, геологийн онцгой үзэгдэл, газар хөдлөлт зэрэг эрдэмтдийн өмнө бүрэн тайлагдаагүй таавар төдий байгаа олон асуудлуудад хариулт өгөх үүднээс меромиктик нуурын судалгааг хийхээр зорьж байна. \nТөслийн хүрээнд дараах 3 зорилтыг дэвшүүлж байна.\nОйгон нуурын седиментийн нарийвчилсан судалгаа хийх, геологийн бүтэц ба  шинж чанарыг тодорхойлох, цаг уур, орчны өөрчлөлттэй холбон судлах, түүн дэх бактерийн бүлгэмдэл, химийн найрлагыг тогтоох;\n Ойгон нуурын өөр өөр цэгт байгаа усны химийн шинж чанар, бактерийн бүлгэмдлийн улирлын өөрчлөлт, тэдгээрийн хамаарал;\nОйгон нуураас онцгой шинж чанартай, шинэ зүйлийн бактерийг илрүүлэх зэрэг болно.","abstract_eng":"Meromictic lakes have a very special and common feature: a stable stratification in their water column. This feature provides one of the best ecosystems for the studies on interaction between microbes and environmental factors (Biderre-Petit, et al. 2011; Comeau, et al. 2012; Lehours, et al. 2005). Water depth of meromictic lake are classified into three layer such as oxic, anoxic and facultative (Andrei, et al. 2015; Bosshard, et al. 2000; Gugliandolo, et al. 2011; Meyer, et al. 2011; Torres-Talamante, et al. 2011). With the stable stratification, the sediment is stably accumulated through time that becomes a robust geochemical record of environmental changes; therefore the sediment core of meromictic lakes is often used for the studies on paleoclimate, paleoenvironment or ancient lacrustine or marine basin.\nAs meromictic lakes have own their individual uniqueness, they are often pretty different from each other in terms of microbial community and their environmental profiles. Each individual lake always hosts enormous novel or industrial potential bacteria (Rogozin, et al. 2010b; Tiodjio, et al. 2014). \nHowever, such the lake is very few comparing to ordinary lakes, particularly rare in the high latitude region in Asia. To date, only three meromictic lakes were discovered in Siberia region. Our joint team with Mongolian and Taiwanese has discovered the first meromictic lake, Lake Oigon, in the country’s history. Nowadays, the understanding of Lake Oigon is pretty primitive. We therefore propose deeper and broader studies in this proposal to gain more basic and important information of the microbial community, physical, and chemical profiles in Lake Oigon. The newest technique, namely the third generation sequencing (i.e., SMRT technique in Pacific Bio), will be used to dissect seasonal variations of the microbial community and differences in the sediment microbial community at different depths. It can be up to 80oC differentiation between summer and winter in the region of Lake Oigon, our studies will provide insights into changes in microbial community in different seasons and their relationship with a great change in environmental factors surrounding them. Moreover, the study of sediment microbes may provide the first opportunity to infer to changes in the past lake chemical environment and to associate with a number of significant events, such as the time before after industrial revolution, the big earthquake occurred in the beginning of 20th century, or the mega-mining industry began in Mongolia after 1990s.","start_date":"2017-08-21T00:00:00","end_date":"2020-07-21T16:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3897,"project_code":"P2020-3897","project_name":"Хэрэглэгчийн амьдралын хэв маягийн судалгаа","project_name_eng":"Study on Consumer Lifestyle","abstract_mn":"Өрсөлдөөн улам бүр хүчтэй болж буй бизнесийн ертөнцөд хэрэглэгчээ таньж мэдэхгүйгээр бизнес эрхлэх нь боломжгүй болсоор байна. Хэрэглэгчийг олон талаас нь судалж түүний зан төлөвийн онцлогийг илрүүлэн, тэрхүү онцлогт нийцүүлсэн зах зээлд үнэ цэнийг бүтээх нь байгууллагын үндсэн зорилго юм. Монгол хэрэглэгчийн зан төлөвийн онцлогийг илрүүлэхэд чиглэгдсэн олон судалгааны ажил байдаг хэдий ч хэрэглэгчийн амьдралын хэв маягийг тодорхойлсон дорвитой судалгааны ажил хараахан хийгдээгүй байна. Хэрэглэгчийн зан төлөвт нөлөөлөх соёлын орчны хүчин зүйлсийн нэг болох хэрэглэгчийн амьдралын хэв маягийг судалснаар Монголын өнөө үеийн хэрэглэгчийн зах зээлд өөр хоорондоо амьдралын хэв шинжээрээ ялгаатай нэгэн үеийнхэн /cohorts/-ий онцлогийг тэдний амьдралын хэвшил, үзэл бодол, сонирхол зэрэг шинжүүдээр тодорхойлох боломжтой болох юм. Судалгааг явуулахдаа юуны өмнө нэгэн үеийнхэн /cohorts/-д хамаарах нас болоод түүхэн үйл явдалтай хамааралтайгаар хуваагдах бүлгүүдийг тодорхойлох, улмаар тэдгээр бүлэг тус бүрийн амьдралын хэв маягийг AOI загварыг ашиглан судлах зорилтыг дэвшүүлж байна. Энэхүү судалгааны хүрээ нь Улаанбаатар хотын хэрэглэгчдээр хязгаарлагдаж байгаа болно.","abstract_eng":"The main goal of an organization is to study the consumer deeply, identify his or her behavioral characteristics, and create value in the market that meets those characteristics.Although there are many researches and studies to identify the characteristics of Mongolian consumer behavior, no significant research has yet been done to determine the lifestyle of consumers. By studying consumer lifestyles as one of the cultural environmental factors influencing consumer behavior, it will be possible to identify the characteristics of generations/cohorts in the Mongolian consumer market by their activities (A), opinions (O), and interests (I). The main goal of the study is to identify groups of cohorts that are divided by age and historical events, and then to study the lifestyles, focused on the activities of each of these groups using the AOI model.","start_date":"2019-03-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":1390,"performer_name":"Маркетинг, Худалдааны тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3775,"project_code":"P2019-3775","project_name":"Зэс молибдений хөвүүлэн баяжуулах флотацийн урвалжийн тунг оновчлох, загварчлах, програм хангамж зохиох","project_name_eng":"Mathematical modeling, optimization and software development of enrichment process of cooper flotation process","abstract_mn":"Баяжуулах үйлдвэрийн хам флотацийн технологийн үзүүлэлтүүдийг сайжруулахад чигэлсэн ба дараах ажлууд хийгдэнэ. Үүнд:\n-\tЭрдэнэт үйлдвэрийн тоон мэдээлэл дээр туршилт симуляц хийх,\n-\tЗэсийн металл авалтад нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийн судалгаа хийх,\n-\tТуршилтыг төлөвлөх онолын тусламжтайгаар металл авалт, зэсийн агуулгын хамаарлын функцүүдийг байгуулах,\n-\tЗэсийн металл авалт хүдрийн агуулгаас хамаарсан динамик оновчлолын загвар боловсруулах,\n-\tОновчлолын аргуудын алгоритм программ хангамж боловсруулах,\n-\tБоловсруулсан пакет программ хангамжийг ХМТА цехийн сервер болон хэрэглэгчдийн компьютерт суулгаж, ажиллуулах.","abstract_eng":"- Conduct numerical implementation and simulation using statistical data of Erdenet Mining company\n- Conduct research on main factors which effect on cooper yield\n- Construct cooper yield and ore concentration functions using design of experiment\n- Construct dynamic modeling of cooper flotation process \n- Develop software package program based on optimization methods and theory\n- Install developed package program on the server of Automat of Information technology center","start_date":"2019-08-31T16:00:00","end_date":"2019-12-29T16:00:00","sponsor_id":1301,"sponsor_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3916,"project_code":"P2020-3916","project_name":"Хар тугалгаар бохирдсон хөрсийг микробын биотехнологийн аргаар нөхөн сэргээх","project_name_eng":"Bioremediation of lead-polluted soils by microbial biotechnology","abstract_mn":"Улаанбаатар хотын гэр хорооллын айл өрхийн хатуу түлшний хэрэглээ, машин, үйлдвэрийн утаа, тоосонцор зэрэг нь агаар болон хөрсний бохирдлын гол эх үүсвэр болж байна. Эдгээр хүнд металлын агаар дахь агууламж нь “их” биш байдаг хэдий ч хөрсөнд хуримтлагдаж, хүнсний гинжин хэлхээгээр дамжин хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөлөл үзүүлэх эрсдэлтэй. Хотын хөрсний хүнд металлын бохирдол болон хар тугалганд тэсвэртэй бактер илрүүлэх зорилготой. Энэ төслийн хүрээнд хөрсний 30, усны 30 дээж, нийт 60 дээж авч судалгааг явуулна. Хар тугалганы давсны үйлчлэлд тэсвэртэй 25 бактер ялгана. 2-3 бактерийг зүйлийн түвшинд тодорхойлно. Ашигтай бактерийн хуурай биомасс гаргах бөгөөд үүгээрээ патент авах зорилготой.","abstract_eng":"Solid fuel consumption by households in Ulaanbaatar's ger areas, cars, industrial fumes, and dust are major sources of air and soil pollution. Although the concentration of these heavy metals in the air is not “high”, there is a risk that they will accumulate in the soil and adversely affect human health through the food chain. The purpose of this survey is to investigate the current status of metal pollution of the soil and lead resistant bacteria in Ulaanbaatar, the capital city of Mongolia. A total of 60 samples will collect from a soil and water of areas. We need there are 25 bacteria that are resistant to lead.  We will determinate 2-3 bacteria at the species level. It aims to obtain a patent for the production of dry biomass of beneficial bacteria.","start_date":"2019-04-17T00:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3810,"project_code":"P2020-3810","project_name":"Монгол орны зарим ургамал ба мөөгний гетерополисахаридын химийн бүтэц болон хавдрын эсрэг идэвхийн судалгаа","project_name_eng":"Study of chemical structure and anti-cancer activity of heteropolysacharides of some plants and mushrooms in mongolia","abstract_mn":"Монгол оронд ургадаг эмийн ургамал ба базидиомицет мөөгний полисахаридын судалгааг гүйцэтгэнэ. Төслийн үр дүнд Монгол оронд ургадаг эмийн ургамал ба базидиомицет мөөгний полисахаридын талаарх чухал шинжлэх ухааны ач холбогдолтой мэдээлэл гарган авах болно. Гарган авсан мэдээлэлд тулгуурлан полисахаридын хавдрын эсрэг үйлдлийн боломжит механизмыг нээн илрүүлэх боломж бүрдэх юм. Тухайн ажил байгалийн ба нөхөн сэргээгдэх түүхий эдийг зохистой ашиглах арга замыг олох боломжийг нээж өгөх юм.","abstract_eng":"Research on polysaccharides of medicinal plants and basidiomycetes grown in Mongolia. The project will provide important scientific information on the polysaccharides of medicinal plants and basidiomycetes grown in Mongolia. Based on the information obtained, it will be possible to discover possible mechanisms of action of polysaccharides against cancer. The work will provide an opportunity to find ways to rationally use natural and renewable raw materials.","start_date":"2019-08-04T00:00:00","end_date":"2020-12-03T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3923,"project_code":"P2020-3923","project_name":"Цагирагийн радикал онол түүний математикийн бусад салбаруудтай холбогдох нь","project_name_eng":"Radical theory of rings and its reaation to other mathematical branch","abstract_mn":"Энэ төслийн зорилго нь 1. Цагиргийн радикалын онолын судалгаа хийж шинэ үр дүн гаргах; 2. Паули-Фиерцийн загварын судалгаа хийж шинэ үр дүн гаргах; 3. Комплекс тоон дээр тодорхойлогдсон 4-р эрэмбийн муруйн сингуляр цэг, түүний бүх боломжит  шүргэгчийн судалгаа хийж шинэ үр дүн гаргах; 4. Математикийн өөр өөр салбарын эрдэмтэн судлаачид хамтран судалгаа явуулж түүнийгээ үйлдвэрлэл, практикт нэвтрүүлэх; 5. Математикийн бусад салбарын судлаачдын судалгааг дэмжих юм.\nЭнэ төслийн хүрээнд цагирагийн радикал ангийн судалгаа, алгебрлаг геометрийн судалгаа, анализийн судалгаа хийгдэх болно.","abstract_eng":"The purpose of this project is 1. To do research on radical theory of rings and produce new results; 2. To do research on the model of Paul-Fierts;\n3. To do research on the singular points and asymptote of quartics and produce new results; 4. To do research with other branches of mathematics and use its application in various fields; 5. To promote research of the other branches of mathematics.\nDuring this project, we will do research mainly on radical theory of rings, algebraic geometry, analysis.","start_date":"2017-05-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":171,"sponsor_name":"Боловсрол Соёл Шинжлэх Ухааны Яам","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3567,"project_code":"P2018-3567","project_name":"Савлах болон гурвалжлах","project_name_eng":"Packing and triangulation","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны төсөл нь агуулгын хувьд математик, компьютерын ухааны салбар болох дискрет болон тооцооллын (discrete and computational) геометр, геометрийн экстремал бодлогын онол зэрэгт хамаарах юм. Төслийн хүрээнд хоёр асуудлыг авч үзнэ:\n(A) Нэгэн ижил радиустай n ширхэг хавтгайн бөмбөрцгийг давхцуулалгүйгээр багтаах хамгийн бага талбайтай гүдгэр k өнцөгтийг олох,\n(B) Xавтгайн цэгэн олонлогийн Делонегийн гурвалжлал нь цор ганц биш байх нөхцөл нь биелэхгүй үед юу болохыг тогтоох. \n\nБидний үзэж буйгаар аль аль асуудал нь онол, практикийн ач холбогдолтой. Бөмбөрцөг савлах нь нэг талаас сонгодог асуудал боловч үүнийг шийдэх нэгдмэл арга техник (онол) хараахан гүйцэд хөгжөөгүй байна. Харин гурвалжлах асуудал нь практикаас буюу хавтгайн хэмжилтийн мэдээллээс гурван хэмжээст дүрслэл гаргаж авахтай холбогдон үүссэн ба орчин үеийн тооцооллын геометр болон дүрс боловсруулалтын чухал техник юм.\n\nТөслийн хүрээнд дээр томьёолсон хоёр асуудлыг гүнзгийрүүлэн судалж, тодорхой таамаг дэвшүүлэн, тэднийгээ баталаx зорилго тавина. Тухайлбал, эхний асуудлыг нэлээд ерөнхий тохиолдолд шийдэх боломжтой нь бидний урьдчилсан судалгаанаас харагдсан. Энэ нь “ерөнхий тохиолдолд энэ бодлогын шийдийн зарим чухал чанарыг баталж чадна” гэсэн үндэслэл болж буй юм. Тэгэхээр бидний үндсэн зорилго бол энэ асуудлыг аль болох бүрэн буюу ихэнх (n,k)-н хувьд шийдэх.\n\nХоёр дахь асуудлын хувьд, “нэг тойрог дээр гурваас олон цэг байх үед харгалзах гурвалжлалууд нь тодорxой утгаар эквивалент байна” гэсэн таамаг дэвшүүлж болохоор байгаа юм. Одоогоор зарим хялбар тохиолд энэ таамгийг батлаад байна. Бидний гол зорилго бол энэ таамгийг бүрэн батлах/няцаах/ад оршино.","abstract_eng":"The subject of this research project belongs to the field of discrete and computational geometry and theory of geometric extremum problems. Within this field, we focus on the following two problems:\n(A) To find the smallest convex k-gon containing n congruent disks\n(B) To investigate the consequences of a set point admitting non-unique Delauney triangulation. \nTo our knowledge, both problems have theoretical and practical significance. Sphere packing is a classical problem re-known for its beauty and difficulty and a general technique to handle this problem is yet to develop. The idea of triangulating set point has practical (engineering) origin as it is commonly used in mesh generation, in important technique in image processing. \n\nWe aim to study these two problems in detail in order to find some general patterns and formulate them as conjectures and to prove/disprove them. In particular, regarding to the first problem, we already found some fairly general results and we hope to attack the remaining cases and solve this problem as complete as possible. Regarding to the second problem we also found a nice conjecture, namely that if there are more than one triangulations, then they are equivalent in some precise sense. We hope to resolve this conjecture completely.","start_date":"2019-01-09T16:00:00","end_date":"2020-01-09T16:00:00","sponsor_id":174,"sponsor_name":"Korea Foundation for Advanced Studies","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2479,"project_code":"P2017-2479","project_name":"Математик тэнцэтгэл биш түүний хэрэглээ II","project_name_eng":"Mathematical inequalities and their applications II","abstract_mn":"Яагаад математик тэнцэтгэл бишийг судалдаг вэ? Математик тэнцэтгэл бишийг судлах онол болон практикийн хоёр үндэслэл байдаг.  Үүнд:\n1.\tОнолын талаас нь харахад ерөнхийдөө маш энгийн асуулт бүхэл бүтэн онол бий болгодог. Жишээ нь, Ямар нэг илэрхийллийг сөрөг биш гэдгээс хэдийд өөр нэг илэрхийллийг сөрөг биш гэж хэлж болох вэ?  Энэ энгийн асуулт нь эерэг операторын онол болон дифференциал тэнцэтгэл бишийн онолд хүргэдэг.\n2.\tОлон практик судалгааны үед, хэрэглэгдэж буй илэрхийллийг тодорхой нэг хэмжээгээр зааглах шаардлагатай болдог. Энэ үед сонгодог тэнцэтгэл бишүүдийг хэрэглэх нь маш их ашигтай байдаг. Жишээ нь тэнцэтгэл биш нэлээд хэрэглэдэг салбар болох Мэдээллийн болон Кодын онол нь математик, цахилгааны инженерчлэл, био-информатик, компьютерийн шинжлэх ухааны уулзварт судлагддаг бөгөөд мэдээлэл дамжих хурд, хэмжээ  болон өгөгдлийг шахах, алдааг засах боломжийг судалдаг онолууд юм.  К. Е. Шеннон, мэдээлэл дамжуулах ямарваа системийн хурдны дээд хязгаарыг нь олж тогтоосноор уг онолын эхлэлийг тавьсан гэж үздэг. Мэдээллийн гол хэмжээ нь ихэвчлэн мэдээнд агуулагдах симболыг хадгалах, эсвэл харилцахад шаардлагатай битийн дундаж тоогоор илэрхийлэгддэг Энтропи юм. Энтропи нь санамсаргүй хувьсагчийн утгыг урьдчилан таамаглахад оролцож буй тодорхойгүй байдлын тоо хэмжээг тооцоолдог. Энтропийн зааг үнэлгээг тогтооход Иенсений ба дундажийн тэнцэтгэл бишүүдийг түгээмэл ашигладаг. \n“Математик тэнцэтгэл биш түүний хэрэглээ II” судалгааны хувьд эхний ээлжинд дараах асуудлууд дээр ажиллах бүрэн боломжтой.Үүнд:\n1.\tГильберт хэлбэрийн тэнцэтгэл бишийн цаашдын өргөтгөлийг тогтоож, операторын онолд хэрэглэх\n2.\tp-adic талбар дээр зарим сонгодог интеграл операторын зааглалыг тогтоох","abstract_eng":"There are two reasons for the study of mathematical inequalities: practical, theoretical:\n1.\tIn many practical investigations, it is necessary to bound one quantity by another. The classical inequalities are very useful for this purpose.\n2.\tFrom the theoretical point of view, very simple questions give rise to entire theories. For example, we may ask when the non-negativity of one quantity implies that of another. This simple question leads to the theory of positive operators and the theory of differential inequalities, etc. For example: Information theory is a branch of applied mathematics, electrical engineering, and computer science involving the quantification of information and applications of fundamental topics of information theory include lossless data compression,lossy data compression, and channel coding. A key measure of information is entropy, which is usually expressed by the average number of bits needed to store or communicate one symbol in a message. Entropy quantifies the uncertainty involved in predicting the value of a random variable. As is well known, some classic inequality such as AM-GM inequality, Jensen’sinequality, Holder inequality play an important role in information sciences. Moreover, the Jensen's inequality is also an important cornerstone in informationtheory.\nIn the light of above remarks, we believe that the following problems are particularly interesting and relevant from a mathematical inequalities methods perspective: \n1.\tTo generalize some Hilbert-type inequalities and find their applications on the Operator theory.\n2.\tTo establish boundedness classical integral operators on p-adic field","start_date":"2017-12-30T00:00:00","end_date":"2018-12-17T00:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2524,"project_code":"P2017-2524","project_name":"Маш өндөр температурын цөмийн реакторын судалгаа","project_name_eng":"Study on very high temperature reactor","abstract_mn":"Монголын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр болон оролцох цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгож задралын дулаанаа идэвхгүйгээр буюу байгалийн хуулиар зайлуулдаг, найдвартай ажиллагаатай, бага дунд чадлын IV-р үеийн дэвшилтэт реакторын  технологийг судална. Задралын дулаанаа идэвхгүйгээр, орчинд дулаан дамжих үндсэн гурван механизмаар буюу байгалийн хуулиар зайлуулах чадвартай, газар дээр байрласан, төвдөө ойлгогчгүй болон ойлгогчтой блок төрлийн маш өндөр температурын хийн реакторын (VHTR) голомтын дизайныг хийнэ. Дизайны параметрийг өмнөх судалгааны ажлуудад гарган авсан III-р үеийн технологитой реактор болох өндөр температуртай хийн хөргөлттэй реакторын (HTGR) хувьд тооцоолсон дүнг ашиглана. Ингэхдээ Японы Атомын Энергийн Агентлагт аюулгүй, найдвартай ажиллаж байгаа гелий хий хөргүүртэй өндөр температурын тест реактор (HTTR)-ын голомтыг бүрдүүлэгч призмэн блокын үндсэн дизайнд тулгуурлана. Цөмийн реакторын голомт дэх түлш, удирдлагын саваа, ойлгогч, хөргүүр гэх мэт төрөл бүрийн муж дундуур цөмийн цацраг (гамма квант, нейтрон, электрон, протон, цэнэгтэй бусад бөөмс) явж өнгөрөхдөө тэдгээр цөмтэй харилцан үйлчлэх бүх үзэгдэл буюу шилжилтийг магадлалаар нь тооцон  Монте Карло аргаар симуляц хийдэг комьютерийн код болох MVP2.0  болон түүний дэд код MVP-BURN ашиглан уг реакторын голомтын дизайны нейтроникийн үзүүлэлтүүдийг гарган авна. Энэ код нь цөмийн цацрагийн дайрч өнгөрч буй орчны физик шинж чанар, бүтэц, төлвийн талаарх өгөгдлийн сан болон тэдгээрийн цөмийн харилцан үйлчлэлийн урвалтай холбоотой бүх мэдээлэл бүхий JENDL3.3 болон JENDL4.0 сан ашиглан тухайн орчин дундуурх цөмийн цацрагийн шилжилтийг симуляц хийхдээ тохиолдож болох харилцан үйлчлэлийн нарийн төвөгтэй бүх физик процессийг багтаасан математик загварчлал хийдэг. Уг симуляцийг МУИС-ийн Цөмийн физикийн судалгааны төвд ажиллаж байгаа кластр серверт гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"One of the energy sources to provide future energy demand for Mongolia is the nuclear energy. As nuclear energy source, the technology for an advanced, safe, reliable, small nuclear reactor for passive decay heat removal would be studied and the reactor core with such feature would be designed. The reactor technology for the above or under-ground, annular or solid cylindrical, block-type very high temperature reactor (VHTR) for passive decay heat removal which is one of the Gen-IV reactors and its core design will be carried out throughout the study. The design parameters of the reactor was obtained by the decay heat transfer calculations for Gen-III, HTGR for Mongolia using COMSOL5.2 multiphysics software in our previous research works.  To design reactor core with the chosen parameters, the prismatic blocks of helium cooled, high temperature test reactor (HTTR) operating reliably at Japanese Atomic Energy Agency (JAEA) are used to compile the core of the proposed reactor. When nuclear particles as gamma, neutron, electron, proton and the charged particles go through the medium of reactor core such as nuclear fuel, control rod, reflector, coolant, many kinds of interaction processes of these particles with these various matter occur in reactor core. The probability of these processes is calculated by Monte Carlo methodology and the simulation code of MVP2.0 and its auxiliary code of MVP-BURN based on the Monte Carlo methodology is used to analyze neutronic performance of the reactor core design. These neutronic codes would be used with the nuclear data library of JENDL3.3 and JENDL4.0 which contains nuclear reaction cross-section data at the arbitrary temperature. These simulation calculations would be performed using the high-speed, cluster computer-server at Nuclear Research Center, National University of Mongolia.","start_date":"2017-12-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":190,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2515,"project_code":"P2017-2515","project_name":"Ихэр фотоныг үүсгэх","project_name_eng":"Entangled photon generation","abstract_mn":"Ихэр фотоны судалгаа нь квант компьютер үндэс болдог: үл тайлагдах кодын онол (Quantum cryptography), мэдээллийг алс хол зайнд дамжуулах(Quantum teleportation, Quantum lithography), ихэр фотоны спектроскоп(Entangled photon spectroscopy), гэх мэт орчин үеийн хэрэглээ болох нэн шинэ салбаруудын үндэстэй холбогддог.\nЛазерийн физикийн лабораторид энхүү судалгааг явуулах боломж, нөхцөл бүрэн бүрдэж инновацийг хөгжүүлэх, шинэ технологи гарган авах, бүтээх боломжоор хангагдсан байна.\nИхэр фотон нь шугаман бус кристалыг тасралгүй лазераар шархад үүсдэг бөгөөд, бид энэ ажлаараа лазерийн пульсээр шархад ихэр фотоныг үүсгэж, хэмжилтээр баталгаажуулна.  Гарган авсан ихэр фотоны хэмжилтийн үр дүнгэ өгүүлэл хэвлүүлэх болно.","abstract_eng":"Ихэр фотоны судалгаа нь квант компьютер үндэс болдог: үл тайлагдах кодын онол (Quantum cryptography), мэдээллийг алс хол зайнд дамжуулах(Quantum teleportation, Quantum lithography), ихэр фотоны спектроскоп(Entangled photon spectroscopy), гэх мэт орчин үеийн хэрэглээ болох нэн шинэ салбаруудын үндэстэй холбогддог.\nЛазерийн физикийн лабораторид энхүү судалгааг явуулах боломж, нөхцөл бүрэн бүрдэж инновацийг хөгжүүлэх, шинэ технологи гарган авах, бүтээх боломжоор хангагдсан байна.\nИхэр фотон нь шугаман бус кристалыг тасралгүй лазераар шархад үүсдэг бөгөөд, бид энэ ажлаараа лазерийн пульсээр шархад ихэр фотоныг үүсгэж, хэмжилтээр баталгаажуулна. Гарган авсан ихэр фотоны хэмжилтийн үр дүнгэ өгүүлэл хэвлүүлэх болно.","start_date":"2018-02-13T00:00:00","end_date":"2020-01-29T16:00:00","sponsor_id":10,"sponsor_name":"МУИС,  ARC-ийн судалгааны төв","performer_id":188,"performer_name":"МУИС-ШУС-БУС-Физикийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1186,"project_code":"P2016-1186","project_name":"Тарваган тахал өвчний орон зайн тархалт нь уур амьсгалын өөрчлөлт болон ургамлан нөмрөгийн хөдлөл зүйгээс хамаарах нь","project_name_eng":"Detecting impacts of Climate Change on Human Plague through NDVI changes","abstract_mn":"Сүүлийн үеийн шинэ халдварт өвчинүүд шувууны томуу, Арбовирус, Лассавирус, Баруун нил, ДОХ, Эбола, Марбург, Холер, Менингококк, үхрийн тархи сархиатах өвчин /Крейтцфелд, Якобс/, Антибиотикт тэсвэрт М. tuberculosis, S. aureus нь хоруу чанар өндөртэй халдварт өвчнүүд, нянгийн олон төрлийн хувьсал, антибиотикт тэсвэржилт нянгийн генетикийн өөрчлөлтүүд нь дэлхий нийтийн хувьд тулгамдсан асуудал болж байна.\nМонгол орны хувьд тарваган тахал өвчний дэгдэлт, эпидемүүд удаа дараалан гарч нийгэм, эдийн засаг, эрүүл мэндэд ноцтой хохирол учируулж байсан хийгээд өнөөдөр ч гэсэн ноцтой байдалд байгаа. Өнөөдөр монгол оронд 17 аймгийн 130 гаруй сум, нийт газар нутгийн 443,3 км2 нутагт тарваган тахлын байгалийн идэвхтэй голомттой. 10 гаруй өвчний хам шинж, өвчний үүсгэгч нийт нутаг дэвсгэрийн 28,3%-т байгаагаас аймгийн 81%, сумын 36% дээрхи хам шинж өвчний голомттой байна. 1940-2008 оны байдлаар 520 хүн тарваган тахлаар өвчилж байгаа статистик судалгааны дүн байна.\nМонгол орны хувьд Алтай, Хангай, Хэнтийн нурууны тарваган тахлын байгалийн голомт иэдвэхтэй байна. Зарим газарт шинээр голомт илрэх, сэргэж идэвхжих байдал харагдаж байна. Хангайн нуруунд тарваган тахлын байгалийн голомт аль ч хэсэгтээ идэвхтэй байна. Монгол Алтайн тарваган тахлын байгалийн бүлэг голомтын Сутай хэсэгт багтах Угалзын нуруу нь Монгол Алтай нурууны зүүн хэсэгт буюу Алаг хайрхан ба Мянганы Угалзын нуруунуудын хооронд орших баруун хойноосоо зүүн ургашаа чиглэлтэй сунаж тогтсон 40 гаруй км урт нуруу юм. Тус нурууны үнэмлэхүй өндөр нь их биш бөгөөд, баруунаас зүүн тийш болох тусам намсаж 2500 м орчим өндөрт орших Тамчийн даваагаар шувтардаг. \nСүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлт болон ургамлан нөмрөгийн гарцаас хамааран тарваганы тоо толгой жил бүр дараалан буурч байгаа хэдий ч тарваган тахал өвчны халдварын голомт болон халдварын тохиолдол буурч байгаа үзэгдэл ажиглагдах байгаа нь уг өвчний эпидемийн өмнөх тайван байдлыг илэрхийлж байна. Тарваганы тоо толгойн бууралт нь судлаач мэргэжилтнүүдийн хувьд тайвширах хандлага үүсгэж байх хэдий ч эрсдэл үүсэх боломж улам бүр байсаар байна.","abstract_eng":"Plague is one of the diseases under the International Health Regulations, and countries are required to report cases of plague to WHO within 24 hours of being notified. However, as with other diseases under the International Health Regulations, officially reported data on plague do not adequately reflect the incidence of plague. They represent only a portion of the actual number of cases and may not even represent all of the known, active enzootic foci in the world. Global statistics on plague are incomplete because of the reluctance to officially notify plague cases as well as inadequate surveillance and reporting. The associations between the climatic indexes, predicted plague and NDVI suggest that periods of high plague activity should have a degree of correlation with increased precipitation and thus productivity in waterlimited grasslands, as also suggested by earlier studies in Kazakhstan and the USA.\nThe most common source of human plague in Mongolia is contact with and consumption of the marmot (Marmota sibirica) (Gubler et al., 2001). Moreover, the great gerbil (Rhombomys opimus) and the Mongolian gerbil (Meriones unguiculatus) are suspected of being enzootic reservoirs (figure 2). Although small rodents are also assumed to be reservoirs of Y. pestis, the interaction of individual mammals or fleas of particular species in the infectious cycle and the dynamics of an epizootic are not yet clear. The desert regions of Central Asia are known to contain natural foci of plague where the great gerbil (Rhombomys opimus) is the primary host. Plague spread requires both a high abundance of hosts and a sufficient number of active fleas as vectors transmitting plague bacteria between hosts.","start_date":"2015-12-31T00:00:00","end_date":"2017-01-27T16:00:00","sponsor_id":10,"sponsor_name":"МУИС,  ARC-ийн судалгааны төв","performer_id":14,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1302,"project_code":"P2017-1302","project_name":"Хөрсний микроартроподын зарим зүйлүүдийн онтогенез","project_name_eng":"Ontogeny of some species of soil microarthropods","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны явцад Монгол орны байгалийн янз бүрийн бүс нутаг, экосистемийн хөрсний микроартроподын ангилал зүй, экологи, биогеографи, тодорхой зүйлүүдийн амьдралын хэлбэр, онтогенез хөгжлийн онцлог, филогенезийн анализыг хийж, түүний үр дүнд шинэ зүйлүүдийг нээн илрүүлж, зүйлийн олон янз байдал, ареалын бүтэц, бүлгэмдлийн бүтцийг илрүүлж, тэдгээрийн хоорондын харилцан холбоог амьдрах орчны нөхцөлтэй холбон тайлбарлах оролдлогыг хийж байна. Энэхүү судалгаагаар урьд өмнө Монгол болон түүнтэй хил зэргэлдээ орших улс орнуудаас илрээгүй байсан шинэ төрөл зүйлүүдийг нээн илрүүлж, ангилал зүйн  болон экологийн судалгааг тодорхой төрөл зүйлүүдийн амьдралын эргэлт, онтогенез хөгжлийн онцлог, экологи, биогеографи ба филогенетик хамаарлыг тогтоосон шинэлэг үр дүнг бий болгох боломжтой. Энэхүү төслийг хэрэгжүүлсний үр дүнд хөрсний микроартроподын ангилал зүй, экологи, биогеографийн чиглэлээр суурь мэдээллийг бүрдүүлж, улмаар шинжлэх ухаанд илрээгүй байсан төрөл зүйлийг нээн илрүүлж, тэдгээрийн амьдралын эргэлт, бодгаль биеийн хөгжлийн түүх болон филогенезийн анализыг хийх юм. Бид өөрсдийн туршлага дээр тулгуурлан энэхүү төслийн судалгааны ажлын явцад шинэлэг үр дүнгүүдийг гаргасан байгаа бөгөөд түүнийгээ импакт фактор бүхий олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд 2 өгүүлэл болгон бичиж хэвлүүлэв.","abstract_eng":"The juveniles of the some species of soil microarthropods are relatively well known, however, because of relatively rare occurrence of juveniles in the extracted samples, ontogenies of the most species of this group are still unknown, and the morphology of the juveniles was studied only for few species. As mentioned above the juveniles of most species of soil microarthropods are still unknown, which causes difficulties in further systematic, phylogenetic, ecological, biogeographical and other experimental studies. Therefore, diagnosis and detailed morphological characterization of juvenile stages and comparative data on related species are needed. For this reason, some detailed comparative information on selected species of will be studied in the frame of this project.\nThe main objective of this study was to study the ontogeny of both adult and immature stages of species belonging to the families Damaeidae and Ceratozetidae. Performing a comparative analysis of morphological characters of ontogenetic stages of the representatives of the genera Epidamaeus, Spatiodamaeus and Diapterobates based on our own data and on available literature sources, is another aim of this work. Following the ontgenetic comparisons, we will investigate the aspects of the distribution and habitat ecology of the selectively studied species. The authors have some experiences in studying the ontogeny and phylogeny of oribatid mites. Therefore, we proposed the present research project, which becoming a basic source for the solving of above-mentioned problems. Actually, this is not the first, but part of ongoing research, and we have already obtained some results. It is really necessary and important to continue this research expanding study area and species to get more valuable results, and therefore, we applying this proposal for our implementation. Based on the results gained, we published two scientific articles in the international peer-reviewed journals.","start_date":"2015-12-31T00:00:00","end_date":"2016-11-30T00:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1044,"project_code":"P2016-1044","project_name":"Бага чадлын эрчим хүч, дулааны дэвшилтэт цөмийн реакторын судалгаа","project_name_eng":"Study on an advanced, small nuclear power reactor","abstract_mn":"ММонголын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр болон оролцох цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгож задралын дулаанаа идэвхгүйгээр буюу байгалийн хуулиар зайлуулдаг, найдвартай ажиллагаатай, бага дунд чадлын дэвшилтэт реакторын технологийг судалж, голомтын дизайн хийх зорилго тавив. \nИдэвхгүйгээр буюу орчинд дулаан дамжих үндсэн гурван механизм болох дулаан дамжуулал, дулаан цацаргалт, байгалийн конвекциор задралын дулаанаа зайлуулах чадвартай, газар дээр байрласан, төвдөө ойлгогчтой, блок төрлийн өндөр температурын хийн реакторын (HTGR) голомтын дизайны гол гол параметрүүдийн хамаарлыг COMSOL5.2 программ ашиглан тооцоолол хийн гарган авав. Энд голомт дэх чадлын нягтын хоёр өөр түгэлттэй (жигд болон жигд бус)  тохиолдлуудыг тооцож үзэж параметрүүдийн хамаарлыг гаргасан. Энэ хамаарлуудыг харьцуулахад чадлын түгэлт нь жигд байсан тохиолдолд реакторын аюулгүй байдал нь жигд бус тохиолдлынхоос илүү сайжирч байна гэж харагдаж байсан. Жигд бус түгэлтийн үед голомтын төв хэсэгт бусад хэсэгтэйгээ харьцуулахад их дулаан үүсч байгаа нь голомтын төвийн температурыг ихэсгэхэд нөлөөлж байгаа болно. Харин жигд түгэлтийн үед голомтын бүх хэсэгт ижил хэмжээний дулаан үүсч байгаа тул голомтын төвийн температур харьцангуй бага хэмжээгээр ихэсч байна. Мэдрэмтгий байдлын анализ хийхэд төвдөө ойлгогчтой болон ойлгогчгүй реакторыг унтраасны дараа голомтын төвийн хамгийн их температурт нөлөөлөгч факторууд ижил байсан. Хамгийн их нөлөөлөгч факторууд нь голомтын дулаан дамжуулах чадвар болон голомт ба ойлгогчийн нягт байв. Задралын дулааныг идэвхгүйгээр зайлуулах дулаан дамжууллын тооцооллын үр дүнг төвдөө ойлгогчгүй реакторынхтой харьцуулахад төвдөө ойлгогчтой голомттой реакторын аюулгүй байдал сайжирч байгааг олсон. Төвийн ойлгогчийн зузаан нэмэгдэхэд реакторын аюулгүй байдал улам сайжирч байв.\nЭдгээр тооцооллын үр дүнгээс Монголд ашиглаж болох бага дунд чадлын цөмийн эрчим хүчний реакторын голомтын дизайны үндсэн параметрүүдийг тодорхойлно. Монгол орны аймгуудын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээний өсөлтийн таамаглалд үндэслэхэд 100 МВт чадалтай цөмийн реактор сонгох боломжтой болох нь тодорхойлогдсон. Харин хэрэгцээ үүнээс их байх төлөвтэй УБ хотын ачааллыг хангахын тулд 100 МВт чадалтай реакторыг хэд хэдээр сонгон ажиллуулах боломжтой. \nУлмаар дээрх тооцооллын үр дүн болох реакторын дизайны параметрүүдээс 100 МВт дулааны чадалтай, 850 оС өндөр температурт ажиллах төвдөө 18 см-ийн радиустай ойлгогчтой HTGR-ийн голомтын параметрүүдийг олж, голомтын дизайныг Японы Атомын Энергийн Агентлагт аюулгүй, найдвартай ажиллаж байгаа гелий хий хөргүүртэй өндөр температурын тест реактор (HTTR)-ын голомтыг бүрдүүлэгч призмэн блокын үндсэн загварыг ашиглан хийв. Улмаар Монте Карло аргаар симуляц хийдэг MVP2.0, MVP-Burn комьютерийн кодууд болон цөмийн өгөгдлийн JENDL 3.3 санг ашиглан дээрх голомтын нейтроникийн тооцоолол хийж үзүүлэлтүүдийг гарган авав. Реакторын голомт 20 %-ийн U235-ийн жигд баяжуулалттай түлшээр 35 жилийн турш критик төлөвт ажиллах боломжтой гэсэн анхан шатны үр дүн гарсан. Реакторын ажиллах эхэн үед ихээхэн хэмжээний илүүдэл реактивити үүсч байгаа тул үүнийг дарахын тулд нейтроныг шингээх огтлол өндөртэй B4C болон Gd2O3-ийн өчүүхэн бөөмсийг голомтоор жигд тархаан тэдгээрийн диаметр болон концентрацийн хамгийн оновчтой хослолыг олох тооцооллууд гүйцэтгэв. Эдгээр параметрийн голомт даяарх жигд хослол нь реакторын ажиллах урт хугацаанд оновчтой бус байв. Иймд цаашдаа голомтоорх түлшний баяжуулалт болон энэ хоёр параметрийн жигд бус оновчтой утгуудыг олох тооцооллуудийг гүйцэтгэнэ. Оновчтой параметрүүдийг олсноор голомтоорх чадлын түгэлт жигд болж реакторын аюулгүй ажиллагаа сайжирна. Эдгээр симуляцийг МУИС-ийн Цөмийн физикийн судалгааны төвд ажиллаж байгаа кластр серверт гүйцэтгэж байна.","abstract_eng":"One of the energy sources to provide future energy demand for Mongolia is the nuclear energy. The objective of the research project is to study technology for an advanced, safe, reliable, small nuclear reactor for passive decay heat removal as nuclear energy source and to design reactor core with such safety feature. \nThe relationship of main design parameter of an above-ground, annular, block-type HTGR for passive decay heat removal was obtained by the performing decay heat transfer calculations using COMSOL5.2 multiphysics software. The power profile throughout the core is considered as uniform or flattened. As comparison of the parameter relationships, the reactor safety feature can be improved by flattening the power density profile. More heat is produced and accumulated in center of core rather than peripheral side in case of reactor with the unflattened power density profile and it causes to increase the peak core temperature after reactor shutdown. However, the same amount of heat is generated uniformly throughout the core in case of reactor with the flattened power density so that the increase in the peak core temperature is not so much high. The results of sensitivity analyses show that the sensitivity of the peak core temperature for both types of reactor cores are the almost same.  The most influencing parameters for the peak core temperature were an effective core thermal conductivity and the density of the core and reflector. The result comparison was made between both cores with and without inner reflector. The comparison showed that the reactor safety feature was improved well for the core with the thicker inner reflector. \nThen the main design parameters of the HTGR for Mongolia could be defined from the obtained results. Based on the growth of future energy demand of Mongolian provinces, it a nuclear power plant with power of 100 MW¬t might be an option as the energy provider for the province. However, the nuclear power plant with modular reactors can be the option for a large city with more demand than 100 MWt.\nThe design parameters of annular HTGR with inner reflector radius of 18 cm and power of 100 MWt operating at core temperature of 850oC are determined from the results obtained from the decay heat transfer analyses. Then its core is compiled by prismatic blocks used in helium cooled, high temperature test reactor (HTTR) operating reliably at Japanese Atomic Energy Agency (JAEA). The fundamental neutronic analyses were performed using the Monte Carlo code MVP2.0 and its auxiliary code MVP-Burn with JENDL 3.3 nuclear data library. As the preliminary result, the core fuelled with 20% enriched U235 can be critical about 35 years without onsite refueling. To suppress excess reactivity in the beginning and middle of cycle, the burnable poison particles made of B4C and Gd2O3 were uniformly inserted into the core. Many calculations were conducted to find the optimal parameters of the poison particles as their diameters and concentrations. However, it was difficult to flatten reactivity change during core lifetime by using uniform distribution of fuel and the poison particles. So, now the calculations are in progress to find the optimal heterogeneous parameters for non-uniform core in order to flatten power peaking factor in point of view of reactor safety. These simulation calculations was performed using the high-speed, cluster computer-server at Nuclear Research Center, National University of Mongolia.","start_date":"2015-12-31T00:00:00","end_date":"2017-12-24T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1083,"project_code":"P2016-1083","project_name":"Говийн бүс нутгийн гадаргын усны үнэлгээ","project_name_eng":"Estimation of Surface Water in Govi Regions","abstract_mn":"Уур амьсгалын өөрчлөлтөөр Монгол орны говийн бүс нутгуудын гүний усны түвшин буурч, гадаргын ус их хэмжээгээр хатан ширгэж (Жишээ нь, Онги гол, Улаан нуур г.м), байгалийн бусад элементүүд төдийгүй төвлөрсөн суурин газрын дэд бүтцийн хөгжил болон экологийн тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлж, нийгэм, эдийн засагт учруулах хор хохирол, цар хүрээ нь улам тэлсээр байгаа тул зайлшгүй судлах сэдвүүдийн нэг болж байна. Уг төслийн зорилго нь говийн бүс нутгийн гадаргын усны нөөцийг үнэлэхэд орших бөгөөд энэхүү төслийн хүрээнд говийн бүс нутгийн гадаргын усны өөрчлөлтийн төлөв байдлыг орон зайн тархалтын хүрээ болон геологийн эртний цаг хугацаагаар нарийвчилан үнэлж, цаашдын хувьсал өөрчлөлтүүд, тэдгээрээс нийгэмд, эдийн засагт болон экологит учруулах нөлөөллийг урьдчилан таамаглана..","abstract_eng":"Expanding impacts of decreasing groundwater table and shrinking surface water in govi regions of Mongolia (e.g., Lake Ulaan and River Ongi, etc.) due to climate change on other environmental elements, development of infrastructure, ecological sustainability and socio-economical conditions contribute the present study. Present study aims to spatial and temporal changes of surface water in Govi and to provide preliminary prediction on impacts of changes of surface water on ecology, society and economy.","start_date":"2016-01-01T16:00:00","end_date":"2016-12-30T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":73,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Геохими-Геоморфологийн Судалгааны Лаборатори,","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1281,"project_code":"P2016-1281","project_name":"Дахин цэнэглэгддэг метал-агаарын батерейны катодын урвалд зориулсан катализаторын судалгаа","project_name_eng":"Study on catalysts for cathode reactions of secondary metal-air batteries","abstract_mn":"Техник технологийн үсрэнгүй хөгжил болон дэлхийн хүн амын тасралтгүй өсөлттэй уяалдан энергийн эрэлт хэрэгцээ эрс нэмэгдсэнээс болоод цэвэр энерги үйлдвэрлэх дэвшилтэт технологийг ихээхэн чухалд үзэж байна. Тухайлбал ялангуяа зөөврийн электрон төхөөрөмжүүдэд хэрэглэгддэг дахин цэнэглэгддэг метал-агаарын батерейны дэвшилтэт технологи нь энергийн нягт өндөртэй, байгаль орчинд аюулгүй агаарын хүчилтөрөгчийг хэрэглэх учраас хөнгөн жинтэй гэх мэт олон давуу талтай. Гэвч түүний катодын буюу хүчилтөрөгчийн ангижрах урвалын идэвхжилийн энерги өндөр буюу урвалын кинетик удаан байдаг нь тус технологийн хөгжлийг удаашруулж байна. Иймээс метал-агаарын батерейны гүйцэтгэл, бүтээмжийг нэмэгдүүлэхэд хүчилтөрөгчийн исэлдэн-ангижрах урвалыг хурдасгах зайлшгүй шаардлагатай катализаторыг бүтээх нь туйлын шаардлагатай байна. Одоогоор энэ урвалын кинетикийг сайжруулахын тулд янз бүрийн бүтэцтэй, олон төрлийн материалууд тухайлбал үнэт ба үнэт биш металлууд, тэдгээрийн хайлш ба оксидууд, нүүрстөрөгчийн янз бүрийн бүтэцтэй нано жижиг хэсгүүд катализатораар түгээмэл судлагдаж байна. Эдгээрээс Pt ба түүний хайлш нь бусад материалтай харьцуулахад харьцангуй өндөр идэвхтэй байдаг. Гэвч эдгээрийг олдоцтой, хямд үнэтэй материалаар солих зайлшгүй шаардлагатай. Сүүлийн үед байгальд элбэг, хямд өртөгтэй шилжилтийн металлд суурьласан перовскайт оксидуудыг өргөн судалж байна. Гэвч эдгээрийн каталитик идэвхи төдийлөн шаардлагатай түвшинд хүрэхгүй байна. Иймд перовскайт оксидуудын идэвхийг тэдгээрийн талст бүтэц дэх шилжилтийн металлын катионыг өөр металлын катионоор хэсэгчлэн халах замаар сайжруулах боломжтой. Бид энэхүү судалгааны ажлаараа сүвэрхэг бүтэцтэй, гадаргуугийн талбай ихтэй перовскайт бүтэцтэй катализаторыг шилжилтийн металл ашиглан гаргаж авахыг зорьж байна. Ийм катализаторын сүвэрхэг бүтэц нь гадаргуугийн талбайг ихэсгэж урвалын идэвхитэй төвийн тоог нэмэгдүүлэх ба нөгөө талаас хийн төлөвтэй хүчилтөрөгчийн молекулыг чөлөөтэй нэвтрүүлснээр урвалд орох хүчилтөрөгчийн тоог нэмэгдүүлэх давуу талтай.","abstract_eng":"Due to the increased energy needs associated with high technology and rapid global population growth, the development of clean energy technology is considered very importantly. One of the promising technologies is secondary metal-air batteries which store chemical energy and will be used for most portable electronic devices such as personal computer and cell phones.  Its main advantages over other technologies are highly efficient energy conversion, non-toxic chemical usage and light weight.   However, the development of metal-air batteries is prolonged, largely, because of the sluggish kinetics and high activation energy of the oxygen reduction and evolution reactions at their cathode. Therefore, active catalysts must be discovered to facilitate the kinetics of the oxygen reactions, further to improve the efficiency and performance of metal-air batteries. Currently, many different kinds of materials such as precious metals and non-precious metals, and their alloys, transition metal oxides, and carbon nanoparticles are investigated extensively as catalysts for the oxygen reactions. Among them, Pt and its alloys have shown the highest activity towards the oxygen reactions. Nevertheless, the cost and the scarcity of Pt limit the practical applications of fuel cells. Thus, it is extremely desired to discover cheap and available catalysts to replace prohibitively expensive Pt and its alloys. Last decades, transition-metal based catalysts are promising candidates as effective catalysts for oxygen reactions because of their comparable activity. Therefore, we are aiming to obtain relatively cheap transition-metal based catalysts with high surface area and porous structure to improve the kinetics of the oxygen reactions. It is considered that the porous structure increases the surface area of catalyst and the number of active sites taking place reaction. In addition, this structure diffuses oxygen molecules freely, consequently increases the number of oxygen molecules to react. By these factors, the performance of metal-air batteries could be improved efficiently.","start_date":"2016-12-31T16:00:00","end_date":"2018-12-30T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1261,"project_code":"P2016-1261","project_name":"Цөмийн бүтэц","project_name_eng":"Nuclear structure","abstract_mn":"Дэвшүүлж буй судалгааны төслийн хүрээнд орчин үед өндөр технологийн батерей болгон хэрэглэгддэг лити (Li)-ийн цөмийн бүтцийн талаар нарийвчилсан мэдээлэл гарган авахад чиглэсэн орчин үеийн түвшний онолын судалгаа явуулна. \nЭнэ ажлын хүрээнд:  \n•\tЛитийн цөмийг хоёр кластераас тогтсон гэж үзэн, уг системийн өдөөгдсөн төвлүүдийн энергийг тодорхойлон, фазын шилжилт, сарнилын огтлолын тооцоо хийнэ. \n•\tЦөөн кластераас тогтсон системийн хувьд виртуал төлөв оршин байх боломжийг ортогональ кондишн загвар болон Жост функцийн аргуудаар тодорхойлно.","abstract_eng":"In the framework of the proposed research project, theoretical studies will be aimed at obtaining information on the lithium nuclear structure which is used as a high-tech lithium battery. \nThe following items will be considered: \n- We apply two clusters system to lithium nuclei and low-energy, high energy states are computed. Furthermore, scattering phase shifts and scattering cross section are calculated for obtained states.\n- To search the virtual state behavior for two-clusters system using the Jost function method and orthogonal condition model.","start_date":"2016-12-31T00:00:00","end_date":"2018-12-30T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1249,"project_code":"P2016-1249","project_name":"Дараа Үеийн Утасгүй Сүлжээнд зориулсан Тархсан Хөдөлгөөнт Байдлын Удирдлага","project_name_eng":"Distributed Mobility Management for Next Generation Wireless Networks","abstract_mn":"Дараа үеийн утасгүй сүлжээний хөгжлийн чиг хандлага нь мобайл өргөн зурвасын технологиудруу чиглэж байна. Тав дахь үе (5G)-ийн мобайл сүлжээний шаардлагууд нь дөрөвдэх үеийн сүлжээтэй харицуулахад илүү уян хатан, өргөтгөх боломжтой, бага зардалтай болон енэрги бага зарцуулдаг байх юм.\nЭдгээр шаардлагуудыг хангах зорилгоор судлаачид болон оператор компаниуд Программар Тодорхойлогддог Сүлжээ (Software Defined Networking), Сүлжээний Функцүүдийн Виртуалчлал (Network Functions Virtualization) гэсэн шийдлүүдийг ирээдүйн сүлжээний архитектурт нэвтрүүлхээр дэвшүүлсэн байна.\nМобайл сүлжээний чухал функцүүдийн нэг болох Хөдөлгөөнт Байдлын Удирдлага (Mobility Management) нь хэрэглэгчийн төхөөрөмжийн байршилыг хадгалах болон үүр хооронд тасалдалтгүйгээр шилжих процессийг гүйцэтгэдэг. Энэхүү судалгаагаараа бид SDN –д суурилсан Хөдөлгөөнт Байдлын Удирдлагын шийдлийг санал болгох болно. Санал болгох шийдлийн давуу тал нь сүлжээнд Хөдөлгөөнт Байдлын Удирдлагын тархсан механизмийг гүйцэтгэж хурдтай ажилгаа, найдвартай байдал, өргөтгөх боломжийг хангана. Мөн санал болгох шийдэл нь одоогийн протокол болон тэдгээрийн технологиудтай зохицон ажиллах боломжтой, үүр хооронд шилжих үйдлийг SDN-д суурилсан сүлжээний архитектурт нийцүүлсэн шийдлийг санал болгоно.","abstract_eng":"The development and evolution of the Next Generation Wireless Networks are the mobile broadband technologies. Requirements for 5G (Generation) Mobile Networks include a more flexibility, scalability, cost effectiveness and energy efficiency. In order to provide these goals, researchers and operators proposed Software Defined Networking (SDN) and Network Functions Virtualization (NFV) solutions for the next generation network architecture. One of the important functions of the mobile network is a mobility management, which executes the location of user subscriber and a seamless handover procedure between the cells.\nIn this work, we propose the novel mobility management solution based SDN. An advantage of our proposal is that can execute the distributed mechanism in the network in order to provide fast, flexible, reliable, and scalable mobility management. Also, our solution is compatible with existing protocols and their technologies. Furthermore proposal to optimize the handover procedure between the cells for SDN based network architecture.","start_date":"2017-01-01T00:00:00","end_date":"2018-12-24T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1253,"project_code":"P2016-1253","project_name":"Азийн судалгааны төв (asia research center) судалгааны төсөл шалгаруулна","project_name_eng":"Sand drift in Govi region and methods to monitor against sand transports","abstract_mn":"Монгол орны говийн бүс нутаг бол эх газрын дотоодын байгалийн их өвөрмөц ландшафтыг бүрдүүлдэг бөгөөд геологийн өнгөрсөн цаг хугацааны байгалийн болон уур амьсгалын өөрчлөлтийн түүхэн архив болдог. Монгол орны говийн бүс нутаг нь Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт болох хурдацтай дулааралтад хүчтэй өртөж буйг сүүлийн үеийн судалгааны үр дүнгүүд баталсаар байна (Komatsu et al., 2001, Lehmkuhl & Lang, 2001; etc.). Өнгөрсөн зууны уур амьсгалын өөрчлөлтөөр Монгол орны агаарын дундаж температур 1940-2007 оны хооронд 2.1°С-р нэмэгдэж, нийт нутаг дэвсгэрийн 72% нь цөлжилтөнд өртөж (NAPCD, 2010) байгаа нь хүрээлэн буй орчны болон нийгэм-эдийн засгийн тогтвортой хөгжилд сөргөөр нөлөөлөх хүчин зүйлсийн нэг болох нь статистик мэдээ, эрдэмтдийн судалгааны үр дүнгүүдээс тодорхой байна. Ялангуяа, энэ дулааралтын дүнд говийн бүс нутагт хур тунадсын хэмжээ буурч, гадаргын усны түвшин буурч, ууршилт эрчимжин, хөрсний өнгөн үе давхарга алдагдаж, тоосны дэгдэлт, элсний нүүдэл эрчимтэй явагдаж байна. Энэ үйл явц нь эргээд говийн бүс нутгийн байгалийн төдийгүй төвлөрсөн суурин газрын дэд бүтцийн хөгжилд сөргөөр нөлөөлөх зэргээр нийгэм, эдийн засагт учруулах хор хохирол, цар хүрээ нь улам тэлсээр байгаа тул зайлшгүй судлах сэдвүүдийн нэг болж байна. Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй агаарын даралтын орон, агаарын урсгалын өөрчлөлттэй холбоотойгоор элсний нүүдэл цаашид ч эрчимтэй явагдах хандлагатай байгаа тул элсний нүүлтийн эрчим, хуримтлалын хэлбэрийг тодорхойлж, түүнийг сааруулах арга боловсруулах нарийвчилсан судалгаа өнөөг хүртэл хийгдээгүй тул энэ төслөөр судлахыг эрмэлзэв.","abstract_eng":"Govi region of Mongolia constitutes an intercontinental specific landscape and becomes a historical archive of paleoclimatic and paleoenvironmental changes during the geologic time. Recent studies note that the Govi region of Mongolia has been strongly affected by the present global warming (Komatsu et al., 2001, Lehmkuhl & Lang, 2001; etc.). Due to climate change during the last century, annual air temperature of Mongolia rose by 2.1°С between 1940 and 2007 and 72% of total area of Mongolia were desertificated (NAPCD, 2010). Their impacts on environmental and socio-economical sustainable development are shown by statistical data and research outcome. Due to the climate change decreasing precipitation, increasing evaporation, dropping level of surface water, soil loss and sand drifts are strengthening in the Govi region. These impacts on development of infrastructure, ecological sustainability and socio-economical conditions contribute the present study. Therefore we aim to study accelerating sand transports and sand depositional forms in the Govi region and apply methods to control against sand movements caused by climate change.","start_date":"2017-01-01T00:00:00","end_date":"2018-12-29T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":73,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Геохими-Геоморфологийн Судалгааны Лаборатори,","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1265,"project_code":"P2016-1265","project_name":"Монгол орны говийн бүсийн хөхтөн амьтны бүлгэмдэлд уурхайн нөлөө (Өмнөговь аймгийн Цогтцэций, Гурван тэс, Ханбогд сумдын жишээгээр)","project_name_eng":"Impacts of mining activities on mammalian community in the Gobi region of Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны говь цөлийн экосистем нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд эмзэг шинжтэй бөгөөд тэнд тархан амьдарч буй хөхтөн амьтны зүйлийн олон янз байдлын хувьд ядмаг. \nСүүлийн жилүүдэд говийн бүс нутагт уурхай олноор бий болж, говийн эмзэг экосистемд хүчтэй нөлөө үзүүлж түүний байгалийн тогтоцыг ихээхэн өөрчилж байна. Тухайлбал, Хөрсний элэгдэл, бэлчээрийн талхагдал, малын тоо толгойн өсөлт, цөлжилт зэрэг хөхтөн амьтны амьдрах орчныг доройтуулах хүчин зүйлүүд жилээс жилд нэмэгдсээр байна. \nИймээс дээр дурьдсан хүний болон байгалийн хүчин зүйлүүдийн нөлөөгөөр говийн эмзэг бүс нутагт тархан амьдарч буй хөхтөн амьтны тархац, байршил, тоо толгойд ямар хэмжээний өөрчлөлт гарсан, өнөөгийн байдлаар тэдгээрийн популяцийн хандлагын талаар ямар нэг судалгаа байхгүй байна.  \nХөхтөн амьтад хүний болон байгалийн элдэв нөлөөнд мэдрэмтгий, өртөмтгий шинжтэй тул эдгээр амьтны тархац, байршил, тоо толгойн өөрчлөлт, популяцийн өөрчлөлтийн хандлага зэргээр нь тухайн амьдрах орчинд гарч байгаа өөрчлөлтийг үнэлэх боломжтой.\nЯлангуяа байршмал амьдралтай нүхэнд амьдардаг мэрэгчид, туулай хэлбэртэн, шавьж идэштнүүд, гар далавчтан зэрэг бүлгүүдийн экологид гарч буй өөрчлөлтүүд анхаарал татаж байдаг. Учир нь эдгээр бүлгүүд тооны хувьд олон, амьдралын хувьд байршмал, тархац нутгийн хувьд өргөн тул тухайн экосистемийн тогтвортой байдалд онцгой үүрэгтэй байдаг. Ийм учраас бид энэ төслийн саналд говийн бүсэд тархсан хөхтөн амьтны бүлгэмдлийн судалгаа хийхээр тусгасан болно. \nСудалгааг нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн стандарт арга зүйгээр хийх ба Өмнөговийн Цогтцэций, Ханбогд, Гурвантэс сумдын уурхай бүхий нутгуудыг хамарч хийнэ.  \nЭнэсудалгааны эцсийн үр дүн нь Говийнбүснутгийнхөхтөнамьтныбүлгэмдэлдуурхайнүйл ажиллагаа хэрхэн нөлөөлж байгааг тогтоож, судалгааны үр дүнгээ олон улсын мэргэжлийн сэтгүүл, эрдэм шинжилгээний хурлын эмхэтгэл зэрэгт хэвлүүлсэнээр хэмжигдэх юм.","abstract_eng":"Gobi ecosystem in Mongolia is very sensitive to climate change and a species diversity of mammalian community in the area is not so rich. In recent years,there are increasing mining activities in the region and their activities strongly affect on structural an element of this ecosystem. For example, the soil erosion, over grazing, increases of number of livestock’sand desertification are strongly affecting on habitat of mammals. All these factors negatively influence from years in a year on an habitatsof mammals community which there live.\nTherefore to us it is necessary will specify variations of distribution, a condition of a population and their number of mammals which distribute under influences anthropogenous and climate change. About it up to the present time at us is not present any data. \nMammals are sensitively to variation by their environment, therefore we have a possibility to estimate variations of a condition of an habitat on variation of number, distribution and the general tendency of a population of mammals which alive in Gobi region.\nEspecially rodents, lagomorphous, insectivorous and chiroptera, they settled a way of life, therefore probably to estimate conditions of environment on ecological to variation of a life of these group mammals. They play a special role for stability given ecosystem because they are living in their habitat as a local and they have numerous and a wide distributionn. Therefore,  we have selected mammals community to study in the Gobi ecosystem of Mongolia. For the research we are going to use field methods of mammals which are used very common for large mammals and small mammal studies at the international level and the study covers in the areas includingTsogttsetseii, Khanbogd and Gurvaltessoumsin UmnuGovi province. \nBased on the result of the study named “Impacts of mining activities on mammalian community in the Gobi region of Mongolia” we will publish a paper to international journal and also two abstracts to international conference proceeding.","start_date":"2017-01-29T00:00:00","end_date":"2018-12-28T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1251,"project_code":"P2016-1251","project_name":"Азийн судалгааны төв (ASIA RESEARCH CENTER) International Scholars Exchange Fellowship Programme докторын дараах судлаачийн төсөл шалгаруулна","project_name_eng":"Comparative study of Population Genetic Structure of Natural Saxaul (Haloxylon ammodendron C.A.MEY) Bunge. Forests of Gobi desert of Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны нутаг дэвсгэрийн бүхэлд нь хамруулсан цөлжилт, газрын доройтлын үнэлгээний тайлангаас үзэхэд манай улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 70 гаруй хувь нь их, бага хэмжээгээр цөлжилт, газрын доройтлын үйл явцад өртсөн бөгөөд үүнээс 23 хувь нь сул, 26 хувь нь дунд, 18 хувь нь хүчтэй, 5 хувь нь нэн хүчтэй зэрэглэлд хамрагдаж байна (Цөлжилтийн атлас, 2014). Ийнхүү цөлжилт, газрын доройтлоос үүдэлтэй ургамлын зүйлийн бүрдлийн хомсдол; Тухайлбал: Говийн бүсийн ой үүсгэгч үндсэн ургамал болох Зайсангийн загийн ойн бүтээгдэхүүнт чанар буурч, дундаж насны ойн талбай 42.0 мянган га-гаар хорогдсон байна. Тэрчлэн заган ойг их хэмжээгээр ашигласнаас 125.0 мянган га газар нутгийн Заган ой бүрэн устсан мэдээ байдаг. Заг нь говь, цөлийн бүсийн ой үүсгэгч цорын ганц ургамал бөгөөд тухайн бүсийн нутаг дэвсгэрийн 76,7 хувийг эзэлдэг хэдий ч тарьж ургуулах, хамгааллын чиглэлийн үйл ажиллагаанууд маш бага хийгдсэн байна.\nСудалгааны дүнгээс үзэхэд 2000-2010 онуудад Монгол улсын заган ойн талбай 117 мян.га-аар хорогдсон байна (Байгаль орчны төлөв байдлын тайлан, 2013). Заган ой нөхөн ургахдаа удаан бөгөөд нөөц нь хомсдож байгааг харгалзан үрээр тарьж, нөхөн сэргээх шаардлагатай байна (Гал, 1975 а, б). Заган ойн талбайн хэмжээг нэмэгдүүлэх, хамгаалах, хадгалах, нөхөн сэргээх шаардлагатай байгаа хэдийг ч уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалж буй цөлжилт, хуурайшилтанд тухайн ургамал хэрхэн өртөж, тэсвэрлэж, дасан зохицож буйг илрүүлэх илүү нарийвчилсан, ахисан түвшний судалгаа, шинжилгээ шаардлагатай байгааг дурдах нь зүйтэй. \nЗаган ойн экофизиологийн туршилт, судалгааны ажлыг 2014 оноос МУИС-ийн Ойн генетик, экофизиологийн лабораторид хийж эхэлсэн байна. Үүнд загийг тарьцыг ургуулах, бойжуулах, нөхөн сэргээх зорилгоор залуу ургамлын түвшинд давсжилтийг тэсвэрлэх, дасан зохицох чадварын туршилт, хлорофиллын агууламж, түүний өөрчлөлт, амсрын эсийн судалгаа, үрийн чанар, үрийн соёололтонд давсжилтын нөлөө (Батхүү бусад, 2015а, б, в; Batkhuu et al., 2016; Enkhchimeg et al., 2016), загийн тарьцанд усалгаа болон хөрсний тохиромжтой хувилбарыг сонгох туршилтуудыг хийж гүйцэтгэж байна. Үүнээс гадна байгалийн Заган ойн популяцийн демограф судалгааг хийж байна (Ногоон хэрэм, 2014, 2015). \nОйн нөхөн сэргээлтийн үндэс нь үрийн чанар, удамшил, генетик бүтэц, үрийн биологи болон экологийн онцлогийг туршилт, судалгааны ажлын үндсэн дээр тодорхойлж улмаар практикт хэрэгжүүлэх явдал юм. Улсын хэмжээнд модлог ургамал ялангуяа үнэт шилмүүст үүлдрийн модод болон экологийн өндөр ач холбогдол бүхий Заган ойн үрийн чанар, генефондыг хамгаалах, генетикийн бүтэц, генетик олон янз байдлын талаархи судалгааны ажлууд дорвитой хийгдэхгүй байна. Иймд заган ойн нөхөн сэргээх, Загийн тарьц ургуулах агротехникийн зохимжит хувилбарыг тогтоох, Заган ойн үрийн чанарын судалгаа, байгалийн ойн сэргэн ургалт, хөрс, усны давсжилтын үзүүлэх нөлөө, популяцийн демографи, генетик олон янз байдал, популяцийн түвшинд болон популяцуудын хоорондын генетик олон янз байдал (genetic diversity and variation), генетик бүтэц (genetic structure)-ийн судалгааг генетик маркерийн (ISSR or RAPD) тусламжтайгаар хэрэгжүүлэх шаардлагатай зүй ёсоор тулгарч байгаа бөгөөд энэхүү мэдээлэл нь Заган ойн популяцийн генетикийн бүтцийг ойлгоход чухал үүрэгтэй бөгөөд улмаар нөхөн сэргээх боломжийг хангахад тус дөхөм болох юм.","abstract_eng":"According to Desertification assessment and desertification map of Mongolia (Institute of Geoecology, MAS, 2014), around 77.8 % of territory of Mongolia is exposed, to some degree, to desertification and soil degradation; about 35.3 % at slight, 25.9 % at moderate, 6.7 % at heavy and 9.9 % at very heavy level of desertification. Hence, desertification and land degradation in Mongolia has reached at the national security level (Institute of Geoecology, MAS, 2013). Due to desertification and land degradation plant coverage, species composition has being changing, Example: forest cover, productivity of main forest forming species of Gobi area, Saxaul (Haloxylon ammodendron), decreasing sharply. Even Saxaul forest covers 76.7% of total area of Gobi, still facing lack of knowledge and practice in conservation and restoration of these forests are not clear yet.\nSince 2014, some researches on ecophysiological aspects of natural Saxaul stands are conducted at the Laboratory of Forest Genetics and Ecophysiology, National University of Mongolia; including: breeding of saxaul seedlings; effects of salt stress on different age-seedlings; seasonal change in chlorophyll content and stomata characteristics; and seeding and seed quality of natural forest stands (Batkhuu et al., 2015а, b, c; Batkhuu et al., 2016; Enkhchimeg et al., 2016), effects of irrigation regime and soil types on the seedling growth and selection of suitable irrigation and soil type for breeding of containerized seedlings. Same time, research on population demography has being conducted (Green Belt, 2014).\nDespite the ecological and economic importance of H. ammodendron, little is known about its genetic aspects. In recent years, the technique of inter-simple sequence repeats (ISSR) and Random Amplification of Polymorphic DNA (RAPD) has been used in the detection of genetic diversity in many species (Robinson et al., 1997; Wolfe et al., 1998a, b; Esselmann et al., 1999; Qian et al., 2001). These techniques has several advantages including a relatively unbiased sampling of the genome, simplicity, relatively low cost, and the requirement for only a small amount of plant material. In the present project, different markers will be used to examine the genetic structure of natural populations of H. ammodendron in Mongolia. Particular interest will be dedicated to the level of genetic diversity within populations and the level of genetic differentiation among populations, information that might provide important insights into the population genetics of the species and facilitate its use in vegetation restoration.","start_date":"2017-07-31T15:00:00","end_date":"2017-08-31T15:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":24,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Ойн генетик, экофизиологийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1322,"project_code":"P2017-1322","project_name":"Өндөр бүтээмжтэй бүртгэх чадвар бүхий нано-бүтэцтэй хагас дамжуулагч материалыг өргөн мужийн фотон детекторын хэрэглээнд ашиглах судалгаа","project_name_eng":"Study of nano-structured semiconductor materials showing enhanced efficiency for photon detection in broad range","abstract_mn":"Монгол Улс нь Хөгжлийн Урт Хугацааны бодлого 2015-2040-д  Орчин үеийн технологи, тэргүүлэх чиглэлүүдийг дэмжин ажиллана гэж үндсэн 5н бодлогынхоо 4-рт томъёолон оруулсан билээ. Өнөөдөр дэлхийн орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологийн нэгэн томоохон чиглэл нь нанотехнологи хийгээд түүнээс гарах инновцийн судалгаа болж байна. Нано хэмжээст материал, биологийн объектууд, уураг, ДНК-ийн түвшний судалгаа хийхэд түүний хэмжээстэй дүйж очихуйц хэмжээстэй цацрагаар бүтэц, шинж чанарын судалгааг хийх хэрэгтэй. Дэлхий дахинд Синхротрон цацрагийг дээр дурьдсан судалгаанд голлон ашигладаг ба цацраг хэдий чинээ эрчим ихтэй, нарийхан байна төдий чинээ тогтворгүй байдаг тул зөв, чанартай, хэмжилт хийхийн тулд эрчим, байрлал, хэлбэрийг байнга хянаж байх зайлшгүй шаардлагатай.\nРентген цацраг (Синхротрон цацраг)-ийн байрлалыг хянах олон төрлийн детекторыг өнөөдөр хэрэглэж байгаа ч шинэ дэвшилтэд технологи дээр суурилсан, хурдан, өндөр бүтээмж бүхий бүртгэх чадвартай, удаан хугацааны хүчтэй цацрагийн нөлөөнд тэсвэртэй хямд детекторын хэрэгцээ шаардлага зайлшгүй байна. Өнөөгийн байгаа хамгийн шилдэг хатуу хэлбэрийн детектор нь моно-кристал бүхий алмазан бүртгэгч бөгөөд түүнтэй эн зэрэгцэн өрсөлдөхүйц шинж чанарыг үзүүлэх 25нм-н хэмжээстэй InGaAs/InAlAs “квант худаг” (quantum well)) бүтэцтэй өргөн мужийн фотон детекторыг энэ судалгааны ажилд авч үзэж байна. Энэ детектор нь алмазан детектороос 6 дахин хурдан үнэ болон технологийн хувьд хэд дахин хямд гэдэг нь хэдийн тодорхой болсон юм. Нано хэмжээстэй квант худаг дотор бүрэлдэх 2 Хэмжээст Чөлөөт Электрон Хий (2DEG) нь маш хурдан хийгээд өндөр бүтээмтэй бүртгэх чадвар бүхий детектор бүтээх боломжийг харуулж байгаа ба дан ганц Рентген цацраг төдийгүй пиксл детекторийн судалгаанд ч нааштай үр дүнгүүд гараад байна. \nЭнэ судалгааны ажлаар нанобүтэц бүхий хагас дамжуулагч материалыг өргөн мужийн фотон детектор болгон ашиглах, хэдэн нм-с мк-н хэмжээтэй Рентген цацраг (Синхротрон)-н байрлалыг хянах өндөр идэвхитэй, одоогоор бүртгэгдээд байгаа хамгийн хурдан детекторын “үржигдэх” (multiplication) эффект, транспорт процессийг онолын түвшинд судалж шаардагдах онол загварчлалыг хийх, түүнийгээ туршилт, хэмжилтээр баталгаажуулан физик процессийг ойлгох улмаар инновацид чиглүүлэн технологийг сайжруулахыг зорьсон болно.","abstract_eng":"Mongolia has been marked one of the 5 main purpose of “Long term development policy of Mongolia 2015-2040” which says that “Mongolia will mainly support new technology and innovation based”. Furthermore, nanotechnology is one of the highlighted technology and it’s innovation and products are attracted by mankind all over the world. Properties and structural study of nano-sized materials, biological objects such as cell, protein and DNA level study requires highly focused and nano-scaled radiation. Synchrotron radiation (SR) is being addressed as main tool to for such research today. However, it’s very difficult to control position and size of the SR with such small sized and highly focused. Therefore, it is very important to monitor the position, intensity and shape of the SR to obtain successful measurements and trusted results. \nMany new technology has been used or proposed to control the position of the radiation in the SR facility centers around world, but fast, high efficient and radiation hard position sensitive detectors based on new technology is still missed and waited to be proposed. The best detector for such application is solid state mono-crystal diamond detector, in parallel, nano-structured 25 nm- InGaAs/InAlAs quantum well detector is being highlighted as fastest and enhanced efficient detector for broad range photon detection. \nThe quantum well detector is 6 times faster than the diamond and 50 times cheaper detector. Moreover, 2 Dimensional Free Electron Gas (2DEG) allows us to produce fast and very efficient device not only for SR monitoring, can be also used for pixelated detectors. Furthermore, the multiplication effect has been showed in the produced charges due to the incident photon and the mechanism the effect is still not clear in this device.\nIn this project, we are proposing to understand quantum and classical mechanical mechanism of the multiplication effect using simulation and measurements on the device, which shows fastest response to photon detection.","start_date":"2017-01-31T00:00:00","end_date":"2018-12-30T00:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":16,"research_field":"Нано-технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1255,"project_code":"P2016-1255","project_name":"Multifunctional Oxide Nanomaterials for Water Treatment","project_name_eng":"Multifunctional Oxide Nanomaterials for Water Treatment","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд Монгол улсад хүрээлэн буй орчны бохирдол, ялангуяа уул уурхайн олборлолтын бүсэд хялбар исэлдэх органик бодис, мөн төрөл бүрийн хүнд металлаар гол, хөрс бохирдох явдал хурцадмал асуудлын нэг болоод байна.  Хэдийгээр хөрс, усыг бохирдлоос цэвэрлэх уламжлалт арга технологиуд хэрэглэгдсээр байгаа ч шинэ технологид суурилсан өндөр чадавхи, шинж чанар бүхий ус цэвэршүүлэгчийн хэрэгцээ байсаар байна.  Бидний дэвшүүлж буй төслийн хүрээнд, хагас дамжуулагч болон соронзон чанартай оксидоос тогтсон наноматериалыг гарган авч бүтэц, шинж чанар, хэрэглээг судлах болно. Нарны гэрлийн  үйлчлэлээр хагас дамжуулагчийн фотокатализийн урвалын хүрээнд усны бохирдлыг задлан цэвэршүүлж улмаар гаднын соронзон орон хэрэглэн цэвэршүүлсэн уснаас уг наноматериалыг салгах дээр үндэслэсэн арга болно.","abstract_eng":"Although water is one of the most essential natural resource, the water pollution is steadily increasing in Mongolia due to domestic and industrial activities of mankind. Diverse toxic compounds and pathogenic microorganisms are major contaminants that cause serious environmental and health problems. Among various platforms toward water purification, the iron oxide nanaparticles based nanomaterials become a very active area of research because of their potentially interesting properties and functions, which widen their range of applications.  \nThe design and preparation of novel nanostructured materials with multifunctional properties and performance are a continually expanding frontier at the interface of chemistry and materials science. In particular, considerable efforts have been devoted to design semiconductor/magnetic nanoparticles, which are intrinsically responsive to external stimuli such as magnetic field and light. Such multifunctional platforms, which can perform several tasks in parallel, offer great potentials for many biological and bioanalytical applications such as a real-time multimodal imaging to detect and transform or immobilize toxic compounds. A number of synthetic methods have been developed for incorporating magnetic nanoparticles with quantum dot [1], semiconducting oxide [2] and semiconducting polymers [3].  Despite their well-documented magnetic, optical and biological characterizations, there are still many practical challenges of preparing materials possessing such structural complexity and multifunctions in a well-controlled way.\nThe proposed project builds on several years of expertise of Principal Investigators in the in the field of nanoparticle synthesis, characterization and organic synthesis. The main goal of the proposed project is to design and develop magnetic iron oxide-semiconductor nanoparticle dispersions which are suitable for use in purification of water and to perform preliminary studies on their efficacy as photocatalyst. The intense intrinsic photocatalytic properties and strong ferrimagnetism of such kind of core/shell nanoparticles are the value-added properties in biological and bioanalytical applications. Therefore, such multifunctional nanoparticles may be enable to perform multiple tasks; e.g, water disinfection, decontamination and separation in one platform. The successful completion of the proposed project is expected to impact in the water purification which will have long term impact on the human health and quality of life.\n1.\t1. H.Kim, M. Achermann, L.P. Balet, J.A. Hollingsworth,  V.I. Klimov, J. Am. Chem. Soc., 127(2005), 544.\n2.\tFuzhi Shi,Yaogang Li, Qinghong Zhang, and HongzhiWang, Int. J. Photoenergy, (2012)2\n3.\tIlka Gehrke, Andreas Geiser, Annette Somborn-Schulz, Nanotechnology, Science and Applications, 8(2015)1","start_date":"2017-01-10T00:00:00","end_date":"2019-01-29T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":16,"research_field":"Нано-технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1303,"project_code":"P2017-1303","project_name":"Газрын ховор элемент агуулсан соронзон материалын судалгаа","project_name_eng":"Study of rare earth magnetic materials","abstract_mn":"Монгол улс эрдэс, түүхий эд, байгалийн баялаг ихтэй. Сүүлийн жилүүдэд манай орны уул уурхайн ашиглалт, хайгуул олборлолтын ажил эрчимтэйгээр нэмэгдэж байна. Цаашид нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх зорилт тавьж байгаатай холбоотойгоор байгалийн дээжийг судлах болон материалын шинж чанар, технологийн нарийвчилсан судалгаа нь бүтээгдэхүүний өртгийг нэмэгдүүлэхэд нилээд чухал үүрэгтэй. Манай улс газрын ховор элементийн арвин их нөөцтэй боловч түүнийг нээн ашиглах, нарийвчлан судлах асуудал дөнгөж хэлэлцүүлгийн шатанд байгаа нь монгол улсын хувьд тулгамдаж байгаа асуудал болно. Газрын ховор элементийг олборлон ашиглах нь манай улсын аж үйлдвэрийн хөгжилд  ихээхэн ач холбогдолтой юм. Газрын ховор элементыг орчин үеийн үйлдвэрлэл, технологид маш өргөнөөр ашиглаж байна. Үүнийг нэг чухал хэрэглээ болон судалгааны чиглэл нь \"Газрын ховор элемент агуулсан хүчтэй соронзон материал гарган авах болон түүний хэрэглээний судалгаа\" юм.","abstract_eng":"Mongolia is abundant with natural resources and raw material. In recent years, it is increasing intensively to use and explore natural resources as well mining in Mongolia. Furthermore, in connection with the aim to produce productions of added value, the sophisticated research of material properties and technology has crucial role in ascending value of production.\nAlthough there are resources of rare-earth elements in Mongolia, the exploration and using them is only in discussion stage. This is an urgent problem in our country. The exploration, mining and using of the rare-earth elements has important significance on Mongolian industrial development.\nRare earth metals and alloys that contain them are used in many devices that people use every day such as computer memory, DVDs, rechargeable batteries, cell phones, catalytic converters, magnets, fluorescent lighting and much more. During the past twenty years, there has been an explosion in demand for many items that require rare earth metals. Twenty years ago there were very few cell phones in use, but the number has risen to over 7 billion in use today. The use of rare earth elements in computers has grown almost as fast as cell phones.\n\nIn the scope of this project, we will collect raw ores containing rare earth elements, especially Neodymium, from mining sectors in Mongolia. Further we will process the ores to extract neodymium oxides then pure neodymium in several steps by means of enrichment methods. Also we will cooperate with other universities as well as laboratories abroad in terms of preparation of samples.","start_date":"2017-01-05T16:00:00","end_date":"2018-12-07T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3648,"project_code":"P2019-3648","project_name":"Перовскайт нарны зайн үүсгүүр бүхий нанобүтцэт функциональ электрокатализатор ашиглан аммиакийг цахилгаан химийн аргаар синтезлэх нь","project_name_eng":"Electrochemical synthesis of ammonia using nanostructured functional electrocatalysts and perovskite photovoltaic","abstract_mn":"Аммиак нь бордоо, эм тариа, тэсрэх бодис, резин зэрэг хүн төрөлхтөний салшгүй хэрэглээ болсон олон бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд түүхий эд болгон хэрэглэгддэг, үйлдвэрлэлээрээ дэлхийд хоёрдугаарт ордог химийн бодис юм. Дэлхий дахинаа жил бүр 60 тэрбум долларын өртөгтэй, 150 сая тонн аммиак үйлдвэрлэгддэг гэсэн статистик мэдээ байдаг. Манай оронд ч гэсэн хөдөө аж ахуй, уул уурхайн салбар аммионийн нитрат, сульфат зэрэг аммиак агуулсан химийн нэгдлийг ихээр импортолж, хэрэглэдэг билээ. Сүүлийн үед аммиакийг цэвэр энергийн үүсгүүр болгох буюу аммиакийн түлшний элемент, дам хэлбэрээр устөрөгчийн түлшний элементэд хэрэглэх судалгаа түгээмэл хийгдэж байна. \nӨнөөдрийн байдлаар үйлдвэрт аммиакийг Габер-Бошийн аргаар өндөр даралт, температурт азот, устөрөгчийн хийнээс гарган авч байна. Энэ аргаар нэг тонн аммиак гарган авахад 34 ГЖ энерги зарцууулдаг бөгөөд энэ  нь дэлхийн нийт энергийн ~2%-тай тэнцэх хэмжээний энерги юм. Түүнчлэн 1 тонн аммиак гаргахад 1.5 тонн нүүрсхүчлийн хий ялгардаг нь хүлэмжийн хий үүсгэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулдаг байна. Ийм учраас азотын ангижрах урвал (N2 + 6H+ + 6e− → 2NH3)-д үндэслэн аммиакийг цахилгаан химийн аргаар синтезлэх арга нь нөхөн сэргээгдэх энергийн эх үүсвэрийг ашиглан цахилгаан гарган авах боломжтой, нүүрсхүчлийн хий ялгаруулдаггүй зэрэг давуу талтай учраас эрдэмтдийн анхаарлыг ихээр татаж байна. Нөгөө талаас өндөр бүтээмжтэй электрокатализатор (идэвхжлийн энерги багатай, завсрын шатны бүтээгдэхүүний холбоосын энерги сул) хэрэглэснээр ердийн даралт, температурт аммиак синтезлэх боломж бүрдэнэ. Энэ зорилгоор Au, Ru, Rh зэрэг үнэт металлыг хэрэглэдэг боловч олдоц багатай, өндөр үнэтэй зэрэг шалтгаанаар үйлдвэрт хэрэглэх боломжоор хомс юм. Иймд судлаачдад Фарадейн бүтээмж багатай шинэ, хямд үнэтэй, үнэт металл агуулаагүй электрокатализаторыг нээн илрүүлэх явдал туйлын сонирхолтой судалгааны нэг юм. Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь нүүрстөрөгчийн наноматериал (эх орны түүхий эд графитаас гарган авсан болон худалдааны графин) болон фосфорин зэрэг 2D материалд суурилсан өндөр идэвхтэй электрокатализаторыг  азотыг ангижруулах цахилгаан химийн аргаар аммиак синтезлэх юм. Нөгөө талаас бид перовскайт нарны зайг азотыг ангижруулах урвалын цахилгааны үүсгүүр болгох, цахилгаан гарган авахад хэрэглэн аммиакийг синтезлэх ногоон технологийг бий болгохоор зорьж байгаа юм.","abstract_eng":"Ammonia (NH3) is the second most produced chemical in the world, and is an essential chemical material for a wide range of applications including fertilizers, medicaments, explosives, and resins. Companies around the world already produce $60 billion USD worth of ammonia every year. In particular, NH3 based chemicals such as ammonium nitrate (NH4NO3) are heavily used in agriculture and mining sectors in Mongolia. Ammonia can also play a major role in the development of a clean transportation sector and can be utilized directly in ammonia fuel cells or indirectly in hydrogen fuel cells. The global production of NH3 already approached 150 million metric tons. Currently, industrial-scale NH3 production mainly relies on the Haber–Bosch process at high temperature and pressure using nitrogen (N2) and hydrogen (H2) as feed gases (see Figure 1). However, this process accounts for ~2% of the worldwide energy use (34 GJ per ton of NH3 made). More importantly, this process is also responsible for a large amount of CO2 emission (1.5 tons per ton of NH3 made).\nRecently, electrochemical synthesis of NH3 from N2 through nitrogen reduction reaction (NRR, N2 + 6H+ + 6e− → 2NH3) has attracted a great deal of research interest due to the utilization of electricity produced from intermittent renewable energy resources like solar energy. This process relies significantly on the use of efficient electrocatalyst. Ideal NRR electrocatalyst requires a strong activation energy (small activation energy, Ea) to N2, and a relatively weak binding energy (small adsorption energy, ΔE) for the intermediate species. Noble metals (e.g., Au, Ru and Rh) based catalysts are excellent candidates, but widespread use is hindered by their high cost and scarcity. Designing novel, non-noble-metal electrocatalysts with low Faradaic efficiency (FE) is of great interest. \nIn this project, we will focus on designing a series of efficient electrocatalyst materials based on carbon nanomaterials (graphene extracted from Mongolian graphite and commercially available graphene will be compared) and 2D materials (e.g. phosphorene) for nitrogen reduction reaction to electrochemically synthesize NH3. Future works include employing state-of-the-art perovskite solar cells to simultaneously produce electricity and supply voltage (power) for the NRR.","start_date":"2019-03-31T00:00:00","end_date":"2019-12-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1244,"performer_name":"Department of Chemistry","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3724,"project_code":"P2019-3724","project_name":"Монгол улсын их сургуулийн судалгааны ажлын удирдлагын системийн шинэчлэлт ба хэрэглэгчийн нэмэлт шаардлага боловсруулах","project_name_eng":"Монгол улсын их сургуулийн судалгааны ажлын удирдлагын системийн шинэчлэлт ба хэрэглэгчийн нэмэлт шаардлага боловсруулах","abstract_mn":"Монгол улсын их сургууль эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлыг удирдах зорилгоор Эрдэм шинжилгээний менежментийн мэдээллийн систем (ЭШММС), Төслийн менежментийн мэдээллийн системийг (ТММС), Бүтээлийн хулгайгаас сэргийлэх систем (БХСС) зэргийг 2015 оноос тодорхой хэмжээнд нэвтрүүлэн ажиллаж байгаа болно. ЭШММС нь Монгол улсын их сургуульд мөрдөгддөг МУИС-д профессор, багш ажиллуулах журмын 11, 12, 15-р бүлэг заалтад байх бизнес процессыг хэрэгжүүлсэн байдаг. ТММС нь голчлон МУИС-ийн Судалгааны санхүүжилтийн журмыг хэрэгжүүлсэн болно. Эдгээр мэдээллийн системүүд хоорондоо нягт уялдан ажилладаг болгоход одоогийн хэрэглэгчдийн шаардлагад нийцтэй нэмэлт хөгжүүлэлт шаардлагатай байна. Мөн эдгээр мэдээллийн системд ороогүй бусад бизнесийн процессыг тодорхойлж програм хангамжийн хэрэглэгчийн шаардлагыг боловсруулах хэрэгтэй байна. Энэ төслөөр дээрх гурван системүүд нэгдэж ажиллахад шаардлагатай нэмэлт хөгжүүлэлт хийхэд шаардагдах хэрэглэгчийн шаардлагыг тодорхойлох зорилготой.","abstract_eng":"Монгол улсын их сургууль эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлыг удирдах зорилгоор Эрдэм шинжилгээний менежментийн мэдээллийн систем (ЭШММС), Төслийн менежментийн мэдээллийн системийг (ТММС), Бүтээлийн хулгайгаас сэргийлэх систем (БХСС) зэргийг 2015 оноос тодорхой хэмжээнд нэвтрүүлэн ажиллаж байгаа болно. ЭШММС нь Монгол улсын их сургуульд мөрдөгддөг МУИС-д профессор, багш ажиллуулах журмын 11, 12, 15-р бүлэг заалтад байх бизнес процессыг хэрэгжүүлсэн байдаг. ТММС нь голчлон МУИС-ийн Судалгааны санхүүжилтийн журмыг хэрэгжүүлсэн болно. Эдгээр мэдээллийн системүүд хоорондоо нягт уялдан ажилладаг болгоход одоогийн хэрэглэгчдийн шаардлагад нийцтэй нэмэлт хөгжүүлэлт шаардлагатай байна. Мөн эдгээр мэдээллийн системд ороогүй бусад бизнесийн процессыг тодорхойлж програм хангамжийн хэрэглэгчийн шаардлагыг боловсруулах хэрэгтэй байна. Энэ төслөөр дээрх гурван системүүд нэгдэж ажиллахад шаардлагатай нэмэлт хөгжүүлэлт хийхэд шаардагдах хэрэглэгчийн шаардлагыг тодорхойлох зорилготой.","start_date":"2019-11-07T00:00:00","end_date":"2020-06-09T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3606,"project_code":"P2018-3606","project_name":"Монгол орны газрын доройтлын хэв шинж, голлох бүс нутаг, түүний зохицуулалт, хяналтын судалгаа","project_name_eng":"The land degradation pattern, key region identification, and regulation and control strategy in Mongolia","abstract_mn":"7.1. Төслийн үндэслэл, ач холбогдол\n1.\tҮндсэн өгөгдөл ба аргазүй. Энэхүү судалгаа нь зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн технологи дээр үндэслэн газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт, доройтлын өндөр нарийвчлал бүхий урт хугацааны мониторинг, гангийн мониторинг, газрын доройтлын голлох бүс нутгуудыг тодорхойлж, шинжлэх ухааны ахисан түвшний өгөгдлийн санг бүрдүүлэн, Монгол орны газрын доройтлын орон зайн хэв шинж, үйл явцыг бодитоор тайлбарлана.\n2.\tПрактик хэрэглээний шаардлагуудыг хангах нь. Тогтвортой Хөгжлийн Зорилтуудын хүрээнд уг судалгаа нь газрын доройтлын голлох бүс нутгуудыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр тодорхойлж, газрын доройтлыг үүсгэгч хүчин зүйлүүдийг илрүүлэн Монгол орон дахь газрын доройтлыг бууруулах, газрын доройтлын эсрэг авах арга хэмжээг санал болгож, БНХАУ – ОХУ - Монгол эдийн засгийн коридор болон Монгол орон дахь \n3.\tОлон улсын хамтын ажиллагааны бүсийн загвар болох нь. Уг судалгаа нь Хятад – Монголын урт хугацааны хамтын ажиллагаа, Бүс ба Зам санаачилга болон  БНХАУ-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридорын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалын дагуу бүс нутгийн шинжлэх ухааны асуудлуудыг шийдэх олон үндэстний, үр ашигтай хамтын ажиллагааны загварыг бий болгон, Нэг бүс Нэг замын Олон Улсын Эрдэмтдийн Холбоог байгуулах, түүний үйл ажиллагааг бэхжүүлэх, Бүс ба Замын хүрээнд шинжлэх ухааны  хамтын ажиллагааг бий болгоно.","abstract_eng":"7.1. Project rationale, Merits and importance of the project\n1.\tBreakthrough in basic data and methods. Based on remote sensing data and geographic information technology, this research implements high-precision, long-term sequence of land cover change and degradation monitoring, drought monitoring and identification of key areas of land degradation, and provides advanced scientific data foundations and technical means guarantee for objectively describing spatial-temporal patterns and processes of land degradation in Mongolia.\n2.\tSolve practical application requirements. Driven by the goal of zero growth of land degradation of SDGs, this research identifies the key areas of land degradation scientificly, and finds the driving force affecting land degradation, so as to propose corresponding regulatory countermeasures to suppress the situation of land degradation in Mongolia, and provide decision support for ecological risk prevention and control related to land degradation in Mongolia and China-Mongolia-Russia Economic Corridor. \n3.\tRegional model of international cooperation. This research will rely on the long-term China-Mongolia cooperation foundation and talent advantage, under the framework of the Belt and Road Initiative and the sustainable development of the China-Mongolia-Russia Economic Corridor, provide an efficient multinational cooperation model for the resolution of regional scientific issues, develop and strengthen International Scientists Union of One Belt and One Road, and make a typical demonstration for the scientific cooperation around the Belt and Road.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3589,"project_code":"P2018-3589","project_name":"Физик ба үйлдвэрлэлийн процессын загварын математик симуляци","project_name_eng":"Mathematical simulation of Models in Physics and Industrial Processes","abstract_mn":"Математик физикийн онолын загвар болох телеграфын тэгшитгэлд хүргэдэг бутархай уламжлалт системийн шийдийг байгуулж, тэдгээр нь параметрын тодорхой утгуудад сонгодог телеграфын тэгшитгэлийн шийдийг өгдөг болохыг симуляцийн аргаар харуулна. \nУул уурхайн үйл ажиллагааг математик талаас нь тайлбарлаж, үйлдвэрлэлийг илүү оновчтойгоор удирдан явуулахад туслах процессын математик загварыг боловсруулна. Математик загвараа баталгаажуулсан симуляцийн дүнг бодит процессийн үр дүнтэй харьцуулсан харьцуулалтыг хийнэ. Энэ шинжилгээ нь өөр бусад уурхай дээр явагдах ижил төстэй процессуудыг тайлбарлах, дамжуулах бололцоог олгохоос гадна цаашид уул уурхайд илүү өндөр түвшний математик шинжилгээг хийх ажлын үндэс болж өгнө.","abstract_eng":"We find exact solutions for classes of nonlinear systems of time fractional differential equations, leading to the telegraph equations and show that for some values of parameters they give solutions of the classical telegraph equations using simulation methods. \nAlso we describe industrial processes of a mining company by using mathematical modeling and reproduce the behaviour of a process by running simulations (on computer). Analyzing the  results of repeatable experiments and comparing with real data, we will propose appropriate mathematical model for the particular industrial processes.","start_date":"2019-01-22T00:00:00","end_date":"2019-08-21T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1222,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хэрэглээний математикийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3573,"project_code":"P2018-3573","project_name":"Шилжилтийн металаар допинг хийсэн цайрын оксидын нанонунтгийн фотокаталитик болон бактерийн эсрэг идэвхийн судалгаа","project_name_eng":"Transition metal doped zinc oxide nanoparticles: photocatalytic and antibacterial activities","abstract_mn":"Монгол  орны хувьд хүн амын өсөлт, нягтаршил зэрэг нь байгалийн ус болон ундны ахуйн хэрэглээний усыг ихээр бохирдуулж байгаа билээ. Сүүлийн жилүүдэд физикийн, химийн, биологийн зэрэг олон төрлийн цэвэрлэгээний аргуудыг хэдэн зуун тонн микро организм, колигын төрлийн бактер агуулсан ус болон бохир усанд ашиглаж байна [1]. Ахуйн хэрэглээнээс үүдэлтэйгээр ундны ус бохирдон улмаар усны эх үүсвэр E. Coli бактераар бохирдож байна.\nНано хэмжээст цайрын оксид нь өвчин үүсэгч организм тухайлбал Escherichia Coli (E. Coli) бактерийн эсрэг идэвхитэй байдаг. Цайрын оксидын нанонунтаг нь бактерийн гадаргуутай харилцан үйлчлэх эсвэл мембран руу нэвтрэн орж эсийг гэмтээдэг байна [2]. Цайрын оксид нь өртөг багатай, ихээр үйлдвэрлэх боломжтой, байгальд ээлтэй зэрэг давуу талааараа фотокатализатор болон антибактерийн идэвхит материалаар ашиглагдаж болохуйц химийн нэгдэл юм [3]. Цайрын оксидын нанонунтгийг шилжилтийн металаар допинг хийн физик, хими, оптик шинж чанарын үзүүлэлтийг сайжруулснаар байгаль дээрхи төрөл бүрийн бохирдлын задаргаанд ашиглах өргөн боломжтой. Тухайлбал, шилжилтийн металууд болох Ag, Mn, Fe, Cu зэргээр цайрын оксидын нанонунтагт допинг хийснээр түүний оптик шинж чанарт нөлөөлж үзэгдэх гэрлийн муж дах шингээлтийн спектрийг өөрчилснөөр фотокаталитик болон антибактерийн шинж чанарыг сайжруулах боломжтой. Эдгээр нанонунтгийг электрохимийн арга, золь гелийн арга, гидрозил, тунадасжуулах болон өндөр температурт шатаах арга зэргээр гарган авдаг. Энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд цайрын оксидын нанонунтгийг цайрын ацетат, цайрын ацетил ацетонат болон уусгагчаар бензилийн спиртийг ашиглан усан биш орчинд органик золь гелийн аргаар гарган авахдаа шилжилтийн метал бүхий метал органик нэгдлээр допинг хийнэ. Синтезийн процесс нь маш энгийн ба сайн кристалжсан нэгэн жигд хэмжээтэй цайрын оксидын нанонунтгийг бага температурт гаргана. Гарган авсан ZnO-Me нанонунтгийн бүтэц, морфологи, фото катализ, бактерийн эсрэг үйлчлэлийг допинг хийсэн металл болон түүний концентрациас хамааруулан харьцуулан судална. \n  \n1.\tFatemeh Elmi, Heshmatollah Alinezhad, Zahra Moulana, Fatemeh Salehian, Sahar Mohseni Tavakkoli, Fariba Asgharpour, Horrieh Fallah, Maryam Mitra Elmi, Water science and technology. (2014) 763\n2.\tAmna Sirelkhatim, Shahrom Mahmud, Azman Seeni, Noor Haida Mohamad Kaus, Ling Chuo Ann, Siti Khadijah Mohd Bakhori, Habsah Hasan,\nDasmawati Mohamad, Nano Micro Letters. 7 (2015) 219\n3.\tSunita Khanchandani, Simanta Kundu, Amitava Patra, Ashok K.Ganguli, J. Phys. Chem C, 2013, 117, 5558","abstract_eng":"The growth of human population and civilization causes of the increasing natural water resources and drinking water pollutant in Mongolia. In past few years, variety of methods such as physical, chemical and biological approaches have applied for the water and wastewater treatment in which hundred tons of microorganisms such as coliform contained [1]. A water source becomes contaminated with E. Coli when animal waste makes its way into the water.ZnO is a unique material, which has been studied and practically applicable for photocatalysis and antimicrobial agent, because of its low cost large scale manufacturing, eco-friendly and suitable band gap energy [2]. Doping with transition metals ZnO nanoparticles, which could be enhance physical, chemical and optical properties, due to applicable for degradation of environmental pollutions. Transition metals such as Ag, Mn, Fe and Cu are shift UV absorption spectra of ZnO nanoparticles, which can be increment photocatalytic and antibacterial properties. Those nanoparticles synthesized by electrochemical, sol gel, hydrolysis, and co-precipitation etc. In this study ZnO nanoparticles synthesis by non-hydrolythic organic phase method using zinc acetate, zinc acetylacetonate and benzyl alcohol doped with transition metal. Synthesis procedure is very simple and obtain good crystalized uniform ZnO nanoparticles at low temperature. Nano-sized ZnO possess antibacterial activity against many pathogenic organism such as Escherichia coli (E. Coli) bacteria. ZnO NPs can interact with bacterial surface or enter to the bacterial outer membrane and damage the cell [3]. \n1.\tFatemeh Elmi, Heshmatollah Alinezhad, Zahra Moulana, Fatemeh Salehian, Sahar Mohseni Tavakkoli, \n        Fariba Asgharpour, Horrieh Fallah, Maryam Mitra Elmi, Water science and technology. (2014) 763\n2.\tSunita Khanchandani, Simanta Kundu, Amitava Patra, Ashok K.Ganguli, J. Phys. Chem C, 2013, 117, 5558\n3.\tAmna Sirelkhatim, Shahrom Mahmud, Azman Seeni, Noor Haida Mohamad Kaus, Ling Chuo Ann, Siti \n        Khadijah Mohd Bakhori, Habsah Hasan, Dasmawati Mohamad, Nano Micro Letters. 7 (2015) 219","start_date":"2019-01-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T00:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3621,"project_code":"P2018-3621","project_name":"Цагаан Цавын цеолитийн анион, катион солилцооны механизмын судалгаа","project_name_eng":"Anion, cation exchange mechanism of zeolite from Tsagaan tsav","abstract_mn":"Манай орны баялаг нөөцтэй эрдсүүдийн нэг нь байгалийн цеолитийн минерал юм. Дорноговь аймгийн нутагт орших Цагаан цавын уурхай нь цеолит болон бентонит, албит гэх мэт бусад дагалдах эрдсүүдийн нөөцтэй бөгөөд Монгол улсын засгийн газраас батлан гаргасан стратегийн ач холбогдолт 33 ордод багтдаг юм.\nЦеолитийн химийн болон физикийн өвөрмөц шинж чанар дээр тулгуурлан бусад орнуудад шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн олон салбарт ашиглаж байна. Эдгээрийн зарим ач холбогдолтой хэрэглээг дурдвал:\n-\tШүүлтүүрийн материал: Цеолит нь катион солилцох багтаамж өндөр, сүвэрхэг шинж чанараараа усан орчноос хүнд хортой металлийг шингээх чадвартай. Мөн модификацид оруулснаар анион шингээх чадвартай болдог. Тиймээс катион болон анион солилцлооны механизмийг молекулын түвшинд загварчлан, тайлбарласнаар хэрэглээнд нэвтрүүлэхэд дөхөм болох юм. \n-\tХортой хийн шингээгч: Агаарын бохирдлын гол бохирдуулагчид болох pm2.5 хэмжээтэй тоосонцорыг орчин үеийн технологиор шүүх боломжтой боловч түүнээс илүү хортой хийнүүд (Urban smokes - CO, CO2, NO, NO2, NOx, VOCs, SO2) ялгах, шингээх шүүлтүүр, маск хэрэглээнд нэвтрээгүй байна. Цеолитийн катион солилцооны өндөр идэвхи нь дан ганц элемент төдийгүй химийн адсорбцийн процессоор хийн молекулуудыг шингээх боломжтой. \nМанай орны Цагаан цавын цеолит нь байгалийн гаралтай 35-49 төрлийн цеолитийн нэг бөгөөд харьцангуй бага судлагдсан. Тиймээс бид энэ судалгаагаар нунтаг цеолитийн эрдэсийг ашиглан хүрээлэн буй орчны тулгамдсан асуудлуудын нэг болох усан дах хүнд, хортой нэгдлийн шингээлтийн судалгааг онол, туршилтын аргыг хослуулан явуулах юм. Харин Улаанбаатар хотын агаарын бохирдолд агуулагдах хорт хийг шингээх механизмыг молекуляр опмизацийн аргаар загварчлана.","abstract_eng":"Zeolite is the alumina-silicate mineral which has various application of adsorbent for heavy metals and gasses. Tsagaan tsav deposit has abundant source of clinoptilolite type of zeolite, it located in south-east part of Mongolia. Zeolite has unique properties of cation exchange, porous characteristics and molecule sieving. We will study adsorption mechanism of cation and anion exchange for the adsorption and filtration materials.","start_date":"2018-12-26T16:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3562,"project_code":"P2018-3562","project_name":"Литийн цөмийн бүтэц","project_name_eng":"Structure of litium nucei","abstract_mn":"Дэвшүүлж буй судалгааны төслийн хүрээнд литий-5 цөмийг альфа-бөөм болон протоноос тогтсон хоёр кластерын систем гэж үзэн үндсэн ба өдөөгдсөн төлвүүдийн энерги, түвшний өргөн, тасралтгүй төлвүүдийн түвшний нягт, фазын шилжилт, үндсэн төлвөөс өдөөгдсөн төлөврүү шилжих цахилгаан диполын шилжилт, сарнилын огтлол зэргийг тооцоолон, тухайн цөмийн бүтцийн талаарх шинэ мэдээлэл гарган авна.","abstract_eng":"In the framework of the proposed research project, the lithium-5 nuclei is considered to be a two cluster system, consisting of alpha-particle and proton. \nWe calculate energies of the ground state and low-excited states of Li-5. Furthermore, calculates phase shifts, continuum level density, electric dipole transition between the ground and excited states and scattering cross sections.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T00:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":190,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3743,"project_code":"P2019-3743","project_name":"Говийн малчдын нүүдлийг GPS-ээр хэмжсэн орон зайн шинжилгээ","project_name_eng":"Geographic spatial analysis of Gobi region’s herder movements by GPS","abstract_mn":"Монголын малчдын нүүдлийн талаар бүтээл хомс, шинжлэх ухааны үндэстэй баримтаар харуулсан англи хэл дээрх шинэлэг судалгаа дутмаг байна. \nҮүнтэй холбогдуулан Монголын малчид байгаль цаг ууртаа зохицон хэрхэн нүүж, шилжилт хөдөлгөөн хийж байгаа талаар мэдлэг түгээх зорилго тавьж байна. Энэ зорилгодоо хүрэхийн тулд энэхүү төсөл нь геоинформатик, орон зайн шинжилгээ, газарзүйн шинжлэх ухаанд үндэслэн Увс, Завхан аймгийн говийн бүсийн малчин өрхүүдийн нүүдлийн талаар жилийн турш өмнө цуглуулж хадгалсан мэдээнд дүн шинжилгээ хийх болно. \nДаяарчлан байршил тогтоох систем (GPS) технологийг ашигласнаар уг төсөл нь Увс, Завхан аймгийн говийн нүүдэлчин малчдын улирлын хөдөлгөөнийг  нэг жилийн турш автомат төхөөрөмж дээр өмнө судалгааны ахлагч бичиж хадгалсан мэдээг ашиглах болно. Төслийн хүрээнд судалгааны туслах 1 магистрант ажилуулан  GPS-ийн мэдээнд геоинформатикт суурилсан газарзүйн орон зайн шинжилгээ хийлгэх болно. \nШинжилсэн үр дүн дээрээ үндэслэн олон улсын Web of Science-д бүртгэлтэй  JCR индекстэй   эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд 1 өгүүлэл, хурлын эмхэтгэлд 1 өгүүлэл хэвлүүлэх төлбөрийг санхүүжүүлэх гэсэн зорилгоор Азийн судалгааны төв ARC-аас судалгааны төсөл авах хүсэлт гаргаж байна.","abstract_eng":"To assist herding households affected by natural hazards, it is important to understand which movement strategies households employ and how effective these strategies are. At this moment, these issues are not well understood in international research in general, and no studies are available for Asia. In particular, there is little evidence on how the mobility of nomadic herders (in Mongolia) mitigates the consequences of natural hazards. \nThere are two principle reasons for this knowledge gap. First, there is a lack of comprehensive data on herders’ activity patterns and on nomadic movements. Second, there are few researchers in Asia with the methodological expertise and practical experience required to conduct such research. \nThe proposed project has two objectives. The first objective is to extend our knowledge of how herders in Mongolia seasonally moves in nature. To achieve this goal, this project will analyze new data by building on and bridging the disciplines of geoinformatics, spatial statistics, and geography. Using Global Positioning System (GPS) technology, the project will analyze the movement of nomadic herders in Mongolia.\nIn contrast to most existing studies recording patterns of human movement, our analysis is not limited to establishing variation in mobility and land use patterns across households. Instead, the interplay of geodata and socio-economic data will allow us to test various hypotheses explaining variations in household behavior within multivariate regression models. To the best of our knowledge, this is the first time that GPS technology will be used for systematically studying detailed movement and migration patterns and land use of nomadic families. Our project benefits from technological advances in GPS technology in recent years. This enables us to analyze a large sample of the population of herders over 12 months. Thus, policy recommendations derived from our results will be based on robust data. It should be noted that the combined analysis of movement data collected with GPS trackers and socio-economic data on households is novel. Beyond the hypotheses that we will test, this innovative research will, therefore, have an exploratory component that we expect will lead to novel, and at this moment unpredictable findings, both in the methodological domain as in the domain of the use cases.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-29T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1281,"performer_name":"Department of Geography, NUM","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3640,"project_code":"P2019-3640","project_name":"Ѳгѳгдлийн бүтцийн шинжилгээн дэх графын онолын хэрэглээ","project_name_eng":"Оn the Application of Graph Theory to Data Structures","abstract_mn":"Граф нь ѳгѳгдлийн харилцан хамаарал, хэв шинжийг танихад хүчтэй  арга болох нь хэдийнээ батлагдчихсан билээ. Бидний судалгаа ѳгѳгдлийн харилцан холбоо хамаарлыг илэрхийлэхэд графын бүтцийг ашиглахад чиглэнэ. Энэ хүрээнд алгебрлаг графын анализ, графын алгоритм,  графт суурилсан хэв шинжийн таних техник, сийрэг матрицын декомпозици зэрэг багтана. БНСУ-ын Sungkyunkwan Их  Сургуулийн судлаачтай хамтран энэ сэдэв дээр ажиллах юм. Улмаар энэ судалгааны ажил нь Монгол Улсад судалгааны чадавхийг хѳгжүүлэх тэр дундаа ѳгѳгдлийн шинжлэх ухааныг хѳгжүүлэхэд тодорхой хувь нэмэр болно.","abstract_eng":"Graphs have been proven to be a powerful representation of data relations and have been used in many pattern recognition. We shall focus our attention on methods employing graph structures in order to express data relationships. It covers the following topics: algebraic graph analysis, graph algorithm, graph-based pattern recognition and sparse matrix decomposition factorization. I shall collaborate with the professors of Sungkyunkwan University on the topics.  This study will contribute to the development of building research capacity in Mongolia – particularly in its focus on data science.","start_date":"2019-02-18T00:00:00","end_date":"2020-01-31T00:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1308,"project_code":"P2017-1308","project_name":"Цөмийн цацраг, эд эсийн бүтэц бүрэлдлийн молекул хийгээд нано төвшин дэх харилцан үйлчлэлийн загварчлал, тооцоо-дүрслэлт судалгаа","project_name_eng":"Modeling and simulation of interactions between charged particle radiation and living cells at molecular- and nano-scale","abstract_mn":"Амьд цогцосын бүрэлдэх, хувирахуйн квант нууц нь шинжлэх ухаанд үндсэндээ хөндөгдөөгүй явсаар ирж. Эс, дезоксирибонуклейны хүчил (ДНХ)-ийг цөмийн бөөмс, цацраг туяагаар буудахад дагалдаж өрнөх физик, хими, биохими, эсийн хувирлын жамыг эдүгээ эрчимтэй судалж эхэллээ. Ялангуа эд, эс, ДНХ, уураг тархины нейроны  эвдрэх, сэргэх , мөхөх зүй тогтлын  судалгаа анхаарал гойд татах болов. \nХүмүүн 2020 оны эхэн үеэс сар руу, 2030-аад оны дундуур Марс гариг руу шинжилгээний баг илгээхээр бэлтгэл базааж байна. Дэлхийн агаар мандал–хучлага, соронзон зангын гаднах хоосон орчлонгийн гүнд оддын орноос үүссэн нүцгэн, хурдан, хүнд цөмийн урсгал бий. Тэр урсгалыг хүний мэдрэлийн систем, эс, ДНХ дааж тэсэхүү гэдэг зангилаа асуудлыг судлаж, эрсдлийг үнэлэх, урьдаас хамгаалах нөхцлийг бүрэлдүүлэх нь тийнхүү дэлхийн шинжлэх ухааны тэргүүлэх чиглэл боллоо. Шийдэл хурцаар шаардсаар байгаа хорт хавдрын оношлогоо, эмчилгээ хийгээд цацраг хамгааллын асуудал ч энэхүү чиглэл лүгээ шууд уялдана. \nДэлхийн хөгжилт гүрэн мөн олон улсын цөм шинжлэлийн том төвүүдэд дурьдсан тулгуур асуудлыг судлах техник, технологийн урьдчилсан нөхцөл бүрэлдэж, хамтын ажиллагаа ид өрнөж байна. Тухайлбал, АНУ, ОХУ, Европын холбоо (EХ), Хятад болон Японы худасгуурын их энерги бүхий цэнэгт, хүнд ионы урсгал дээр цацрагийн биологийн хамтын туршилт судалгаа хийж байна. Хүмүүний шинжлэн танихуйн нэгэн гайхамшигт дэвшил- математик загварчлал, тооцоо- дүрслэлт туршилтыг техникт туршилтаас урьдчилан үйлдэж гохцоо асуудлын зүй тогтлыг тандан илрүүлдэг нь өнөөгийн шинжилгээний тэргүүн зарчим боллоо.  ЕХ- ны Geant4 олон улсын төслийн төвд цөмийн бөөмс, цацраг болон амьд цогцсын эд эс, ДНХ, хромосом, нейрон болон эсийн бусад биологи биетийн харицан үйлчлэлийг  математикаар загварчилж, тооцоо- дүрслэлээр амьлуулснаар,  физик эвдрэл, хими, био-химийн урвалын явцад эс эргэж сэхэх хийгээд мутаци үүсэх, мөхөх зүй тогтлыг нь тандан тодруулж байна. \nСүүлийн арваад жилийн турш бид Цөмийн шинжилгээний нэгдсэн институтын Цацрагийн биологийн лаборатор, ЕХ-ны Geant4-DNA төслийн төвтэй хамтран ажиллаж, энэ чиглэлээр шинжилгээний дэлхийн төвшинд  судалгаа явуулж байна.  Энэхүү төсөлд цөмийн цацраг нь эс, ДНХ, уураг тархины нейронтой харилцан үйлчлэхэд өрнөх физик- хими- эсийн биологийн хувирлыг тооцоо дүрслэлт туршилтын аргаар судалж  шинэ зүй тогтлыг илрүүлэх зорилготой.","abstract_eng":"Within the last few years, radiation damage to the central nervous system (CNS) has become an increasingly important field of research for two major reasons. First one is represented by the ongoing preparation of deep-space manned flights. For these missions, the prediction of the health risk from space radiation is one of the crucial tasks. The second reason is determined by the estimation of possible side effects of brain cancer therapy with hadron beams.\n    Recent findings suggest that the exposure to space radiation could be a significant limitation to human traveling beyond the Earth's magnetosphere. In contrast to the delayed consequences of radiation exposure (cancer, cataracts, cytogenetic disturbances, a decrease in lifespan, etc.), CNS risk may affect the performance and astronauts' health directly in flight. The effects which can arise during the mission embrace altered cognitive function, including detriments in short-term memory, reduced motor function, and behavioral changes. Late CNS violations may be represented by a variety of neurological disorders such as accelerated aging, Alzheimer's disease and other cognitive impairments. At the present, the mechanisms behind these malfunctions are mostly unknown.\n    On the other hand, radiotherapy of brain tumors is another potential risk of functional violations in the CNS. A number of documented evidences reviewed in suggest neurological complications associated with cancer therapy employing ionizing radiations. In this regard, radiotherapy with heavy ions (for example 12C, as the most widespread) represents a major jeopardy due the high relative biological effectiveness (RBE) of these particles.\n   The problem of radiation damage to CNS should be solved with both experimental and theoretical methods. Experimental methods include evaluation of various neurochemical and behavioral consequences of radiation exposure in laboratory animals at JINR accelerators. Theoretical studies usually aimed at clarifying thin biophysical mechanisms which are not accessible for experimental measurements. In this regard, the Project objectives include experimental and theoretical evaluation of radiation effects in CNS and DNA aimed at prediction of radiation risk for astronauts participating interplanetary missions and for patients undergoing the hadron therapy.\n    Expected results of the Project will contribute to clarifying the nature of radiation-induced CNS disorders and possibly provide ideas on how to reduce the harmful effect of radiation exposure.\n   The intellectual benefits of the Project include mainly publication of the obtained scientific results in the international journals.","start_date":"2017-01-01T00:00:00","end_date":"2018-12-08T00:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1031,"project_code":"P2016-1031","project_name":"Математик тэнцэтгэл биш түүний хэрэглээ","project_name_eng":"Mathematical Inequalities and Their Applications","abstract_mn":"“Математик тэнцэтгэл биш түүний хэрэглээ” судалгааны хувьд эхний ээлжинд дараах асуудлууд дээр ажиллана. Үүнд:\n1.\tГильберт хэлбэрийн тэнцэтгэл бишийн цаашдын өргөтгөлийг тогтоож, операторын онолд хэрэглэх\n2.\tЗарим сонгодог тэнцэтгэл бишүүдийг өргөтгөж, сайжруулж хэрэглээг олж тогтоох\n3.\tТэнцэтгэл бишийн сайжруулалтыг ашиглах замаар мэдээллийн хэмжээ(Энтропи)-ний үнэлгээг нарийсгах","abstract_eng":"This project aims to focus on the following three: \n\n1.\tTo generalize some Hilbert-type inequalities and find their applications in Operator theory.\n2.\tTo improve and generalize some classic inequalities.\n3.\tBased on some improvements of the inequalities, we can have improvement of entropy.","start_date":"2015-12-31T00:00:00","end_date":"2016-12-30T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1216,"project_code":"P2016-1216","project_name":"Нүүрсний аяндаа шатах процессыг судлах, түүнийг илэрүүлэх болон урьдчилан сэргийлэх арга технологийг боловсруулах","project_name_eng":"Study on spontaneous combustion of coal and development of early detection and prevention techniques","abstract_mn":"Монгол улсын эрчим хүчний гол эх үүсвэрийг бүрдүүлэгч дулааны цахилгаан станцуудын түүхий эд нь нүүрс байдаг. Нөгөө талаас нүүрс бол манай орны ашигт малтмал, газрын баялагийн томоохон нөөц бөгөөд Шарын гол, Бага нуурын уурхайгаас эхлээд шинээр нээгдэж буй Оюу толгой, Таван толгойн нүүрсний томоохон орд газруудад жилд олон сая тонн нүүрсний олборлолтыг хийдэг билээ. Нүүрсний салбарын гол асуудлын нэг бол түүний аяндаа шатах процесс юм. Нүүрсийг газрын хөрснөөс ухаж гаргаснаар агаар дахь хүчилтөрөгчтэй исэлдэх урвэлд орж үүний улмаас аяндаа шатах процесс явагддаг байна. Уурхайд олборлолтоор газрын гадарга дээр гаргасан овоолго болон цахилгаан станцын нүүрсний нөөцөд энэ төрлийн шаталт явагдсанаар улсад олон сая төгрөгийн хохирол учрахаас гадна, шаталтаас ялгарах нүүрсхүчлийн хий нь хүрээлэн буй орчныг бохирдуулах цаашлаад дэлхийн дулааралд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. \nДэлхийд нүүрс олборлолтоор тэргүүлэгч БНХАУ жилд 2.5 тэрбум тонн нүүрс олборлодгоос 10-200 сая тонныг нүүрсний аяндаа шатах процессын дүнд үр ашиггүйгээр алддаг байна. Германы Дадвэйлэр хотын уурхайд 1668 онд нүүрсний аяндаа шаталтаас үүдсэн гал өнөөдрийг хүртэл ассаар байна. 2013 оны 1-р сарын байдлаар АНУ-ын нүүрсний уурхайнуудад 200 гаруй галын голомт бүртгэгдсэн ба Centralia Mine компанийн уурхайд 1962 ассан галыг одоог хүртэл унтрааж чадаагүй. \nНүүрсэн дэх аяндаа шаталтаас үүдэн гардаг бас нэг хүндрэл нүүрсийг уурхайн олборлолтын талбай болон цахилгаан станц дээр их хэмжээгээр хуримтлуулан нөөц бэлтгэх боломжийг хязгаарлаж байдагт юм. Иймээс манай орны хувьд нүүрсний аяндаа шатах процессыг судлах, түүнийг эрт үед нь илэрүүлэх болон сэргийлэх арга зам, технологийг боловсруулах нь эдийн засгийн болоод хүрээлэн буй орчныг хамгаалах чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"Coal is main natural sources for thermoelectric power plants which produce most of electricity in Mongolia. On the other hand coal is a major natural source in our country, and several hundred million tons of coal is produced in the minings, such as Sharyn Gol, Baga nuur, Oyu Tolgoi, Tavan Tolgoi, every year. One of biggest problem in coal mining section is its spontaneous combustion. After loading coal in mining area, it reacts with oxygen in air freely and starts to ignite due to oxidation reaction. Fire ignited by this process in the stored coal in the area of a mining and thermoelectric power plants leads to considrable economic losses and environmental pollution. Carbon dioxide released from fire is also responsible for global warming. \nChina, leading coal producer in the world, produces average amount of 2,5 billion tons coal every year and loses 10-200 million tons from it due to spontaneous combustion of coal. In Dudweiler, Germany, a coal seam fire erupted around 1668 and is still burning. As of January 2013, over 200 coal fires were burning in the USA alone and fire that could have arisen from spontaneous combustion, the Centralia Mine fire which ignited in 1962, still burns today. Another problem related to coal’s self-heating is that diffuclty in storing large amount of coal in the area of the mining and power plants. Thus studying spontaneous combustion process and developing the early detection and prevention methods have important matters to economics as well as protection of environment.","start_date":"2016-01-03T00:00:00","end_date":"2016-12-30T15:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1034,"project_code":"P2016-1034","project_name":"Наносүвэрхэг цеолитийг гарган авах, түүний шинж чанарын судалгаа","project_name_eng":"Synthesis and Characterization of Nanoporous Zeolites","abstract_mn":"Наносүвэрхэг цеолит нь адсорбцлох, ион солилцох шинж чанартай бөгөөд энэ шинж чанарыг нь ашиглан хүрээлэн буй орчны бохирдолтын асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой юм. Тухайлбал, хатуулагтай усны хатуулаг чанарыг ион солилцлын аргаар багасгах, бохирдсон усан дахь бохирдуулагч бодисыг шингээн зайлуулах зэргээр хэрэглэдэг. Монгол улс байгалийн цеолитоор элбэг байдаг ч, эдгээр нь хольц ихтэй, нүх сүвэрхэг шинж багатай зэрэг байдгаас хамаарч түүний шингээх идэвх харьцангуй сул байдаг. Иймээс цеолитыг юунд ашиглах гэж байна гэдгээс хамаарч өөр өөр аргаар нийлэгжүүлэн гарган авч хэрэглэх нь үр дүнтэй ажил байдаг. Энэхүү төслийн ажлыг нанотехнологийн дэвшилтэт аргуудаар гүйцэтгэхээс гадна молекуляр механикийн компьютер тооцооллын аргуудын нэг болох молекуляр динамик загварчлалаар тооцоолон бодож туршилтын үр дүнг нанотүвшинд тайлбарлах нь энэхүү төслийн бас нэг давуу тал оршино.","abstract_eng":"Natural zeolites are abundant and low cost resources, which are crystalline hydrated aluminosilicates with a framework structure containing pores occupied by water, alkali and alkaline earth cations. Due to their high cation-exchange ability as well as to the molecular sieve properties, natural zeolites have been widely used as adsorbents in separation and purification processes in the past decades. In this project, we review the recent development of natural zeolites as adsorbents in water and wastewater treatment. The properties and modification of natural zeolite are discussed. Various natural zeolites around the world have shown varying ion-exchange capacity for cations such as ammonium and heavy metal ions. Some zeolites also show adsorption of anions and organics from aqueous solution. Modification of natural zeolites can be done in several methods such as acid treatment, ion exchange, and surfactant functionalisation, making the modified zeolites achieving higher adsorption capacity for organics and anions.","start_date":"2015-12-31T16:00:00","end_date":"2016-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":16,"research_field":"Нано-технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1065,"project_code":"P2016-1065","project_name":"Монгол адууны яснаас нано болон микро бүтэцтэй гидрокси апатитыг синтезлэн гарган авах, түүний уургийн молекулуудтай харилцан үйлчлэлийг молекул загварчлалын аргаар тооцоолох","project_name_eng":"Nano and micro structured hydroxyapatite synthesis from Mongolia horse bone, and its interaction with biomolecules using molecular simulation method","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд наноматериалын судалгаа эрчимтэй хөгжсөнөөр анагаах ухаанд наноматериалыг хэрэглэх бололцоо өргөн болж, энэ чиглэлийн судалгаа олон улсад эрчимтэй явагдаж байна. Нано хэмжээст материалуудыг ашигласанаар урьд өмнөх үеийн материалуудын шинж чанаруудыг сайжруулж, мөн цоо шинэ шинж чанар бүхий материалуудыг гарган авч байна. Бидэнд нанотехнологийн аргуудыг ашигласанаар өмнөх бүтээгдэхүүнүүдээсээ мэдэгдэхүйц давуу талтай, хямд материалуудыг гарган авах боломж бүрдээд байгаа бөгөөд шинэ бүтээгдэхүүн бий болгон түүнийгээ зах зээлд нэвтрүүлэх боломжтой юм.\nГидрокси апатит нь биологийн молекултай зохицох чадвар сайтай гэдэг нь олон судалгаагаар батлагдан яс болон шүдийг орлуулах имплант болгон ашиглаж байгаа. Сүүлийн жилүүдэд нано бүтэцтэй гидрокси апатитийн судалгаа эрчимтэй явагдаж байгаа бөгөөд энэ шинэ материал нь гадаргуугын талбай ихтэй зэрэг олон давуу талтай боловч энгийн гидрокси апатитын молекулын тооцооллыг эс тооцвол нано бүтэцтэй гидрокси апатит ба биомолекулын харилцан үйлчлэлийн молекулын онолын судалгаа дутагдалтай байна. Нано партиклууд нь маш жижиг хэмжээтэй байдаг тул түүний эсийн гадаргуугын уургуудтай хэрхэн харилцан үйлчилж байгаа зайлшгүй судлах шаардлагатай байдаг. Мөн энэхүү судалгааг молекул тооцооллын аргаар судлах нь туршилтын тоог багасгах ач холбогдолтой байдаг. Сүүлийн жилүүдэд яс болон шүдний имплантын эрэлт хэрэгцээ ихсэж байгаа бөгөөд, энэ төрлийн суурь судалгааны хэрэгцээ мөн ихсэж байгаа. Бид энэхүү судалгааг хийж гүйцэтгэснээр Монгол морины яснаас нано бүтэцтэй гидрокси апатитийг гарган авахаас гадна түүний биологийн молекултай хэрхэн харилцан үйлчилж болохыг судалж цаашид энэ материал нь ясыг орлуулах материал болох боломжийг судлан тогтооно.","abstract_eng":"The main goal of this research work aims to extraction HA from Mongolia horse bones in the laboratory condition and then perform morphological study by SEM and AFM. The research activities include: Collecting samples, Preparing experimental procedures and carry out synthesize, analyze the results both by measurement instruments and theoretical simulations.","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1318,"project_code":"P2017-1318","project_name":"Байгалийн нарсан ойн сэргэн ургалт болон хөрсний шинж чанарт мод бэлтгэлийн харилцан адилгүй эрчмийн үзүүлэх нөлөө ба эмзэг байдал","project_name_eng":"Impact of different logging intensity on natural regeneration and soil properties in Scots pine, and the vulnerability","abstract_mn":"Монгол улс цөлжилт, газрын доройтолд өртөх өндөр магадлалтай орны тоонд багтдаг бөгөөд дэлхийн уур амьсгалын дулаарлын нөлөө манай оронд илүү тод илэрч байна. Уур амьсгалын дулаарал, хуурайшилтын давтамж болон хур тунадасны  хомсдолоос үүдэлтэй хөрсний үржил шимийн доройтол, элэгдэл эвдрэл, цөлжих үйл явц зөвхөн манай орны говь цөл, хээрийг хамраад зогсохгүй ойн экосистемийг бүхэлд нь хамарч түүний бүтээмж, нөхөн сэргэлт, хөрсний шинж чанарт хүчтэй сөрөг нөлөө үзүүлсээр байна. Ойн тооллогын мэдээнээс үзвэл, Монгол орны ойгоор бүрхэгдсэн талбайн хэмжээ жилээс жилд байнга хорогдон өнөөгийн байдлаар нийт нутаг дэвсгэрийн дөнгөж 8,03%-ийг ойн сан бүхий газар эзэлж байна. Зөвхөн сүүлийн 50 гаруй жилийн хугацаанд өндөр эрчимтэй мод бэлтгэл, ойн түймрийн нөлөөгөөр 684,0 мян. га талбай нөхөн сэргэх чадвараа алдан, 159,0 мян. га талбай ойгоор бүрхэгдээгүй талбайд шилжжээ. Мод бэлтгэл, түүний огтлолтын харилцан адилгүй эрчим нь ой дахь гэрэл, дулаан, хөрсний чийгийн горимд харилцан адилгүй хэмжээгээр нөлөөлөх ба тэрээр тухайн ойн байгалийн сэргэн ургалт, ургамлын бүлгэмдэл, хөрсний физик, химийн шинж чанарыг тодорхойлогч хүчин зүйл болдог. Монгол оронд ой ашиглалтаас үүдэлтэй ойн хөрсний өөрчлөгдөл, доройтол, эвдрэл зэрэг нь цаашид ой сэргэн ургах боломжийг хязгаарлан ойгүйжих үйл явцын үндсэн шалтгаан болж байна. Иймд ойн хөрсийг хамгаалах, түүний шинж чанарыг доройтуулахгүйгээр байгалийн нарсан ойд мод бэлтгэлийн зохистой эрчмийг тогтоох шинжлэх ухааны үндэслэлийг боловсруулах шаардлага тулгарч байна. Энэхүү судалгааны зорилго нь Монгол орны байгалийн нарсан ойд явуулсан (Pinus sylvestris L.) харилцан адилгүй эрчимтэй мод бэлтгэлийн ойн хөрсний үржил шим болон физик, химийн шинж чанар, байгалийн аясаар сэргэн ургалтанд үзүүлэх нөлөөг харьцуулан судалж мод бэлтгэлийн хамгийн зохистой эрчмийг сонгоход оршино.","abstract_eng":"Mongolia is the county that high vulnerable to land degradation and desertification and more visible an effect of global warming. Depending on number of factors including frequent drought and water deficit and human activities the intensifying desertification involving not only southern and central parts of the country, but also northern forest ecosystems. Mongolia has been recorded as being a country with small forest resources (forests cover 8.1 percent of the territory) and is situated in the transitional zone between the Siberian boreal forest and the Central Asian dry steppe. Overall, forests in Mongolia mainly grow on mountain slopes at altitudes between 700–2,500 meters above sea level. These regions exhibit a semi–arid and continental climate. Mongolian conifer forests are sensitive to climate change, which may affect the distribution, natural regeneration and success of reforestation and often appear to be affected by anthropogenic disturbance regimes. According to statistics during the last hundred years 40 percent of total forests has been impacted by human activities. Overall 684.000 ha of previously forested area have not been regenerated after forest fires and 159.000 hectares were converted into non–forest ecosystems. Forest harvesting and its different logging intensities become a driving factor, that differently effect on soil moisture regime and properties, natural regeneration and community structure in stand level. Currently, due to intensive forest harvesting with high logging intensity resulted the rapid deforestation and forest soil degradation. Hence, there is need to develop scientific basic of appropriate forest harvesting intensity that able to conserve the forest soil and natural regeneration in the natural pine forests. I present project we aimed to carry out the comparative assessment, that can be distinguish a different effect of logging intensities on forest soil physical and chemical properties and natural regeneration potential.","start_date":"2017-02-28T00:00:00","end_date":"2018-11-30T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1174,"project_code":"P2016-1174","project_name":"Нефтийн атмосфер нэрлэгийн үлдэгдлийг гидрокрекинг процессоор боловсруулахад хэрэглэгдэх катализатор гарган авах","project_name_eng":"Preparation of catalyst for hydrocracking process of petroleum derived atmospheric residue.","abstract_mn":"Манай орны парафинлаг, хүнд нефтийн атмосфер үлдэгдлийг гидрокрекинг процессоор боловсруулж хөнгөн нефть бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийн зэрэгцээ хүхэргүйжүүлэх процессыг хамтатган явуулах 2 үүрэг бүхий катализаторыг эх орны түүхий эд болох байгалийн цеолитыг тулгуурлан гарган авах шаардлагатай байна. \n     Эх орны баялаг болсон байгалийн цеолитыг ашиглан гидрокрекингийн катализатор гарган авч,  Тамсагбулагийн ордын нефтийн атмосфер үлдэгдэлд анхлан туршихаараа энэ ажлын шинэлэг тал нь оршино. \n      Уг төслийн хэрэгжүүлснээр дараах үр дүнг гаргана. \n•\tБайгалийн цеолитыг ашиглан гидрокрекингийн катализатор гарган авах арга зүйг боловсруулна.\n•\tГарган авсан катализаторийн крекинг урвалын болон гидрохүхэргүйжүүлэх урвалын идэвхийг бусад оронд хэрэглэж буй үйлдвэрийн катализатортай харьцуулан дүгнэлт өгнө. \n•\tМанай орны нефтийн хоёрдогч шатны боловсруулалтын чиглэлийг тогтооход хувь нэмэр оруулна.","abstract_eng":"However the government of Mongolia had noticed own reserves of crude oil to worldwide in 2010, but all of petroleum products for demand are being importing from abroad. Therefore present urgent problem is to construct petroleum refinery in our country.\n    The goal of this research project was to give fundamental conclusion for draw a direction of refining for Mongolian crude oil on the bases of the comparison study on cracking processes for atmospheric residue of our and other countries crude oils.\n     To reach this goal, the following objectives were aimed:\nTo prepare catalyst from natural zeolite for hydrocracking process of petroleum derived atmospheric residue.\nTo conclude and compare the activity for cracking and hydrodesulfurization reactions between the commercial catalyst and prepared zeolite catalyst.","start_date":"2015-12-03T00:00:00","end_date":"2017-02-27T16:00:00","sponsor_id":59,"sponsor_name":"АХБ-ны санхүүжилттэй \"Дээд боловсролын шинэчлэл\" төсөл","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3885,"project_code":"P2020-3885","project_name":"Сурах бичиг орчуулах","project_name_eng":"Financial Markets and Institutions, F. S. Mishkin, S G. Eakins, 9th edition","abstract_mn":"МУИС-ийн бакалаврын сургалтын ерөнхий суурь хичээл болон мэргэжлийн суурь хичээлүүдийн сурах бичиг зохиох, сурах бичиг орчуулах дотоод төслийн хүрээнд Frederic S. Mishkin, Stanley G. Eakins нарын Financial Markets and Institutions, 9 дэх хэвлэлийн сурах бичгийг Pearson хэвлэлийн компаниас орчуулах эрхийн албан ёсны зөвшөөрөл авсны дагуу тус төслийг хэрэгжүүлж байна. Тус төслийг Санхүүгийн тэнхимийн багш нар болон ШУС-ийн Гадаад хэлний төвийн багш хамтран оролцож байна.","abstract_eng":"МУИС-ийн бакалаврын сургалтын ерөнхий суурь хичээл болон мэргэжлийн суурь хичээлүүдийн сурах бичиг зохиох, сурах бичиг орчуулах дотоод төслийн хүрээнд Frederic S. Mishkin, Stanley G. Eakins нарын Financial Markets and Institutions, 9 дэх хэвлэлийн сурах бичгийг Pearson хэвлэлийн компаниас орчуулах эрхийн албан ёсны зөвшөөрөл авсны дагуу тус төслийг хэрэгжүүлж байна. Тус төслийг Санхүүгийн тэнхимийн багш нар болон ШУС-ийн Гадаад хэлний төвийн багш хамтран оролцож байна.","start_date":"2019-09-03T16:00:00","end_date":"2020-11-14T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1385,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Санхүүгийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3698,"project_code":"P2019-3698","project_name":"Татварын бодлого, багц хуулийн шинэчлэл эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийн судалгаа","project_name_eng":"Tax policy and tax reform it's impact on economy","abstract_mn":"Засгийн газрын түвшинд нийгмийн баялагийг бүтээхэд шаардлагатай санхүүгийн нөөцийг зохистой бүрдүүлэх \nэдийн засгийн үр ашигтай; удирдаж зохион байгуулахад хялбар; уян хатан; улс төрийн хариуцлагатай;  тэгш,шударга байх зэрэг зарчмуудыг хангасан “сайн” татварын тогтолцоог хэрхэн бүрдүүлэх тухайд ямагт анхаарлаа хандуулдаг.\n\nТатварын бодлого нь боловсруулалт, хэрэгжүүлэлт, хяналт гэсэн хоорондоо уялдаатай хүрээнд явагдаж зорилгоо хангах нөхцөл бүрдэнэ. \nТатварын бодлогыг боловсруулна гэдэг нь түүний зорилго, зарчим, нөлөөллийн хамгийн зохистой уялдаа харьцааг тухайн орны түүхэн тодорхой нөхцөлд тавигдаж байгаа хөгжлийн зорилттой уялдуулахад оршдог.\nЭдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах, төрийн түвшин дэх санхүүгийн удирдлагыг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд татварын системд тулгарч буй хүндрэл бэрхшээлийг  орлогын, хэрэглээний татварын зарим нэр төрлөөр судлан, татварын бодлогын цогц шинэчлэлтэй уялдуулж шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлоход энэхүү төслийн зорилго оршиж байна.\n\nДээрх зорилтын хүрээнд:\nТатварын ачааллын судалгааг татвар төлөгч ААН болон сонгосон татварын төрлөөр хийх / УТОХГ- large taxpayers unit; ЖДБ эрхэлэгчидээр/\nТатвар төлөгч хувь хүн, хуулийн этгээдийн татвар төлөх хандлагын  судалгаа \n1991-2018 оны хооронд татварын эрхзүйн орчны өөрчлөлт, үр дагавар, нөлөөллийн харьцуулсан судалгааг тодорхой үечлэлээр хийх /доктор С.Энхбаатарын судалгаа/\nТатвар ногдуулалт, төлөлт, хураалт, хяналтад нөлөөлж буй хүчин зүйлийн судалгаа / татварын орлого төлөвлөх, хяналт/\nТатварын макро, микро түвшинд үзүүлэх нөлөөллийн судалгаа\nТатварын бодлого хэрэгжүүлэхэд тулгарч буй асуудлыг \tтодорхойлох","abstract_eng":"Засгийн газрын түвшинд нийгмийн баялагийг бүтээхэд шаардлагатай санхүүгийн нөөцийг зохистой бүрдүүлэх \nэдийн засгийн үр ашигтай; удирдаж зохион байгуулахад хялбар; уян хатан; улс төрийн хариуцлагатай;  тэгш,шударга байх зэрэг зарчмуудыг хангасан “сайн” татварын тогтолцоог хэрхэн бүрдүүлэх тухайд ямагт анхаарлаа хандуулдаг.\n\nТатварын бодлого нь боловсруулалт, хэрэгжүүлэлт, хяналт гэсэн хоорондоо уялдаатай хүрээнд явагдаж зорилгоо хангах нөхцөл бүрдэнэ. \nТатварын бодлогыг боловсруулна гэдэг нь түүний зорилго, зарчим, нөлөөллийн хамгийн зохистой уялдаа харьцааг тухайн орны түүхэн тодорхой нөхцөлд тавигдаж байгаа хөгжлийн зорилттой уялдуулахад оршдог.\nЭдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах, төрийн түвшин дэх санхүүгийн удирдлагыг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд татварын системд тулгарч буй хүндрэл бэрхшээлийг  орлогын, хэрэглээний татварын зарим нэр төрлөөр судлан, татварын бодлогын цогц шинэчлэлтэй уялдуулж шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлоход энэхүү төслийн зорилго оршиж байна.\n\nДээрх зорилтын хүрээнд:\nТатварын ачааллын судалгааг татвар төлөгч ААН болон сонгосон татварын төрлөөр хийх / УТОХГ- large taxpayers unit; ЖДБ эрхэлэгчидээр/\nТатвар төлөгч хувь хүн, хуулийн этгээдийн татвар төлөх хандлагын  судалгаа \n1991-2018 оны хооронд татварын эрхзүйн орчны өөрчлөлт, үр дагавар, нөлөөллийн харьцуулсан судалгааг тодорхой үечлэлээр хийх /доктор С.Энхбаатарын судалгаа/\nТатвар ногдуулалт, төлөлт, хураалт, хяналтад нөлөөлж буй хүчин зүйлийн судалгаа / татварын орлого төлөвлөх, хяналт/\nТатварын макро, микро түвшинд үзүүлэх нөлөөллийн судалгаа\nТатварын бодлого хэрэгжүүлэхэд тулгарч буй асуудлыг \tтодорхойлох","start_date":"2018-10-04T16:00:00","end_date":"2019-10-16T00:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1277,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Бизнесийн Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3854,"project_code":"P2020-3854","project_name":"“Түншлэлд суурилсан Техникийн болон Мэргэжлийн боловсрол, сургалт” төсөл","project_name_eng":"Accessibility assessment and supporting training at 7 partner TVET institutions within the framework of “Inclusive TVET Environment”-related activities","abstract_mn":"3.1. МБСБ-уудын хүртээмж, АМЧБО үйлчилгээний хүртээмжтэй байдлыг үнэлэх, АМЧБО тогтолцоонд тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэж хөгжүүлэхийн тулд судалгааны нарийвчилсан тайлан гаргаж зөвлөмж боловсруулах\n3.2. АМЧБО зөвлөхүүдэд зориулсан мэргэжлийн сургалтын модулийг боловсруулах\n3.3. ХБИ-д АМЧБО зөвлөхийн чадавхижуулах сургалт зохион байгуулах\n3.4. ХБИ-дийн онцлог шинж чанар, тэдэнд хүртээмжтэй байдлыг тусгасан, богино хэмжээний видео хийх; ХБИ-дэд зөвлөгөө өгөх үйл явцад оролцогч байгууллагуудын мэдээллийн санг бүрдүүлэх\n3.5. Даланзадгад Политехникийн коллеж болон Монгол Солонгосын Политехник коллеж дахь АМЧБО зөвлөх үйлчилгээг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх","abstract_eng":"The “Cooperative Technical and Vocational Education and Training” (cTVET) project is\n\nimplemented by GIZ in cooperation with the Mongolian Ministry of Labor and Social Protection co-financed by the German, Australian and Korean governments. The project aims to improve quality of Technical Vocational Education and Training (TVET) offered in Mongolia. cTVET project is paying special attention to the inclusion of PwD into the TVET schools. In this regard, the activities to assess the partner schools in regards to the inclusion, improve the infrastructure, raise awareness and train school staff on working with/ teaching PwD as well as assisting PwD with better informed choices of occupations offered by TVET schools are planned.","start_date":"2019-10-14T00:00:00","end_date":"2019-12-30T00:00:00","sponsor_id":1379,"sponsor_name":"Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ)","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4026,"project_code":"P2021-4026","project_name":"Түншлэлд сууриласан техникийн болон мэргэжлийн боловсрол, сургалт","project_name_eng":"Coorperative Technical and Vocational Education and Training (cTVET)","abstract_mn":"“Түншлэлд суурилсан техникийн болон мэргэжлийн боловсрол, сургалт төсөл” нь 2019 оны 3 дугаар сараас үйл ажиллагаа эхлүүлсэн ба Герман, Австрали, Өмнөд Солонгос улсуудын Засгийн газар энэхүү төслийг санхүүжилдэг.Тус хөтөлбөр нь Монгол Улсын Хөдөлмөр, Нийгэм хамгааллын яамны  хамтын ажиллагаатай хэрэгждэг болно. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг техникийн болон мэргэжлийн боловсрол, сургалтад хамруулах, тэдгээрийг ажил эрхлэх боломжоор хангагдах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд анхааран ажилладаг. Үүнтэй холбогдуулан түнш сургуулиудын дэд бүтцийн тэгш хүртээмжтэй нөхцөлийг үнэлэх, дээшлүүлэх, ХБИ-тэй ажилллах болон тэгш хамруулалтын талаар сургалтад хамруулах болон мэргэжлийн чиг баримжаатай холбоотой мэргэшүүлэх сургалтуудыг зохион байгуулсан. Энэхүү төсөл нь ХБИ-ийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилгоор МУИС-ийн Ажил мэргэжил судлалын хөтөлбөрийн багш нар “Түншлэлд суурилсан техникийн болон мэргэжлийн боловсрол, сургалт төсөл”-ийн хүрээнд Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотын сонгогдсон аж ахуйн нэгжүүдийн ХБИ-ийг ажиллуулах орчин, нөхцөл байдлын хүртээмж ба тэгш хамруулалтын үнэлгээг 2020 оны 6 сарын 11-нээс 6 сарын 26-ны хооронд хийж гүйцэтгэлээ.","abstract_eng":"The “Cooperative Technical and Vocational Education and Training” (cTVET) project is implemented by GIZ in cooperation with the Mongolian Ministry of Labor and Social Protection; co-financed by the German, Australian and Korean governments. The project aims to improve quality of Technical Vocational Education and Training (TVET) offered in Mongolia. cTVET project is paying special attention to the inclusion of PwD into the TVET schools and their subsequent employment opportunities. In this regard, the activities to assessment and improvement of partner schools’ infrastructure accessibility and staff training on DET and inclusive education as well as specialization  training of career  guidance counsellors in PwD counselling have been conducted.\nThe UmnuGobi  Polytechnic College at Dalanzadgad has been actively improving its inclusive  character by implementing  accessibility and inclusion activities with the support of the cTVET project. In order to promote employment opportunities for its current and future students with disabilities, cTVET is organizing a job opportunity assessment of selected number employers in Umnugobi, which are potential employers for UPC graduates with mobility, hearing and vision impairments (in the following PwD).","start_date":"2020-06-10T00:00:00","end_date":"2020-06-23T16:00:00","sponsor_id":1379,"sponsor_name":"Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ)","performer_id":1474,"performer_name":"МУИС, Ажил мэргэжил судлалын хөтөлбөрийн баг","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4024,"project_code":"P2021-4024","project_name":"Хүүхдийн нийгэм-сэтгэл зүйн асуудал, эрсдлийг ирүүлэх судалгааны ажлын удирдамж","project_name_eng":"A study on children's psychological and mental well-being risks associated","abstract_mn":"Сургууль, цэцэрлэгийн үйл ажиллагааг түр хугацаагаар хааж “хөл хорио” тогтоож, телевизээр тогтсон хуваарийн дагуу теле-хичээл үзэх болсноор удаан хугацаагаар ангийнхантайгаа уулзахгүй байх, хичээлээс гадуурх дугуйлан, секц зэрэг олон хэлбэрийн хөтөлбөрт хамрагдахгүй байх, сургууль олон нийтийн үйл ажиллагаанд оролцохгүй байх нь хүүхэд ганцаардах, ганцаардлаас үүдэлтэй дэлгэцийн хэрэглээ нэмэгдэх, хичээлээ хангалттай сурахгүй байна гэсэн түгшүүр, айдастай болох, сургалтын шинэ хэлбэр болох теле-хичээлийн ачааллаас үүдэн стрессдэх, ээнэгшлийн хэрэгцээ нь хангагдахгүй байх улмаар суралцах сэдэл нь буурах зэрэг асуудлыг дагуулсан байна. Нөгөө талаас энэ нь хүүхдэд шинээр бий болсон сэтгэл зүйн сөрөг байдал, хандлага үүсэх шалтгаан, үр дагавар болсон.\nКОВИД-19 цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх хөл хорио нь хүүхдүүд тэдний эцэг эх, багшид шинэ туршлага байсан төдийгүй тухайн нөхцөл байдалд дасан зохицож тасралтгүй сургах, суралцах нь бэрхшээл, асуудлыг дагуулсан. Тухайлбал, хүүхдүүд гэр бүлийнхэнтэйгээ үл ойлголцох, хөл хорионы улмаас аав ээж нь ажилгүй болж өрхийн орлого буурч байгаад сэтгэл зовж түгших, эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ хичээл, суралцахуйд тусалж чадахгүй байгаадаа шаналж зовинох, багш нар хүүхдүүдтэйгээ өдөр бүр амьд харилцаа үүсгэж, сургалтын үйл явцыг бүрэн хянаж, тусалж чадахгүй байгаадаа сэтгэл дундуур байх зэрэг нийтлэг асуудалтай тулгарах болсон байна. \nМонгол улс, тэр дундаа боловсролын салбар КОВИД-19 цар тахлын нөхцөл байдлыг дэлхийн бусад улс орнуудын нэгэн адил богино хугацаанд цаг алдалгүй шинжлэн судалж,  баримт нотолгоонд суурилсан оновчтой шийдвэр гаргахад онцгойлон анхаарч буй цаг үед НҮБ-ын Хүүхдийн Сан, Боловсрол, шинжлах ухааны яамны захиалгаар “Хүүхдийн нийгэм-сэтгэл зүйн асуудал, эрсдлийг илрүүлэх судалгаа”-г хийсэн. \nСудалгааны хүрээнд сургууль, цэцэрлэгийн танхимын үйл ажиллагааг хаасан, хөл хорио тогтоосон нь хүүхдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлж байгаа болон хүүхэд, эцэг эх, багшид тулгарч буй асуудал, бэрхшээлийг тодруулан улмаар шинэ хичээлийн жил эхлэхэд  сурагчдын нийгэм-сэтгэл зүйн бэлэн байдлыг тодорхойлж, болзошгүй эрсдэлийг бууруулах санал зөвлөмж боловсруулсан. \nСудалгааны мэдээллийг тоон судалгааны аргууд болох сэтгэл зүйн тест, шалгах асуулт болон чанарын судалгааны аргууд болох сэтгэл зүйн проектив тест, ярилцлага зэргийг ашиглан мужилсан санамсаргүй түүврийн аргаар сонгосон түүврээс цуглуулсан. Судалгааны түүвэрт Баянхонгор, Хэнтий аймаг, Улаанбаатар хотын Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргийн ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид тэдний эцэг эх, багш нар багтсан. Сургуулийн өмнөх насны хүүхдүүдийн нийгэм-сэтгэл зүйн нөхцөл байдлыг тандах зорилгоор судалгаанд оролцсон, хүүхэд нь цэцэрлэгт явж байсан (цэцэрлэгийг түр хугацаагаар хаахаас  өмнө) цөөн эцэг эхээс урьдчилан бэлдсэн асуултын дагуу мэдээлэл цуглуулсан. \nСудалгааг 2020 оны 7-8 дугаар сард зохион байгуулж, судалгааны үр дүн, дүгнэлт, зөвлөмж зэргийг хичээлийн шинэ жилээс өмнө Боловсрол, шинжлэх ухааны яам, НҮБ-ын Хүүхдийн Сан болон боловсролын салбарын багш, судлаач, мэргэжилтнүүдэд танилцуулж, хэлэлцүүлэх шахуу хөтөлбөртэй ажилласан. \nСудалгааны зарим үг дүнгээс дурдвал, судалгаанд хамрагдсан хүүхдүүдийн 56.2 хувьд дасан зохицох чадвар сул байна. Үүнийг судалгаанд хамрагдсан хүүхдүүдэд аюултай ээнэгшлийн шинжүүд болох зан үйлийн түрэмгий байдал, стресс бухимдал, бусдаас буруу хайх, хэт мэдрэмтгий байдал зэрэг илэрсэнтэй холбон тайлбарлаж байна. Дасан зохицох чадвар нь хүүхдийн харилцаа, сэтгэлийн хөдөлгөөн, зан үйлд сөргөөр нөлөөлж байна. Тухайлбал, аюултай ээнэгшил нь ганцаардал, уйтгар гуниг, харилцааны асуудлуудыг дагуулж байна.  \nНийгэм-сэтгэл хөдлөл, хүүхдүүдийн харилцаа, сэтгэлийн хөдөлгөөн, мэдрэмжийг судалж шинжлэх явцад сургууль хаасан хугацаанд гурван сурагч тутмын нэгний гэр бүлийн харилцаа тааруу, гурван сурагч тутмын нэгнийх нь найз нөхдийн харилцаа тааруу гэсэн үр дүн гарсан.  \nХүүхдүүдийн нийгэм-сэтгэл зүйн асуудлын хүрээнд сургуульдаа хандах хандлага, зан үйлийн өөрчлөлтийг шинжлэн үзэхэд сурагчид танхимын хичээлд эерэг хандлагатай, багш болон найз нөхдөө санасан байгаа бол нөгөө талд теле-хичээлээс залхаж халширсан байна. Танхимын хичээлд эерэг хандлагатай байх нөхцөл нь ангийн найз нөхөдтэйгөө уулзах, хамт хичээллэхэд голлож байгаа бол теле-хичээлд сөрөг хандлагатай байхад теле-хичээл хурдан гарч өнгөрдөг, ойлгоогүй зүйлээ асуух боломжгүй, амьд харилцаа байхгүй зэрэг нь голлох шалтгаан болж байна. Мөн хүүхдүүд өөрсдийгөө хөл хорионы үед найз нөхдөөсөө хөндийрсөн, сурлагаар хоцрогдсон гэж үзэж байна. Сургууль түр хаасан, хөл хорио тогтоосон хугацаанд хүүхдүүдийн амьдралын дэглэм өөрчлөгдсөн байна. Тухайлбал, хүүхдүүд хэт орой унтаж хожуу босох болсон, их иддэг болсон, хөдөлгөөний дутагдалд орсон төдийгүй цахим хэрэглээ нь нэмэгдсэн зэргийг дурдаж байна. \nСургуулийн дунд ангийнхан буюу 6-13 насны хүүхдүүдэд стресс бухимдал хэвийн үзүүлэлтээс өндөр бөгөөд сурагчдын дийлэнх нь КОВИД-19 цар тахлаас, сурлагаар хоцрогдохоос айж байгаа тул айдсыг багасгахад дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх шаардлагатай байна. Мөн сурлагаар хоцрогдох, КОВИД-19 вирус халдах, өвчлөх, хичээл эхлэхэд шалгалт өгөх, сургууль дээрээ эргэн очихдоо зожиг болсон байх, анги улирахаас айх, санаа зовних зэрэг нь сурагчдын дунд түгээмэл байна. \nСудалгааны үр дүнгээс харахад сургууль түр хугацаагаар хаасан, хөл хорио тогоосон үеийн хүүхдүүдийн харилцаа, сэтгэлийн хөдөлгөөн, зан үйлд гарч буй асуудлууд нь цаашид удаан үргэлжилбэл тэдний бие махбод, танин мэдэхүй, нийгэмшихүй болон бие хүний хөгжилд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй байна. \n \tХүүхдүүдийн дасан зохицох чадвар сул, түүнийг илтгэх гол хүчин зүйл болох харилцаанд бэрхшээл үүсч байгаа нь сэтгэлийн хөдөлгөөн, зан үйлийн асуудлуудыг дагуулж байна. Мөн дасан зохицох чадварт нөлөөлөх ээнэгшлийн түгшүүр илэрч байна. Эдгээр нь удаан хугацаагаар үргэлжилбэл буруу зан үйлд автах, донтох, бусдын нөлөөнд орох, сурлагаар хоцрох, сурах сэдэлгүй болох, танин мэдэхүйн бэрхшээлүүд үүсэх, сургуулиас завсардах, сургуулиа орхих эрсдэлтэй байгаа тул судлаачдын зүгээс эцэг эх гэр бүл, багш сургууль, салбарын яам болон холбогдох байгууллагууд цаг алдалгүй юу хийх, ямар арга хэмжээ авах талаар санал зөвлөмж боловсруулсан. Эн тэргүүнд хүүхдүүдийн КОВИД-19 цар тахлын айдсыг багасгах зорилгоор мэдээллийг гэр бүлд, сургууль дээр, нийгмийн орчинд хүүхдэд ойлгомжтой байдлаар түгээх, шинэ хичээлийн жил эхлэх үед хүүхдүүдийн хичээлийн агуулгын хоцрогдлыг сэтгэл зүйн дарамтгүйгээр, шалгалтын айдасгүйгээр зохион байгуулах нь нэн чухал байна. \nТүүнчлэн хөл хорионоос үүдэлтэй нөхцөл байдал, үр дагавар цаашид гарч болох эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдад сэтгэл зүйн дэмжлэг үзүүлэх мэргэжилтэн, багийг сургууль, боловсролын байгууллагуудад ажиллуулахыг зөвлөж байна. Сурагчдад сэтгэл зүйн дэмжлэг үзүүлэх мэргэжилтэн, баг нь их, дээд сургуулийн мэргэжлийн тэнхим, сэтгэл зүйн зөвлөгөө, оношилгооны байгууллагуудтай хамтран ажиллаж эцэг эхчүүд, хүүхдүүд болон гэр бүлийн таатай, зохистой харилцааг дэмжих үйл ажиллагаа зохион байгуулахыг санал болгож байгаа юм.","abstract_eng":"In order to prevent the spread of the COVID-19 pandemic, Mongolia suspended all schools and kindergartens from 3 February  to 31 May 2020, and switched from classroom learning to distance learning approach. During this period, secondary school and kindergarten education content was broadcast on TV channels in the form of tele-lessons. \n\nWith the suspension of schools and kindergartens and imposition of “lockdown”, children started watching tele-lessons according to set schedules. Being unable to meet their classmates for an extended period or engage in extracurricular, school or community activities, children experienced feelings of loneliness; spent more time looking at screens due to loneliness, developed anxiety and fear, feeling that their learning was not sufficient. On top of these, stress resulted from trying to adjust to a new mode of tele-education, as well as unfulfilled needs for attachment, have led to decreased motivation for learning and caused psychological distress and negative attitudes in children.\n\nThe COVID-19 pandemic lockdown was not only a new experience for children, parents and teachers, but it also has posed many challenges to adapt to a new situation to ensure continuous teaching and learning amid the pandemic. It was very common for children to experience worries and frustrations, caused by disagreements with their families, or by the fact that their parents losing jobs due to lockdown  and household income declining, or for parents to experience worries that they were not be able to help their children with their studies, or for teachers to experience frustration not being able to have in person interactions with their students on a daily basis and monitor the learning process and offer help as needed. \n\nAt a time when Mongolia, including the education sector, focuses on monitoring and analyzing the COVID-19 situations, like the rest of the world, in order to make effective and evidence-based decisions, the UNICEF and the Ministry of Education and Science had commissioned a “Study for psycho-social risks of children associated with prolonged school and kindergarten closures”. \n\nThe study focuses on the impact of school and kindergarten closures and lockdown on children's psychology and the challenges, facing children, parents and teachers, and aims to determine the level of students' psychosocial readiness for the start of the new academic year and present recommendations for mitigation of potential risks. \n\nResearchers of the National University of Mongolia, guided  by research ethics, conducted the study, using advanced research techniques to identify the psychosocial, social-emotional issues and risks faced by children during the COVID-19 pandemic with a firm belief that identification of the issues and risks and prediction of adverse effects, and development of evidence-based recommendations shall help build resilience for future adversity and overcome challenges. \n\nThe survey data were collected from a randomly selected sample using quantitative research methods such as psychological tests, probing questions, and qualitative research methods such as psychological projective tests and interviews. Bayankhongor and Khentii provinces and Bayanzurkh and Songinokhairkhan districts of Ulaanbaatar have been covered by the  survey sample. The survey was conducted among the secondary school students, their parents and teachers.  In order to explore the psycho-social situation of preschool children, data were collected using pre-prepared questions from a small number of parents, who participated in the study and whose children attended kindergarten (before the kindergartens were suspended).\n\nThe research was conducted under tight schedule - the survey was conducted in July-August 2020, and the research findings, conclusions, and recommendations had to be presented to the Ministry of Education and Science, UNICEF, and teachers, researchers, and education professionals before the start of the academic year.\n\nSummarizing the main findings of the research, 56.2 percent of the children surveyed had low adaptability skills. The children surveyed demonstrated some symptoms of reactive attachment disorder such as aggressive behavior, stress, frustration, blaming others, and hypersensitivity. Low adaptability has adverse affects in children’s relationships, emotions, and behavior, such as loneliness, sadness, and communication problems caused by reactive attachment disorder. \n\nIn the course of exploring/studying children’s social-emotional state, relationships, emotions, and feelings, it has been found out that one in three students experienced problems in family relationships and one in three experienced problems in their friendships during the school closure period. In the context of children's psychosocial well-being, changes in their attitudes and behaviors toward school have been analyzed. It is found out that the students have a more positive attitude toward in-person classroom learning mode as they miss their teachers and friends, on the other hand, they are tired of tele-lessons.\n\nPositive attitude toward  in-person classroom learning is mostly linked to the experience of meeting and studying with their classmates, while negative attitude toward tele-lessons is linked to its fast pace, lack of personal interaction and impossibility to ask questions. Children feel isolated from their peers during the lockdown period and worried that they might have lagged in school. During the school suspension and lockdown, children's lifestyles have changed. For example, children stay up late and wake up late, overeat, lack physical activity, and their use of electronic media increased.\n\nStress and anxiety are higher than normal among the lower secondary school children, aged 6-13, and the majority of students fear the outbreak of COVID-19 pandemic and worry that they might lag behind in school. They need support to cope with fear. Fear and anxiety related to worry that they might lag behind in school, get infected with the COVID-19 virus, get sick, to have to pass exams when the schools re-open, feelings of shyness when they return to school, and to be afraid of having to repeat a grade are very common among the children. \n\nResearch has shown that communication, emotional and behavioral issues that children face during temporary school closures and lockdown may adversely affect their physical, cognitive, social and personal development if they persist for an extended period of time. Children's low adaptability skills, of which the main indicator is relational problems, lead to emotional and behavioral issues. Moreover, attachment anxiety, which impacts adaptability skills is evident. If they persist in children for a long time, they pose risks such as falling into bad behavior, addiction, giving into other’s influence, lagging in learning, losing motivation to learn, having cognitive problems, dropping out of school and quitting school. The researchers developed recommendations on priority actions that need to be immediately taken by parents, families, teachers, schools, line ministries, and relevant agencies. \n\nIn order to reduce children’s stress and anxiety about COVID-19, children should be provided with age appropriate information in the family, school and community settings, and actions need to be taken to eliminate the lag in the education curriculum content without causing any exam related stress, anxiety at the beginning of the new academic year. \n\nIt is further recommended that schools and educational institutions set up a team of specialists, who provide psychological support for secondary school students in order to prevent potential risks and  consequences of school closures. The team of specialists  should collaborate with university faculties specialized in the field, psychological diagnostic and counselling services to organize activities aimed at supporting and promoting strong and positive family relationships between parents and children.","start_date":"2020-07-05T00:00:00","end_date":"2020-10-31T16:00:00","sponsor_id":1435,"sponsor_name":"United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF)","performer_id":1470,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Боловсрол, сэтгэл судлалын тэнхим, Улс төр судлалын тэнхимийн багш нарын баг","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":28,"research_field":"Сэтгэл судал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3835,"project_code":"P2020-3835","project_name":"Их, дээд сургуулийн оюутны ажил мэргэжлийн чиг баримжаа, ерөнхий чадварыг хөгжүүлэх ажлын төсөв","project_name_eng":"Detailed budget description of career counseling and developing soft skills for students of universites and colleges","abstract_mn":"Энэхүү ажил нь Монгол Улсын их, дээд сургуулийн оюутнуудад ерөнхий чадвар (амьдралын чадвар, нийгмийн чадвар) болон ажил мэргэжлийн чиг баримжааг түвшний ялгаатай байдлаар хөгжүүлнэ. \nДээрх зорилгод хүрэх үндсэн хоёр зорилтын хүрээнд дараах дэд зорилтуудыг шийдвэрлэнэ. \nЗорилт нэг. Оюутны ажил мэргэжлийн чиг баримжаа, хөдөлмөр эрхлэлтийн бие даасан тогтолцоог хөгжүүлэх талаар судалгаа хийх. \nДэд зорилт: \n-\tОюутан дөрвөн жилийн хугацаанд хийх ёстой, эзэмших ёстой ерөнхий чадваруудын талаарх гадаад, дотоодын их дээд сургуулийн туршлага, судалгааны ажлуудыг судлан, харьцуулалт хийх\n-\tМонгол Улсын төрийн өмчийн их, дээд сургуулийн ерөнхий эрдмийн хичээлээр оюутнуудад эзэмшүүлэх мэдлэг, чадвар, хандлагыг судлах\n-\tИх, дээд сургуулиудын оюутны хөгжлийн албанаас мэдээлэл авах. Бусад судалгааны мэдээллийг цуглуулах \n-\tЗорилтот бүлэгт фокус бүлгийн ярилцлага зохион байгуулах\nЗорилт хоёр. Оюутанд ерөнхий чадвар (амьдралын чадвар, нийгмийн чадвар) болон ажил мэргэжлийн чиглэлээр зөвлөгөө өгөх, чадавх бэхжүүлэх сургалт зохион байгуулах\nДэд зорилт: \n-\tСудалгааны ажлуудыг харьцуулан, оюутнуудын чадварыг хөгжүүлэх сургалтын модуль боловсруулах\n-\tСургалтын модуль, гарын авлага боловсруулах\n-\tБоловсруулсан зөвлөх үйлчилгээг туршиж үзэх\n-\tХолбогдох байгууллага, мэргэжилтнүүдийн дунд хэлэлцүүлэг зохион байгуулах","abstract_eng":"They are highly educated, hardworking and employed people of Mongolia.\nIt is important to focus on enhancing the experience and interests of nearby tourism.\nGoal one. Independently handles student work-related paperwork and employment.\nSub-objectives:\n- To study and compare the experience and research work of foreign and domestic universities on the general skills that students should do and acquire in four years\n- To study the knowledge, skills and attitudes of students to acquire general academic subjects in Mongolian state-owned universities and colleges\n- Obtain information from the Student Development Office of universities. Collect other research data\n- Organize focus group discussions with the target group\nGoal two. Provide students with general skills (life skills, social skills) and career counseling and capacity building training\nSub-objectives:\n- Compare research papers and develop a training module to develop students' skills\n- Development of training modules and manuals\n- Test the developed consulting services\n- Organize discussions among relevant organizations and experts\nWithin the framework of the set goals and objectives, the following results will be achieved. These include:\ni Stakeholder situation research, analysis and assessment will be conducted.\nii Develop a general skills and career guidance training module for university students according to their level of study.\niii A general skills and career guidance training manual for university students will be developed and published.\niv Organize trainings for specialists and students of relevant departments of universities and colleges.\nv Advocacy work will be carried out to disseminate the results of the work to the public.","start_date":"2019-04-29T00:00:00","end_date":"2020-06-08T16:00:00","sponsor_id":1273,"sponsor_name":"Asian development bank","performer_id":1335,"performer_name":"Ажил мэргэжил судлалын хөтөлбөр","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4022,"project_code":"P2021-4022","project_name":"Тэгш хамрагдалт бүхий цахим сургалт боловсруулах","project_name_eng":"Inclusive E-Learning Course Creation","abstract_mn":"Германы олон улсын хамтын ажиллагааны нийгэмлэг нь Монгол улсад “Түншлэлд суурилсан мэргэжлийн боловсрол, сургалт” (cTVET) төслийн хүрээнд олон улсын болон үндэсний талуудтай хамтран Мэргэжлийн боловсрол, сургалтын шинэчлэлийг дэмжин ажиллаж байна. Төслийг Монгол улсын Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамтай хамтран Герман, Австрали болон Солонгосын засгийн газрын санхүүжилтээр хэрэгжүүлдэг. Төсөл нь үйл ажиллагааны гурван талбараас бүрдэх бөгөөд хувийн салбарын оролцоотой буюу тогтвортой, үр дүнтэй салбарт суурилсан эдийн засгийн өсөлтөд шаардагдах зүйлсийг сайжруулахад чиглэгддэг. Ковид-19 цар тахалтай холбогдуулан Монголын Мэргэжлийн боловсрол, сургалтын салбарыг цар тахалтай тэмцэхэд дэмжлэг үзүүлэх нэмэлт үйл ажиллагаанууд явагдаж байна. Энэхүү ажлын даалгавар нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн ажил олгогч болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст зөвлөгөө өгөх зэрэг хүртээмжтэй, тэгш хамрагдалт бүхий боловсрол болон хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар мэргэшсэн ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох зөвлөхүүдэд зориулсан цахим сургалтын агуулга бий болгоход төвлөрнө. Ковид-19 цар тахлаас улбаатай өндөржүүлсэн бэлэн байдал, хөл хорионы нөхцөл байдалд үүсэж буй бүрэн цахим сургалт болон цахимаар зөвлөгөө өгөх ур чадварын хэрэгцээг хангах зорилготой юм.","abstract_eng":"The “Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH” supports the Vocational Education and Training reform process in Mongolia together with international and national counterparts within the “Cooperative Technical and Vocational Education and Training” (cTVET) Project. The Project is jointly implemented with the Mongolian Ministry of Labour and Social Protection and financed by the German, Australian and Korean Governments.\nThe Project consists of three fields of action, which are geared to improve the requirements for a sustainable and effective resource sector-based economic growth under involvement of the private sector.\nIn response to the Covid-19 pandemic additional activities are taken up, to support the Mongolian TVET sector to cope with the pandemic. This assignment focuses on creation of e-learning content for training of career guidance counsellors specialized in accessible and inclusive education and employment practices, i.e., counselling of persons with disabilities (PwD) and employers of PwD. Recognizing the limitations on face-to-face training and counselling arising from Covid-19 pandemic-related restrictions, the need for a fully elearning course as well as e-counselling skills is being addressed by this assignment.\nFor the purposes of these Terms of Reference (ToRs), “client” refers to the GIZ cTVET project team that is commissioning this assignment. “Provider” refers to the educational institution developing and producing the e-learning content. If there are differences between the English and Mongolian versions of these ToRs, the English version shall be considered the correct one.","start_date":"2020-08-31T00:00:00","end_date":"2021-05-22T00:00:00","sponsor_id":1379,"sponsor_name":"Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ)","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3817,"project_code":"P2020-3817","project_name":"Ажил мэргэжил судлал мэргэжлийн магистрын сургалтын хөтөлбөрийг боловсронгуй болгох төсөл","project_name_eng":"Improvement of Career Study Master's program","abstract_mn":"Монгол улсын Дээд боловсролын тогтвортой хөгжил үзэл баримтлалын хүрээнд зайн сургалтын хөгжил ба насан туршийн боловсролын асуудлыг чухалчлан авч үзэх болсон. Энэ нь хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт нийлүүлэлтийн зөрүүг багасгах, ажил олгогчийн хэрэгцээ шаардлагад нийцүүлсэн мэргэжилтэн бэлтгэх хэрэгцээ улам нэмэгдэж байгааг илэрхийлж буй байдал юм. \nМөн Монгол Улсын Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих тухай хууль (2011)-ийн 2.8.-д: ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох, зөвлөгөө өгөх үйлчилгээний агуулга, чиглэл, зохион байгуулалт, арга хэлбэр, сургалт- сурталчилгааны хэрэглэгдэхүүн, ажил мэргэжлийн мэдээллийн сан зэрэг үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг тодорхойлж хуульчлан заасан байдаг.  Улмаар Монгол Улсын Засгийн газрын 2016-2020 онд хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн 3.2.1, 3.2.17, 3.2.18-д ерөнхий боловсролын сурагчид, оюутан, иргэдэд мэргэжил сонголт, ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох, зөвлөгөө өгөх үйлчилгээг хөгжүүлэх зорилт дэвшүүлсэн. Дээрх зорилтын хүрээнд БСШУСЯ, ХНХЯ хамтран МУИС дээр 2017-2018 оны хичээлийн жилээс  “АЖИЛ МЭРГЭЖИЛ СУДЛАЛ” мэргэжлийн магистр (ажил мэргэжлийн зөвлөгч) бэлтгэх хөтөлбөрийг анх удаа нээж нийгмийн шинжлэх ухааны салбар дундын (Улс төр судлал, Социологи-нийгмийн ажил, Боловсрол, сэтгэл судлалын тэнхимүүд хамтран) хэлбэрээр хэрэгжүүлж байна.\nЭнэхүү төслийг хэрэгжүүлснээр “АЖИЛ МЭРГЭЖИЛ СУДЛАЛ” хөтөлбөрийн онол арга зүйн түвшин, үр дүн дээшилж, МУИС-д сургалтын нэгэн шинэ хэлбэрийг нэвтрүүлж, өндөр мэдлэг, чадвар бүхий ажил мэргэжлийн зөвлөгч бэлтгэх нөхцөл бүрдэж,  АМЧБО, зөвлөх үйлчилгээг хөгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулна.","abstract_eng":"Project rationale and background:\nSections 3.2.1, 3.2.17, 3.2.18 of the Mongolian Government’s Action Program 2016-2020 has a goal to start a service of counseling secondary school learners, university students and citizens about career choice and professional guidance. Within this goal, MESC and MLSS joined efforts to start a Career Study (vocational counselor) graduate program the National University of Mongolia from academic year 2017-2018. This program has the first ever cross-major program in Social Sciences, bringing together departments of Political Studies, Sociology - Social work, Pedagogy and Psychology.\n \nIn today’s education sector, the issues of career choice for students, professional advisory and vocational counseling are in high demand among students and young people, though respective professional capacity is low. In 2017 over 240.000 high school students cannot access scientifically-proven information, counseling about career and professional choice. Later, this drawback results in a higher rate of dissatisfaction with the major chosen, change to another field, lower performance and even dropout among freshmen students of universities and colleges. And there is no sign that these problems will go away soon.\n2017 survey revealed that there is a higher number of graduates who want to learn a new profession or feel dissatisfied with major compared to previous years. Moreover, this survey showed that graduates often fall below the employment requirements, cannot find vocation in the labor market. Ultimately, all these and some other reasons contribute to lower ranking of higher and vocational education, negative impact on economy.\nHence, there is an actual need for professionals who can work with and counsel unemployed citizens, physically challenged and repatriated people.\nWhereas professionals who can work with career choice and work counseling are highly demanded, their training needs a systematic approach on graduate school level. The Career Study program at the NUM aims to train and supply this demand with professionals of sufficient knowledge and expertise. \n\nWhile analyze process and implementation of the project it requires to improve Career Study program, set new training program, formulate new training materials and develop professors’ capacity. \nImplementing this project, theory and method of Career Study enhances, sets a new training program at the NUM, prepares the professional counselors and gives significant contribution to the development of giving career orientation.","start_date":"2018-06-25T00:00:00","end_date":"2021-05-25T00:00:00","sponsor_id":1273,"sponsor_name":"Asian development bank","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4027,"project_code":"P2021-4027","project_name":"Судалгааны хамтын ажиллагаа","project_name_eng":"Research collaboration","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь Монгол улсад (зорилтот бүлэг: залуучуудад) ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох үйлчилгээг илүү мэргэжлийн түвшинд хүргэхэд хувь нэмэр ээ оруулахад оршино; Монгол улс нь эдийн засгийн болон улс төрийн шилжилтийн үйл явцад байгаа бөгөөд ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох чиглэлээр хөгжлийн нотлогдсон хэрэгцээ байна. Төвлөрөх асуудал:  \na.\tМонгол улсад залуучуудын ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох үйл ажиллагааны өнөөгийн практик болон ирээдүйн сорилуудыг тодорхойлох (одоогийн-нөхцөл байдал); \nb.\tМэргэжил сонголттой холбоотой оношилгооны аргуудыг боловсруулах, үнэлэх; \nc.\tЗалуучуудад АМЧБО тогтолцооны загвар боловсруулах; \nd.\t“Залуучуудад АМЧБОТ”-ны загварыг боловсруулж, түүнийг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн бодлогын зөвлөмжийг боловсруулах (байвал зохих-нөхцөл байдал);\ne.\tТархаах (нийтлэл, эрдэм шинжилгээний хурал гэх мэт);\nf.\tЕРАЗМУС+ (ERASMUS+) хөтөлбөрт чадавхийг бэхжүүлэх (capacity building) чиглэлээр төслийн өргөдөл гаргах","abstract_eng":"Projekt-Output\nZiel des Projektes ist es, einen Beitrag zur Professionalisierung der Berufsberatung (Zielgruppe: Jugendliche) in der Mongolei zu leisten; in einem Land, dass sich in einem wirtschaftlichen und politischen Transformationsprozess befindet und einen evidenten Entwicklungsbedarf in der beruflichen Beratung aufweist. Der Fokus liegt auf der \na.\tFeststellung der gegenwärtigen Praxis und der künftigen Herausforderungen im Bereich der beruflichen Beratung für Jugendliche in der Mongolei (Ist-Zustand); \nb.\tEntwicklung und Evaluierung von Diagnoseverfahren bei der Berufswahl; \nc.\tEntwicklung eines Modells für die berufliche Beratung von Jugendlichen; \nd.\tErarbeitung von Politikempfehlungen zur Entwicklung und Implementierung eines System-Modells zur beruflichen Beratung von Jugendlichen in der Mongolei (Soll-Zustand);\ne.\tDissemination (Publikationen, Fachkonferenzen etc.);\nf.\t Erasmus+ Antrag im Bereich Capacity Building","start_date":"2019-02-25T00:00:00","end_date":"2020-02-25T00:00:00","sponsor_id":1475,"sponsor_name":"HdBA, Hochschule der Bundesagentur für Arbeit","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4023,"project_code":"P2021-4023","project_name":"Азийн болон Монголын ардчилалд тулгарч буй сорил: зөвлөлдөх ардчилал, цахим парламент, цахим сонгууль","project_name_eng":"Virtual Conference “Democratic Challenges in Asia and Mongolia: Innovations through deliberative democracy, online parliament, and electoral reform”","abstract_mn":"Азийн болон Монгол улсад болж ардчиллын хямралыг даван туулах боломжын талаар Улстөр судлалын тэнхим анхны цахим хурлыг хийсэн болно. Уг цахим хуралд олон улсын тэргүүлэх чиглэлийн эрдэмтдийг хамруулах зорилго тавьсан. Хуралд Япон, АНУ, Итали, Солонгос, Чех зэрэг улс орнуудаас оролцсон болно","abstract_eng":"The Department of Political Science, the National University of Mongolia and the Center for Deliberative Democracy at Stanford University are jointly expecting to hold a virtual international conference named “Democratic Challenges in Asia and Mongolia: Solutions via. Online democracy, virtual parliament, and electoral reform” on 28-29 January 2021 (in Mongolia). \nThe objective of the conference is to discuss the state of democracy around the globe, Asia, in the democratic countries and the challenges they are facing as well as the best practices of citizen participation in politics, solution of any political issues using the methods of deliberative democracy based on the results of research activities or works.\n \n  \tAlso, the outcome of the 8th Parliamentary election of Mongolia held on June 24, 2020 and the electoral system in Mongolia according to the new electoral law will be discussed. As a result of the new electoral rules, the incumbent MPP made an overwhelming victory by gaining 62 seats out of 76 in total although the party received around 36% of total votes nationwide. Besides, it will highlight that the basic principles of democracy including equality and justice have been violated due to different numbers of votes in the countryside and the capital city. \n  \t Moreover, there will be an exchange of experience on the ways to protect democracy around the world, especially with particular attention to some democratic challenges caused by the COVID-19 pandemic, human rights violations, and deviations from basic principles of democracy.\n     \tThe researchers and scientists shall discuss how to solve problems using the principles of deliberative democracy equally and fairly.","start_date":"2020-09-09T16:00:00","end_date":"2021-01-28T16:00:00","sponsor_id":1467,"sponsor_name":"USAID, IRI, TAF","performer_id":1468,"performer_name":"NUM, Department of political science","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3803,"project_code":"P2020-3803","project_name":"Монголд тохиромжтой дэвшилтэт цөмийн реакторын харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"Comparative study on advanced nuclear reactor for Mongolia","abstract_mn":"Дэлхий дахинд хөгжүүлж байгаа дэвшилтэт реакторын судалгаа хийх, ялангуяа өндөр температурын хийн хөргүүртэй үрлэн ба призм түлштэй реакторуудын харьцуулсан судалгаа, Призм түлштэй өндөр температурын гели хөргүүртэй реакторын дизайны судалгаа, Өндөр температурын гелийн хийн хөргүүртэй реакторын төрөл бүрийн дизайны өөрчлөлтийн харьцуулсан судалгаа, Монголд ашиглах судалгааны реакторын дизайны болон дэд бүтцийн судалгаа, Манай улсад ашиглахад тохиромжтой модуль реакторын судалгаа гүйцэтгэнэ. Энэ судалгааны ажлын үр дүн нь манай улсын эдийн засгийн алдагдалтай, экологийн хор хөнөөлтэй түүхий нүүрсний эдийн засгийг импортын хараат бус, экологийн үнэмлэхүй цэвэр устөрөгчийн түлшний элемент бүхий устөрөгчийн эдийн засагт ойрын ирээдүйд шилжүүлэх үндэсний хөтөлбөр боловсруулах үндэслэл болон ашиглагдана","abstract_eng":"The advanced nuclear reactor design study, especially comparative study on prismatic and pebble bed high temperature gas cooled reactor core design, small and modular reactor core design and infrastructure study for Mongolia would be performed throughout the project. The obtained result would be utilized to develop the national program which accounts for the policy change from the current coal-based economy, which is the main source of the environmental pollution issue and of economic loss, to hydrogen economy based on environmentally friendly, eco- hydrogen fuel element in near future.","start_date":"2018-03-30T00:00:00","end_date":"2021-12-23T16:00:00","sponsor_id":104,"sponsor_name":"БСШУСЯ","performer_id":106,"performer_name":"МУИС, Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4050,"project_code":"P2021-4050","project_name":"Улстөрийн  шинжлэх ухааны нэвтэрхий толь бичиг зохиох төсөл","project_name_eng":"Encyclopedia of Political Science","abstract_mn":"Улс төрийн шинжлэх ухааны нэр томъёоны тайлбар толь бичгийг 2015 онд  Монгол улсын шадар сайд хийж байсан одоогийн Ерөнхий сайд У. Хүрэлсүхийн ивээл дор эхлүүлж 2020 онд дуусгасан.Толь бичиг зохиох ажлын багт МУИС, Удирдлагын Академи, ШУА-н Философийн хүрээлэн, ШУТИС, МУБИС, ХААИС, Отгонтэнгэр Их сургуулийн багш, судлаач эрдэмтэд оролцож байна. Ажлыг үр дүнтэй, бүтээмжтэй гүйцэтгэхийн тулд дараах зохион байгуулалтаар ажиллана.","abstract_eng":"The Encyclopedia of Political Science provides an essential, authoritative guide to the state of political science at the start of the 21st century and for decades to come, making it an invaluable resource for a global readership, including researchers, students, citizens, and policy makers.","start_date":"2020-01-06T00:00:00","end_date":"2020-09-06T16:00:00","sponsor_id":1496,"sponsor_name":"NUM Монгол судлал","performer_id":1497,"performer_name":"Эдмон","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2457,"project_code":"P2017-2457","project_name":"Хөнгөн цөмийн виртуал төлвийн судалгаа","project_name_eng":"Study of virtual states in light nuclei","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд бид Японы зарим их сургуулийн эрдэмтэдтэй хамтран комплекс скейлинг, Жост функц болон бүрэн өргөтгөлийн аргыг боловсронгуй болгон хөгжүүлж, сарнилын болон урвалын зарим хэмжигдэхүүнүүдийг тооцоолон энэ талын судалгааны салбарт тэргүүлэх байранд очоод байна. Энэ байдлаа алдахгүйн тулд цөмийн кластер бүтцийн судалгаагаа үргэлжлүүлж, улам эрчимжүүлэх шаардлагатай байна. \nЦөөн тооны кластеруудаас тогтсон системийн виртуал төлвийн энергийг тодорхойлох, түүний шинж чанарыг тогтоох нь цөмийн онолын цөмийн физикчдын анхаарлыг ихээхэн татсаар ирсэн бөгөөд өнөөг хүртэл нарийн тодорхойлох аргачлал бүрэн боловсрогдоогүй байна. Иймд цөмийн виртуал төлвийн энергийн утгыг онолын загварчлал ашиглан тодорхойлох шаардлагатай тулгарч байгаа бөгөөд бид энэ төслийн хүрээнд виртуал төлвийн энергийн утгыг тодорхойлж, гарган авах үр дүнгээр мэргэжлийн импакт фактор бүхий сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлж, олон улсын хуралд илтгэл бэлтгэн хэлэлцүүлэн, хурлын материалд нь илтгэлээ хэвлүүлүүлнэ.","abstract_eng":"The purpose of this work is to investigate, in the framework of the complex scaling method, extended completeness relation and Jost function method, the structure of a virtual state in an s-wave using a simple schematic two-body model which simulates the 8Be(0+) + n system. We discuss the virtual state in detail,\ncalculating the photodisintegration cross section,  the phase shifts, the continuum level densities and the scattering length corresponding to the existence of a virtual state.","start_date":"2018-01-01T00:00:00","end_date":"2018-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":50,"performer_name":"МУИС,Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3994,"project_code":"P2020-3994","project_name":"Байгууллагын соёлыг үнэлгээ","project_name_eng":"The assessment of  organizational culture","abstract_mn":"Байгууллагын соёл нь бизнесийн амжилтанд шаардлагатай шинж чанаруудыг хөгжүүлэх түлхүүр үзүүлэлтүүдийн нэг юм. Байгууллага амжилттай, удаан оршин тогтноход байгууллагын соёл гол нөлөө үзүүлэдэг. Бизнесийн зорилготойгоо нийцсэн байгууллагын соёлтой компани өрсөлдөгч байгууллагаасаа ялгарч чаддаг. Иймээс байгууллагад зөв хандлагыг тогтоож, сөрөг хандлагыг бууруулж, хүчтэй соёл бүрдүүлэх нь чухал (Ahmad & Shadab Fariduddin , 2003).\nӨнөө үеийн судалгаагаар хүчтэй соёл нь хөдөлмөрийн бүтээмж нэмэгдэх, зардал буурах, ашиг орлого нэмэгдэх, хүний нөөцийн эргэц буурах, хувьцааны үнэ өсөх зэрэг олон давуу талыг бий болгодог болохыг нотлон харуулсаар байна.  Эдгээр үр дүнг хэн хүсэхгүй байх билээ.  Эдгээр үр дүнд хүрэхийн тулд байгууллагын соёлыг ойлгох, соёлоо хэмжих, үнэлэх нэн чухал холбогдолтойг бизнесийн зөвлөхүүд, судлаачид баталсаар байна (Moseley, 2018).\nБайгууллага соёлоо үнэлж шаардлагатай өөрчлөлтийг системтэй хийх нь хувьсамхай гадаад орчинд дасан зохицож, өрсөлдөх чадвараа байнга нэмэгдүүлж байгууллагын амьдралын мөчлөгийг уртасгахад ач холбогдолтой үйл ажиллагаа юм. Иймд байгууллагын соёлын өнөөгийн байдлыг шинжлэн үнэлэлт, дүгнэлт өгч соёлд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлох хэрэгтэй.  \n‘Амар’ ХХК-ий соёлыг  Судлаач Cameron болон Quinn (1999) нарын зэрэгцэн оршиж буй үнэт зүйлсийн хамрах хүрээ нэртэй загварын зургаан шалгуур үзүүлэлтээр үнэлж үзэхэд байгууллагын соёл өнөөгийн түвшинд хангалттай зохицолтой байна.  Зургаан шалгуураар 24 ялгаатай байдлыг үнэлэхэд онооны зөрүү 3-6 оноонд хэлбэлзэж байгаа нь өнөөгийн түвшинд давамгайлах соёлыг тодорхойлж гаргахад боломжгүй байгаа ч байгууллагад эрх мэдлийн, зах зээлийн соёл давамгайлж, бүлгийн болон адхократ соёлууд аль аль нь зэрэгцэн оршиж байгаа нь харагдаж байна. \nЦаашдаа эрх мэдлийн соёлыг бууруулах, бүлгийн соёлыг нэмэгдүүлэх хүлээлт байгаа нь харагдлаа.","abstract_eng":"An organizational culture is one of the key factors of developing the essential features for the business prosperity and influential for the organizational success and long-term existence. The corporations that advocate the culture which ultimately support their business objectives not only differentiate them from their rivalries but also assist them to take advantages over competitors.  Therefore, nurturing a strong culture in the organization enables maintaining positive attitudes and reducing any negative behavior (Ahmad & Shadab Fariduddin , 2003).\nThe evidences from the latest researches on the organizational culture show that a strong culture brings numerous benefits like an raise of productivity, decline of  costs and increase of profits, low rate of employee turn-over,  increase of  share price which ultimately allow  to enjoy the better position in the market. These favorable conditions are essential for any businesses. Researchers and business consultants often suggest to understand not only the significance of the organizational culture as well as to measure and evaluate culture for the improvements (Moseley, 2018).\nA systematic organizational culture evaluation process is essential for any organization to adjust in ever changing external environment and prolong organizational life cycle as well as to strengthen its’ competitiveness. Therefore, evaluation of current organizational cultural locus and analysis of influential factors affecting the culture are essential. \nCultural evaluation of ‘Amar’ LLC by using organizational culture assessment instrument showed that both ‘clan culture or  the people oriented, friendly Collaborate type’, adhocracy culture or the dynamic, entrepreneurial create culture, hierarchy culture or the process-oriented, structured control type, and market culture or the results-oriented, competitive culture type are co-existed within this organization.  The respondents of the study had an expectation to decrease ‘hierarchy culture’ (the process-oriented, structured control culture type) and increase ‘clan culture’ (the people oriented, friendly collaborate type) types.","start_date":"2020-06-14T16:00:00","end_date":"2020-07-14T16:00:00","sponsor_id":1426,"sponsor_name":"Глобаль стратегийн удирдлага институт","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4068,"project_code":"P2021-4068","project_name":"Цогц процессын загварчлал, оновчлол ба симуляци","project_name_eng":"Complex Process Modeling, Optimization and Simulation","abstract_mn":"Амьдрал дээр байгаа үйлдвэрлэлийн болон үйлдвэрлэлийн бус ихэнх процессууд олон хүчин зүйлээс хамаарсан байдаг. Үүнийг цогц процесс гэж нэрлэх бөгөөд тухайн процессыг компьютер орчинд загварчлах, симуляци хийх, симуляцаа ашиглан математикийн өндөр түвшний тооцооллын үндсэн дээр оновчлолыг хийх нь нийгэм, эдийн засгийн өндөр ач холбогдолтой юм. Тухайлбал, аливаа компани өөрийн үйлдвэрлэлийн процессоо зөв загварчилж, симуляци хийсний үндсэн дээр өөрийнхөө ашиг орлогыг нэмэгдүүлж, зардлаа бууруулах боломж бүрдэнэ. Түүнчлэн байгаль, хүрээлэн буй орчны үзэгдлийг компьютер симуляцийн тусламжтайгаар тухайн процессыг нарийвчлан ойлгох, тухайн процессыг задлан шинжлэх, гарч болзошгүй эрсдэлийг тооцоолж, түүнийг бууруулах, түүнээс зайлсхийх зэрэг ач холбогдолтой. Эдгээр асуудлуудыг шийдэхийн тулд тооцон бодох математик, дүрс боловсруулалт, компьютер график, оновчлол гэх мэт судалгааны олон салбар, чиглэлийг хамрах шаардлагатай болдог. Эдгээр салбар бүрт өндөр түвшинд судалгаа хийж буй судлаачид олон байгаа боловч цогц асуудлыг хамтдаа олон талаас нь судлан шийдвэрлэж буй практик ховор байна. Тиймээс аливаа цогц процессыг шийдвэрлэхдээ олон салбарын судлаачдыг хамруулан асуудлыг цогцоор нь шийдэх шаардлагатай байна.","abstract_eng":"Most of the industrial and non-industrial processes in practice depend on multiple factors. They are called complex processes, and modeling or simulating a certain process in a computer environment, using the simulation results based on the advanced mathematical computation for optimizing the process have a great deal of social and economical importance. In particular, it would be possible for a company to increase profit and reduce the operational cost by properly modeling and simulating its operational processes. Moreover, with the support of computer simulation, we can better understand natural and environmental events, analyze those processes, calculate possible risks to reduce and avoid them. Solving all those problems needs collaboration from many different research areas such as numerical mathematics, image processing, computer graphics, and optimization. Although there are many individuals doing advanced research in these fields, there are not many practices for solving collaboratively problems in complex processes. So it has become very important for researchers in many different fields to join together to solve completely any complex process.","start_date":"2021-05-22T16:00:00","end_date":"2026-03-30T16:00:00","sponsor_id":1255,"sponsor_name":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3662,"project_code":"P2019-3662","project_name":"XIII зууны үеийн эзэнт гүрний нийслэл Хархорум хот болон зарим соёлын биет өвүүдийг виртуал орчинд сэргээн байгуулах","project_name_eng":"Virtual reconstruction of the capital of the Mongol Empire Karakorum","abstract_mn":"Виртуал реалити буюу VR технологийг ашиглан АНУ болон европын зарим орнууд өөрсдийн түүх соёлын үнэт өвүүдийг дижитал хэлбэрт шилжүүлэх, виртуал орчинд сэргээх, дижитал музей байгуулах ажлуудыг гүйцэтгээд байна. Энэ нь хямд зардлаар өөрийн орны түүх, соёлын үнэт өвийг олон нийтэд үр ашигтайгаар түгээн дэлгэрүүлэх боломжийг бүрдүүлдэг. Монгол орон нь түүх, соёл, археологийн арвин баялаг нөөцтэй орон боловч энэ түүх дурсгалыг олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэх ажил хангалттай биш байна. Бид энэхүү судалгааны хүрээнд виртуал реалитигийн дүрслэлийн хүрээнд тулгамдаад байгаа зарим нэг асуудлыг шийдсэний үндсэн дээр Монголын түүх соёлын зарим чухал өвүүдийг дижитал орчинд сэргээн байгуулах зорилт тавьж байна. Тухайлбал, Монголын эзэнт гүрний нийслэл болох Хархорум хотын судалгааг манай орны болон дэлхийн олон орны түүх, археологийн эрдэмтэд олон жилийн турш хийж байгаа бөгөөд энэ талын арвин баялаг мэдлэгийн санг бий болгоод байна. Энэ бүх мэдлэгийн санд түшиглэн эзэнт гүрний Хархорум хотыг тухайн цаг үе болох XIII зуунд байсан байдлаар нь виртуал орчинд сэргээн босгоно. Үүний үр дүнд хэрэглэгч тусгай зориулалтын төхөөрөмжийн тусламжтайгаар XIII зууны үеийн Хархорум хоттой танилцах, энэ хотоор бодит мэт аялах боломжийг бүрдүүлэнэ. Энэ нь түүх, археологийн одоо хийгдэж байгаа судалгааны үр дүнг олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэх, энэ чиглэлийн судалгааг эрчимжүүлэх, залуу үеийг түүх соёлоороо бахархах үзлийг нэмэгдүүлэх зэрэг олон талын үнэлж баршгүй ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Virtual reconstruction of the capital of the Mongol Empire Karakorum. Виртуал реалити буюу VR технологийг ашиглан АНУ болон европын зарим орнууд өөрсдийн түүх соёлын үнэт өвүүдийг дижитал хэлбэрт шилжүүлэх, виртуал орчинд сэргээх, дижитал музей байгуулах ажлуудыг гүйцэтгээд байна. Энэ нь хямд зардлаар өөрийн орны түүх, соёлын үнэт өвийг олон нийтэд үр ашигтайгаар түгээн дэлгэрүүлэх боломжийг бүрдүүлдэг. Монгол орон нь түүх, соёл, археологийн арвин баялаг нөөцтэй орон боловч энэ түүх дурсгалыг олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэх ажил хангалттай биш байна. Бид энэхүү судалгааны хүрээнд виртуал реалитигийн дүрслэлийн хүрээнд тулгамдаад байгаа зарим нэг асуудлыг шийдсэний үндсэн дээр Монголын түүх соёлын зарим чухал өвүүдийг дижитал орчинд сэргээн байгуулах зорилт тавьж байна.","start_date":"2018-09-30T00:00:00","end_date":"2021-12-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1228,"performer_name":"МУИС Компьютер график, мультимедиа судалгааны нээлттэй лаборатори","funding_type_id":4,"funding_type":"Инновацийн","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4063,"project_code":"P2021-4063","project_name":"Монголын Бизнесийн Орчны Судалгаа 2020","project_name_eng":"Business Climate Survey in Mongolia - 2020","abstract_mn":"Монгол Улс зах зээлийн эдийн засгийн системд шилжээд эдүгээ хагас жарны нүүрийг үзлээ. Энэ хугацаанд үндэсний баялгийг бүтээгч бизнес эрхлэгчид  олон сорилтыг даван туулж, алдаж, оносоор ирсэн билээ. Тэдний үргэлж сонирхдог асуудал нь бид ямар орчинд бизнес эрхэлж байна, энэ орчин нь цаашид яаж өөрчлөгдөх бол? гэдэг асуултанд эргэлдэж байдаг. Харин бизнесийн орчныг таатай байлгахад төрийн бодлого чиглэгдэх ёстой бөгөөд ул суурьтай, бодит судалгаанд үндэслэх нь нэн чухал юм. \nЭнэхүү судалгаа нь Монголын бизнесийн орчны өнөөгийн нөхцөл байдал болон сүүлийн гурван жилд гарсан өөрчлөлтүүдийг судлан үнэлэх, улмаар бизнесийн орчинд нөлөөлөх хүчин зүйлсийг нарийвчлан тодорхойлох зорилтын хүрээнд хийгдлээ. Бизнесийн орчны ерөнхий үнэлгээг Эдийн засгийн орчин, Засаглал хууль эрх зүйн орчин, Дэд бүтэц, технологийн орчин, Нийгэм соёлын орчин, Байгууллагын дотоод орчин гэсэн 5 ерөнхий үзүүлэлтийг тодорхойлох 12 дэд үзүүлэлтийг илэрхийлэх 104 үзүүлэлтийг бизнес эрхлэгчдээр 1-5 оноогоор үнэлүүлж үр дүнг тооцоолон гаргасан. Судалгаанд нийт 4015 аж ахуйн нэгжийг хамруулан өмнөх 2017 оны судалгаанаас түүврийн хэмжээг 2.6 дахин нэмэгдүүлж, судалгааны үр дүнг аж ахуйн нэгжийн байршил (УБ хот, аймаг) болон эдийн засгийн салбаруудаар нарийвчлан тодорхойлоход илүү ач холбогдол өгсөн.","abstract_eng":"The purpose of this study is to assess the current situations of the Mongolian business climate and its changes in the last three years, and to identify in detail the factors that affect the business climate. The overall assessment of the business climate was based on 104 indicators representing 12 sub-indicators that define 5 general factors, such as Economic Environment, Governance and Legal Environment, Infrastructure and Technological Environment, Socio-Cultural Environment, and Business entity's Internal Environment.","start_date":"2020-04-30T00:00:00","end_date":"2020-10-29T00:00:00","sponsor_id":1247,"sponsor_name":"Европын холбоо","performer_id":7,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3905,"project_code":"P2020-3905","project_name":"МУИС-д Франц хэлтэн орнуудын инноваци, хамтын ажиллагааны төв (CNEUF, СНӨҮФ)-ийг байгуулах төсөл","project_name_eng":"Fondation of Innovation and Partnership' Centre of AUF in NUM","abstract_mn":"Франц хэлтэн орнуудын Их, Дээд сургуулийн Холбоо АЮФ нь  дэлхийн 1000 гаруй Их, Дээд сургууль, судалгааны байгууллагыг эгнээндээ нэгтгэсэн олон улсын сургалт, судалгааны байгууллага. МУИС-д байгуулж төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, хамтын хөтөлбөр, магистрантурт суралцах гэх мэт олон боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"The University agency of francophony is an international teaching and research organization that brings together more than 1,000 universities and research institutions from around the world. There will be many opportunities to establish projects and programs at the National University of Mongolia, joint programs, and study for a master's degree.","start_date":"2018-06-07T16:00:00","end_date":"2020-06-20T16:00:00","sponsor_id":1399,"sponsor_name":"Франц хэлтэн Их, Дээд сургуулийн Холбоо","performer_id":1397,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Европ судлалын тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4051,"project_code":"P2021-4051","project_name":"Зүүн өмнөд азийн орнуудын нарийн ширхэглэгт тоосонцрын судалгаа: Монгол Улс","project_name_eng":"Northeast Asia PM pollution cooperation: Mongolia","abstract_mn":"The concentration of fine particulates in Ulaanbaatar (Ub), Mongolia has been lowered over the past 10 years, as a result of the city's efforts in implementing environmental control measures. Yet, the particulate concentration level in Ub remains high as compared to other urban areas globally. In order to further improve fine particulate air quality in the Mongolian region and design a more effective control strategy, an enhanced understanding of the sources and contribution of aerosol particulates along with their chemical compositions is necessary. In turn, relative contributions from local and transported sources on Ub need to be established, as this city is particularly influenced by sources from upwind geographic areas. Should critically synthesize information from across all available sources (challenges including obtaining the information and evaluating its quality).\nApart from that, frequent or continuous measurements of air pollutant concentrations should always include measurements of meteorological parameters to describe the transport and dispersion of polluted air. Performance control of emission mitigation measures or strategies must be always accompanied by a monitoring strategy. That might also justify the need for continuously operated measurement stations and for temporary measurement campaigns or sites.","abstract_eng":"The concentration of fine particulates in Ulaanbaatar (Ub), Mongolia has been lowered over the past 10 years, as a result of the city's efforts in implementing environmental control measures. Yet, the particulate concentration level in Ub remains high as compared to other urban areas globally. In order to further improve fine particulate air quality in the Mongolian region and design a more effective control strategy, an enhanced understanding of the sources and contribution of aerosol particulates along with their chemical compositions is necessary. In turn, relative contributions from local and transported sources on Ub need to be established, as this city is particularly influenced by sources from upwind geographic areas. Should critically synthesize information from across all available sources (challenges including obtaining the information and evaluating its quality).\nApart from that, frequent or continuous measurements of air pollutant concentrations should always include measurements of meteorological parameters to describe the transport and dispersion of polluted air. Performance control of emission mitigation measures or strategies must be always accompanied by a monitoring strategy. That might also justify the need for continuously operated measurement stations and for temporary measurement campaigns or sites.","start_date":"2020-09-30T00:00:00","end_date":"2021-03-30T16:00:00","sponsor_id":1498,"sponsor_name":"Center for Multi-scale PM2.5 Study in Northeast Asia","performer_id":1499,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС-ын химийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4090,"project_code":"P2021-4090","project_name":"Баяжуулах үйлдвэрийн усны зэврэл ба хагжилтанд үнэлгээ өгөх зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Consulting services on water quality and corrosion process","abstract_mn":"Төсөлт ажлын хүрээнд “Оюутолгой” ХК-ийн баяжуулах үйлдвэрийн усны чанарыг үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаатай холбон, хагжилт болон зэврэлийн асуудал нь улирлын давтамжтай хэрхэн өөрчлөгдөж буйг судлахад оршино.","abstract_eng":"The project aims to study Oyu Tolgoi concentrator's water quality in seasonal changes and its relation of corrosion issues as following:\n- detailed analysis of company concentrator water \n- correlation analysis of water chemistry and metallurgical performance \n- investigation of corrosion and scaling tendency in pipeline\n- study of ore and other reagent effect\n- recommendation for effective and advanced scale cleaning","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-30T00:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4060,"project_code":"P2021-4060","project_name":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл хөтөлбөрийг сайжруулж уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах","project_name_eng":"TAckling the Climate change through Modernizing Environmental Engineering program - TACMEE","abstract_mn":"In this project, the improvement of environmental studies as well as the focus on environmental problems and solutions in Mongolia will be aimed. 2 EU institutes (University of Szeged , Hungary - USZ and University of Oulu, Finland - UO) having great experience with BSc, MSc as well as PhD programs of Environmental Sciences and Environmental Engineering will improve BSc program of Environmental Engineering in 3 institutes in Mongolia (New Mongol Institute of Technology - NMIT, National University of Mongolia - NUM and German-Mongolian Institute for Resources and Technology - GMIT) as well as to form MSc level Environmental Engineering curriculum firstly at NUM.  During this project, European Partners will improve as well as bring new courses to the Mongolian curriculum in a course, seminar as well as a laboratory level including producing new handouts, presentations, laboratory evaluations, Massive Open Online courses (MOOC) as well as building and managing a proper Environmental Engineering Laboratory  in all 3 Mongolian Institutes.  With this project, new MSc of environmental engineering program will be revealed, the BSC studies will be improved, mongolian staff (teachers, technicians etc.) will be trained, industrial involved dual programme teaching will be instructed and public and young students will be involved and informed about the importance of climate change and environmental problems, the students will be programmed in an upgraded level, new connections with industries will be formed as well as EU-Mongolian connections will be strengthened in both educational and research point of view. Also the project will disseminate the results to professionals of public and private sector to equip them with useful tools and knowledge. \nThe specific objectives of this project: \n- to define the new competencies in order  to revise environmental engineering program learning outcomes according to labor market demand, through identification of key competencies of environmental engineers validating them by stakeholders \n- to design and revise program and course syllabi and its content, assessment of environmental engineering programs in order to meet the user needs and environmental challenges in Mongolia\n- to establish laboratories at the institutions to develop the necessary skills and to establish a platform and procedures for knowledge sharing inside the EU-Mongolian academy and students. \n- to develop new online courses for innovative curricular of partner universities and perform a pilot test for the implementation of courses","abstract_eng":"In this project, the improvement of environmental studies as well as the focus on environmental problems and solutions in Mongolia will be aimed. 2 EU institutes (University of Szeged , Hungary - USZ and University of Oulu, Finland - UO) having great experience with BSc, MSc as well as PhD programs of Environmental Sciences and Environmental Engineering will improve BSc program of Environmental Engineering in 3 institutes in Mongolia (New Mongol Institute of Technology - NMIT, National University of Mongolia - NUM and German-Mongolian Institute for Resources and Technology - GMIT) as well as to form MSc level Environmental Engineering curriculum firstly at NUM.  During this project, European Partners will improve as well as bring new courses to the Mongolian curriculum in a course, seminar as well as a laboratory level including producing new handouts, presentations, laboratory evaluations, Massive Open Online courses (MOOC) as well as building and managing a proper Environmental Engineering Laboratory  in all 3 Mongolian Institutes.  With this project, new MSc of environmental engineering program will be revealed, the BSC studies will be improved, mongolian staff (teachers, technicians etc.) will be trained, industrial involved dual programme teaching will be instructed and public and young students will be involved and informed about the importance of climate change and environmental problems, the students will be programmed in an upgraded level, new connections with industries will be formed as well as EU-Mongolian connections will be strengthened in both educational and research point of view. Also the project will disseminate the results to professionals of public and private sector to equip them with useful tools and knowledge. \nThe specific objectives of this project: \n- to define the new competencies in order  to revise environmental engineering program learning outcomes according to labor market demand, through identification of key competencies of environmental engineers validating them by stakeholders \n- to design and revise program and course syllabi and its content, assessment of environmental engineering programs in order to meet the user needs and environmental challenges in Mongolia\n- to establish laboratories at the institutions to develop the necessary skills and to establish a platform and procedures for knowledge sharing inside the EU-Mongolian academy and students. \n- to develop new online courses for innovative curricular of partner universities and perform a pilot test for the implementation of courses","start_date":"2021-05-10T00:00:00","end_date":"2024-11-29T16:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":1483,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3695,"project_code":"P2019-3695","project_name":"Лагийг боловсруулах лабораторын болон хагас үйлдвэрийн туршилт, судалгаа","project_name_eng":"Research institute for laboratory testing and pilot testing operations","abstract_mn":"Төвлөрсөн бус ахуйн цэвэрлэх байгууламжийн технологийн үйл ажиллагаанаас ялгарч байгаа лагийн физик, хими болон биологийн шинж чанарыг судлан, түүнийг сайжруулсан хөрс-компост гарган авах лабораторын болон хагас үйлдвэрийн туршилт судалгааг хийж лаг боловсруулах технологийн зураглалыг гаргах мөн органик бүрэлдэхүүн хэсгийн шинж чанарт үндэслэн шахмал түлш брикет гарган авах оновчтой найрлагыг тогтоож, технологийг боловсронгуй болгох зорилготой.","abstract_eng":"The purpose of current research is to investigate physicochemical and biological characteristics of the sludge from a municipal wastewater treatment plant in order to develop a lab-scale composting and pile pilot testing for sludge re-use pathway. also, this project focuses on the development of the composition ratio of briquette fuel from sludge.","start_date":"2019-05-04T00:00:00","end_date":"2021-06-04T00:00:00","sponsor_id":1273,"sponsor_name":"Asian development bank","performer_id":1274,"performer_name":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл, цэвэр технологийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4096,"project_code":"P2021-4096","project_name":"Тосон, Зүүн бүрд нуурын ёроолын хагшаас, усны биологийн судалгаа","project_name_eng":"The study of sediment and biological study of Toson, Zuunburd lake","abstract_mn":"Зүүнбүрд нуурын усны гүний хэмжилтийн дүнд үндэслэн анх тэмдэглэгдсэн усны гүнээс даруй 35%-иар усны түвшин буурч усанд агуулагдах Mn, Zn агуулга стандарт хэмжээнээс давсан байна. Зүүнбүрд нуурын ѐроолын хурдас нь төв хэсэгтээ сул хар шаварлаг байхад зах хэсгээр хайрган давхарга зонхилж байна. Хурдсын гүн 19.5-76 см байв. Зүүнбүрд нуурын ѐроолын хурдас дахь нийт элементийн дундаж агуулгад үндэслэсэн тооцоололоос нуурын ѐроолын хурдас хүнд металлаар бохирдсон (PLI>1), антропоген буюу хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй металлын хуримтлал их (EF=6.8), усны экосистемд дунд зэргийн эрсдэл (RI=164.6) үүсгэх нөхцөлтэй байна. Зүүнбүрд нуурын ус нь эрдэсжилт (НУХ=500 мг/л) багатай цэнгэг устай ч хүн, малын хөлөөр бохирдож хурдаст зарим элементүүд хуримтлагдах нөхцлийг үүсгэж байна. Хэрэв цаашид антропоген нөлөөллийг бууруулбал нуурын ѐроолын хурдсаас ус уруу шилжих элемент, бодисын хэмжээ нэмэгдэж усны чанарт нөлөөлж болзошгүй байна. Зүүнбүрдийн усны тэжээмжийг гадаргын ус татах замаар нэмэгдүүлсэн ч чанарыг муутгахгүй байхын тулд шим тэжээлийн бодис болон элементийн исэлдүүлэх нөхцлийг үүсгэх шаардлага үүсэх магадлалтай.","abstract_eng":"Тосон нуурын усны гүний хэмжилтийг 1975 оны хэмжилтийн мэдээтэй харьцуулахад нуурын усны түвшин 50%-иар буурсан байна. Тосон нуурын усан дахь Аs, Mn, Zn, Cu, Ni –ийн агуулга стандарт хэмжээнээс 1.4-46 дахин давсан үзүүлэллтэй байна. Тосон нуурын ѐроолын хагшаас нь Зүүнбүрдтэй харьцуулахад тосорхог хар, саарал өнгөтэй байсан. Нуурын төв хэсэгт хайрган давхаргагүй шаварлаг, сорох байдалтай ба хурдсын гүн 15-83 см байсан. Тосон нуурын хурдас дахь элементийн бохирдлын ачааллын индексийн хувьд хүнд металлаар бохирдсон (PLI>1), антропоген гаралтай хүнд металлын хуримтлал дунд зэрэг (EF=4.8) болон усны экосистемд үзүүлэх эрсдэл нь бага (RI=149.6) байна. Зүүнбүрдтэй харьцуулахад Тосон нуур шорвог устай (13800 мг/л) буюу бараг давсны ханасан уусмалын нөхцлийг үүсгэх учир хурдсаас ус уруу, уснаас хурдсын найрлага уруу шилжих шилжилт харьцангуй бага, тэнцвэр тогтсон систем үүсгэсэнтэй холбоотойгоор усны экосистемд үзүүлэх эрсдэл бага байж болох юм гэж үзсэн. Мөн үүнтэй холбоотойгоор Тосон нуурын усны түвшний бууралт (50%), эрдэсжилтийн ихсэлт (44%) бараг адил байгаа нь энэ нуурын усны ширгэлт хүний үйл\nЗүүнбүрд, Тосон нуурын хурдсын судалгаа ажиллагаанаас илүүтэй байгалийн зөөгдлөөр орж байгаа хөрс, элс, шаварлагаас үүдэлтэй байж болзошгүй юм.","start_date":"2020-08-20T00:00:00","end_date":"2021-06-29T16:00:00","sponsor_id":1541,"sponsor_name":"Монголиан Прокюримент Эйжинт ХХК","performer_id":1542,"performer_name":"МУИС-Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл, цэвэр технологийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4092,"project_code":"P2021-4092","project_name":"Хаягдал боловсруулалт ба фиторемедацийн процессын үед металл, фенолт нэгдлүүд гидрофиттой харилцан үйлчлэх байдал","project_name_eng":"Study of the interaction of metals, phenolic compounds with hydrophytes in phytoremediation processes and waste recovery","abstract_mn":"Металууд нь геохими, хими, биологи болон биохимийн процесст хамгийн чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Гэвч тэдгээрийн антропоген эх үүсвэрээс ялгарах хэмжээ нь байгалийн эх металлын эргэлтийг алдагдуулж байна. метал нь урагамлын амьдралд чухал үүрэгтэй ба үүнд ургамалын фенолт нэгдлүүд чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Фенолт нэгдлүүд нь байгаль дээр их хэмжээгээр хуримтлагдаж ургамалын амьдралын явцад хүрээлэн буй орчинд тархахаас гадна түүнд хуримтлагдаж байдаг. Мөн эдгээр нэгдлүүд нь металлыг өөртөө хуримтлуулах чадвартай ба тэдгээрийн хими, биологийн шинж чанарыг өөрчилдөг. Сүүлийн жилүүдэд усны ургамал болох гидрофитуудыг метал болон фенолт нэгдлүүдийг зайлуулахад өргөн ашиглаж байгаа ба энэхүү судалгаагаар Байгал нуур болон Монголын зарим бохирдолтой хэсгүүдэд гидрофитуудын үзүүлэх нөлөө, тэдгээрийн метал, фенолт нэгдлийг шингээх хими, биологийн механизмыг судалж тогтооход оршино.","abstract_eng":"Metals (Me) are the most important component of geochemical, chemical, biological and biochemical processes. But as the anthropogenic press intensifies, the natural cycle of Me is substantially disturbed. Ions Me play a huge role in the life of plants. An important place in the biochemical processes of plants belongs to phenolic compounds (PS). PS accumulate in large quantities in plants and, accordingly, in the environment, during the decomposition and processing of plant biomass. The high reactivity of Me and PS and their simultaneous existence, both in plants and in the environment, lead to a variety of interactions between them. PS are able to restore many Me, dramatically changing their chemical and biological properties. On the other hand, Me activates the oxidation of PS and the formation of highly reactive products from them. Aquatic plants bind various pollutants with great speed and in large numbers, and, in particular, Me and PS. In recent years, more and more works on phytoremediation have appeared using so-called biological ponds, in which hydrophytes are the main component. They are capable of purifying water from PS and Me. This is a highly environmentally friendly, efficient, and cost-effective cleaning method. The phytomass accumulated during phytoremediation can be easily processed into fertilizer and into fertile soil suitable for reclamation of ash and slag dumps and lands disturbed during the extraction of natural resources. Unfortunately, the interaction of Me ions and PS, between themselves and with plants, is extremely poorly studied. Therefore, the study of these interactions can be considered as a fundamental problem, which is important for understanding the geochemical cycles, for improving the environmental situation, for the remediation and the processes of extraction of Me from waste. Anthropogenic emission of Me, and the corresponding pollution takes place in the territories of Mongolia and Eastern Siberia, where various Me, including radioactive Me, are mined and used. On the one hand, huge quantities of wood are processed in Eastern Siberia, and lignin, which is a source of phenol-containing waste, is formed on a gigantic scale. On the other hand, the territories of Eastern Siberia and Mongolia are polluted by the extraction of gold (mercury), aluminum (mercury), pulping (mercury), uranium mining, and other technological processes. When normalizing the load of Me on biota, cosmopolitan organisms are used as biotests in accordance with the law. But such standards, without additional research, cannot be transferred to the unique hydrobionts of Lake Baikal, which are characterized by increased sensitivity and specific requirements. Therefore, during the implementation of the project, it is planned to develop biotests on Baikal organisms and biotest on them PS, Me and their complexes. Within the framework of this project, using the electrochemical, spectral, chromatographic and other methods of analysis, the kinetics and mechanisms of interaction of various heavy Me with hydrophytes in the presence of PS will be studied. The hydrophyte resistance of the water bodies of the Baikal catchment basin and the lake itself to Me, PS, and their complexes will be analyzed and compared. The hydrophytic absorption of Eastern Siberia and Mongolia by Me and PS cations will be investigated. Using the obtained experimental data and revealed patterns, it is planned to develop the scientific foundations of a biotechnological method for processing hydrophyte phytomass (after accumulation of Me cations and elimination of PS), Me concentration and recovery processes.","start_date":"2021-03-31T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1539,"performer_name":"МУИС-ХШУИС-ХБООИТ","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4081,"project_code":"P2021-4081","project_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ-ын нөөцийн удирдлагыг сайжруулах судалгааны ажил","project_name_eng":"Research to improve the resource management of the state-owned enterprise Erdenet","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь бараа материалын нөөцийн удирдлагын онол, арга зүйг болон ижил төстэй үйл ажиллагаа явуулж буй уул уурхайн салбарын дотоод, гадаадын компанийн туршлагыг судалсны үндсэн дээр “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын бараа материалын нөөцийн удирдлагыг сайжруулах зөвлөмж, аргачлал боловсруулахад оршино.\nБараа материалын удирдлагын үр ашигт загварыг боловсруулахдаа нийтлэг байдлаар ABC XYZ аргыг ашигласан ба цаашид бараа материалын хэрэглээнд суурилсан FSN арга, үйлдвэрлэлийн процесс шат дамжлагад тухайн бараа материал хэр чухал нөлөөтэй вэ гэдгээс хамааран VED аргыг ашиглан ангилж, тоон болон чанарын хүчин зүйлсийг хослуулан бараа материалын нөөцийн оновчтой загварыг тодорхойлох нь өндөр үр дүнтэй байдгийг анхаарах хэрэгтэй.\n2015-2019 санхүүгийн тайлангийн үзүүлэлтүүд, тайлангийн тодруулгуудын мэдээллийг ашиглан санхүүгийн тайлангийн зэрэгцүүлсэн шинжилгээ болон хангамжийн бараа материалын үлдэгдэл зарцуулалтын шинжилгээг хийсний үндсэн дээр аргачлал боловсруулан, дүгнэлт зөвлөмжүүдийг гаргаж хүргүүлсэн.","abstract_eng":"The purpose of this project is to develop recommendations and methodologies to improve the inventory management of Erdenet Mining Corporation based on the study of the theory and methodology of inventory management and the experience of domestic and foreign companies operating in the mining sector.\nThe ABC XYZ method is commonly used to develop an effective inventory management model, and the FSN method, based on the use of inventories, is used to classify inventories using the VED method, depending on how important the inventory is in the production process. Note that the design definition is highly efficient.\nBased on the 2015-2019 financial statements and disclosures, a methodology was developed and recommendations were made based on a comparative analysis of the financial statements and an analysis of the supply of inventories.","start_date":"2020-09-07T16:00:00","end_date":"2020-12-29T16:00:00","sponsor_id":1301,"sponsor_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ","performer_id":7,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3642,"project_code":"P2019-3642","project_name":"Солонгос хэл суралцагчдын бичгийн харилцааны ур чадварт нөлөөлөх хүчин зүйлийг тодорхойлох нь","project_name_eng":"Research on Defining Factors Influencing Written Communication Skills of  Korean Language Learners","abstract_mn":"Орчин үед төгсөгчдөд тавигдах шаардлагын эн тэргүүнд бичгийн харилцааны ур чадвар орж байна. Бичгийн харилцааны ур чадвар гэдэг бол үсгийн тэмдэгт ашиглан өөрийн бодол санаа, мэдээлэл, мэдрэмж зэргийг бичгээр илэрхийлж уншигчид дамжуулдаг харилцааны үйл явц юм. Энэ удаагийн судалгаагаар бид хоёрдогч хэлний бичгийн харилцааны ур чадвар буюу солонгос хэл суралцагчдын бичгийн харилцааны чадвар, түүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлийг тодорхойлохоор зорилоо. Энэ чиглэлийн судалгаа эхлэл төдий байгаа ч өнөө хүртэл хийгдсэн судалгаагаар солонгос хэл сурч буй монголчуудын бичгийн ур чадвар тун тааруу, 100-аас 30 орчим хувийн гүйцэтгэлтэй байна. \nИймд уг судалгаагаар хоёрдогч хэлний алдааны шинжилгээ болон үнэлгээний арга зүй ашиглан суралцагчдын бичгийн ур чадварт нөлөөлж буй хүчин зүйлийг өгүүлбэрзүй, цогцолбор, дискурсын түвшинд илрүүлж SPSS болон бусад хэл боловсруулах програм ашиглан суралцагчдын бичвэр хийгээд санал асуулгын дүн шинжилгээг нарийвчлан боловсруулна. Мөн түүвэр судалгаа, ярилцлага, ажиглалтын арга ашиглан суралцагчийн сэтгэлзүйд нөлөөлж буй хүчин зүйлийг танихуй, нийгэм хэл шинжлэлийн үүднээс тодорхойлно. Солонгос хэл суралцагчдын бичгийн харилцааны ур чадварт нөлөөлж буй хүчин зүйлийг тодорхойлсноор сурах, сургах үйл ажиллагааны агуулга, аргазүй, сургалтын материал хэрэглэгдэхүүн, үнэлгээг сайжруулж, сургалтын чанарт ахиц гаргах ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Written communication skills have become the main criteria for the job recruitment in modern days. Written communication skills are defined as a process of conveying one’s opinions, information, and feelings to readers by using letters and symbols. Written communication skills are assessed in accordance with writing, state of mind and learning factors that influence writing skills. Second language learners studying the Korean language are lacking written communication skills and more researches need to be conducted concerning this issue. \n Thus, the main focus of this study is to define the main factor that hinders the Second language learners studying the Korean language from meeting the written communication criteria in terms of paragraph, sentence and discourse levels. The study will be conducted on the basis of the writing examination papers. Furthermore, we will define the factors that influence the students’ psychology. The research result will be processed by using SPSS program and we will determine the relationship between the research result and the Korean language written communication skills. The significance of the research is considered to enhance the course content and to enable the students to improve and assess their written communication skills.","start_date":"2019-02-20T00:00:00","end_date":"2019-12-31T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4094,"project_code":"P2021-4094","project_name":"Усны менежментийн магистрын хөтөлбөрийн агуулгад УАӨ-ийг тусгах","project_name_eng":"CCWATER (Graduates for Climate Change adapted water management)","abstract_mn":"Зорилго:\n\n1.\tХамтрагч орнуудын усны нөөц, усны дэд бүтцийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөлд дасан зохицох, тогтвортой байдлыг сайжруулах\n2.\tХамтрагч орнуудын ДББ-ын усны салбарын дээд боловсролын агуулгыг уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбогдуулан баяжуулж, гадаад хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх\n3.\tХамтрагч орнуудын ДББ-ын чадамж, ур чадварын түвшнийг сайжруулах\n4.\tХамтрагч орнуудын ДББ-ын эдийн засаг, нийгмийн орчин руу хандсан харилцааг бэхжүүлж, инновацын чадавхыг нэмэгдүүлэх\n5.\tХамтрагч орнуудын дээд боловсролын олон янз байдал, оролцоог сайжруулах","abstract_eng":"Objectives:\nTo enhance climate resilience and sustainability of water resources and infrastructures in the Partner Countries \n\t\nTo modernise water-related higher education with climate change issues and internationalise HEIs from the Partner Countries \n\nTo improve the level of competences and skills in HEIs from the Partner Countries \n\nTo strengthen relations of HEIs in the Partner Countries with the wider economic and social environment, and enhance their innovation capacity \n\nTo improve diversity and inclusion of higher education in the Partner Countries","start_date":"2020-12-31T16:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4095,"project_code":"P2021-4095","project_name":"Хустай нурууны ургамлын биомасс болон хөрсний шинж чанар Прежевалскийн адууны эрүүл мэндэд нөлөөлөх нь","project_name_eng":"EFFECTS OF SOIL PROPERTIES AND PLANT BIOMASS ON THE HEALTH OF PRZEWALSKI'S HORSES IN HUSTAI NATIONAL PARK, MONGOLIA","abstract_mn":"The last record of the Przewalski’s horse (Equus ferus przewalskii) in the wild occurred in the late 1960s in south-western Mongolia. Thereafter no more wild horses were observed. Przewalski’s horses, also known as Takhi, 14 numbers of horses were first reintroduced to the wild in Hustain nuruu in 1994 [1]. Since then, a total number of horses has increased to 410 (n=410) by the end of 2020, approximately 20% of its population of worldwide.  \nHustai National Park (HNP) was designated a National Park in 1998. Therefore, border with the Tuul river, where the mean annual temperature is 0.2℃, the mean annual precipitation is 222 mm (averaged for the period of 2010-2019), and the main part of precipitation falls between June and August. In terms of landscape structure, in HNP consists of different plant communities, including forest, forest meadow and steppe. Silver birch (Betula platyphylla) and poplar (Populus tremula) are the main forest forming tree species in the study area, and total of  451 vascular and 208 nonvascular plant species were recorded in the HNP area [2]. \nIn recent years, the number of livestock (sheep, goat, cattle and horse) around the HNP has been increased. There are also red deer (Cervus elaphus), wild boar (Sus scrofa), argali sheep (Ovis ammon) and Mongolian gazelles (Gazella guterosa). The diet, grazing and living habitat of these animals are similar to Przewalski’s horse [3]. Thus, overgrazing may have an effect on the biological status of soils and on the biodiversity of protected areas.","abstract_eng":"The existing death Takhi in the territory of HNP is attracts attention of scientists. Several studies have reported an existence of limiting factors, effecting the population growth of Takhi, such as sufficiency of food and drinking water, and other environmental conditions. In addition to climate change and its consequences, the chemical properties of the soil can also negatively affect the health of animals due to the increased content and concentration of toxic substances in soil. Plant photosynthesis, energy transfer, and the movement of nutrients inside are all related to soil phosphorus (P) which is an essential element for animal growth. Our previous study was focused on the impact of grazing on soil properties and plant production and the seasonal influence of climate change on horse's health in HNP. The results of the study, the rapid deforestation, land degradation, and overgrazing were observed in the forest and steppe zone of HNP.","start_date":"2021-02-28T00:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":1386,"sponsor_name":"Gwangju Institute of Science & Technology","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4059,"project_code":"P2021-4059","project_name":"Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь бичиг","project_name_eng":"Standard Dictionary of Mongolian Script orthography","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр-III”-ыг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөний хэрэгжилтийн хүрээнд “Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь, Монгол хүний ургийн овог, нэрийн толь бичиг”-ийг зохион хэвлүүлэх Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны захиалгат ажил болно. Захиалагчийн даалгаврын дагуу гүйцэтгэгч нь “Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь, Монгол хүний ургийн овог, нэрийн толь бичиг”-ийн төслийг боловсруулах, төслийг хэлэлцүүлэх, хэвлэлийн эхийг боловсруулах ажлыг холбогдох хууль тогтоомж, дүрэм журмыг баримтлан гүйцэтгэнэ.\nУг төслийг МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургууль, ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн, МУБИС-ийн Нийгэм, хүмүүнлэгийн сургууль зэрэг байгууллагын судлаач, багш нарын баг хамтран гүйцэтгэнэ. Төслийн үр дүнд гарах “Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь бичиг”, “Монгол хүний ургийн овог, нэрийн толь бичиг” хоёр бүтээлийг Монгол улсад нийтээр даган мөрдөх юм.","abstract_eng":"Энэхүү төсөл нь “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр-III”-ыг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөний хэрэгжилтийн хүрээнд “Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь, Монгол хүний ургийн овог, нэрийн толь бичиг”-ийг зохион хэвлүүлэх Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны захиалгат ажил болно. Захиалагчийн даалгаврын дагуу гүйцэтгэгч нь “Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь, Монгол хүний ургийн овог, нэрийн толь бичиг”-ийн төслийг боловсруулах, төслийг хэлэлцүүлэх, хэвлэлийн эхийг боловсруулах ажлыг холбогдох хууль тогтоомж, дүрэм журмыг баримтлан гүйцэтгэнэ.\nУг төслийг МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургууль, ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн, МУБИС-ийн Нийгэм, хүмүүнлэгийн сургууль зэрэг байгууллагын судлаач, багш нарын баг хамтран гүйцэтгэнэ. Төслийн үр дүнд гарах “Монгол бичгийн зөв бичих зүйн журамласан толь бичиг”, “Монгол хүний ургийн овог, нэрийн толь бичиг” хоёр бүтээлийг Монгол улсад нийтээр даган мөрдөх юм.","start_date":"2021-05-14T08:03:57.05","end_date":"2021-06-14T08:03:57.05","sponsor_id":171,"sponsor_name":"Боловсрол Соёл Шинжлэх Ухааны Яам","performer_id":1506,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Монгол улсын боловсролын их сургууль, Шинжлэх ухааны академийн Хэл зохиолын хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4031,"project_code":"P2021-4031","project_name":"Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуйн магистрийн түвшний сургалтыг англи хэлээр заах замаар олон улсын түвшинд хүргэх нь","project_name_eng":"Internationalising Master Programmes in Agriculture via English Medium Instruction’ (IMPROvE_AGRO)","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь МУИС-ийн Ойн аж ахуй хөтөлбөрийн магистрийн түвшинд заагдаж буй Ойн бодлого,  Ойн тогтвортой менежмент, Ойн усзүй, Олон зорилтот ой зохион байгуулалт, Ойн түймрийн экологи, менежмент, дендроэкологи зэрэг нийт 6 хичээлийг Европын холбооны улсуудын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгддөг магистрийн хичээлийг англи хэлээр заах дундаж түвшний стандартад нийцүүлэн тэдгээрийн агуулга, боловсруулалтын түвшинг шинэчлэн сайжруулах, хичээлийг заах орчин, нөхцлийг бүрдүүлэх, чадавхийг хөгжүүлэх зорилготой.","abstract_eng":"The aim of this project is to building capacity for lectures at the National University of Mongolia to teach selected six modules (Forest policy, Forest sustainable management, Watershed management, Multi-purpose forest inventory and management, Forest fire ecology and Dendroecology) from master level syllabus in accordance with English medium standard of EU.  Within this project the content and teaching environment of each module will bed modernized and improved.","start_date":"2020-01-31T00:00:00","end_date":"2022-12-30T00:00:00","sponsor_id":1271,"sponsor_name":"ЕХ Эразмус","performer_id":1483,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4071,"project_code":"P2021-4071","project_name":"Экосистемийн үйлчилгээний хураамжийг тодорхойлох түүвэр судалгаа: Сэлбэ голын эхэнд алхагчдын жишээ","project_name_eng":"Survey findings on ecosystem service payment: Case of walking through the head of the Selbe River","abstract_mn":"Хэрэглэгчийн төлөх сонирхол (WTP) -д үндэслэн “Сэлбэ голын эх” орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газарт ууланд алхагчдаас авах экосистемийн үйлчилгээний хураамжийн хэмжээг тодорхойлох зорилготой. Нийгмийн сүлжээг ашиглан 1050 хариулагчийн хамарсан байдлаар асуулгыг авсан. Асуулгын үр дүнг энгийн статистик аргуудыг ашиглан боловсруулав. Хураамжийн хэмжээний өөрчлөлтөд үзүүлж буй хэрэглэгчийн хариу үйлдэлд үндэслэн экосисиотемийн үйлчилгээний төлбөрийн хэмжээг тодорхойлсон. Энэ судалгаагаар нэг удаа тусгай хамгаалалттай газарт нэвтрэхэд төлөх хураамжийн хэмжээг 2000 төгрөг байх нь оновчтой гэж үзсэн.","abstract_eng":"This study is aimed to determine the amount of ecosystem service fees to be collected from hikers in the head of Selbe River protected area based on willingness to pay (WTP). The survey was conducted using social media and covered 1,050 respondents. The results of the survey were processed using basic statistical tools. The amount of the ecosystem service fee was determined by respondents’ reactions for changes in the amount of the fee. According to this study, the fee for a one-time entrance to a the protected area should be MNT 2,000.","start_date":"2021-03-14T16:00:00","end_date":"2021-06-12T16:00:00","sponsor_id":89,"sponsor_name":"ШУТИС","performer_id":1490,"performer_name":"МУИС. ЭЗХ","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4107,"project_code":"P2021-4107","project_name":"Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын Шилийн Богд уулын цард тохиолдох ургамлын олон янз байдал, ургамалжилтын зураглалыг үйлдэх, шавьж цуглуулах арга зүй","project_name_eng":"Vegetation diversity, mapping, and insect collection methods in Shiliin Bogd Uul, Dariganga soum, Sukhbaatar aimag","abstract_mn":"Нийт 34 овогт хамаарах 101 төрлийн 142 зүйлийн ургамал бүртгэгдсэн. Судалгаанд бүртгэгдсэн нийт ургамлын зүйлийн бүрдэл дотор ховор 5 зүйл ургамал бүртгэгдсэн. Нийт ургамлын зүйлийн бүрдэл болон бүрхэцийн ихэнх хувийг бэлчээр тэжээлийн, эмийн, хүнсний ач холбогдолтой ургамлууд эзэлж байв. Судалгааны дүнгээс харахад тус судлагдсан талбайн ургамал бүлгэмдэл зүйлийн хувьд нилээд баялаг бөгөөд ач холбогдол ихтэй байв. Ашигт (дотоодод хэрэглэгдэж байгаа эмийн болон экспортоор гаргаж байгаа) ургамлын нөөц ашигласны төлбөр, зөвшөөрөлгүй түүж бэлтгэсэн тохиолдолд экологи-эдийн засгийн үнэлгээний төлбөрийг мөрдөж хэрэгжүүлэх.","abstract_eng":"A total of 142 plant species belonging to 101 genera and, 34 families were registered. Also, 5 rare plant species were registered. According to the results of the study, the flora and fauna of the studied area were quite rich and significant.","start_date":"2020-07-19T07:00:00","end_date":"2020-08-01T07:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":1545,"performer_name":"МУИС-ийн Сургалт, судалгаа үйлчилгээний төв","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4053,"project_code":"P2021-4053","project_name":"Хар Ямаатын БНГ-ын биологийн олон янз байдлын суурь судалгаа","project_name_eng":"Biodiversity monitoring of Khar Yamaat NRA","abstract_mn":"2016 онд Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-ийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газар болон Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)-ийн Шинжлэх Ухааны Сургууль (ШУС)-ийн хоорондын хамтын ажиллагаа, ирээдүйн түншлэлийн үйл ажиллагааны нөхцлүүдийг харилцан тохиролцож, зөвшилцсөний үндсэн дээр харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгуулсан.\nСанамж бичгийн хүрээнд 2016 онд Хар ямаатын БНГ-ын менежментийн төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах зорилгоор тус БНГ-т биологийн олон янз байдлын мониторинг судалгааг гүйцэтгэсэн билээ. Мониторинг судалгааны ажлын үр дүнг талууд хэлэлцсэний үндсэн дээр 4 дэх шатны буюу 2019 онд хийх мониторинг судалгааны ажлын хамрах хүрээг тодорхойлсон бөгөөд энэхүү гэрээний хугацаанд дараах чиглэлийн судалгааг Хар ямаатын БНГ болон түүний орчны бүс нутагт хийхээр төлөвлөв. Үүнд:\n\n1.\tХар Ямаатын БНГ-т тарвага сэргээн нутагшуулах ажлын хүрээнд:\ni.\tСүхбаатар аймгийн БОАЖГ-аас сэргээн нутагшуулах ажил явагдсан тохиолдолд хяналт, мониторинг хийх (холбогдох зардлыг тухайн үед нь шийдвэрлэнэ)\n2.\tБиологийн олон янз байдлын мониторинг судалгааны хүрээнд\na.\tУргамлын аймгийн судалгаа\nb.\tЖижиг хөхтөн амьтны судалгаа – Түймрийн дараах бүлгэмдлийн нөхөн сэргээлт\nc.\tШавжийн судалгаа\nd.\tБэлчээрийн төлөв байдлын судалгаа\ne.\tОББЦГ-ын Улаалзаргана дахь мониторинг судалгааны цэгт судалгааны ажлыг эхлүүлэх\n3.\tУур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны эхлэлийг бий болгох\na.\tСөөглөг ургамлын тархац, нягтшилын судалгаа\nb.\tХиймэл дагуулын өгөгдлийг ашиглан С2 болон СН4 судалгааг эхлүүлэх\nc.\tЦаашид Зүүн бүсэд хийх судалгааны ажлын чиглэл, боломжийг тодорхойлох\n4.\tЧадавхижуулалт. 2 сумын 2 багийн иргэдэд судалгааны ажлынхаа үр дүнгээс танилцуулах, мэдээлэл өгөх уулзалт хийх. \n5.\tХар ямаатын суурин судалгааны удаан хугацааны мониторинг судалгааны ерөнхий төлөвлөгөө гаргах","abstract_eng":"In 2016, the WWF Mongolia Program Office and the National University of Mongolia (NUM) School of Science (NS) agreed on the terms of cooperation and future partnership. signed a memorandum.\nUnder the MoU, a biodiversity monitoring study was conducted in Khar Yamaat Nature Reserve in 2016 to ensure the implementation of the Khar Yamaat Nature Reserve Management Plan. Based on the results of the monitoring survey, the parties determined the scope of the fourth phase of monitoring in 2019, and it is planned to conduct the following surveys in Khar Yamaat National Park and its surrounding area during this agreement.","start_date":"2020-05-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":152,"sponsor_name":"WWF Mongolia Programme Office","performer_id":1331,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, Биологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4058,"project_code":"P2021-4058","project_name":"Монгол хэлний бүрэн хэл зүй","project_name_eng":"Mongolian Grammar","abstract_mn":"Монгол хэлний бүх түвшний үзэгдлийг хэл шинжлэлийн бүтэц тогтолцоот аргын үүднээс судлан шинжлэх явдал нэн чухал байна. Энэ чиглэлийн судалгаа хэсэг бусаг явж ирсэн боловч нэгдмэл зохион байгуулалтаар цогцоор нь авч үзсэн судалгаа өнөө хир хараахан гарсангүй.\nМонгол улсад хэл шинжлэлийн чиглэлээр сургалт, судалгааны үйл ажиллагаа эрхлэн явуулдаг МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургууль, ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн, МУБИС-ийн Нийгэм, хүмүүнлэгийн сургууль зэрэг байгууллагын судлаачдын баг энэхүү төслийг гүйцэтгэнэ. Уг төсөлд монгол хэлний судалгааг түүх, түүхэн хэл зүй, авиа зүй, үг зүй, үгийн сан , үсэг зүй, өгүүлбэр зүй, эх зүй, орчин цагийн монгол хэлний бичгийн хэл гэсэн цогц хүрээгээр авч үзнэ. Төслийн үр дүнд “Монгол хэлний түүх”, Монгол хэлний түүхэн хэл зүй”, “Монгол хэлний нутгийн аялгуу”, “Монгол хэлний авиа зүй”, “Монгол хэлний үсэг зүй”, “Монгол хэлний үг зүй”, “Монгол хэлний үгийн сан, утга зүй”, “Монгол хэлний өгүүлбэр зүй”, “Монгол хэлний эх зүй”, “Орчин цагийн монгол хэлний бичгийн хэл” гэсэн арван боть бүтээл гарна.","abstract_eng":"Монгол хэлний бүх түвшний үзэгдлийг хэл шинжлэлийн бүтэц тогтолцоот аргын үүднээс судлан шинжлэх явдал нэн чухал байна. Энэ чиглэлийн судалгаа хэсэг бусаг явж ирсэн боловч нэгдмэл зохион байгуулалтаар цогцоор нь авч үзсэн судалгаа өнөө хир хараахан гарсангүй.\nМонгол улсад хэл шинжлэлийн чиглэлээр сургалт, судалгааны үйл ажиллагаа эрхлэн явуулдаг МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургууль, ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн, МУБИС-ийн Нийгэм, хүмүүнлэгийн сургууль зэрэг байгууллагын судлаачдын баг энэхүү төслийг гүйцэтгэнэ. Уг төсөлд монгол хэлний судалгааг түүх, түүхэн хэл зүй, авиа зүй, үг зүй, үгийн сан , үсэг зүй, өгүүлбэр зүй, эх зүй, орчин цагийн монгол хэлний бичгийн хэл гэсэн цогц хүрээгээр авч үзнэ. Төслийн үр дүнд “Монгол хэлний түүх”, Монгол хэлний түүхэн хэл зүй”, “Монгол хэлний нутгийн аялгуу”, “Монгол хэлний авиа зүй”, “Монгол хэлний үсэг зүй”, “Монгол хэлний үг зүй”, “Монгол хэлний үгийн сан, утга зүй”, “Монгол хэлний өгүүлбэр зүй”, “Монгол хэлний эх зүй”, “Орчин цагийн монгол хэлний бичгийн хэл” гэсэн арван боть бүтээл гарна.","start_date":"2021-05-19T16:00:00","end_date":"2022-02-28T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1505,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Хүмүүнлэгийн ухааны салбар","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4046,"project_code":"P2021-4046","project_name":"ОТ тѳслийн Монгол улсын нийгэм-эдийн засагт үзүүлсэн нѳлѳѳ","project_name_eng":"Socio-economic impacts of OT project","abstract_mn":"ОТ тѳслийн Ковид 19 цар тахлын ѳмнѳ ба цар тахлын үед Монголын нийгэм, эдийн засагт үзүүлсэн нѳлѳѳллийг үнэлнэ. Энэ удаагийн судалгаа бол 2018 онд хийгдсэн судалгааны үргэлжлэл. Ѳмнѳх тѳслийн баг ажилласан.","abstract_eng":"The study is aimed to assess the OT project impacts on the Mongolian society and economy during the pre- and during pandemic COVID 19. This research is a continuation of the 2018 Impact Assessment. Previous project team worked.","start_date":"2021-03-22T16:00:00","end_date":"2021-06-09T16:00:00","sponsor_id":1492,"sponsor_name":"ОТ ХХК","performer_id":1490,"performer_name":"МУИС. ЭЗХ","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4019,"project_code":"P2021-4019","project_name":"Франц хэлний анхан шатны (A1) суралцагсдад зориулсан онлайн контент бэлтгэх","project_name_eng":"Prepare online content for elementary (A1) French learners","abstract_mn":"Франц хэл суралцаж буй оюутан суралцагсдад зориулсан анхны цахим контент болж байгаагаараа онцлогтой. Тухайн хичээлийг танхим болон онлайн хэлбэрээр хослуулан заах боломжтой, мөн суралцагч өөрөө бие даан үзэх боломжтой.\nҮндсэн хичээл- диалог, аним\nДүрэм\nАвиа зүй\nҮгийн сан\nСоёлын хичээлийн агуулгатай.","abstract_eng":"It is the first online content for students studying French. The course can be taught in a combination of classroom and online, and can be viewed by the student.\nMain lessons - dialogue, anime\nGrammar\nPhonology\nVocabulary\nContains cultural lessons.","start_date":"2020-11-29T00:00:00","end_date":"2021-04-30T00:00:00","sponsor_id":1398,"sponsor_name":"Франц хэлтэн орнуудын Их, Дээд сургуулийн Холбоо-АЮФ","performer_id":1460,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль Хүмүүнлэгийн ухааны салбар Европ судлалын тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4091,"project_code":"P2021-4091","project_name":"Ли бүлгийн дүрслэлийн онол ба Гармоник анализ","project_name_eng":"Representation Theory of Li groups and harmonic Analysis","abstract_mn":"Ли бүлэг дээрх гармоник анализ нь олон салбарын уулзварт эрчимтэй хөгжиж буй физик, хими, эдийн засаг зэрэг шинжлэх ухааны бусад салбаруудад өргөн хэрэглэгддэг математикийн орчин үеийн судалгааны тэргүүлэх чиглэл юм. Энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах боломжтой хоорондоо хамааралгүй чиглэлээр судалгаа хийдэг дотоодын судлаачдын үйл ажиллагааг энэ сэдэвт ажлаар нэг чиглэлд тѳвлѳрүүлэхийг зорьж байна. Сэдэвт ажлын хүрээнд дүрслэлийн онолын тусламжтайгаар олон хувьсагчийн автоморфик хэлбэрүүдийн судлах, дүрслэлийн бүтэцтэй холбоотой асуудлыг К-онол болон операторын онолын үүднээс судлах, судалгааны арга техникүүдийг дискрет болон комбинаторик хэлбэрээр судлах, диффузи ба долгионы тэгшитгэлийн хувьд тавигдсан захын утгат бодлогын аналитик шийдийг Ли симметрийн анализ ашиглан судлах зэрэг ажлуудыг гүйцэтгэнэ. Мѳн оюутан,  магистрант, докторантуудад зориулсан олон улсын сургалт, семинарууд явуулна.","abstract_eng":"Harmonic analysis on Lie group is an active research area of modern mathematics concerned with the representation of functions on lie group, and has become a vast subject with applications in areas as diverse as physics, chemistry, and economics. The aim of the project is to create possibilities for cooperation between local researchers who are able to collaborate in this field. The objectives of the project include the study of automorphic forms of many variables, K-theory and operator theory approach related to the representation theory, discrete and combinatorial methods, analytical solutions of boundary value problems for diffusion and wave equations,   applications of the Lie's theory.  \nWe also organize seminars for researchers, and host international faculty and/or scholars for intensive mathematics courses, at the advanced undergraduate or master level.","start_date":"2016-10-09T16:00:00","end_date":"2018-12-16T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4086,"project_code":"P2021-4086","project_name":"Тоон өгөгдлийн судалгаа","project_name_eng":"Research on data transmission","abstract_mn":"Техник технологийн хурдацтай хөгжлийн нөлөөгөөр өнөө үед асар их өгөгдлүүд шинээр тасралтгүй үүсэн хуримтлагдаж байна. Хуримтлагдсан өгөгдлийн хэмжээнээс гадна зөв боловсруулалт хийгдсэн эсэхээс өгөгдлийн үнэ цэнэ, цаашид шийдвэр гаргах төвшний мэдлэг болох эсэх нь хамаардаг. Өөрөөр хэлбэл, цугларсан өгөгдлийг хэрхэн зөв зохион байгуулж хадгалах, хамгаалах, хэрхэн хэрэгтэй мэдээлэл, мэдлэг болгон гаргах зэрэг нь судлах, улмаар шийдвэрлэх шаардлагатай чухал асуудлууд юм. Энэ чиглэлийн судалгаа сүүлийн жилүүдэд өргөн хүрээнд маш эрчимтэйгээр хийгдсэн ба судалгааны үр дүнгүүдэд тулгуурлан технологийн маш олон төрлийн шийдлүүд боловсруулагдсан байна. \n\nХэдий тийм боловч хэрэглэгчийн тусгай шаардлагыг тусгасан зорилтот тодорхой  судалгааг технологийн болон шинэчлэгдэж буй стандартад нийцүүлэн гүйцэтгэх бодит хэрэгцээ шаардлага байнга тулгарч байдаг. Энэхүү төсөл нь энэ төрлийн судалгааны ажилд хамаарах бөгөөд төслийн хүрээнд хийгдэх судалгааны ажил дараах үндсэн 2 чиглэлээр хийгдэнэ. Үүнд\n1. Өгөгдлийг тоон өгөгдөлд шилжүүлэх,\n2. Тоон өгөгдлийг дамжуулах, өгөгдөлтэй ажиллах.\n\nТөслийн гол зорилго нь хэрэглэгчийн тусгай шаардлагад нийцсэн цаг хугацааны болон нууцлалын орчин үеийн стандарт шаардлагыг хангасан тодорхой аргачлал боловсруулахад оршино. Төслийн үр дүнд хэрэглэгч өөрийн хэрэгцээнд тохируулан хэрэглэх боломжтой аргачлал, аргачлалыг дагуу бэлтгэсэн туршилтын бүтээгдэхүүн, харьцуулсан үнэлгээг хүлээн авна.\nТөсөлд Монгол улсын их сургуулийн төдийгүй өөр бусад байгууллагад ажилладаг холбогдох мэргэжлийн судлаачид оролцон хамтарч ажиллана.  \n\nТөслийн гол зорилго нь хэрэглэгчийн тусгай шаардлагад нийцсэн цаг хугацааны болон нууцлалын орчин үеийн стандарт шаардлагыг хангасан тодорхой аргачлал боловсруулахад оршино. Төслийн үр дүнд хэрэглэгч өөрийн хэрэгцээнд тохируулан хэрэглэх боломжтой аргачлал, аргачлалыг дагуу бэлтгэсэн туршилтын бүтээгдэхүүн, харьцуулсан үнэлгээг хүлээн авна.\nТөсөлд Монгол улсын их сургуулийн төдийгүй өөр бусад байгууллагад ажилладаг холбогдох мэргэжлийн судлаачид оролцон хамтарч ажиллана.","abstract_eng":"Huge amounts of new data are constantly being created as a result of the rapid development of technology and computer systems. In addition to the amount of data collected, the value of the data depends on how easily when can extract, link, transform, interpret and reuse. In other words, how to properly organize and store and protect the collected data, and how to turn it into useful information and knowledge, are important issues that need to be studied and addressed. Research in this area has been conducted extensively in recent years, and a wide range of technological solutions have been developed as results.\n\nBecause of the specific needs of the user, it is important to conduct targeted research that solves certain problems. Another key factor is the latest technology standards  from reputable organizations. In this framework, the objectives of the project are mainly in the following two areas:\n1. Convert data to digital data\n2. Secure transmission issues \n\nThe main goal of this project is to develop a design that meets the specific requirements of the user and privacy according to the technology standards. As a result of the project, the user will receive a design that can be used according to his / her needs. Professional researchers from the National university of Mongolia and other organizations are going to participate in the project.\n\nThe main goal of this project is to develop a design that meets the specific requirements of the user and privacy according to the technology standards. As a result of the project, the user will receive a design that can be used according to his / her needs. Professional researchers from the National university of Mongolia and other organizations are going to participate in the project.","start_date":"2014-10-27T16:00:00","end_date":"2016-12-17T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3560,"project_code":"P2018-3560","project_name":"Mонгол орны агаар дахь нарийн ширхэгт тоосонцорын шинж чанар, түүнд агуулагдах үнэрт нүүрсустөрөгч (PAH)-ийн cудалгаа","project_name_eng":"To investigate on the polycyclic aromatic hydrocarbon (PAH) concentrations and PM pollution of Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсын Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол нь хамгийн тулгамдсан асуудал юм. Эрчимтэй хотжилт, тээврийн хэрэгсэл, хүн амын өсөлт, аж үйлдвэрийн салбар өргөжилт, эрчим хүчний эрэлт хэрэгцээ зэрэг өсөн нэмэгдэх, хүйтний улиралд дотоод орчны агаарын халаалт зэрэг асуудлын улмаас Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлэхэд хүргэсэн байна. Эрчим хүч, дулааны эх үүсвэрийг хангахын тулд ихэвчлэн шатдаг түлш болох нүүрсийг ашиглаж байгаа нь агаарын бохирдлын гол эх үүсвэр юм. Үүнээс гадна, мод, хөдөө аж ахуй, мал, амьтны хог хаягдал гэх мэт биомасс шатаах нь үүнд хувь нэмэр оруулж байна (S.K Гуттикунда нар, 2008). Монгол улсын томоохон хотуудын нэг болох Эрдэнэт хотын хувьд Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийн хаягдлын санд хуримтлагдсан цагаан тоос дэгдэж орчныг хоромхон зуур бохирдуулснаар улмаар хүн, амьтны эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж байна (П.Хөхөө нар, 2008). Сүүлийн жилүүдэд агаарын бохирдлыг бууруулахын тулд янз бүрийн оролдлого хийгдсэн боловч маш бага өөрчлөлт гарсан байна (Д. Амарсайхан, В. Батцэнгэл, 2014). \nДээрх судлаачдын судалгаанаас харахад агаарын бохирдлын гол эх үүсвэр нь нүүрсийг шатаах болон тээврийн хэрэгслийн хөдөлгүүр байна. Эдгээр бохирдлын эх үүсвэрийн нөлөөгөөр бий болж байгаа агаарын бохирдлыг дагаж мөн үнэрт нүүрсустөрөгч ялгарч агаарын бохирдлын бас нэгэн нөлөөлөгч болж байдаг. Гэвч Улаанбаатар болон томоохон хотуудын үнэрт нүүрсустөрөгч, тоос тоосонцорын хэмжилт, судалгааг маш бага хийдэг, багасгах, ашиглах тухай судалгаа тэр бүр хийгдэхгүй байгаа нь энэхүү судалгааг хийх үндэслэл болж байна.","abstract_eng":"In Ulaanbaatar city of Mongolia, the most pressing environmental issues is the air pollution. Urbanization has resulted in increasing air pollution due to rapidly expanding vehicular population, growing industrial sector, higher electricity demand, and increasing demand for domestic heating and cooking in the densely packed city of Ulaanbaatar. Fossil fuel, mostly coal is the primary source of energy and consequently air pollution. In addition, the burning of biomass such as firewood, agricultural and animal waste contributes in the household sector (S.K. Guttikunda et al., 2008). One of the main pollution sources of heavy metals and trace elements within the Erdenet Mining Corporation environment is the white dust from the storage of tailings pond. Households, animals, plants near the industrial area is faced with the risk of being exposed to heavy metal and negative effect on their health in the long run has been proven (Khukhuu et al., 2008). ). Different attempts have been made to reduce the air pollution, but there is a very little change (Amarsaikhan. D, Battsengel.V et al., 2014).\nSurvey of researchers suggests that coal burning and vehicle engines the main source of air pollution. Comply with air pollution as a result of these pollution sources and air pollution is also an affecting the release of aromatic hydrocarbons. But even the study of the UB and other major cities aromatic hydrocarbona and particulate matter (PM) measurement and analysis to reduce very little done and is not being used to justify this study.","start_date":"2019-01-08T16:00:00","end_date":"2019-07-17T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4073,"project_code":"P2021-4073","project_name":"Махны үнийн өөрчлөлтийн шинжилгээ: Улирлын ба цар тахлын нөлөө","project_name_eng":"Time Series Analysis of Meat Price: Seasonal and Pandemic action Effects","abstract_mn":"Судалгаанд 2010 оны 12 дугаар сараас 2021 оны 3 дугаар сар хүртэлх Улаанбаатар хот дахь үхэр, адуу, хонь, ямаа 1кг ястай махны сарын дундаж үнийн нийт 125 сарын өгөгдөл ашиглав. Түүнчлэн цар тахлын нөлөөг шалгахдаа 2018 оны 1 дүгээр сарын эхний долоо хоногоос 2021 оны 5 дугаар сарын 2 дахь долоо хоног хүртэл нийт 175 долоо хоногийн 1 кг ястай махны дундаж үнийн өгөгдөл ашигласан. Улирлын нөлөө, трендийн нөлөө байгаа эсэхийг регрессийн шинжилгээ хийж, t тестээр шалгав. Хавар, зуны улирлуудад бүх төрлийн махны үнэ нь намрын улирлаас өндөр гэсэн үр дүн ажиглагдав. Махны үнийн өөрчлөлтөд трендийн нөлөө байна. Ковид-19 цар тахлын үед хөл хорио тогтоох нь үхрийн болон ямааны махны долоо хоногийн дундаж үнэд сөрөг нөлөө үзүүлсэн байна. 300,000₮-ийн мөнгөн дэмжлэгийн хувьд статистикийн хувьд ач холбогдолтойгоор бүх нэр төрлийн махны тухайн долоо хоногийн дундаж үнийг өсгөх нөлөө үзүүлжээ.","abstract_eng":"The study used a total of 125 monthly data on the average monthly price of per kg of beef, horses, sheep and goats in Ulaanbaatar from December 2010 to March 2021. In addition, the average price of 1 kg of 4 types of meat for 175 weeks from the first week of January 2018 to the second week of May 2021 was used to examine the impact of the pandemic. Regression analysis and t-test were performed to determine seasonality and trend effects. In the spring and summer, the prices of all types of meat were higher than in the autumn. There is a trend effect on all meat prices. Quarantine during the Covid-19 pandemic affected the average weekly prices for beef and goat meat. The government monetary support of MNT 300,000 had a statistically significant effect on the average price of all types of meat during the week.","start_date":"2021-03-31T16:00:00","end_date":"2021-05-31T16:00:00","sponsor_id":1490,"sponsor_name":"МУИС. ЭЗХ","performer_id":1490,"performer_name":"МУИС. ЭЗХ","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4045,"project_code":"P2021-4045","project_name":"Соёлын салбарын нийгэм, эдийн засгийн үр нөлөөллийн шинжилгээ, судалгаа","project_name_eng":"Socio-economic impact evaluation of Creative Cultural Industry","abstract_mn":"Тѳслийн хүрээнд: 1. Үндэсний статистикийн газар болон холбогдох байгууллагуудаас тоо мэдээлэл, өгөгдлүүдийг цуглуулан соёлын салбарын макро эдийн засгийн өнөөгийн байдлын шинжилгээ хийнэ. 2. Монгол Улсын соёлын салбарын бодит байдлыг олон улсын ижил төстэй байдалд харьцуулалтыг хийж хөгжлийн хандлагыг гаргана.  3. Соёлын салбарын нийгэм, эдийн засгийн нөлөөллийг тогтоохдоо олон улсын байгууллагуудын санал, зөвлөмжид тулгуурлаж, өөрийн орны өвөрмөц ялгааг илүү харуулж цаашид хөгжүүлэх соёлын салбарын бодлогыг гаргана.","abstract_eng":"The framework of the project is covered by 1. Description and data on the current macroeconomic situation in the cultural sector will be collected from the National Statistical Office and related organisations. 2. Compare the realities of Mongolia's cultural sector with international similarities and develop trends. 3. In determining the social and economic impact of the cultural sector, it shall base its policy on the cultural sector for further development based on the suggestions and recommendations of international organisations and highlighting the specific differences of the country.","start_date":"2020-12-07T16:00:00","end_date":"2021-01-07T16:00:00","sponsor_id":1489,"sponsor_name":"Соёлын яам","performer_id":1491,"performer_name":"МУИС.ЭЗХ","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3721,"project_code":"P2019-3721","project_name":"ҮББЗ-АА-2018 НТ/03  Монгол үндэстний ижилслийг илтгэх бэлгэдэл, соёлын судалгаа","project_name_eng":"Images of Cultural Symbols of Mongolian National Identity","abstract_mn":"СУДАЛГААНЫ ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭСЛЭЛ\nДаяаршлын үед Монгол Улсын олон улстай харилцах харилцаа өргөжиж байгаатай холбогдон монгол үндэсний ижилслийг илтгэх бэлгэдэл, соёлын талаар шинжлэх ухааны үндэслэл бүхий санал боловсруулах зайлшгүй шаардлага тулгарч байна. Монгол Улсын Засгийн газар, Үндэсний брэндийн бодлогын зөвлөлийн ажлын алба  энэ байдалд дүгнэлт хийж, 2018 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдөр “Үндэсний ижилслийг илтгэх бэлгэдэл, соёлын судалгаа”  ҮББЗ-АА-2018НТ\\03 дугаар бүхий зөвлөх үйлчилгээний тендерийг зарласан нь энэхүү судалгааг хийх эрх зүйн үндэслэл болж байна.\n\nСУДАЛГААНЫ ЗОРИЛГО, ЗОРИЛТ\nМонголын түүх, соёлын эх сурвалжуудаас монгол үндэсний ижилслийг илтгэх тэмдэг бэлгэдэл, соёлын дүрээ бүртгэн тодруулах нь, 1992 онд ардчилсан Монгол улс байгуулагдсанаар эхэлсэн “Монгол үндэстэн” цогцлоох үйл явцыг дэмжих зорилготой билээ.\nБидний амьдарч байгаа энэ цаг үеийг дэлхийн улс орнууд үндэсний ижилслээ эрж хайн тогтоох замаар “үндэстэн брэнд бүтээх” цаг үе хэмээн тодорхойлж болно. Учир нь энэ цаг үе бол улс орнууд бусдыг цэрэг зэвсгийн хүчээр түрэмгийлэх гэхээсээ илүүтэй “Soft Power” буюу “Зөөлөн хүчний” бодлогоор өрсөлдөх болсон ба энэ өрсөлдөөнд соёлын тэмдэг бэлгэдлүүд улс үндэстнээ төлөөлөн голлох үүрэг гүйцэтгэдэг билээ. Иймээс тухайн улс орон үндэснийхээ ижилслийг эрж хайж тогтоосноороо бусад улс үндэстнээс ялгарах өөрсдийн гэсэн ялгааг ухаарч, бас бусдад өөрийгөө илэрхийлэн харуулах, эергээр танигдах боломж бүрддэг байна. Үүний хамгийн яруу тод жишээ нь үндэсний ижилслийн тэмдэг бэлгэдлүүд болсон, өнгө, тоо болон дүрсийг түүхэн эх сурвалж, соёлын өвөөсөө эрж хайн, олж тогтоогоод, гадаад дотоод харилцаа, үйл ажиллагаандаа бодлоготой,тогтолцоотой албажуулан хэрэглэж, тэрхүү тэмдэг бэлгэдлээрээ танигдах нь чухал юм. Чухам ийм учраас Монгол улс, монголчуудын хувьд олон мянган жил хөрш зэргэлдээ оршин аж төрж ирсэн хөршүүдээсээ эдгээр тэмдэг бэлгэдлээрээ эрс ялгаатай болохыг судлан тогтоож, дэлхий нийтэд таниулах нь энэ удаагийн судалгааны нэгэн эрхэм зорилго билээ. Тэр ч байтугай зарим улс үндэстэн эдгээрийг шинээр зохион бүтээхээр чармайж байхад монголчуудын хувьд энэ нь зөвхөн урьд байсныг судлан тогтоож, үе шаттай, бодлоготой хэрэгжүүлэх ажил л хүлээгдэж буй билээ. Тиймээс төслийн эрдэм шинжилгээний судалгааны ажлын үр дүн нь Монгол үндэсний ижилслийг илтгэх  бэлгэдэл, соёлын судалгааны хүрээ, боломж, арга замыг судалж,  нэг талаас монголчуудынхаа үндэсний ижилслээр бахархах  сэтгэлийг сэргээх, нөгөө талаас Монгол улсыг гадаад улсуудад зөв таниулж, бусдын хүндэтгэлийг олж чадах, үүний тулд өөрсдийн соёлын ололт, үнэ цэнт зүйлсээсээ дэлхий дахины тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхэд монголчуудын зүгээс оруулсан, оруулах хувь нэмэр юу байж болох талаар санал дэвшүүлэх, арга замыг зөвлөх явдал бөгөөд дараах зорилтыг дэвшүүлж байна. \n1.\tҮндэсний ижилслийг илтгэх бэлгэдэл, соёлыг судлахад шаардлагатай эх сурвалж, салбар чиглэлийн голлох судалгааг бүртгэн судалж, монгол үндэсний ижилслийг илтгэх тэмдэг бэлгэдлүүд болон соёлыг тодруулах.\n2.\tСудалгааны үндэслэл бүхий жишиг загвар, жагсаалтыг  санал болгох.\n3.\tМонгол үндэсний ижилслийг илтгэх тэмдэг бэлгэдлийн хэрэглээ, түүнийг хөгжүүлэх стратеги, арга замыг  зөвлөх боломж бүрдэнэ.\nДээрх зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд  дараах ажлыг гүйцэтгэнэ. \nЭхний зорилтын хүрээнд  монгол үндэстний ижилслийг илтгэх бэлгэдэл, соёлыг судлахад шаардлагатай бичгийн ба аман эх сурвалжууд, холбогдох салбар чиглэлийн голлох суурь судалгааг бүртгэн, эх хэрэглэхүүнд дүн шинжилгээ хийж, улмаар монгол үндэсний ижилслийг илтгэх тэмдэг бэлгэдлийн уламжлалыг тодруулж, жагсаалт гаргана.  \nХоёр дахь зорилтын хүрээнд  монгол үндэсний ижилслийг илтгэх тэмдэг бэлгэдэл, соёлын дүр төрхийг тодруулсан суурь судалгааны үр дүнд үндэслэн, судалгааны асуулга боловсруулж, орон даяар тоон судалгаа явуулна.\nГурав дахь зорилтын хүрээнд Монгол үндэстний ижилслийг илтгэж чадна гэж олноороо санал нэгдсэн үндэсний тэмдэг бэлгэдэл, соёлын дүр бүрээр тайлбар судалгааг бэлтгэж, монгол үндэсний ижилслийг илтгэх тэмдэг бэлгэдлийн хэрэглээ, соёлын дүр төрхийг хөгжүүлэх стратеги, арга замын талаар товч зөвлөмж гарна.\n\nСУДАЛГААНЫ  ОНОЛЫН ҮНДЭСЛЭЛ\nЭнэхүү төслийн судалгааны онолын гол үндэслэл нь монгол соёл иргэншил хэмээх онолын дискурс дээр тулгуурлах бөгөөд  энэ нь хүн төрөлхтний оршихуйд хувь нэмэр оруулах сэтгэлгээ гэдэг үүднээс онолын гол үндэслэлээ гаргахыг хичээлээ. Гэхдээ энэхүү үндэслэлийн гаргалгаагаа гаргахдаа эссенсиалист үзлийг баримтлаагүй бөгөөд үүний гол үндэслэл нь “соёл” хэмээх ойлголтоор, ялангуяа бэлгэдлийн төвшинд энэ нь хэрхэн илэрч байгааг харуулахыг хичээлээ. Нэг ёсондоо соёл нь нийгэм оршихуйгаас ангид орших салбар бус, эсрэгээр антропологи (хүний шинж чанараа гээгээгүй зүйл гэдэг үүднээс эргээд экологи, хамтын эдийн засаг, эв нэгдэл, ураг төрөл, нийгэмлэг (social) байдлаа дээдлэхтэй холбоотой буюу хүн төрөлхтний өмнө тулгараад буй байгаль дэлхийг түүхий эд төдий үзэх үзэл, хамтын бус өмчлөлийн хэлбэр, нийгмийн эв нэгдэлт бус (anti-social behavior) гоо зүйн (aesthetic) институцийн ангилал зүйл төдий үзэх үзлээс өөр ойлголт гэдгийг тодотгохыг хичээлээ.Учир нь монгол үндэсний ижилслийг тодорхойлохын үндэс болж байгаа “монгол соёл”, үүн дотроо зан үйл (ritual), ахуй (everyday practice) буюу монгол хүмүүсийн оршин буй өдөр тутмын амьдралын утга учиртай холбоотой зүйлс бөгөөд чухам үүгээрээ бид нэг талаас хоорондоо “ижилсэж”, нөгөө талаар бусдаас “ялгарч”  байгаа билээ.\nБидний урьдчилан таамаглаж байгаагаар монгол үндэстний ижилслийг илтгэж буй тэмдэг бэлгэдэл, соёлд нь дараах гурван үнэт зүйлсэд төвлөрч, бүрэлдэн хөгжсөн байна. Үүнд:\nНэгдүгээрт, монголчуудын “Газар эх”-ийн шүтлэгээс үүдэлтэй байгальч үзэл ухамсар, байгаль хамгаалах уламжлалын үнэт зүйлс, \nХоёрдугаарт, олон үндэстний шашин соёлын олон янз байдлыг дэмжих, засаглалын тогтолцооны үнэт зүйлс\nГуравдугаарт, мөнх тэнгэрийн шүтлэг, түүнээс улбаатай төрийг дээдлэх үзэл гэсэн гурван үндсэн үнэт зүйлс болно.\nМонголчууд язгуур уламжлалаасаа байгаль дэлхийг түүхий эдийн эх сурвалж гэж харах бус, харин  далдын эзэнтэй гэж үзэн, лус савдгийг нь  аргадан харилцаж ирсэн байдаг. Уул болгоныг “хайрхан”, ус болгоныг “рашаан” хэмээн хүндэтгэж, хажуу дэргэд нь нэрийг нь дуудахыг ч цээрлэдэг байжээ. Тиймээс ч олон үе зууны турш ангууч өвөг дээдсийн бүтээсэн аман хууль, цээр ёс нь өнөөгийн бидний хууль шиг хэрэгжих үгүйн зовлон гэж бараг байдаггүй, хар аяндаа мөрдөгдөөд явдаг байжээ. Өвөг дээдсийн энэхүү ариун ёс заншлыг бид хиртүүлэлгүй авч явж чаддаг сан бол хүн төрөлхтөн зэрлэг шуналаасаа бага ч болов ангижирч, оюун санааны дээд эрэмбэд хүрэх нэгэн сайн цагт монголчууд биднийг “хүнийг хүн хэвээр нь хөгжлийн дээд мандалд хүргэн ирсэн гавьяатнууд” хэмээн аргагүй хүлээн зөвшөөрөх билээ. \nГээхэд амархан ч эргүүлэн олоход  хэцүү эл үнэт зүйлс, эрхэм чанараа хэрхэн хадгалах вэ, алдсан бол хэрхэн олж авах вэ? Үүний тулд бид улсынхаа дотор болон гадна монгол соёл, тэмдэг бэлгэдлээрээ нэгдэж, өөрсдийн ижилсэл төсөөгөө ухааран тунхаглах, улмаар хадгалан хөгжүүлэх явдал чухал юм. Хамгийн чухал нь өөрийн эдгээр үнэ цэнт зүйлсээрээ дэлхий дахины өмнө тулгамдаж буй асуудлуудыг шийдвэрлэхэд хувь нэмрээ оруулах, аж үйлдвэрийн дөрөв дэх хувьсгал, хиймэл оюун ухааны талбарт хүн төрөлхтнийг манлайлах болно. Чухам үүний тулд энэ төслийн судалгааг гүйцэтгэж байгаа болно.","abstract_eng":"National identity is a person's identity or sense of belonging to one state or to one nation. It is the sense of a nation as a cohesive whole, as represented by distinctive traditions, culture, language and politics. National identity may refer to the subjective feeling one shares with a group of people about a nation, regardless of one's legal citizenship status. National identity is viewed in psychological terms as \"an awareness of difference\", a \"feeling and recognition of 'we' and 'they'\".","start_date":"2019-01-08T00:00:00","end_date":"2019-12-29T16:00:00","sponsor_id":1286,"sponsor_name":"Үндэсний брэндийн бодлогын зөвлөл","performer_id":1288,"performer_name":"МУИС ШУС Утга зохиол урлаг судлалын тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3832,"project_code":"P2020-3832","project_name":"Хэл эзэмших онол арга зүй","project_name_eng":"Language Acquisition Theories and Methods","abstract_mn":"МУИС-ийн бакалаврын түвшиний мэргэжлийн суурь хичээлийн сургалтын хөтөлбөрт ашиглах үндсэн сурах бичиг зохиох төслийг МУИС-ийн захиалгаар гүйцэтгэв. Энэхүү төслийн үр дүнд нийт 40хх сурах бичиг зохиож, зохиогчийн эрхээ МУИС Пресстэй байгуулсан  гэрээнд үндэслэн шилжүүлнэ. \n\nТөслийн ач холбогдол:\n-Сургалтын чанар, хүртээмжийг сайжруулах\n-Оюутны мэдлэг чадварыг дээшлүүлэх\n-Танхимын болон танхимаас гадуурх сургалтын үр өгөөжийг дээшлүүлэх\n-Багш нарын хамтын ажиллагааг дээшлүүлэх\n-Нэгж хичээлийн хөтөлбөрийн агуулга, арга зүй, үнэлгээг сайжруулах\n-Сургалт судалгааны нэгдлийг хангах\n\nСурах бичгийн үндсэн бүтэц: \nОрчин үеийн их дээд сургуулийн сурах бичгийн нийтлэг бүтэцтэй уялдуулан уг хичээлийн хөтөлбөрийн агуулгад үндэслэн лекц семинарын хичээлд ашиглаж болохуйцаар нийт 10 орчим бүлэгтэй сурах бичиг зохионо.  Бүлэг тус бүрийг 3-4 дэд бүлгийн агуулгаар баяжуулан, хэлэлцэх асуудал, дасгал даалгавар, нэмж дэлгэрүүлж унших ном зүйн жагсаалттай хийнэ.","abstract_eng":"The project to develop a textbook to be used in the bachelor's degree program at the National University of Mongolia was commissioned by the National University of Mongolia. As a result of this project, a textbook with a \n 320 pages were developed and handed over to the NUM Press.\n\nExpected effects of the project:\n-Increase the quality of education and the supply of textbooks\n-Improve learner knowledge and abilities\n-Expand the effectiveness of education in and out of the classroom\n-Fostering faculty collaboration\n-Enhance the content and evaluation of the subject \n-Increase the correlation between education and research\n\nThe main structure of the textbook:\nIn accordance with the general structure of modern university textbooks, a textbook with a total of about 10 chapters will be developed based on the content of the curriculum that can be used in lectures and seminars. Each chapter will be enriched with the content of 3-4 sub-chapters and will include an agenda, exercises, and a bibliography for further reading.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2020-01-28T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1246,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Ази судлалын тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4110,"project_code":"P2021-4110","project_name":"Ундны усан дахь хотой элементийн агуулга, хордлогын эрсдэлийн үнэлгээ","project_name_eng":"Risk assessment of exposure to toxic substances in drinking water in Mongolia (a survey of arsenic and other trace elements concentrations in surface waters, well waters and hotspring of Central Mongolia)","abstract_mn":"The goal of this project is to systematically evaluate the concentrations of arsenic and other toxic trace metals in drinking water samples from non investigated rivers, wells and hotsprings from Central Mongolia. The study area will cover Arkhangai, Tuv, and Selenge provinces which were highly impacted by mining activities and the most populated area. The data will be used in risk assessment and developing strategies to reduce the exposure of inhabitants of rural and remote area to arsenic. In the previous research (Pfeiffer et al., 2015, Environ Earth Sci.) extremely high concentrations up to 30 times higher than permissible level of As were observed in Orkhon River water at the point before joining to Tuul River. It suggested that there are much high level of As possibly contained in drinking waters in Orkhon River Basin. In order to check this hypothesis, initially, we collected a few soil, sediment and water samples from Tsenkher River, Arkhangai province in summer of 2019, which is involved in Orkhon River basin, and analysed metals concentrations in SGS internationally accredited laboratory in Ulaanbaatar. As  a result, we found very high concentration of As in soil sample up to ~600 mg/kg, which is 300 times higher than average concentration of As in Earth’s upper continental crust (2 mg/kg). Also extremely elevated concentrations of As were found from river sediment (50 mg/kg) and water (8.5 µg/L) samples. These preliminary findings indicate that new and alternative measures have to be enforced to prevent further pollution entering the drinking water sources and exposure populations on potentially toxic chemical substances.","abstract_eng":"The goal of this project is to systematically evaluate the concentrations of arsenic and other toxic trace metals in drinking water samples from non investigated rivers, wells and hotsprings from Central Mongolia. The study area will cover Arkhangai, Tuv, and Selenge provinces which were highly impacted by mining activities and the most populated area. The data will be used in risk assessment and developing strategies to reduce the exposure of inhabitants of rural and remote area to arsenic. In the previous research (Pfeiffer et al., 2015, Environ Earth Sci.) extremely high concentrations up to 30 times higher than permissible level of As were observed in Orkhon River water at the point before joining to Tuul River. It suggested that there are much high level of As possibly contained in drinking waters in Orkhon River Basin. In order to check this hypothesis, initially, we collected a few soil, sediment and water samples from Tsenkher River, Arkhangai province in summer of 2019, which is involved in Orkhon River basin, and analysed metals concentrations in SGS internationally accredited laboratory in Ulaanbaatar. As  a result, we found very high concentration of As in soil sample up to ~600 mg/kg, which is 300 times higher than average concentration of As in Earth’s upper continental crust (2 mg/kg). Also extremely elevated concentrations of As were found from river sediment (50 mg/kg) and water (8.5 µg/L) samples. These preliminary findings indicate that new and alternative measures have to be enforced to prevent further pollution entering the drinking water sources and exposure populations on potentially toxic chemical substances.","start_date":"2019-12-04T00:00:00","end_date":"2021-06-02T16:00:00","sponsor_id":1550,"sponsor_name":"Swiss Development Agency","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4075,"project_code":"P2021-4075","project_name":"Хөвсгөл нуурын хурдсын элементийн найрлага ба уур амьсгалын өөрчлөлт","project_name_eng":"Rare earth elements in the sediments of Hovsgol Lake: geochemical responses to climate change","abstract_mn":"Lake Hovsgol (50°45′03″N, 100°20′11″E, 1660 m asl) is located in subarctic high\u0002altitudinal (1660 m) northern Mongolia, which is in the southern part of the Baikal Rift \nZone formed about 2.5–4 Ma. It is the secondlargest and deepest lake in East Asia (after Lake Baikal), at 136 km long and about 20 km wide, with a maximum depth of \n262 m and average depth of 139 m. The catchment is only 1.8 times as large as the lake surface area; therefore, the lake level strongly depends on precipitation and \nsurface runoff in the region and is very sensitive to climate change. Over the past decades, rare earth elements (REE) and their radioactive isotopes \nhave received tremendous attention in sedimentary geochemistry, as tracers for the geological history of the continental crust and provenance studies. Inter series \nfractionation of rare earth elements (REEs) have received considerable attention and contributed to geochemical studies in various fields. \nPrevious paleoenvironmental studies of Lake Hovsgol have been conducted to determine the sedimentation rate, clay mineral composition, and microfossil \ndistribution. Previous studies of Lake Hovsgol have also reported stable isotope data from ostracod shells. However, paleoenvironmental interpretations using rare earth \nelements and Nd isotopic composition in the sediment of Lake Hovsgol, which may reveal the detailed earth surface processes and lake surface biogeochemical \nprocesses, have not been conducted. The main objective of this study is to determine REE elements, Nd isotopic composition, other elemental, stable isotopic \nand physical properties in two sediment core samples (HL2 and HL1) from Lake Hovsgol, and to interpret them to identify their response to these paleoclimatic \nchanges and as well as to reconstruct more details of the Earth surface processes in the late Quaternary.","abstract_eng":"Lake Hovsgol (50°45′03″N, 100°20′11″E, 1660 m asl) is located in subarctic high\u0002altitudinal (1660 m) northern Mongolia, which is in the southern part of the Baikal Rift \nZone formed about 2.5–4 Ma. It is the secondlargest and deepest lake in East Asia (after Lake Baikal), at 136 km long and about 20 km wide, with a maximum depth of \n262 m and average depth of 139 m. The catchment is only 1.8 times as large as the lake surface area; therefore, the lake level strongly depends on precipitation and \nsurface runoff in the region and is very sensitive to climate change. Over the past decades, rare earth elements (REE) and their radioactive isotopes \nhave received tremendous attention in sedimentary geochemistry, as tracers for the geological history of the continental crust and provenance studies. Inter series \nfractionation of rare earth elements (REEs) have received considerable attention and contributed to geochemical studies in various fields. Previous paleoenvironmental studies of Lake Hovsgol have been conducted to determine the sedimentation rate, clay mineral composition, and microfossil distribution. Previous studies of Lake Hovsgol have also reported stable isotope data from ostracod shells. However, paleoenvironmental interpretations using rare earth elements and Nd isotopic composition in the sediment of Lake Hovsgol, which may reveal the detailed earth surface processes and lake surface biogeochemical processes, have not been conducted. The main objective of this study is to determine REE elements, Nd isotopic composition, other elemental, stable isotopic and physical properties in two sediment core samples (HL2 and HL1) from Lake Hovsgol, and to interpret them to identify their response to these paleoclimatic changes and as well as to reconstruct more details of the Earth surface processes in the late Quaternary.","start_date":"2018-09-30T00:00:00","end_date":"2020-09-30T16:00:00","sponsor_id":1570,"sponsor_name":"Гуравдагч орнуудын ШУ дэмжих сан","performer_id":1524,"performer_name":"МУИС ХШУИС /Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатор/","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3808,"project_code":"P2020-3808","project_name":"Хөвсгөл нуурын хурдсын газрын ховор элементүүд: уур амьсгалын өөрчлөлтийн индикатор болох нь","project_name_eng":"Rare earth elements in Hovsgol Lake sediment","abstract_mn":"Газрын ховор элементүүд (ГХЭ)-д атомын радиус ойролцоо бөгөөд шинж чанараараа төстэй лантанын бүлгийн 14 элемент хамаарагдах ба эдгээр нь байгаль дээр зөвхөн хольц байдлаар тохиолддог. ГХЭ-үүд хамтдаа байгалийн процессоор шилжихдээ орчны хүчин зүйлээс хамааран эх материал дахь найрлагаас өөрчлөгдөж ялгарал (fractionation) болон гажилт (anomaly) үүсгэдэг бөгөөд энэ чанарыг хүрээлэн буй орчны судалгаанд индиктор болгон өргөн ашигладаг (Elderfield et al., 1990).\nХөвсгөл нуурын хурдсын судалгаа нь дэлхийн олон эрдэмтдийн сонирхлыг татаж буй бөгөөд  диатом, поллени (Prokopenko et al., 2007), минерал кристаллохими (Solotchina et al., 2009), фотосинтетик пигментүүд (Nara et al., 2005), цацраг идэвхит бериллийн изотоп (Kim et al., 2015), элементийн болон бүрэлдэхүүний (Watanabe et al., 2012) судалгаанд үндэслэн Төв Азийн уур амьсгалын өөрчлөлт, түүнээс үүдсэн хүрээлэн буй орчны өөрчлөлтүүдийн талаархи (мөстлөгийн түүхийн, нуурын усны түвшний, эх газрын өгөршлийн зэрэг) олон судалгаа хийгдэж байна. \nХарин Хөвсгөл нуурын хурдас дахь ГХЭ-ийн судалгаа өмнө хийгдэж байгаагүй бөгөөд Японы эрдэмтдийн хийсэн Байгаль нуурын хурдсын ГХЭ-үүдийн судалгааны дүнд хурдсын ГХЭ нь тухайн бүсийн уур амьсгалын өөрчлөлтийг илэрхийлэх ба өгөршлийн гаралтай эх материалын найрлагаас гадна тунадасжихаас өмнөх нуурын гадарга орчмын физик химийн процессууд хурдсын ГХЭ-ийн найрлагад ихээр нөлөөлдөг гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн байна (Och et al., 2014; Tanaka et al., 2007). Гэхдээ энэхүү өмнөх судалгааны үр дүнгийн нарийвчлал харьцангуй бага (дээжүүдийг 10 см нарийвчлалтай бэлтгэсэн) тул гол өөрчлөлт харагдаж буй 260-280 см гүнд зөвхөн 4 дээжийн үр дүн харгалзаж буйгаас гадна Дэлхийн хамгийн залуу дулаарлын үед (Younger Dryas) нь ямар нэг өөрчлөлт ажиглагдаагүй байна. \nБид энэхүү судалгаагаар Төв Азийн уур амьсгал, ХБО-ны өөрчлөлтүүд Хөвсгөл нуурын хурдсын ГХЭ-үүдийн найрлага, шинж чанарт бүртгэгдсэн байдлыг 1 см нарийвчлалтайгаар судлан нуурын ГХЭ-үүдийн харьцангуй тархалт (pattern), түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс, эрчим, цаашдын судалгаанд ашиглагдах боломжийн талаар өмнөх судалгааны үр дүнг магадлан, шинэ мэдлэг, мэдээлэл бий болгох зорилготой.","abstract_eng":"Газрын ховор элементүүд (ГХЭ)-д атомын радиус ойролцоо бөгөөд шинж чанараараа төстэй лантанын бүлгийн 14 элемент хамаарагдах ба эдгээр нь байгаль дээр зөвхөн хольц байдлаар тохиолддог. ГХЭ-үүд хамтдаа байгалийн процессоор шилжихдээ орчны хүчин зүйлээс хамааран эх материал дахь найрлагаас өөрчлөгдөж ялгарал (fractionation) болон гажилт (anomaly) үүсгэдэг бөгөөд энэ чанарыг хүрээлэн буй орчны судалгаанд индиктор болгон өргөн ашигладаг (Elderfield et al., 1990).\nХөвсгөл нуурын хурдсын судалгаа нь дэлхийн олон эрдэмтдийн сонирхлыг татаж буй бөгөөд  диатом, поллени (Prokopenko et al., 2007), минерал кристаллохими (Solotchina et al., 2009), фотосинтетик пигментүүд (Nara et al., 2005), цацраг идэвхит бериллийн изотоп (Kim et al., 2015), элементийн болон бүрэлдэхүүний (Watanabe et al., 2012) судалгаанд үндэслэн Төв Азийн уур амьсгалын өөрчлөлт, түүнээс үүдсэн хүрээлэн буй орчны өөрчлөлтүүдийн талаархи (мөстлөгийн түүхийн, нуурын усны түвшний, эх газрын өгөршлийн зэрэг) олон судалгаа хийгдэж байна. \nХарин Хөвсгөл нуурын хурдас дахь ГХЭ-ийн судалгаа өмнө хийгдэж байгаагүй бөгөөд Японы эрдэмтдийн хийсэн Байгаль нуурын хурдсын ГХЭ-үүдийн судалгааны дүнд хурдсын ГХЭ нь тухайн бүсийн уур амьсгалын өөрчлөлтийг илэрхийлэх ба өгөршлийн гаралтай эх материалын найрлагаас гадна тунадасжихаас өмнөх нуурын гадарга орчмын физик химийн процессууд хурдсын ГХЭ-ийн найрлагад ихээр нөлөөлдөг гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн байна (Och et al., 2014; Tanaka et al., 2007). Гэхдээ энэхүү өмнөх судалгааны үр дүнгийн нарийвчлал харьцангуй бага (дээжүүдийг 10 см нарийвчлалтай бэлтгэсэн) тул гол өөрчлөлт харагдаж буй 260-280 см гүнд зөвхөн 4 дээжийн үр дүн харгалзаж буйгаас гадна Дэлхийн хамгийн залуу дулаарлын үед (Younger Dryas) нь ямар нэг өөрчлөлт ажиглагдаагүй байна. \nБид энэхүү судалгаагаар Төв Азийн уур амьсгал, ХБО-ны өөрчлөлтүүд Хөвсгөл нуурын хурдсын ГХЭ-үүдийн найрлага, шинж чанарт бүртгэгдсэн байдлыг 1 см нарийвчлалтайгаар судлан нуурын ГХЭ-үүдийн харьцангуй тархалт (pattern), түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс, эрчим, цаашдын судалгаанд ашиглагдах боломжийн талаар өмнөх судалгааны үр дүнг магадлан, шинэ мэдлэг, мэдээлэл бий болгох зорилготой.","start_date":"2017-06-14T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4062,"project_code":"P2021-4062","project_name":"МОНГОЛ УЛСЫН УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛ, ЗОЧЛОХ ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ САЛБАРЫН ХҮНИЙ НӨӨЦИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ, СУРГАЛТЫН ТӨСӨЛ ЗҮҮН БҮСИЙН АЙМГУУД","project_name_eng":"HUMAN RESOURCE DEVELOPMENT AND TRAINING PROGRAM IN THE TOURISM AND HOSPITAL SECTOR OF MONGOLIA IN THE EASTERN REGIONS","abstract_mn":"“Тогтвортой хөгжлийн зорилт 2030”, “Гурван тулгуурт хөгжлийн бодлого” зэрэг бодлогын баримт бичгүүдэд аялал зуучлалыг хөгжүүлэх талаар тусгасан зорилтуудыг хэрэгжүүлснээр “Аялал жуучлал”-ыг эдийн засгийн тэргүүлэх салбарын нэг болгох аж. Улмаар 4 жилийн дараа Монгол Улсад ирэх гадаадын жуулчдын тоог 1 саяд, аялал жуучлалын салбарын орлогыг  1 тэрбум ам.долларт хүргэх зорилтыг Монгол Улсын засгийн газраас дэвшүүлсэн билээ. Энэхүү зорилтын хүрээнд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамнаас  Улаанбаатар хот, 21 аймгийн хэмжээнд \"Зочлох үйлчилгээ, Аялал жуулчлалын төрөлжсөн сургалт\"-ын төслийг хэрэгжүүлсэн.","abstract_eng":"The implementation of the goals set out in the policy documents such as the Sustainable Development Goals 2030 and the Three Pillars Development Policy will make tourism one of the leading sectors of the economy. The Mongolian government has set a goal of increasing the number of foreign tourists visiting Mongolia to 1 million in four years and the revenue from tourism to $ 1 billion. Within the framework of this task, the Ministry of Nature, Environment and Tourism has implemented a project on \"Specialized Training in Hospitality Services and Tourism\" in Ulaanbaatar and 21 aimags.","start_date":"2020-09-09T16:00:00","end_date":"2020-10-20T16:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4127,"project_code":"P2021-4127","project_name":"Говь цөлийн бүсийн агаарын нарийн ширхэгт тоосонцрын химийн найрлага ба шинж чанар","project_name_eng":"Research on chemical composition of atmospheric aerosols in Gobi desert region","abstract_mn":"Global mineral dust emissions are estimated 100-500 millions of tons per year, of which the largest part is attributed to deserts. \nThe Sahara is the major source on Earth of mineral dust (60-200 millions of tons per year). Second source of mineral dust is \nGobi Desert. In recent years, the role of Gobi desert dust has become increasingly important in global climate change and earth \natmospheric chemical composition. In Eastern Asia, mineral dust events originated in springtime in the Gobi Desert (Southern \nMongolia and Northern China) gives rise to the phenomenon called Asian dust. The aerosols are carried eastward by prevailing \nwinds, and pass over China, Korea, and Japan. Sometimes, significant concentrations of dust can be carried as far as the Western \nUnited States. Areas affected by Asian dust experience decreased visibility and health problems, such as sore throat and \nrespiratory difficulties.","abstract_eng":"Global mineral dust emissions are estimated 100-500 millions of tons per year, of which the largest part is attributed to deserts. \nThe Sahara is the major source on Earth of mineral dust (60-200 millions of tons per year). Second source of mineral dust is \nGobi Desert. In recent years, the role of Gobi desert dust has become increasingly important in global climate change and earth \natmospheric chemical composition. In Eastern Asia, mineral dust events originated in springtime in the Gobi Desert (Southern \nMongolia and Northern China) gives rise to the phenomenon called Asian dust. The aerosols are carried eastward by prevailing \nwinds, and pass over China, Korea, and Japan. Sometimes, significant concentrations of dust can be carried as far as the Western \nUnited States. Areas affected by Asian dust experience decreased visibility and health problems, such as sore throat and \nrespiratory difficulties.","start_date":"2014-12-31T00:00:00","end_date":"2017-11-19T16:00:00","sponsor_id":1570,"sponsor_name":"Гуравдагч орнуудын ШУ дэмжих сан","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4122,"project_code":"P2021-4122","project_name":"Монгол Улсын сургуулиудад ус боловсруулах жижиг систем хөгжүүлж, суурилуулах","project_name_eng":"Development and Supply of Water Treatment System for School of Mongolia","abstract_mn":"This project is aim to the improving water management and public health in Mongolia schools through the supply and support of water treatment system using natural local minerals.\nTechnical effect \n\tIdentify the adsorption characteristics of local natural zeolite from Mongolia\n\tImprovement of utilization as an integer treatment material by assessing the removal efficiency of heavy metals from zeolite\nEnvironmental effect\n\tSecuring safety of drinking water by setting up water treatment facilities in schools\n\tStrengthen awareness regarding water management and public health through education and seminars for local school students","abstract_eng":"This project is aim to the improving water management and public health in Mongolia schools through the supply and support of water treatment system using natural local minerals.\nTechnical effect \n\tIdentify the adsorption characteristics of local natural zeolite from Mongolia\n\tImprovement of utilization as an integer treatment material by assessing the removal efficiency of heavy metals from zeolite\nEnvironmental effect\n\tSecuring safety of drinking water by setting up water treatment facilities in schools\n\tStrengthen awareness regarding water management and public health through education and seminars for local school students","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":1562,"sponsor_name":"Korea Testing Laboratory","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4120,"project_code":"P2021-4120","project_name":"Туул голын хурдсын судалгаа: дээж авах, шинжлүүлэх, үр дүн боловсруулах","project_name_eng":"Bulk Water Supply Expansion Tuul River Sediment Sampling","abstract_mn":"During the Feasibility Study, Millennium Challenge Corporation (MCC) and the National Secretariat (NatSec) of the Ministry of Foreign Affairs (MOFA) conducted surface water and groundwater quality sampling campaigns in the area of the proposed Bulk Water Supply Expansion (BWSE) project. The data generated by these sampling campaigns complement prior water quality sampling campaigns. However, until the present activity, no comprehensive studies have been conducted to characterize or quantify sludge that originates from the CWWTP or the CHPs in the river sediments.\nThe Tuul River sediment sampling program thus represents the first major step towards documenting sediment contamination downstream. This work is performed under contract with Millennium Challenge Account-Mongolia (MCA), a legal entity established under Compact II between the Government of the United States (acting through MCC) and the Government of Mongolia (acting through MOFA). The Ministry of Environment and Tourism (MET) and Tuul River Basin Authority (TRBA) may use this information in the future to plan mitigation of contamination in the river sediments.","abstract_eng":"During the Feasibility Study, Millennium Challenge Corporation (MCC) and the National Secretariat (NatSec) of the Ministry of Foreign Affairs (MOFA) conducted surface water and groundwater quality sampling campaigns in the area of the proposed Bulk Water Supply Expansion (BWSE) project. The data generated by these sampling campaigns complement prior water quality sampling campaigns. However, until the present activity, no comprehensive studies have been conducted to characterize or quantify sludge that originates from the CWWTP or the CHPs in the river sediments.\nThe Tuul River sediment sampling program thus represents the first major step towards documenting sediment contamination downstream. This work is performed under contract with Millennium Challenge Account-Mongolia (MCA), a legal entity established under Compact II between the Government of the United States (acting through MCC) and the Government of Mongolia (acting through MOFA). The Ministry of Environment and Tourism (MET) and Tuul River Basin Authority (TRBA) may use this information in the future to plan mitigation of contamination in the river sediments.","start_date":"2019-06-04T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1561,"sponsor_name":"BGM distribution LLC","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4056,"project_code":"P2021-4056","project_name":"Улаанбаатар хотын агаарын нарийн ширхэглэгт тоосонцрын сорьц цуглуулалт","project_name_eng":"Sampling of PM2.5 at Ulaanbaatar in Mongolia","abstract_mn":"БНСУ-ын Үндэсний судалгааны сангийн үндэсний стратегийн төслийг дэмжих санхүүжилтийн хүрээнд Эхва Их Сургууль (EWHA)-ийн судлаач профессоруудтай хамтран хэрэгжүүлсэн УБ хотын нарийн ширхэглэгт тоосонцрын сорьц цуглуулалтын ажлыг хийж гүйцэтгэсэн. Төслийн зорилго нь УБ хотын гэр хороололын болон хотын төвийн бүсийн агаарын нарийн ширхэглэгт тоосонцорт агуулагдах химийн бохирдлын агуулгыг тодорхойлон харьцуулахад оршино.","abstract_eng":"This project will identify actual exposure to toxic metals including lead, nickel, cadmium, chromium, arsenic, and organic species (Poly Aromatic Hydrocarbon (PAH) among children who live in Ulaanbaatar city with a high level of air pollution using scientifically proofed methods. The project team will recruit 50 children in the study as permission of children and their parents. Then we will measure particulate matters at the breathing zone of the children for the 24 hours of a day by personal air sampling method. As this measurement, we will determine the correlation between the daily exposure level of toxic chemicals in PM among children in winter caused by air pollution.","start_date":"2019-02-28T00:00:00","end_date":"2020-07-29T00:00:00","sponsor_id":1504,"sponsor_name":"Ministry of Science and ICT","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3797,"project_code":"P2020-3797","project_name":"Уур амьсгалын өөрчлөлтийн чиг хандлагад чиг хандлагад уялдсан Монгол тэгш өндөрлөгийн ой хээрийн түймрийн гамшигийн эрсдэлийг урьдчилан сэрэмжлүүлэх платформ байгуулах","project_name_eng":"Risk warning and information sharing of forest and grassland fire disaster in mongolian plateau under the background of climate change","abstract_mn":"Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлтийн өнөөгийн байдал, Монгол орны ой,\nхээрийн түймрийн хил дамнасан гамшгийн эрсдэл ноцтой хохирол үзүүлсээр ирсэн.\nДээр дурдагдсан судалгаануудыг дүгнэхэд, уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан ой\nхээрийн түймрийн эрсдэлийн асуудлаар Монголын тэгш өндөрлөгийн хэмжээнд\nсистемтэй судалгаа хийгээгүй байгаа нь харагдаж байна. Зарим судалгаанд уур\nамьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй гамшгийн хохирлын асуудлыг хөндсөн байдаг ч\nгамшгийн эрсдэлийн механизмаар уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэлийг үнэлэх,\nурьдчилан сэрэмжлүүлэх тогтолцоо бий болгох судалгаа хийгдээгүй байна. Иймд уур\nамьсгалын өөрчлөлтийн хэтийн төлөвийг тодорхойлж, ой хээрийн түймрийн эрсдэлийг\nтодорхойлох системтэй судалгаа хийх зайлшгүй шаардлагатай урган гарч байна.\nБидний судалгаа нь ой хээрийн түймрийн эрсдэлийг урьдчилан сэрэмжлүүлэх\nаргачлал нь ой хээрийн түймрийн хор хөнөөлийг бууруулах үр дүнтэй арга бөгөөд\nэрсдэлийн индексийг бий болгосноор ойн талбайн галын аюулыг урьдчилан мэдээлэх\nүндсэн хэрэгсэл болох юм.","abstract_eng":null,"start_date":"2020-05-20T16:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3582,"project_code":"P2018-3582","project_name":"Монголын ЕБС дахь англи хэлний боловсрол: Кэйс судалгаа","project_name_eng":"ELT at secondary school level in Mongolia: A case study","abstract_mn":"Олон улсын тавцанд өрсөлдөх чадвартай болохын тулд Англи хэл сурч буй Монголчуудын тоо жилээс жилд хурдацтай өсч байна. Монгол улсын ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдад тавдугаар ангиас эхлэн Англи хэлийг албан ёсоор зааж эхлээд олон арван жил өнгөрч, 2008 онд МУ-ын засгийн газраас Мянганы Хөгжлийн Зорилтын хүрээнд 2021 он гэхэд төрийн албаны хэргийг хос хэлээр гүйцэтгэх чадамжтай бүх нийтийн Англи хэлтэй болох урт хугацааны зорилт дэвшүүлсэн. Гэвч олон улсын нэр хүнд бүхий сэтгүүлд МУ дах Англи хэлний боловсролын бодит байдлыг харуулсан судалгаа маш дутмаг байна. Тиймээс МУ дах Англи хэлний боловсролын чанар, багшлах боловсон хүчний мэргэжлийн ур чадвар, сургалтын бодит байдлыг Англи хэлтэй улс болох засгийн газрын хэтийн зорилготой хэрхэн нийцэж буйг, уг зорилгод хүрэх бодит боломж ямар байгааг судлаж олон улсад танилцуулахад тус судалгааны ажлын зорилго оршино. 15-20 англи хэлний багшаас дэлгэрэнгүй ярилцлага авч, хувийн болон улсын хэвшлийн ЕБС-ийн 200 орчим сурагчдаас англи хэлний тухай ойлголт, англи хэлний хичээлийн үр дүнгийн талаар санал асуулга авснаар сурагчид англи хэл сурах ижил тэгш боломжоор хангагдаж чадаж байгаа эсэхийг нарийвчлан харах боломжтой болно. Судалгааны ажил нь даяаршлын онол, Англи хэл - дэлхийн хэл зэрэг онолууд дээр суурилах болно. Тус судалгаа нь ЕБС-ийн төвшинд Англи хэлний боловсролын өнөөгийн байдлыг бодитой үнэлэхэд нэн ач холбогдолтой.","abstract_eng":"English Language education has become popular after 1990 when Mongolia moved from socialism to market-oriented economy. Evidently, more and more Mongolians are learning English to engage in the globalization process fully and compete internationally. As outlined in the plan in the Mongolian Millennium Challenge Goals, officials in the Mongolian public service sector will conduct their work in English by 2021. However, the study, published in internationally prestigious journals, about the reality of English Language Teaching (ELT) in Mongolia is quite limited. This study aims to explore the views of English teachers and students at secondary schools about English education in Mongolia and to publish internationally. Fifteen to twenty teachers will be involved in in-depth interviews with the researchers. About 200 students will be asked to fill in the survey about their perceptions of English language and effectiveness of English language teaching (ELT), and to assess their English language level. The participants will be from public and private schools in Ulaanbaatar which would help to find out what differences exist between ELT in public and private schools and whether the students have equal opportunities to learn English in their schools and eventually to access education and employment using their English language skills. The theoretical perspectives for the study will be theories of globalization and English as a global language. Importantly, the study will be useful to evaluate the current situation of English language education at some secondary schools in Mongolia and make recommendations to improve its quality.","start_date":"2019-01-31T00:00:00","end_date":"2019-11-14T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1221,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Их Британи, Америк Судлалын Тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1128,"project_code":"P2016-1128","project_name":"Монгол хэлний үгэн бус хэрэглүүрийн бүтэц, утга, хэрэглээ","project_name_eng":"The structure, sense of meaning, and usage of non-linguistic means in the Mongolian language","abstract_mn":"One special kind of language communications which expresses a person’s senses and tones in the modality of modern Mongolian is the non-linguistic communication. During a communication, the appearance, facial movement or change, gesture and voice tone of a speaker are commonly peripheral to the comparatively perfect senses of what he or she wants to express, but sometimes considerably functional to his or her senses in the most comprehensive and brief way.  \nThe non-linguistic communication has several different types, some of which are universal and are unique. As one type of them, the gesture is the most rational and practical among the others to express his or her senses. However, it is unique to the usages by each nation and group depending on their character, thinking, lifestyle, climate, landscape and economy.\nSince the mid-20th century when the non-linguistic communication was scientifically studied, numbers of dictionaries and research books or articles, etc on it have been printed in many countries excluding Mongolia. So, we are now doing some introductory researches with the beginning of collecting some materials from the body language, gesture and non-linguistic communication of Mongolian people, for the purpose of analyzing and comparing them with the Japanese and English counterparts.  \nStudying the language and culture of nations, learning the body language as well as researching some lingua-country studies’ issues in theoretical and methodological approaches and the gestures practically used in political and business affairs, are of a great importance to know his or her partners’ attitudes during negotiations and agreements, etc.      \nConsequently, we are proposing this draft research project, with a significant assumption that all types of the non-linguistic communication in the Mongolian language are waiting for their language and lingua-country studies as well as their usages in international or business relations and so on. In the sphere of the project, a research article and a Mongolian-English-Japanese visual dictionary of gesture are being planned to be printed in an international journal of linguistics, and to be compiled then respectively.","abstract_eng":"One special kind of language communications which expresses a person’s senses and tones in the modality of modern Mongolian is the non-linguistic communication. During a communication, the appearance, facial movement or change, gesture and voice tone of a speaker are commonly peripheral to the comparatively perfect senses of what he or she wants to express, but sometimes considerably functional to his or her senses in the most comprehensive and brief way.  \nThe non-linguistic communication has several different types, some of which are universal and are unique. As one type of them, the gesture is the most rational and practical among the others to express his or her senses. However, it is unique to the usages by each nation and group depending on their character, thinking, lifestyle, climate, landscape and economy.\nSince the mid-20th century when the non-linguistic communication was scientifically studied, numbers of dictionaries and research books or articles, etc on it have been printed in many countries excluding Mongolia. So, we are now doing some introductory researches with the beginning of collecting some materials from the body language, gesture and non-linguistic communication of Mongolian people, for the purpose of analyzing and comparing them with the Japanese and English counterparts.  \nStudying the language and culture of nations, learning the body language as well as researching some lingua-country studies’ issues in theoretical and methodological approaches and the gestures practically used in political and business affairs, are of a great importance to know his or her partners’ attitudes during negotiations and agreements, etc.      \nConsequently, we are proposing this draft research project, with a significant assumption that all types of the non-linguistic communication in the Mongolian language are waiting for their language and lingua-country studies as well as their usages in international or business relations and so on. In the sphere of the project, a research article and a Mongolian-English-Japanese visual dictionary of gesture are being planned to be printed in an international journal of linguistics, and to be compiled then respectively.","start_date":"2016-04-19T15:00:00","end_date":"2017-03-30T15:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":36,"performer_name":"МУИС, ШУС, Ази Судлалын Тэнхим, Монгол Хэл, Хэлшинжлэлийн Тэнхим, ИБАСТ","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4131,"project_code":"P2021-4131","project_name":"“Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-д ERP систем нэвтрүүлэлтийн үеийн Бизнес процесийн зөвлөх үйлчилгээ”","project_name_eng":"“Business process consulting services during the implementation of ERP system in“ Erdenes-Tavan Tolgoi ”JSC”","abstract_mn":"Эрдэнэс ТТ компанийн  бизнес процессын зураглалыг Санхүү, Хүний нөөц, Уурхай, Бараа материал, Худалдан авах ажиллагаа, Баримт бичгийн удирдлагын чиглэлээр хийсэн болно. Нийт 180 хоног буюу 6 сарын ажил байсан ба баг цагийг хөрсөөр ажилласан болно.","abstract_eng":"Erdenes TA's business process mapping is done in the areas of Finance, Human Resources, Mining, Inventory, Procurement, and Document Management. There was a total of 180 days or 6 months of work and the team worked part-time.","start_date":"2020-06-30T16:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":1575,"sponsor_name":"“Вүүвүү технологи” ХХК","performer_id":1576,"performer_name":"МУИС-ийн БС-ийн Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3913,"project_code":"P2020-3913","project_name":"Багануур ХК-ийн \"Хангамжийн сэлбэг хэрэгсэл, туслах материалын удирдлагыг сайжруулах","project_name_eng":"Baganuur JSC ''Improve management of the supply of spare parts and accessories\"","abstract_mn":"Багануур” ХК-ны хангамжийн бараа материалын үлдэгдлийн оновчтой тоо хэмжээг тогтоох ажлын гүйцэтгэлд үнэлгээ хийх, аваарын нөөцийг тогтоох аргачлалыг боловсруулах, хангамжийн бараа материалын ангиллыг сайжруулах санал боловсруулах ажлуудын хийж гүйцэтгэсэн","abstract_eng":"Багануур” ХК-ны хангамжийн бараа материалын үлдэгдлийн оновчтой тоо хэмжээг тогтоох ажлын гүйцэтгэлд үнэлгээ хийх, аваарын нөөцийг тогтоох аргачлалыг боловсруулах, хангамжийн бараа материалын ангиллыг сайжруулах санал боловсруулах ажлуудын хийж гүйцэтгэсэн","start_date":"2018-09-30T16:00:00","end_date":"2019-09-30T16:00:00","sponsor_id":1408,"sponsor_name":"Багануур ХК","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4113,"project_code":"P2021-4113","project_name":"Монгол бөхөнг сэргээн нутагшуулах газрын амьдрах орчны нөхцлийн судалгаа","project_name_eng":"Habitat suitability of the Mongolian saiga reintroduction Area","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны зорилго нь бөхөнгийн тоо толгойг тогтвортой хадгалах, ган зуд, идэш тэжээлийн хомстол, халдварт өвчний улмаас олноор үхэж хорогдохоос сэргийлэх зорилгоор шинэ популяци бий болгох, үүний тулд шинээр нутагшуулахад загварчлалаар болон урьдчилсан тандан судалгаагаар ‘тохиромжтой’ хэмээн үнэлэгдсэн газар нутгуудын амьдрах орчны тохиромжтой байдлыг нарийвчлан тогтооход оршино. Aмьдрах орчны тохиромжтой байдлыг үнэлэхдээ газрын гадарга, рельеф, ургамлын бүлгэмдэл, цаг уурын нөхцөл, дайсан ба өрсөлдөгч амьтад, халдварт өвчний эрсдлийн судалгаа, мал бэлчээрлэлт, хүний шууд ба шууд бус нөлөө зэргийг хамруулан судалж, Монгол бөхөнгийн шинэ популяци бий болгохоор сонгосон газрын тохиромжтой байдлыг үнэлж тодорхойлсон болно. Монгол бөхөнг сэргээн нутагшуулахад тохиромжтой амьдрах орчныг сонгоход газрын орон зайн багтаамж, өндөршил, хэвгий, хөрсөн бүрхэвч зэрэг геоморфологийн үзүүлэлтүүд, цаг уурын нөхцөл, гадаргын ус, цасны зузаан, ургамалжилт, дайсан амьтад ба өвчин үүсгэгчид, хүн мал, дэд бүтцийн нөлөө зэрэг хүчин зүйлүүдийг гол шалгуур болгон авч үзэх нь чухал болохыг өөрсдийн ажиглалт судалгаа болон бусад судлаачдын мэдээнд үндэслэн тогтоов. Бид эдгээр шалгуур үзүүлэлтүүдийг эдүгээ бөхөн байршиж буй газруудын харгалзах үзүүлэлтүүдтэй харьцуулах замаар бөхөн нутагшуулах газруудыг үнэлж, эрэмбэллээ.","abstract_eng":"The aim of this research was to find new areas, which were preliminary assessed as suitable for introduction of saigas based on GIS estimation, and assess their suitability in order to maintain saiga populations to prevent their mass deaths due to drought, dzud, malnutrition and infectious diseases. Habitat suitability was assessed by studying the land general form, topography, vegetation, climatic conditions, enemy and competing animals, infectious disease risk, livestock grazing, direct and indirect human impacts, and the suitability of the selected areas was defined. Prior to the research, we estimated the habitat suitability (geomorphology, climatic conditions, vegetation productivity etc.) of those selected areas based on the preliminary on-site surveys, and then detailed studies on areas, which were assessed as suitable for saiga reintroduction. In the field survey, we used appropriate methods of geomorphology, meteorology, flora and fauna, animal ecology, hydrology, infectious disease surveillance, and socio-economic research for each area. For example,  we acquired information on the type of habitat or biotope type, general geomorphological appearance, dominant vegetation, soil type, surface water availability, number of households and livestock, and infrastructure for the general survey of selected areas. Taking into account the above factors, the suitability of the study areas for the reintroduction of the Mongolian saiga was assessed and ranked.","start_date":"2019-04-30T00:00:00","end_date":"2021-06-21T07:25:07.583","sponsor_id":1553,"sponsor_name":"Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Сан","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4098,"project_code":"P2021-4098","project_name":"Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын Чигэртэй голын ай сав газрын шавьжийн судалгаа","project_name_eng":"Insect research of the Chigertei river basin, Deluun soum, Bayan-Ulgii aimag","abstract_mn":"Дэлүүн сум нь манай орны баруун хязгаарт, Алтайн өндөр уулсын дунд Баян-Өлгий аймгийн өмнөд хэсэгт Улаанбаатар хотоос 1800 км, аймгийн төвөөс 160 км зайд байрладаг. Тус сум нь 549.1 мянган га нутаг дэвсгэртэй, далайн төвшнөөс 2160 метр өндөрлөгт оршдог. Баян-Өлгий аймгийн Толбо, Алтай, Булган сум, Ховд аймгийн Ховд, Дуут сумууд болон БНХАУ-тай тус тус хил залган оршдог. Сумын газар нутаг нь  байгалийн баялаг ихтэй бөгөөд алт, нүүрс, гянтболд, шохой, гранит зэрэг ашигт малтмалтай. Цаг агаарын хувьд сэрүүхэн, тогтворгүй, жилийн дундаж температур 0+7 градус, өвлийн улиралд -42 хэм хүртэл хүйтэрдэг. Долдугаар сард +30+33 хэм хүртэл халдаг. Жилд дунджаар 80-100 мм хур тунадас бууна. Салхины хурд 26-34 м/сек хүрэх тохиолдол бий.Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын Чигэртэй голын ай савын байгалийн цогцолбор газрын шавьжийн зүйлийн бүрдлийг гаргах, ховор шавьжийг бүртгэх, цуглуулга хийх хээрийн ажлыг 2020 оны 07-р сарын 30-ны өдрөөс 08-р сарын 02-ны өдөр хүртэл хугацаанд Чигэртэй болон Ганц модны рашааны ам, Доод шивэртийн ам, Эхэн хар мод, Хар хошуу, Чигэртэй нуур, Хул нууранд хийж гүйцэтгэв.  \nНийт 5 баг, 17 овогт хамаарах 38 төрлийн 63 зүйлийн хуурай газрын шавьжийг Чигэртэй голын ай савын  БЦГ бүс нутгаас бүртгэлээ. Цэнгэг уст уулын гол, горхи, нуураас 7 баг, 17 овогт хамаарах 20 төрлийн 28 зүйлийн усны шавьжийг Чигэртэй голын ай савын  БЦГ бүс нутгаас тэмдэглэгдэв.","abstract_eng":"Deluun soum is located in the western part of the country, in the middle of the Altai highlands, in the southern part of Bayan-Ulgii aimag, 1800 km from Ulaanbaatar and 160 km from the aimag center. The soum covers an area of 549.1 thousand hectares and is located at an altitude of 2160 meters above sea level. It borders Tolbo, Altai, and Bulgan soums of Bayan-Ulgii aimag, Khovd and Duut soum of Khovd aimag, and the People's Republic of China. The soum is rich in natural resources such as gold, coal, tungsten, lime, and granite. The weather is cool and unstable, with an average annual temperature of 0 + 7 degrees Celsius and -42 degrees Celsius in winter. In July, the temperature rises to + 30 + 33 degrees. The average annual rainfall is 80-100 mm. Wind speed can reach 26-34 m / sec. A total of 63 terrestrial insect species belonging to 5 order, 17 genera were registered in the Chigertei River Basin National Park. 28 species of freshwater insects belonging to 17 genera were recorded in the Chigertei River Basin National Park. For the first time, a total of 58 genera and 91 species of insects belonging to 12 orders and 34 families were registered in the National Park region.","start_date":"2020-07-30T00:00:00","end_date":"2020-12-01T00:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":1545,"performer_name":"МУИС-ийн Сургалт, судалгаа үйлчилгээний төв","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4123,"project_code":"P2021-4123","project_name":"Монгол улсын гадаад худалдааны үзэл баримтлал ба гадаад худалдааны нөхцөл байдлын шинжилгээ","project_name_eng":"The foreign trade policy white paper of Mongolia & background analysis of foreign trade","abstract_mn":"Шинжлэх ухаан технологийн хөгжил дэвшил, эдийн засгийн түргэн хурдацтай өсөлт, капитал болон ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөнийг дагалдсан үйлдвэрлэлийн төвлөрөл бөөгнөрөл энэ бүхнээс шалтгаалан дэлхий дахин, бүс нутгуудад улс төр, эдийн засаг, нийгмийн  томоохон өөрчлөлтүүд явагдаж, хүчний төвүүдийн байршил ба харьцаа өөрчлөгдөж, олон улсын бизнесийн орчинд томоохон өөрчлөлтүүд явагдаж байна. \nСайтар бодож боловсруулсан бодлого хөтөлбөр, нарийн тогтсон дэг журам, зохион байгуулалтгүйгээр түргэн хурдацтай явагдаж буй энэхүү өөрчлөлтүүдтэй хөл нийлүүлэн алхах боломжгүй юм. Гэвч манай орны эдийн засгийн амьдралд онц чухал үүрэгтэй худалдааны салбарт шийдвэрлэхэд бэрхтэй олон асуудал хуримтлагдсаны зэрэгцээ энэ салбарын үйл ажиллагааг зохицуулах чиг үүрэг бүхий төрийн институци хуваагдмал байдалтай, төрийн байгууллагуудын чиг үүрэг нь давхардал, хийдэл ихтэй, нэгдмэл зохион байгуулалт, ажил хэргийн уялдаа холбоо сулхан байна. Салбарын харилцааг зохицуулах бие даасан хуульгүй, олон салбарын хуулиар хэсэгчлэн зохицуулах байдлаар олон жилийн туршид явж ирлээ.\nТиймээс гадаад, дотоод худалдааны үйл ажиллагаанд оролцогч субьектуудын хооронд үүсэх эрхзүйн харилцааг зохицуулах, худалдааг зохицуулах төрийн зохицуулалтын арга хэрэгслүүдийг хуульчлан баталгаажуулах, гадаад дотоод худалдааг зохицуулах төрийн байгууллагуудын бүтэц зохион байгуулалт, эрх үүргийг тодорхойлох ажлуудыг нэн даруй яаралтай шийдвэрлэх шаардлагатай байна. Энэ ажлыг хэрэгжүүлэх бэлтгэл ажлын хүрээнд Монгол улсын худалдааны бодлогын үзэл баримтлалыг нэгдэн орсон гэрээ хэлэлцээр, улс орны урт хугацааны хөгжлийн бодлогод нийцүүлэн өөрчлөх зайлшгүй шаардлагатай байгаа юм. \nХөгжлийн энэхүү хэрэгцээ шаардлагад нийцүүлэн Монгол улсын Гадаад харилцааны яам харилцан уялдаа, харилцан хамаарал бүхий түргэн хурдацтай хувьсан өөрчлөгдөж буй дэлхий ертөнцөд өөрийн орны  үндэсний аюулгүй байдал, ашиг сонирхлыг дээд зэргээр хамгаалж, ард түмнийхээ чинээлэг хангалуун амьдралыг хангахад чиглэсэн худалдааны стратеги бодлогыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Монгол улс УИХ-аас 2020 онд батлан гаргасан “Алсын хараа-2050” урт хугацааны хөгжлийн бодлогодоо нийцүүлэн гадаад худалдааны үзэл баримтлалаа анх удаа боловсруулан гаргаж байна. \nМонгол улсын гадаад худалдааны үзэл баримтлал бол үндэсний аюулгүй байдал, үндэсний эрх ашгийг хамгаалах замаар олон улсын тавцанд манай орны тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг бататган бэхжүүлэх; салбарын бодлогыг олон улсын гэрээ хэлэлцээрээр хүлээсэн үүрэг, улс орны урт хугацааны хөгжлийн бодлого төлөвлөлттэй уялдуулан хэрэгжүүлэх; гадаад худалдаа, эдийн засгийн гадаад хамтын ажиллагааны бодлогын тогтвортой, залгамж чанарыг хангах; худалдааны бодлогын суурь зарчим, үнэт зүйлсийг тодорхойлох; худалдааны бодлогын зорилго, зорилтуудыг улс орны хөгжлийн онцлог нөхцөл байдал, нөөц боломжид тулгуурлан тогтоох; худалдааны бодлогыг үр дүнтэй, шат дараалалтайгаар хэрэгжүүлэх арга замыг тодорхойлж, биелэлтийг хянах; худалдааны бодлогын хүрээнд хүн, нийгэм, эдийн засгийн хөгжил, байгаль орчны тэнцвэрт байдлыг хангахад чиглэсэн бодлогын баримт бичиг мөн.","abstract_eng":"Significant political, economic and social transformations, shifts in location and balance of power centers and substantial changes in the international business environment are taking place worldwide due to the progress of science and technology, a rapid economic growth and the concentration of production capacities along the movement of capital and workforce.\nIt is impossible to go hand-in-hand with these rapid changes without well-thought and thoroughly developed policies and programs and properly established order and organization.  The trade sector, which has a vital role in our country’s economic life, is facing many accumulated problems that are difficult to resolve, in addition to the structural division of the state institution in charge of the sector, many overlaps and gaps in the functioning of the government agencies and the weakness in joint operations and business coordination. The sector lacks an independent legislation to govern its activities and, instead, has been regulated for many years through partial provisions of numerous sectoral laws.\nTherefore, it has become an urgent must to implement tasks to regulate the legal relations among stakeholders of the foreign and domestic trade, to legislate instruments of the state regulation of trade, and to clarify and identify the structure, organization and mandates of the state regulatory bodies for foreign and domestic trade. Within the preparatory work for this task, it is necessary to revise the trade policy concept in Mongolia in line with the country’s international laws and long-term development policy. \nTo meet this demand, the Ministry of Foreign Affairs has initiated for the first time to develop the concept of foreign trade in conformity with the long-term development policy document “Vision-2050” approved by the State Great Hural of Mongolia and for the purposes of fully protecting the national security and interests in the interconnected and interdependent world of rapid transformations and of implementing trade strategies and policies directed at providing wealthy and enjoyable life to the people. \nMongolia’s foreign trade white paper is a policy document aimed at strengthening the country’s independence and sovereignty in the international arena through protection of national security and interests; implementing the sector’s policy in harmony with its commitments under the international treaties and the national long-term development policy and planning; ensuring  the sustainability and continuity of policies of foreign trade and foreign economic cooperation;  formulating the basic principles and values of foreign trade policy; establishing the foreign trade policy goals and objectives based on the specific conditions and potentials of the country;  identifying the ways of effective and stage-by-stage implementation of the trade policy and its monitoring; ensuring the proper balance between the human, social and economic development and the environment.","start_date":"2020-10-19T16:00:00","end_date":"2020-12-19T16:00:00","sponsor_id":1512,"sponsor_name":"Европын Холбооны “Монголын худалдааг дэмжих төсөл” (EU-TRAM), GOPA","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4134,"project_code":"P2021-4134","project_name":"Ковид 19 цар тахлын үеийн сонгуулийн зохион байгуулалт ба сонгогчдын ирцийн асуудал","project_name_eng":"Challenges fo conducting elections and voter turnout during the covid19 pandemics","abstract_mn":"2020 онд дэлхий дахиныг хамарсан КОВИД-19 цар тахал нь улс орнуудын нийгэм, эдийн засаг, улс төрд гүнзгий нөлөөлж байна. Ялангуяа, үндэсний сонгуулиуд товлогдсон хугацаанаас хойшлогдох, зохион байгуулалтыг онцгой дэг журмын хүрээнд хийх, тэрхүү онцгой дэг журмаас шалтгаалан сонгууль зохион байгуулахад янз бүрийн хүндрэл бэрхшээл, сорилт тулгамдаж байна. Түүнчлэн сонгогчдын оролцоонд энэ нь нөлөөлж байна. \nМонгол Улсын Их Сургуулийн Шинжлэх Ухааны Сургуулийн Ардчилал судлалын төв нь 1) цар тахлын үед зохион байгуулагдсан янз бүрийн түвшний (Ерөнхийлөгчийн, Парламентын, орон нутгийн) сонгуулийн зохион байгуулалтын онцлог, бэрхшээл, сорилтууд, сонгогчдын оролцооны асуудлыг зарим улсуудын жишээн дээр нарийвчлан судлах, 2) Монгол Улсад 2020 онд цар тахлын үеийн дэглэмийн дор зохион байгуулагдсан сонгуулиудын (6-р сард болсон УИХ-ын сонгууль, 10-р сард болсон орон нутгийн сонгууль) зохион байгуулалттай харьцуулан судлах, 3) 2021 онд зохион байгуулагдах Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн зохион байгуулалт, сонгогчдын оролцоонд анхаарах асуудлын талаар товч зөвлөмж гаргах зорилгоор энэхүү судалгааг хийсэн болно.\n\nСудалгааны хамрах хүрээ нь:\n\n-\tЦар тахлын үеийн Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн зохион байгуулалт, сонгогчдын оролцоо: 2020 оны 11 дүгээр сарын 03-ны өдөр болсон АНУ-ын 59 дэх удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн жишээн дээр\n-\tЦар тахлын үеийн Парламентын сонгуулийн зохион байгуулалт, сонгогчдын оролцоо: 2020 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдөр болсон БНСУ-ын 21 дэх удаагийн хууль тогтоох байгууллагын сонгуулийн жишээн дээр\n-\tЦар тахлын үе дэх орон нутгийн сонгуулийн зохион байгуулалт, сонгогчдын оролцоо: ХБНГУ-ын Хамбург мужийн сонгуулийн жишээн дээр","abstract_eng":"The global outbreaks of COVID-19 since the beginning of 2020 having been a deep impact on world countries’ society, economics and politics. In particular, there have been various difficulties and challenges in delaying national elections otherwise conducting elections under the special circumstances and frameworks of special procedures. It also affects voter turnout. \n\nThe Center for Democracy Studies of the National University of Mongolia is proposing this research in order to conduct following studies: \n\n1) to study specifics, challenges of conducting election and voter turnout at different levels (Presidential, Parliamentary, and local) during the COVID-19 pandemic; \n\n2) to compare the 2020 Mongolia’s parliamentary and local election managing to those other elections which held  held under the pandemic regime; and \n\n3) to study and make recommendations on necessary regulations of conducting election and its voter turnout of the 2021 Presidential elections in Mongolia.\n\nThe Center for Democracy Studies of the National University of Mongolia is proposing this research in order to conduct following studies: \n\n1) to study specifics, challenges of conducting election and voter turnout at different levels (Presidential, Parliamentary, and local) during the COVID-19 pandemic; \n\n2) to compare the 2020 Mongolia’s parliamentary and local election managing to those other elections which held  held under the pandemic regime; and \n\n3) to study and make recommendations on necessary regulations of conducting election and its voter turnout of the 2021 Presidential elections in Mongolia.","start_date":"2020-11-22T16:00:00","end_date":"2021-01-24T16:00:00","sponsor_id":1583,"sponsor_name":"Конрад Аденауэр сан","performer_id":1584,"performer_name":"МУИС ШУС Ардчилал судлалын төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3918,"project_code":"P2020-3918","project_name":"Нүүрсний чингэлэгт тээврийн гаалийн баталгаат талбай","project_name_eng":"Customs Guaranteed area for coal container Transportation","abstract_mn":"Монгол Улс далайд гарцгүй, эрдэс баялгийн асар их нөөцтэй орон бөгөөд эдийн засгийн хөгжлийн гол хөдөлгөгч нь уул уурхайн салбар юм. ДНБ-ийг бүрдүүлж буй салбаруудын тоон мэдээллээс харахад уул уурхай, олборлолтын салбар сүүлийн 10 жилийн дунджаар 21%-ийг бүрдүүлж байна. Мөн манай улсын нийт экспортын 85 хувийг уул уурхайн гаралтай бүтээгдэхүүн, түүн дотроо чулуун нүүрс дангаарааа 40 хувийг эзэлдэг. Хэдийгээр манай улс нь нүүрс экспортлогч томоохон 10 улсад багтдаг хэдий ч, нүүрсийг авто зам ашиглан экспортолж буй цорын ганц улс юм. \n2019 оны байдлаар нийт 36,5 сая тонн нүүрс экспортолсон бөгөөд түүний 99 хувийг БНХАУ руу экспортолжээ. Монгол улс нь БНХАУ-тай 12 боомтоор харьцдаг ба тэдгээрээс авто замын 5 боомтоор нүүрс экспортолж байгаагийн 90 хувийг Өмнөговь аймгийн нутаг дэвсгэрт байрлах Гашуун сухайт болон Шивээ хүрэнгийн боомтуудаар дамжуулан экспортолж байгаа бөгөөд нийт хэмжээгээр Гашуун сухайт боомт тэргүүлж байна. Уг боомтоор гарч буй нүүрсний тээвэрлэлт Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын нутаг дэвсгэрээс эхэлж, Ханбогд сумын Хайрхан багийн Цагаан хад суурьшлын бүсээр дамжин, нийт 239 км замыг туулан хил нэвтэрч байна. Тавантолгой-Гашуун сухайт чиглэлийн нүүрсний тээвэрлэлтийн процесст эдийн засаг талаасаа гаалийн нэвтрүүлэх хүчин чадал, тээвэрлэлт хийж буй тээврийн хэрэгслийн тоо, замын хүчин чадал болон уурхайн олборлолтын хэмжээ нөлөөлөхөөс гадна БНХАУ-ын эрэлт ихээхэн нөлөөлдөг.  Эдгээр нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн хоорондын уялдаа холбоог сайжруулах шаардлагатай байгаагаас гадна хүрээлэн буй орчин, хүн мал, амьтны эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг төлөвлөгөөтэй, хариуцах эзэнтэй болгож системтэйгээр багасгах шаардлагатай байна. \nТиймээс, тээвэр логистикийн нөхцөл байдлыг оновчтой шийдвэрлэх нь манай улсын нийгэм, эдийн засаг болон экологийн тулгамдсан, зангилаа асуудлуудын нэг билээ.\n Тавантолгой- Гашуун сухайт чиглэлийн нүүрсний тээвэр, логистикийн өнөөгийн болон ирээдүйн чиг хандлагын нийгэм, эдийн засгийн үр нөлөөллийн судалгааг төрийн байгууллага, их сургуулиуд болон хувийн хэвшлийнхэн өөр өөрийн өнцгөөс судалсан боловч нэгдсэн байдлаар эдийн засгийн үр өгөөжийн судалгаа хийгдээгүй байна. \nЭнэхүү төсөл нь нүүрсний экспортод томоохон нөлөөлөл үзүүлж буй Таван толгой-Гашуун сухайт чиглэлийн нүүрсний тээвэр логистикийн өнөөгийн байдалд дүн шинжилгээ хийн, ирээдүйн чиг хандлага болох чингэлэгт тээврийн эдийн засгийн үр ашгийг тодорхойлох зорилгоор хийгдлээ.","abstract_eng":"Монгол Улс далайд гарцгүй, эрдэс баялгийн асар их нөөцтэй орон бөгөөд эдийн засгийн хөгжлийн гол хөдөлгөгч нь уул уурхайн салбар юм. ДНБ-ийг бүрдүүлж буй салбаруудын тоон мэдээллээс харахад уул уурхай, олборлолтын салбар сүүлийн 10 жилийн дунджаар 21%-ийг бүрдүүлж байна. Мөн манай улсын нийт экспортын 85 хувийг уул уурхайн гаралтай бүтээгдэхүүн, түүн дотроо чулуун нүүрс дангаарааа 40 хувийг эзэлдэг. Хэдийгээр манай улс нь нүүрс экспортлогч томоохон 10 улсад багтдаг хэдий ч, нүүрсийг авто зам ашиглан экспортолж буй цорын ганц улс юм. \n2019 оны байдлаар нийт 36,5 сая тонн нүүрс экспортолсон бөгөөд түүний 99 хувийг БНХАУ руу экспортолжээ. Монгол улс нь БНХАУ-тай 12 боомтоор харьцдаг ба тэдгээрээс авто замын 5 боомтоор нүүрс экспортолж байгаагийн 90 хувийг Өмнөговь аймгийн нутаг дэвсгэрт байрлах Гашуун сухайт болон Шивээ хүрэнгийн боомтуудаар дамжуулан экспортолж байгаа бөгөөд нийт хэмжээгээр Гашуун сухайт боомт тэргүүлж байна. Уг боомтоор гарч буй нүүрсний тээвэрлэлт Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын нутаг дэвсгэрээс эхэлж, Ханбогд сумын Хайрхан багийн Цагаан хад суурьшлын бүсээр дамжин, нийт 239 км замыг туулан хил нэвтэрч байна. Тавантолгой-Гашуун сухайт чиглэлийн нүүрсний тээвэрлэлтийн процесст эдийн засаг талаасаа гаалийн нэвтрүүлэх хүчин чадал, тээвэрлэлт хийж буй тээврийн хэрэгслийн тоо, замын хүчин чадал болон уурхайн олборлолтын хэмжээ нөлөөлөхөөс гадна БНХАУ-ын эрэлт ихээхэн нөлөөлдөг.  Эдгээр нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн хоорондын уялдаа холбоог сайжруулах шаардлагатай байгаагаас гадна хүрээлэн буй орчин, хүн мал, амьтны эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг төлөвлөгөөтэй, хариуцах эзэнтэй болгож системтэйгээр багасгах шаардлагатай байна. \nТиймээс, тээвэр логистикийн нөхцөл байдлыг оновчтой шийдвэрлэх нь манай улсын нийгэм, эдийн засаг болон экологийн тулгамдсан, зангилаа асуудлуудын нэг билээ.\n Тавантолгой- Гашуун сухайт чиглэлийн нүүрсний тээвэр, логистикийн өнөөгийн болон ирээдүйн чиг хандлагын нийгэм, эдийн засгийн үр нөлөөллийн судалгааг төрийн байгууллага, их сургуулиуд болон хувийн хэвшлийнхэн өөр өөрийн өнцгөөс судалсан боловч нэгдсэн байдлаар эдийн засгийн үр өгөөжийн судалгаа хийгдээгүй байна. \nЭнэхүү төсөл нь нүүрсний экспортод томоохон нөлөөлөл үзүүлж буй Таван толгой-Гашуун сухайт чиглэлийн нүүрсний тээвэр логистикийн өнөөгийн байдалд дүн шинжилгээ хийн, ирээдүйн чиг хандлага болох чингэлэгт тээврийн эдийн засгийн үр ашгийг тодорхойлох зорилгоор хийгдлээ.","start_date":"2020-01-04T00:00:00","end_date":"2021-06-28T00:00:00","sponsor_id":1278,"sponsor_name":"Бусад","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3788,"project_code":"P2020-3788","project_name":"\"УБТЗ\" ХНН-ийн дунд хугацааны тарифын бодлогын математик загварыг байгуулах","project_name_eng":"Mathematical model of UBTZ's medium-term tariff policy","abstract_mn":"Төслийн үндэслэл: \nМонгол-Оросын хувь нийлүүлсэн “Улаанбаатар төмөр зам” нийгэмлэг (“УБТЗ” ХНН) нь Монгол Улсын нийгэм эдийн засгийн ачааллыг давхар үүрч, ачаа болон зорчигч тээврийг алдагдалтайгаар тээвэрлэж байна. Ачаа тээврийн хэмжээ өсөн нэмэгдэхийн хирээр “УБТЗ” ХНН-ийн тээх, нэвтрүүлэх чадлыг нэмэгдүүлж сайжруулах зайлшгүй шаардлага гарч байна. Замын суурь бүтэц, хөдлөх бүрэлдэхүүн өндөр элэгдэлтэй учир их хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардагдаж байна. Хэт өндөр алдагдалтай тээвэр гүйцэтгэж байгаагаас шалтгаалан өөрийн нөөц бололцоог ашиглан парк шинэчлэл, засвар үйлчилгээг хийх чадваргүй байдалд орж байгаа нь гадаад, дотоодын санхүүгийн байгууллагуудаас хөрөнгө оруулалтыг зээлээр авахад хүрч байна. Гэтэл зээлийн буцаан төлөх чадамж сул алдагдалтай байгууллагад ямар ч санхүүгийн байгууллага зээл өгдөггүй. Зээл авахаар зээлийн хүү, зээлийн эргэн төлөлт хийхийн тулд тарифыг зөв зохистой нэмэгдүүлэх боломжит хувилбарыг хайж олох шаардлагатай. “УБТЗ” ХНН-ийг хөгжүүлэх бодлогын хэрэгжилтийн хүрээнд дунд хугацааны тарифын өөрчлөлтийн бодлогыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хийх шаардлагатай байна.","abstract_eng":"Төслийн зорилго: \nТөсөлт ажил нь “УБТЗ” ХНН-ийн ачаа тээврийн тарифын одоогийн байдалд дүн шинжилгээ хийж, УБТЗ-ыг хөгжүүлэх дунд хугацааны төлөвлөгөөг хангах зорилтын хүрээнд дунд хугацаанд “УБТЗ” ХНН-ийн ачаа болон зорчигч тээвэрлэлтийн тарифын бодлогын шинжлэх ухааны үндэслэлтэй загвар боловсруулах, шийдвэр гаргагчдад шийдвэр гаргахад дэмжлэг үзүүлэхэд чиглэнэ.  Төсөлт ажлын үргэлжлэх хугацаа 2019 оны 11-р сарын 10-наас 2020 оны 3-р сарын 15 хооронд хэрэгжинэ. Төсөлт ажил 2 үе шаттай явагдана.\n1-р үе шат 2019 оны 12 сарын 15 хүртэл үргэлжилнэ. Энэ хугацаанд төслийн ажлын даалгаврын 1 ба 2-р хэсгийн а)-c) хэсэгт заасан ажлуудыг хийж гүйцэтгэнэ. Үүнд: зорчигч тээврийн тарифын шинжилгээ, тарифыг уян хатан тогтоох бодлогыг томьёолж загварчилна. Ачаа тээврийн ангилал бүрд мэдрэмжийн шинжилгээ хийж, ачаа тээврийн тарифын өөрчлөлтийн зохистой загварыг гаргаж инфляци, ХҮИ-тэй уялдуулан бүрэн хийж Захиалагчид хүлээлгэн өгнө.\n2-р үе 2020 оны 03 сарын 15 өдөр  хүртэл үргэлжилнэ. Энэ хугацаанд төслийн ажлын даалгаврын 2-р хэсгийн d), 3 ба 4-р хэсгийн ажлууд бүрэн хийж Захиалагчид хүлээлгэн өгнө. Үүнд: Нефть, нефтийн төрлийн ачааг арилжааны шинэ чанартай ачааны нэгэн адил индексжүүлэх үндэслэлийг тодорхойлох, индексжүүлэх боломжит хэмжээг тооцох, импорт экспортын ачаа тээврийн тарифын мэдрэмжийн шинжилгээ болон тарифын өөрчлөлт үйлчлүүлэгчдэд нөлөөлөх судалгаа хийх. Тээвэрлэж буй ачааны үнийн өөрчлөлтийн таамаг, валютын ханшийн таамгийн мэдээллийг үндэслэн симуляци хийнэ. Судалгааны үр дүнг нэгтгэн сонгосон математик загварт параметрүүдийн үнэлгээ, шинжилгээг хийсний үндсэн дээр тарифын нэгдсэн бодлогыг томьёолно. Мөн байгуулсан загвар, олсон шийд, түүний шинжилгээний үр дүнд үндэслэн “УБТЗ” ХНН-ийн ачаа тээврийн тарифын өөрчлөлтийн хамгийн оновчтой байдлын динамикийг гарган “УБТЗ” ХНН-ийн удирдлагад /холбогдох алба, хэлтсийн дарга, мэргэжилтнүүдэд/ зөвлөмж гаргаж өгнө.                                              \nАжлын хүрээнд дараах ерөнхий ажлууд хийгдэнэ.\nТөслийн ажлын даалгавар: \nАчаа болон зорчигч тээврийн тарифт нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг гаргах, тэдгээрийн ач холбогдлыг эрэмбэлж жин тогтоох, мэдрэмжийн шинжилгээ хийх, үүнд хэрэглэгдэх өгөгдөл цуглуулах\n1.\tОрон нутгийн харилцааны зорчигч тээврийн тарифын шинжилгээ, индексчлэл, өрсөлдөгчийн судалгаа хийнэ. Тарифыг уян хатан тогтоох бодлогыг зорчигч тээврийн хувьд алдагдлыг ихэсгэхгүй байхаар томьёолж загварчилна. Үүнд: тарифыг инфляц, хэрэглэгчийн үнийн индекстэй хамааруулж гаргах.\n2.\tАчаа тээврийн тариф тогтоох бодлогын хүрээнд:\na)\tНийт ачааны бүлгийг нийгмийн болон арилжааны шинж чанартай гэж хувааж тус бүрд тарифын өөрчлөлтийн зохистой загвар гаргах. Үүнд: мэдрэмжийн шинжилгээ хийж тарифын уян хатан бодлого гаргах;\nb)\tНефть, нефтийн төрлийн ачааг арилжааны шинэ чанартай ачааны нэгэн адил индексжүүлэх үндэслэлийг тодорхойлох. Индексжүүлэх боломжит хэмжээг тооцох.\nc)\t Экспортын ачаа тээврийн тарифт мэдрэмжийн шинжилгээ хийх: экспортын ачаануудын хувьд тарифын өөрчлөлт үйлчлүүлэгчдийн орлого, ашигт хэрхэн нөлөөлөх мэдрэмжийн судалгаа хийх. Тээвэрлэж буй ачааны үнийн өөрчлөлтийн таамаг, валютын ханшийн таамгийн мэдээллийг үндэслэн симуляци хийх. /Хэрэглэгчээ алдахгүйгээр, гаргаж байгаа экспортын бүтээгдэхүүний хэмжээг багасгахгүйгээр, экспортын ачааны тарифын бодлогыг нийгмийн шинж чанартай ачааны алдагдалтай уялдуулж гаргах;\nd)\tТранзит тээврийн хувьд /чингэлэг тээврийн хувьд/ “Нэгдсэн нэвтрэх тариф”-ын хөнгөлөлтийн бодлогод шинжилгээ хийх. Үүний тулд зах зээлд өрсөлдөгч тээврийн коридоруудаас /Казакстан, Манжуур-Забайкальск/ хамааруулж хөнгөлөлт үзүүлж болох хувийн өөрчлөлтийн завсрыг тогтоох талаар судалгаа хийх. Үүнд хэрэгтэй өгөгдөл мэдэгдэж байхад хийгдэх. /гол зорилго: чингэлэг тээврийн хэмжээ буурахгүй байх, орлого багасахгүй байхаар судалгаа хийх/\n3.\tАчаа болон зорчигч тээврийн тарифт нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг гаргах, тэдгээрийн ач холбогдлыг эрэмбэлж жин тогтоох, мэдрэмжийн шинжилгээ хийх, дээрх шинжилгээнд хэрэглэгдэх мэдээлэл, өгөгдлийг цуглуулах\n4.\tДээрх ажлуудын нэгтгэн агрегацилж тарифын нэгдсэн бодлогыг томьёолно. Энэ ажлын хүрээнд:\na)\t“УБТЗ” ХНН-ийн дунд /4-5 жил/ хугацааны тарифын өөрчлөлтийн хамгийн оновчтой байдлын түвшин тогтооно. Үүний тулд “УБТЗ” ХНН-ийн ачаа тээврийн тарифын  хувьд математик загвар боловсруулж, байгуулсан дискрет динамик системийн загварт шинжилгээ хийж, параметрүүдийн үнэлгээ, шинжилгээг хийсний дараа оновчтой удирдлагын бодлого хэлбэрээр томьёолж, бодлогын оновчтой шийдийг олох, шийдийг төлөв байдлын шинжилгээг хийнэ;\nb)\tБайгуулсан загвар, олсон шийд, түүний шинжилгээний үр дүнд үндэслэн “УБТЗ” ХНН-ийн ачаа тээврийн тарифын өөрчлөлтийн хамгийн оновчтой байдлын динамикийг гарган “УБТЗ” ХНН-ийн удирдлагад /холбогдох алба, хэлтсийн дарга, мэргэжилтнүүдэд/ зөвлөмж гаргаж өгнө.","start_date":"2020-04-23T00:00:00","end_date":"2021-05-30T00:00:00","sponsor_id":1311,"sponsor_name":"Улаанбаатар Төмөр зам","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3659,"project_code":"P2019-3659","project_name":"Монгол, ОХУ-ын хил орчмын нутаг дэвсгэр дэх цөлжилтийн үүсэл, динамик өөрчлөлтийн харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"Comparative Research on cause and dynamic change of dessertification across Mongolia-Russia border area","abstract_mn":"Монгол нутагт сүүлийн дөчөөд жилд уур амьсгалын өөрчлөлт эрчимтэй явагдаж байна. Холбооны Герман улсын Макс Планкын хүрээлэнгийн даян дэлхийн хэмжээний уур амьсгалын загварын үр дүн дээр бүс нутгийн уур амьсгалын 30 км - ийн ялгах чадвартай загвараар тооцоолсон агаарын температур, хур тунадасны ойрын ирээдүйн буюу 2016-2035, зууны дунд үе буюу 2046-2065 оны хоорондох хорь хорин жилийн дунджаар аваад үзвэл 1-2°С – дулаарах төлөвтэй бол П. Гомболүүдэв, Мөнхбат нарын үнэлгээгээр Монгол нутагт сүүлийн 45 жилд хүйтэн өдрийн тоо дунджаар 15 хоногоор хорогдож, халуун өдөр 24 хоногоор нэмэгдсэн, ургамал ургах хугацаа 19 хоногоор уртассан, сарын хамгийн их температур 2.6°С, хамгийн бага температур 0.3°С-ээр нэмэгдэж, дараалсан халуун өдрийн тоо буюу их халуун өдрийн үргэлжлэх хугацаа 13 хоногоор нэмэгдсэн байна. Мөн уур амьсгалын өөрчлөлтийн явцад агаарын температур, хур тунадасны хувьсамжийн итгэлцүүр нэмэгдэх хандлагатай байна. Америкийн эрдэмтэн Мария Э Фернандез-Гименез, Барбара Аллен-Диаз нарын Монголын цөлөрхөг хээр, хээр, уулын хээрийн бүсэнд хийсэн судалгаагаар  Монголд бэлчээрийн экосистемийн тэнцвэрт бус хөдлөл зүй (динамик) жилийн хур тунадасны хувьсамжийн итгэлцүүр 33 % - иас их, жилийн дундаж хур тунадас 250 мм -ээс бага нутагт ажиглагдах магадлалтай байна. Зарим судлаачид ургамал ургалтын хугацааны хур тунадасны хувьсамжийн итгэлцүүр 30% - иас бага газар оронд экосистем тэнцвэрт шинжтэй буюу газрын бүтээмж ямар нэг шалтгаанаар (гол нь хэт бэлчээрлэлтийн улмаас) буурахад эргээд сэргэх боломжтой, харин хур тунадасны хувьсамж хэт өндөр байвал газрын бүтээмж эргэн сэргэхгүй байх магадлалтай гэсэн байдаг.\n1.1.\tСудалгааны хамрах хүрээ\nСудалгааны ажлын хүрээнд Дорнод болон Сэлэнгэ аймгийн улсын хил болон дэд бүтцийн гол цөм төмөр зам болон авто магистрал замын дагуух сумдын нутаг дэвсгэр дэх уур амьсгалын төлөв болон цаг агаарын байдлыг энд тусгалаа. Ингэхдээ Дорнод аймгийн хэмжээнд: Хэрлэн, Баянтүмэн, Баян-Уул, Гурванзагал, Дашбалбар, Сэргэлэн, Чулуунхороот сум; Сэлэнгэ аймгийн хэмжээнд: Алтанбулаг, Сүхбаатар, Шаамар сум зэрэг  багтана. Судалгаанд АНУ-ийн Техас мужийн их сургуулийн хөгжүүлсэн https://globalweather.tamu.edu  мэдээллийн сангаас 1979-2014 оны цаг уурын ерөнхий үзүүлэлтийг 37 км алхамтайгаар тооцоолсон дүнгээс авч ашигласан (хүснэгт 1). \nСэлэнгэ аймгийн нутаг дэвсгэрт хэмжигдсэн агаарын температурын max болон min хэмжигдэхүүний олон жилийн дундажийг орон зайн хуваарьлалтаар дээр дурдсан мэдээллийн сангийн 24 цэгт тооцоолсон үзүүлэлтээр зурагласныг зураг 1-3-т харууллаа.","abstract_eng":"Desertification and land degradation are one of the biggest challenges in the world and are the ecological integrity of nature, society and economy. In recent years, this process is being considered as the same as changes in climate change, air pollution, and biodiversity. Land degradation and desertification are occurring at all levels in the world, regional and regional levels. According to the United Nations Convention to Combat Desertification, \"Desertification is a land degradation of the natural and subsequent climate (Dash D., Janchivdorj L., 1998) in drought, drought and drought\" (UNCCD, 1994). From this point, over 90 percent of Mongolia's grasslands are covered by desertification. Therefore, it is imperative that the policy and management of desertification be assessed and assessed. The study also summarizes the climate and weather conditions in soums along the border and infrastructure of the Dornod and Selenge provinces. In Dornod aimag: Kherlen, Bayantumen, Bayan-Uul, Gurvanzagal, Dashbalbar, Sergelen and Chuluunkhoroot soums; Selenge aimag: Altanbulag, Sukhbaatar and Shaamar soum. The data was taken from the https://globalweather.tamu.edu database developed by the University of Texas at the University of Texas at the meteorological level in 1979-2014 with a 37 km step (Table 1)\n\nKey words: socio-economic, pasture degradation, vegetation cover, population migration and desertification","start_date":"2018-05-16T16:00:00","end_date":"2020-06-16T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4115,"project_code":"P2021-4115","project_name":"\"ГАЗКОМ\" ХХК-ний Өртөг тооцох аргачлал","project_name_eng":"Costing methodology of \"GAZCOM\" LLC","abstract_mn":"Зардлын ангилал, үйлдвэрлэл үйлчилгээний зорилгоор хуваарилж буй өнөөгийн байдалтай танилцаж дүгнэлт гаргах. Тус компанийн одоогийн зардлын бүртгэл, өртөг тооцож байгаа судалгаа дүгнэлт. Компанийн зардлын бүртгэлийг боловсронгуй болгох, зардал хуваарилах, өртөг тооцох боломжит хувилбаруудыг санал болгох.","abstract_eng":"Get acquainted with the current situation of cost classification and allocation for production and service purposes. The company's current cost records and cost estimates. Suggest possible options for improving the company's cost accounting, allocating costs, and estimating costs","start_date":"2021-04-17T00:00:00","end_date":"2021-05-20T16:00:00","sponsor_id":1556,"sponsor_name":"ГАЗКОМ ХХК","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4101,"project_code":"P2021-4101","project_name":"“УБТЗ” ХНН -ийн үйл ажиллагааны тээвэрлэлтийн үзүүлэлтүүдэд математик, статистикийн шинжилгээний аргуудыг ашиглан дүн шинжилгээ хийх, загварчлал гаргах","project_name_eng":"Analyzing and modeling UBTZ's operational characters of transportations using mathematical and statistical analysis methods","abstract_mn":"“УБТЗ” ХНН болон МУИС-ийн ХШУИС-ийн Хэрэглээний математикийн тэнхимийн багш нарын хамтын ажиллагааны хүрээнд “УБТЗ” ХНН-ийн ажлын ерөнхий үзүүлэлт болон зардал, орлогын түүхэн өгөгдлүүдэд статистик шинжилгээ хийж боловсруулан дүгнэлт гаргах гэрээ байгуулсан. \n“УБТЗ” ХНН -ийн үйл ажиллагааны тээвэрлэлтийн үзүүлэлтүүдэд математик, статистикийн шинжилгээний аргуудыг ашиглан дүн шинжилгээ хийх, загварчлал гаргах төслийн ажлын хүрээнд ажлын даалгаврыг дараах байдлаар гаргасан.\nТөслийн ажлын даалгавар: \n1\tИндексийн шинжилгээ\t/Index analysis/\tҮзүүлэлтийг цаг орон зай, хугацаатай зэрэгцүүлэн хувийн индекс, ерөнхий индексийг тооцно. Динамик индексийг тогтмол болон хувьсах жинтэйгээр тооцно. \n2\tБүтцийн шинжилгээ\t/Structure analysis/\tӨртгийн гадаад, дотоод  өөрчлөлтүүдэд өөрийн үндсэн шинж чанараа хадгалж байгаа эсэхийг тогтоож, хүчин зүйлсийн уялдаа холбооны хүчин зүйлсийг цогцоор нь тайлбарлана. \n3\tДисперсийн шинжилгээ\t/Variance analysis/\tҮзүүлэлтүүдийн тархалтын бүлэг доторх дисперс, бүлгийн дундаж дисперс, бүлэг хоорондын дисперсийг тогтоож тайлбарлана.   \n4\tКовариацын шинжилгээ \t/Covariance analysis/\tДетерминацийн коэффициент, вариацын коэффициент, корреляцийн коэффициентуудыг тооцож хамаарлын учир шалтгааныг олно, эрэмбэлнэ.  \n5\tСтатистик тооцоолол хийх загварчлал\tModel of the statistical analysis\tДээрх шинжилгээнүүдийн дэлгэрэнгүй тайлбар, ерөнхий дүн шинжилгээ, түүний тайлбар, гаргалгаа болон хамаарлын тооцооллын томьёо (хийх алхмууд), томьёоны дэлгэрэнгүй тайлбарыг гаргаж өгнө.\n6\tТөмөр замын ажлын ерөнхий үзүүлэлтүүдэд динамик шинжилгээ хийх\tDynamical statistics in mean indicators\tҮзүүлэлтүүдийн динамик эгнээг ашиглан судалж буй үзэгдлийн хандлагын шинжилгээ хийж тэгшитгэлээр илэрхийлснээр дараа үеүдийн чиг хандлагыг урьдчилан прогнозчлох боломжтой. Динамик эгнээний тоон утгын өөрчлөлт, график дүрслэлийг хослуулан үзүүлнэ.\n7\tЗардал орлогыг тооцох аргачлалд дүн шинжилгээ хийж дүгнэлт бичнэ.","abstract_eng":"Within the framework of cooperation between UBTZ and teachers of the Department of Applied Mathematics of the National University of Mongolia, an agreement was signed to analyze the general performance of UBTZ and historical data on costs and revenues.\nWithin the framework of the project to analyze and model the transportation parameters of UBTZ's operations using mathematical and statistical analysis methods, the terms of reference were issued as follows.\nProject assignment:\n1 Index analysis The index and the general index are calculated in parallel with the time, space and time. The dynamic index is calculated with constant and variable weights.\n2 Structure analysis Determine whether the external and internal changes in cost retain their basic properties and explain the factors in a comprehensive way.\n3 Variance analysis Identify and explain the variance within the distribution group, the mean variance of the group, and the variance between groups.\n4 Covariance analysis Calculate the coefficients of determination, the coefficients of variation, and the correlation coefficients to find and rank the causes of the correlations.\n5 Modeling of statistical calculations Model of the statistical analysis Provides a detailed description of the above analyzes, general analysis, its interpretation, derivation and correlation calculation formulas (steps), a detailed explanation of the formula.\n6 Dynamic statistics in mean indicators Dynamic statistics in mean indicators It is possible to predict the trends of the next generation by analyzing the trends of the studied phenomena using the dynamic series of indicators and expressing them in equations. A combination of changes in the numerical value of the dynamic row and a graphical representation are shown.\n7 Analyze the methodology for estimating costs and revenues and write a conclusion.","start_date":"2020-10-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T00:00:00","sponsor_id":1310,"sponsor_name":"\"Улаанбаатар Төсөр Зам\" ХНН","performer_id":190,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4141,"project_code":"P2021-4141","project_name":"\"Маккензи энд партнэрс ХХК\"- ний капиталын бүтэц бүрэлдэхүүний шинжилгээ хийж хөрөнгө эх үүсвэрийн оновчтой бүтцийг тогтоох, санхүүгийн тогтворжилтын шинжилгээ хийж дүгнэлт боловсруулах","project_name_eng":"Analyze the capital structure of Mackenzie & Partners LLC to determine the optimal capital structure, analyze financial stability and develop conclusions","abstract_mn":"Тухайн компаний 2019,2020 онуудын санхүүгийн тайлангийн тоо мэдээллийг ашиглан шинжилгээ хийж дүгнэлт гаргасан болно. Дараахь төрлийн шинжилгээнүүдийг хийлээ. Үүнд:\n1.\tХөрөнгө эх үүсвэрийн бүтэц бүрэлдэхүүний шинжилгээ\n2.\tТөлбөрийн чадварын шинжилгээ\n3.\tСанхүүгийн тогтворжилтын шинжилгээ\n4.\tХөрөнгө капиталын ашиглалтын шинжилгээ зэргийг хийж цаашдын төсөв төлөвлөлтөндөө юуг анхаарах талаар зөвлөмжийг хүргүүлсэн болно.\nХөрөнгийн санхүүжилтийн дийлэнх хэсгийг богино хугацаатай зээл өр төлбөрөө санхүүжүүлж байгаа бөгөөд эрдэмтэн судлаачдын үзэл баримтлал болон зах зээлийн эдийн засгийн харилцааны хөгжилтэйгээ хөл нийлүүлэн хөрөнгийн санхүүжилтын оновчтой бүтцийг тодорхойлохыг зөвлөсөн болно.\nХөрөнгийн санхүүжилтийн шинэлэг алхам руу явах тутам гадны капиталын оролцоо нэмэгддэг бөгөөд тус компанийн хувьд урт хугацаатай зээл өр төлбөрийн оролцоог нэмэгдүүлэх мөн хувьцаа гаргах замаар өөрийн санхүүжилтийг нэмэх боломжтойг судалгааны үр дүн харуулсан болно.","abstract_eng":"The company's financial statements for 2019 and 2020 were analyzed using the data and conclusions were made. The following types of tests were performed. These include:\n1. Analysis of capital structure\n2. Solvency analysis\n3. Financial stability analysis\n4. An analysis of the use of capital and other recommendations were made on what to look for in future budget planning.\nMost of the capital financing is financed by short-term loans and debts, and it is recommended to determine the optimal structure of capital financing in line with the concept of scholars and the development of market economic relations.\nResearch shows that the more capital capital is taken, the more capital can be raised, and the company can increase its share capital by increasing its share of long-term debt and issuing shares.","start_date":"2021-03-31T16:00:00","end_date":"2021-05-14T16:00:00","sponsor_id":1591,"sponsor_name":"Маккензи энд партнэрс ХХК","performer_id":1532,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2489,"project_code":"P2017-2489","project_name":"Ойн нөөцийн менежментийн загвар болон ойн  үйлдвэрлэлийн оновчтой байршил тогтоох судалгаа","project_name_eng":"Study on  forest resource management models and facility location problems","abstract_mn":"Монгол орны ойн нөөц 1 243 426 310 шоометр бөгөөд 78.6 хувийг шинэс, 4.9 хувийг нарс, 9.3 хувийг хуш, 0.23 хувийг гацуур, 0.019 хувийг жодоо, 6.18 хувийг хус, 0.2 хувийг улиас, 0.05 хувийг улиангар, 0.007 хувийг хайлаас, 0.27 хувийг бургас, 0.002 хувийг тоорой, 0.14 хувийг заган ойн нөөц эзэлж байна. Монгол орны ойн сангийн жилийн дундаж өсөлт 9 978 913 шоометр байна. Улсын хэмжээнд  2730 852 га  талбайгаас 39 955,7 мянган шоометр хатсан модны, 29 914,3 мянган шоометр унанги модны нөөц байна. \nИймд энэхүү нөөцөд үндэслэн Монгол орны ойн нөөцийг экологийн даацанд тохируулан иж бүрэн ашиглан ойн нөөцийг эдийн засгын эргэлтэнд оруулах шаардлагатай байна. Энэ нь  экологи, нийгэм, эдийн засгийн уялдааг хангасан технологи, дэд бүтцээс хамаарна.\nБид Бүрэнгийн нурууны Хантай, Тариахтайн давааны мод бэлтгэсэн талбайн экосистем мод бэлтгэх оновчгүй технологийн нөлөөгөөр хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг судалсан (Батчулуун бусад 2010, Баттөр бусад 2017) судалгааны дүн болон ойн бодит нөөцөд үндэслэн ойн үйлдвэрүүдийн оновчтой байршил болон ой ашиглалтын загварууд гаргаж ойн тогтвортой менежментийг төлөвлөх, ойн тээврийн замын ложистикийн загвар боловсруулах төслийн санааг оруулсан болно.","abstract_eng":"Mongolia’s total forest resource is 1 243 426 310 sq.m and the following are the distribution 78.6% larch, 4.9% pine, 9.3% cedar, 0.23% spruce, 0.019% fir, 6.18% birch, 0.2% aspen, 0.05% poplar, 0.007% elm, 0.27% bushes, 0.002% desert poplar, 0.14% saxaul forest. If we classify coniferous and deciduous forests resources by age according to technical ripening, 14.67% of the site and 14.16% of the resources consisted of young forest near maturity and 66,24% of the site and 74,08% of total resources consist of old mature forest. Growth ratio of coniferous tree per ha in forest covered region is 1.19 sq m and as for deciduous tree it is 0.97. The average growth of total forest resource in Mongolia per year is 9 978 913 sq m. Total of 39 955,7K dry and 29 914,3K fallen tree resource from 2730 852 ha has been planned statewide. Nationwide forest resources, including 15 aimags’, has 134.6K sq m tree resources in first class (type 1) 1424 ha site, 590.8K sq m in second class (type 2) 12147 ha site, 1929K sq m in third class (type 3) 23339 ha site and 9307,3K sq m in fourth class (type 4) 69850 ha site. We estimated that total 106 760 hа site need to be treated and there are 11 971,8K sq m potential resources [MNE, 2016]. \nTherefore, we believe that it is inevitably necessary to utilize Mongolia’s forest resources to benefit its economic and social needs. To do so, we’d like to stress that we should consider the ecological capacity and usability of the forest by using appropriate and up to date technology and infrastructure. Our research that was conducted on Hantai and Tariahtai range mountains’ physical and chemical characteristic alteration of the soil and tree growth after timber harvesting.\nThere are sufficient support and initiatives from policy and legal environment from the government to sustainable utilization of Mongolia’s forest resources. Whereat: Mongolian National security concept, Mongolian Sustainable development concept-2030, Mongolian government police  on forest, Mongolian law on forest, Mongolian Government programme 2016-2020, Forest sanitary programme, Mongolian National programme  on forest etc.\nAll factors will be expressed by specific characteristics in a timber harvesting in the mountainous region. Forests in the world, which is grew different climate condition, plant cover, soil, relief and taxation characteristics have difference from each other. Logging technology is different from each other due to different natural conditions were forest grew. Therefore specific logging technology is required in a certain regions. In this article were explained specific methods and technology of timber harvesting in the mountain forest.","start_date":"2017-12-20T00:00:00","end_date":"2018-12-19T16:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4143,"project_code":"P2021-4143","project_name":"Хустай нурууны ургамлын биомасс болон хөрсний шинж чанар Прежевалскийн адууны эрүүл мэндэд нөлөөлөх нь","project_name_eng":"EFFECTS OF SOIL PROPERTIES AND PLANT BIOMASS ON THE HEALTH OF PRZEWALSKI'S HORSES IN HUSTAI NATIONAL PARK, MONGOLIA","abstract_mn":"The last record of the Przewalski’s horse (Equus ferus przewalskii) in the wild occurred in the late 1960s in south-western Mongolia. Thereafter no more wild horses were observed. Przewalski’s horses, also known as Takhi, 14 numbers of horses were first reintroduced to the wild in Hustain nuruu in 1994 [1]. Since then, a total number of horses has increased to 410 (n=410) by the end of 2020, approximately 20% of its population of worldwide.  \nHustai National Park (HNP) was designated a National Park in 1998. Therefore, border with the Tuul river, where the mean annual temperature is 0.2℃, the mean annual precipitation is 222 mm (averaged for the period of 2010-2019), and the main part of precipitation falls between June and August. In terms of landscape structure, in HNP consists of different plant communities, including forest, forest meadow and steppe. Silver birch (Betula platyphylla) and poplar (Populus tremula) are the main forest forming tree species in the study area, and total of  451 vascular and 208 nonvascular plant species were recorded in the HNP area [2]. \nIn recent years, the number of livestock (sheep, goat, cattle and horse) around the HNP has been increased. There are also red deer (Cervus elaphus), wild boar (Sus scrofa), argali sheep (Ovis ammon) and Mongolian gazelles (Gazella guterosa). The diet, grazing and living habitat of these animals are similar to Przewalski’s horse [3]. Thus, overgrazing may have an effect on the biological status of soils and on the biodiversity of protected areas.","abstract_eng":"The existing death Takhi in the territory of HNP is attracts attention of scientists. Several studies have reported an existence of limiting factors, effecting the population growth of Takhi, such as sufficiency of food and drinking water, and other environmental conditions. In addition to climate change and its consequences, the chemical properties of the soil can also negatively affect the health of animals due to the increased content and concentration of toxic substances in soil. Plant photosynthesis, energy transfer, and the movement of nutrients inside are all related to soil phosphorus (P) which is an essential element for animal growth. Our previous study was focused on the impact of grazing on soil properties and plant production and the seasonal influence of climate change on horse's health in HNP. The results of the study, the rapid deforestation, land degradation, and overgrazing were observed in the forest and steppe zone of HNP.","start_date":"2021-02-27T00:00:00","end_date":"2021-12-29T00:00:00","sponsor_id":1386,"sponsor_name":"Gwangju Institute of Science & Technology","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3997,"project_code":"P2020-3997","project_name":"МУ дахь өрсөлдөөний эрх зүйн орчин, анхаарах зарим асуудал","project_name_eng":"Competition law in Mongolia, some current issues","abstract_mn":"СУДАЛГААНЫ АЖЛЫН УДИРДАМЖ\n\n2020 оны 8 дугаар сарын 31-ний өдөр \nНэг. Нийтлэг үндэслэл: \nЗорилго:  Өрсөлдөөний эрх зүйн үйлчлэх хүрээ, өрсөлдөөний байгууллага бусад байгууллагатай хамтран ажиллах, өрсөлдөөний бодлогыг хэрэгжүүлэх эрх зүйн зохицуулалтыг сайжруулах, олон улсын шударга бус өрсөлдөөнөөс хамгаалах талаар  гадаад орнуу дын туршлага судлах, мэдээлэл солилцох, тулгамдсан асуудлыг тодорхойлоход оршино. \nХамрах хүрээ: Өрсөлдөөний эрх зүй, олон улсын өрсөлдөөний эрх зүй, шударга өрсөлдөөний сэдвээр судалгаа болон бусад эрдэм шинжилгээний ажил хийдэг судлаач, багш \nИлтгэлийн сэдэв:  Өрсөлдөөний эрх зүйн тулгамдсан асуудлаар нийт 4-5 эрдэм шинжилгээний судалгааны товч ажил бичиж, тус ажлаа илтгэл болгон хэлэлцүүлнэ. \n1.1.\tӨрсөлдөөний байгууллагын эрх зүйн статус, чиг үүрэг: харьцуулсан судалгаа /энэ хүрээнд ШӨХТГ-ын чиг үүрэгт хамааруулан хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалах, зар сурталчилгаа, сонгууль, монгол хэл, зөрчлийн асуудал зэргийг хамааруулан авч үзэж байгаа нь зөв эсэхийг гадаад улсын туршлагатай харьцуулан авч үзнэ/\n1.2.\tУлс дамнасан өрсөлдөөний асуудал ба Монгол Улсын эрх зүйн орчин /Монголын зах зээлд гадаад улсаас импортолдог зарим төрлийн бүтээгдэхүүн/ахуйн болон бусад хий, шатахуун г.м./-ийн тухайд үгсэн тохиролцох тохиолдолд ямар арга хэмжээ авах эрх зүйн орчин байгаад дүн шинжилгээ хийх/\n1.3.\tӨрсөлдөөний хуулийн зохицуулалтын хамрах хүрээ, тулгамдсан асуудал /Гадаадын зарим улсын өрсөлдөөний хуулийг харьцуулан судалсны үндсэн дээр Өрсөлдөөний хуульд хамааруулж болох, эсхүл болохгүй асуудлыг судална/\n1.4.\tӨрсөлдөөний хууль нь Монгол Улсын бусад хуультай уялдах асуудал /Өрсөлдөөний эрх зүйн орчин нь салбар дундын /хувийн болон нийтийн эрх зүйн ялгаатай арга хэрэгсэл, хэм хэмжээг ашиглан зорилгодоо хүрдэг/ шинжтэй ба энэ утгаараа захиргааны, зөрчлийн, иргэний зэрэг хуультай харилцан уялдаатай үйлчилдэг. Энд тулгамдаж байгаа асуудлыг хөндөх/\n1.5.\tЗүй ёсны монополийг төрөөс хянан зохицуулах эрх зүйн механизм, тулгамдсан асуудал /Монополи, олигополийн өрсөлдөөний үйл ажиллагааг хянах эрх зүйн арга, хэрэгслийн талаар  олон улсын жишиг, сайн практикийг авч үзэх ба  Монгол улсын өнөөгийн зохицуулалтын сул талыг тодорхойлох/\nХоёр. Судалгааны товч ажилд тавигдах нийтлэг шаардлага \n2.1.\tАжлын сэдэв, илтгэгчийн нэр, байгууллага \n2.2.\tСудалгааны товч ажил нь нь дараах бүтэцтэй байна \n•\tУдиртгал \n•\tСудалгааны арга зүй\n•\tСудалгааны зорилго, зорилт \n•\tҮндсэн хэсэг, онолын хэсэг болон хийсэн судалгаа, түүний үр дүн \n•\tСудалгааны дүгнэлт\n•\tХавсралт, ном зүй\n•\tА4-ийн 8-10 нүүр хэмжээтэй байх \n2.3  Судалгааны товч ажилд тавигдах бусад шаардлага \n•\tОнолын үндэслэл\n•\tХарьцуулсан судалгаа\n•\tХэрэглээний ач холбогдол\n•\tСудалгааны арга зүйг хэрэглэсэн байх \nГурав: Судалгааны товч ажлыг хэлэлцүүлэх өдөр, хаяг  \n•\t2020 оны 10 дүгээр сарын 8\n•\tМУИС-ийн Номын сан \nДөрөв:  Зохион байгуулагч\n•\tШударга өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газар \n•\tМУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв \nСудалгааны товч ажил ирүүлэх хугацаа:\n•\tИлтгэлийг цаас болон файлаар 2020 оны 10 дугаар сарын 1-ний өдрийн дотор хүргүүлнэ","abstract_eng":"1. Purpose of this research\nCurrently, Draft Law on Competition is in the drafting process and there are some current issues that need to be addressed. Within this framework, this project reviews cooperation and correlation of competition authority with other government and regulatory agencies, ways to improve the legal framework, protection mechanism from international unfair practices etc.","start_date":"2020-09-02T00:00:00","end_date":"2021-10-05T16:00:00","sponsor_id":1338,"sponsor_name":"Шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газар","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3998,"project_code":"P2020-3998","project_name":"Шүүхийн шийдвэрт арилжааны эрх зүйн үүндээс дүн шинжилгээ хийх нь","project_name_eng":"Analysing judicial decisions from commercial law perspective","abstract_mn":"Арилжааны хуулийн төсөлт боловсруулагдаж буй тул МУ-ын шүүхийн шийдвэрт арилжааны эрх зүйн зарим асуудлаар дүн шинжилгээ хийх судалгааны ажил болно. МУИС-ийн ХЗС-ийн Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв нь Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн Шүүхийн судалгаа, мэдээлэл, сургалтын хүрээлэнтэй хамтран ХБНГУ-ын Ханнс Зайделийн сангийн Монгол Улс дахь төлөөлөгчийн газар, түүний Эрх зүйн боловсролын академийн санхүүжилтээр энэхүү судалгааг хийж Арилжааны хуулийн төслийн боловсруулалтад судалгааны үр дүнг ашиглана.","abstract_eng":"This research is going to study judicial decisions of Mongolian courts which are related to commercial law matters. Center for Economic and Business Law of National University of Mongolia School of Law is pursuing this research for the purpose of applying the research results on the draft Commercial Code of Mongolia in partnership with Judicial Research, Information, Training Institute of Judicial General Council of Mongolia funded by the Hanns Zeidel Foundation of Mongolia Mongolia office and its Legal Education Academy.","start_date":"2020-12-02T16:00:00","end_date":"2021-06-09T16:00:00","sponsor_id":1392,"sponsor_name":"ханнс зайделийн сан","performer_id":1428,"performer_name":"Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4146,"project_code":"P2021-4146","project_name":"Монгол болон Япон Улсын арилжааны эрх зүйн хууль тогтоомж, арилжааны заншил зэрэг асуудлын судалгаа","project_name_eng":"Commercial legislation and commercial customs etc. research of Mongolia and Japan","abstract_mn":"Монгол болон Япон Улсын арилжааны эрх зүйн хууль тогтоомж, арилжааны заншил зэрэг асуудлын судалгаа нь МУИС-ийн ХЗС-ийн \"Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв\" болон Японы Кюшюгийн их сургуулийн Хуулийн сургуулийн хамтарсан судалгаа юм. Энэ судалгаа нь Япон Улсын Хууль зүйн яамны санхүүжилттэй бөгөөд энэ чиглэлээрх анхны судалгаа болно.","abstract_eng":"Commercial legislation and commercial customs etc. research of Mongolia and Japan is a joint research project of the National University of Mongolia School of Law Center for Economic and Business Law and Faculty of Law of the Kyushu University of Japan. This project is funded by the Ministry of Justice of Japan. This research is the first in this area covering both Mongolian and Japanese legal systems.","start_date":"2020-08-31T16:00:00","end_date":"2021-03-03T16:00:00","sponsor_id":1593,"sponsor_name":"Япон Улсын Хууль зүйн яам","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4082,"project_code":"P2021-4082","project_name":"КОВИД-19-ИЙН АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН САЛБАРТ УЧРУУЛЖ БУЙ ЭДИЙН ЗАСГИЙН НӨЛӨӨЛЛИЙН ТАЛААРХ СУДАЛГААНЫ ТАЙЛАН (Тур оператор байгууллагуудын хүрээнд)","project_name_eng":"Covid-19 economic impact on tourism sector (in the case of tour operators)","abstract_mn":"Цар тахал Ковид-19-с Монголын аялал жуулчлалын салбарт учруулж буй эдийн засгийн нөлөөллийг судалж, тулгамдаж буй асуудлуудыг илрүүлэх, хамаарлыг шинжлэн асуудлыг шийдвэрлэх үндсийг тодорхойлов. Энэ хүрээнд аялал жуулчлалын тур оператор байгууллагуудын удирдах албан хаагчдыг судалгаанд хамруулж, цар тахлын үеийн бизнесийн нөхцөл байдал, тэдний өөрсдийн болоод засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээг хэрхэн үнэлж байгаа болон цаашид аялал жуулчлалыг салбарыг хэрхэн сэргээх талаарх саналыг судлав. Энэ хүрээнд дараах зорилтуудыг биелүүлэв. Үүнд:\n§ Монгол улсын дотоодын болоод олон улсын аялал жуулчлалын зах зээлд Ковид-19 цар тахлаас учруулж буй эдийн засгийн нөлөөг тооцоолов;\n§ Улмаар аялал жуулчлалын салбарын бүрдэл хэсэг болох инбаунд, аутбаунд тур операторуудад нөлөөлж буй нөлөөллийн цар хэмжээг тодруулав;\n§ Тус салбарын бизнес эрхлэгчид, удирдах ажилтнууд, ажиллагсад засгийн газраас бодлогын ямар шийдэл хүлээж байгааг тоймлов.","abstract_eng":"Present study explored the economic impact of Covid-19 pandemic on the Mongolian tourism sector, identified  challenges, and analyzed the interrelationships to identify solutions.\nIn this context, a survey research conducted covering tour operators to assess the business situation during the pandemic, how they assess themselves and the measures taken by the government, and how to revitalize the tourism sector in the future. In this context, the following objectives have been met. These include:\n§ Estimated of the economic impact of Covid-19 pandemic on Mongolia's domestic and international tourism markets;\n§ Further, the extent of the impact on inbound and outbound tour operators, which are components of the tourism industry, was clarified;\n§ Businesses, executives and employees in the sector provided an overview of what policy decisions expected from the government of Mongolia.","start_date":"2020-12-20T16:00:00","end_date":"2021-05-19T16:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3692,"project_code":"P2019-3692","project_name":"Өндөр давталттай фемтосекундын лазерын пульс үүсгэх","project_name_eng":"High-repetition-rate femtosecond pulse generation","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь лазерын богино пульс үүсгэх, “pump-probe” аргыг хөгжүүлэх,  түүнийг ашиглан гэрлийн үйлчлэлээр хатуу төлөвд явагдах хэт хурдан процессыг судлах, физик, хими, биологийн зарим судалгаанд хэрэглэх боломжийг нээх зорилтыг дэвшүүлж байна. \n\nЭнэ сэдэвт ажлын гол зорилго нь:\n\n1.\tӨндөр (140MHz) давталттай лазерын (10-20фс) фемтосекундын пульс үүсгэх\n2.\tФемтосекундын лазерын үүсгүүрийг ашиглан зарим (MnF2, RbMnF3 гэх мэт) кристаллд явагдах динамик Ян-Теллерийн үзэгдлийн судалгааг хийж гүйцэтгэх\n3.\tЭнд хийгдсэн туршилтын ажлуудтай холбоотой загварчлал, симмуляцийг хийж гүйцэтгэх зорилго тавьж байна.","abstract_eng":"Энэхүү төсөл нь лазерын богино пульс үүсгэх, “pump-probe” аргыг хөгжүүлэх,  түүнийг ашиглан гэрлийн үйлчлэлээр хатуу төлөвд явагдах хэт хурдан процессыг судлах, физик, хими, биологийн зарим судалгаанд хэрэглэх боломжийг нээх зорилтыг дэвшүүлж байна. \n\nЭнэ сэдэвт ажлын гол зорилго нь:\n\n1.\tӨндөр (140MHz) давталттай лазерын (10-20фс) фемтосекундын пульс үүсгэх\n2.\tФемтосекундын лазерын үүсгүүрийг ашиглан зарим (MnF2, RbMnF3 гэх мэт) кристаллд явагдах динамик Ян-Теллерийн үзэгдлийн судалгааг хийж гүйцэтгэх\n3.\tЭнд хийгдсэн туршилтын ажлуудтай холбоотой загварчлал, симмуляцийг хийж гүйцэтгэх зорилго тавьж байна.","start_date":"2019-05-31T16:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3732,"project_code":"P2019-3732","project_name":"Туул голын сав газар дэх газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт ба экогидрологийн үйл явцын харилцан хамаарлын судалгаа","project_name_eng":"Study on Relationship of Landcover Changes and Ecohydrological Processes of the Tuul River Basin","abstract_mn":"Туул голын сав газар нь Монгол Улсын хүн ам, хотжилт, хөдөө аж ахуй, аж үйлдвэрийн салбарын чухал бүс нутаг юм. Энд экогидрологийн иж бүрэн судалгааг одоогоор судлаагүй байна. Газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт нь гидрологийн системд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг. Тиймээс газар ашиглалт, газрын бүрхэвчийг судлах шаардлагатай бөгөөд энэхүү судалгаа нь Туул голын сав газрын газар ашиглалт болон газрын бүрхүүлийн өөрчлөлтийг судлах үнэлгээ өгөх цогц судалгаа юм.","abstract_eng":"The Tuul River Basin is an important area for population, urbanization, agriculture, and the industry of Mongolia. Here A comprehensive ecohydrological study has not been studied at this time. Therefore, it is important to study for land use and land cover changes are to the direct and indirect impacted on the hydrological system. This study is a comprehensive study to assess land use and land cover change across the Tuul River Basin.","start_date":"2020-01-01T00:00:00","end_date":"2020-12-24T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3607,"project_code":"P2018-3607","project_name":"Хүрээлэн буй орчин дахь олон цагирагт үнэрт нүүрсустөрөгчид: бохирдол, эх үүсвэр, хүний эрүүл мэндэд нөлөөлөх эрсдэл","project_name_eng":"Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in urban environment: occurrence, source apportionment and potential human health risk","abstract_mn":"Монгол орны томоохон хотуудад хүн амын төвлөрөл эрс нэмэгдэж, шигүү суурьших болсонтой холбоотой хүрээлэн буй орчны бохирдол ихсэж, олон төрлийн бохирдуулагчид янз бүрийн замаар орчинд ялгаран, тархаж байгаа хэдий ч анализын нөхцөл бололцоо, өртөг, боловсон хүчний дутагдалтай байдал зэрэг бэрхшээлтэй уялдан эдгээр хүрээлэн буй орчны бага агуулгатай дээжийн химийн шинжилгээ, түүнд суурилсан эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил олон улсын түвшнээс хол хоцорч  байна. Бид энэхүү төслөөр хот суурин газрын хөрс, агаарын тоосонцорт онцгой хортой олон цагирагт нэгдлүүдийн судалгааг хийж, голлох эх үүсвэрүүдийг тодорхойлох, хүн амын эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөллийн эрсдлийг үнэлэх, эрсдлээс зайлхийх боломжийг судлах зэрэг ажлуудыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Recent several decades, population in major cities of Mongolia have been increasing continuously and resulted environmental pollution. A huge amount of organic and inorganic pollutants are released to the environment from various anthropogenic sources in urban areas. Through the proposed research, we will perform first determination of the status and composition of 16 priority PAHs including highly carcinogenic dibenzopyrene in urban surface soils and atmospheric fine sized aerosols. Based on the results, main emission sources will be identified by PMF model and their relative contributions will be quantitatively using model calculations. Risk to human health and potable groundwater from leaching of carcinogenic PAHs from soil and aerosols will be evaluated.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3727,"project_code":"P2019-3727","project_name":"Агаар дахь тоосонцрын орон зайн тархалт болон хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх эрсдлийг хиймэл дагуулын мэдээ болон бодит ажиглалтын судалгаагаар харьцуулан тооцоолох нь","project_name_eng":"Estimating on spatial distribution and human health risk of atmospheric particulate matter assimilating satellite and in-situ observation data","abstract_mn":"Идэвхигүй дээжлэгч (Big Spring Number Eight)-ийг арга зүйн дагуу хийж, эх үүсвэрийн зонхилох салхины доод талд байршуулан, дээжний саванд хуримтлагдсан агаар мандлын тоосыг 2 сар тутамд авч лабораторийн шинжилгээгээр хими, физик шинж чанарыг тодорхойлно.\nЭх үүсвэрийн ойролцоох цэгүүдэд камерийг идэвхигүй дээжлэгчийн хамт байршуулна. Энэхүү үе шатанд Brinno MAC 200 хэмээх гадаад орчны хяналт шинжилгээнд зориулсан камерыг ашиглахаар төлөвлөж байна. \nЯпон улсын цаг уурын агентлаг (Japan Meteorological Agency)-аас  2014 оны 10 сард хөөргөсөн Himawari – 8 хиймэл дагуулын зургийг ашиглана. Уг хиймэл дагуул нь бодит цагийн мэдээг 10 минутын давтамжтайгаар дарж боловсруулалт хийж хадгалдаг. Төслийн хүрээнд 1 цагийн давтамжтай зургийг ашиглан үр дүн гарган авахаар төлөвлөж байна. Мөн хөрсний дээжийг шугаман аргаар, тодорхой орон зайн давтамжтайгаар авч бохирдлын үнэлгээ, байгаль орчны эрсдлийн үнэлгээг хийнэ.\nҮүний үндсэн дээр агаар бохирдуулагч тоосонцорын орон зайн тархалтыг тооцох ба хүний эрүүл мэндэд учирч болох эрсдлийг тогтооно.","abstract_eng":"after the Inactive samplers (Big Spring Number Eight) will be made according to the methodology and relevant fixtures, those will be placed at downwind sites of main pollution source. Windblown dust in the sampler’s bottles is going to be collected in interval with 2 months in order to determine the physical and chemical properties. At 3 sites near the pollution source, and a site of out of city, a total of 4 cameras will be set with inactive samplers, separately. For this stage, the Brinno MAC 200 designed for external monitoring and security is being planned in observation. Images from Himawari-8 satellite, which introduced by the Japan Meteorological Agency, launched in October 2014 will be utilized in dust distribution study. The satellites are designed to store real-time data for 10 minutes. According to the preliminary planning of this study, it is being projected to produce results using an hour image. In addition, soil samples will be taken to assess potential health and environmental risks along with linear sampling methods or regular spatial intervals. Based on these results which can be revealed in aforementioned methodologies, spatial and temporal distribution of ambient air PM and potential impact on human health will be determined.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2020-12-29T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1290,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3593,"project_code":"P2018-3593","project_name":"Зэрлэг амьтан ба бэлчээрийн малын тоо толгойн сүүлийн 50 жилийн хамаарал: Монгол орны бэлчээрийн малын тоо толгойн өсөлтөөр чоно, үнэг, болон бусад мэрэгч амьтны төлөв байдлыг загварчлах нь","project_name_eng":"LONG-TERM TRENDS IN LIVESTOCK AND WILDLIFE INTERACTIONS: LIVESTOCK NUMBERS TO PREDICT HUNTING OF WOLVES, FOXES, AND RODENTS IN MONGOLIAN RANGELANDS","abstract_mn":"Монголын тэгш өндөрлөгийг хэдэн мянган жилийн турш нүүдэлчид нүүдлийн мал аж ахуйн зорилгоор өнөөг хүртэл ашиглаж ирсэн байдаг. Энэхүү зах хязгааргүй уудам газар нутагт эх газрын хамгийн том зэрлэг туруутан амьтдын зүйлүүд болон зөвхөн энэ бүс нутагт тохиолдох буюу эндемик, дахин давтагдашгүй өвөрмөц зүйлийн олон янз байдал нүүдэлчдийн ахуйн соёлтой өнөөг хүртэл зэрэгцэн оршиж ирсэн. \nМонголд бэлчээрийн малыг сараал чоноос хамгаалах, мөн чоныг соёлын болон үслэг ангийн зорилгоор агнаж ирсэн байдаг. Монгол улсын аймаг тус бүрт 1930-аад оны үеэс эдийн засгийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх зорилгоор агнуурын байгууллагуудыг байгуулагдсан. Социалист систем задарч ардчилсан хувьсгал ялсан тэр үеэс улсын хэмжээгээр агнуурын үйл ажиллагаа зогссон байдаг. Сүүлийн хорь гаруй жилийн хугацаанд уул уурхай эрчимтэй хөгжиж, бэлчээрийн доройтол, зуд болон ган зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдлийн давтамж ихэссэн зэрэг нь Төв азийн тал хээрийн болон говь цөлийн экосистем, түүнд тархсан эндемик зэрлэг амьтны зүйлүүдийн амьдрах орчинд сөргөөр нөлөөлөх болсон. \nБидний энэхүү судалгаагаар бэлчээрийн малын тоо толгойн өсөлт нь агнуурын амьтдын элбэгшилд хэрхэн нөлөөлж болохыг өнгөрсөн тавин жилийн хугацаанд агнагдсан саарал чоно, шар үнэг, хярс болон бусад мэрэгч амьтны статистик мэдээнд тулгуурлан илэрхийлэх зорилготой.","abstract_eng":"Over the past thousands of years ago nomadic people using Mongolian plateau as pastureland. In this vast and boundless land, one of biggest population of terrestrial wild ungulate and other endemic and unique species diversity exists with nomadism until recent time.\nIn Mongolia, wolves are hunted for sport, profit, and to control predation on livestock. The hunting organizations were established to derive economic benefits from Mongolia’s large wildlife populations through commercial harvest started in each Mongolia’s Aimags around the 1930s. \nFollowing the collapse of the Soviet state, there are no longer official records. Last twenty years the mining facilities and overgrazing and frequency of dzud and drought are increasing this can be affecting wildlife habitat such as central Asian steppe and desert ecosystems which extraordinary in the world.\nOur aim was to examine how the livestock population numbers influence the wildlife population trend over the past 50 years using official hunting statistics, namely for wolfs, foxes, and rodents.","start_date":"2019-01-31T00:00:00","end_date":"2019-12-29T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3967,"project_code":"P2020-3967","project_name":"SU(3) тэгш хэм бүхий спиний системийн шахагдалт","project_name_eng":"SU(3) spin squeezing","abstract_mn":"Спин нь системийн цэвэр квант шинж чанарыг илэрхийлэх хэмжигдэхүүн юм. Тиймээс спин нь онолын болон туршлагын физикийн маш сонирхолтой судлагдахуун юм. Өнгөрсөн зууны сүүлээр 1/2 спиний шахагдалтын судалгаа эрчимтэй хийгдсэн бөгөөд спиний шахагдалтыг судласан ихэнх туршилтууд 1/2 спиний хувьд хийгдсэн байна. Сүүлийн жилүүдэд 1 спин буюу SU(3) тэгш хэмийн бүлэгт харгалзах квант системийн шахагдалт олны анхаарлыг татаж улмаар онолын болон туршилтын ажлууд эрчимтэй хийгдэж байна. SU(2) Ли бүлэгтэй харьцуулахад SU(3) Ли бүлэг нь олон генератортой, гурван түвшинт квант системийн тэгш хэмд харгалздаг учир түүний физик шинж чанар нь SU(2) -ийнхоос эрс ялгаатай байдаг. Спиний шахагдалтын нэг чухал хэрэглээ нь спин системийн эргэлтийн өнцгийг хэмжих өндөр нарийвчлалтай арга юм. Үүнээс гадна бусад хэрэглээг тоочвол: спектроскопи болон интерферометрийн хэмжилт (таталцлын долгионы хэмжилт), атомын цаг түүнчлэн квант мэдээлэл боловсруулах зэрэг болно.\nБидний энэ төслийн зорилго нь 1 спиний шахагдалтыг судлах явдал болно. Энэ зорилгын хүрээнд 1) спиний болон соронзон системүүдэд SU(3) Ли бүлэгийг хэрэглэх 2) SU(3) бүлгийн SU(2) дэд бүлгийг судлах 3) SU(3) тэгш хэмтэй гурван түвшинт квант системийн шахагдалтын параметрийг тооцоолох 4) нематик болон нематик бус төлвийн шахагдалтыг судлах зэрэг ажлуудыг хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Spin is a pure quantum mechanical property of the quantum systems. Therefore, it is of great interest from a theoretical as well as experimental point of view. Last half century, squeezing of the spin-1/2 system has been well studied and most of the experiments associated with the spin squeezing has been done in the case of spin-1/2. Over the last years, squeezed spin states of spin-1 systems with SU(3) symmetry also have drawn much attention, and indeed a plenty of theoretical and experimental efforts have been devoted. Unlike the SU(2) Lie group, there are 8 generators of the SU(3) Lie group which indicate completely different physics. One of the most known applications of the spin squeezing is the high precision measurement of rotation angle of a spin system. The importance of the squeezed states can be justified by its wide range of applications; for example high-precision spectroscopic and interferometric measurements (e.g. gravitational waves), atomic clocks and quantum information processing.\nOur purpose of the current project is to investigate the squeezing of the spin-1 systems. In doing so, we will study (i) the application of SU(3) Lie group to the spin-1 magnetic systems (ii) SU(2) subgroups of the SU(3) (iii) squeezing parameters of the three-level quantum system that has SU(3) symmetry (iv) squeezing of the nematic and non-nematic states.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-24T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1304,"project_code":"P2017-1304","project_name":"Мэдлэгийн цахим сангийн судалгаа","project_name_eng":"Research on Knowledge Base","abstract_mn":"Компьютерийн ухаан, хиймэл оюун ухаан, хэл шинжлэл, сэтгэхүйн (cognitive) ухаан болон инженерчлэл зэрэг олон шинжлэх ухааны уулзвар дээр байдаг компьютер хэл шинжлэлийн ухааны эхлэл өнгөрсөн зууны 50-иад оны үед тавигдаж энэ хугацаанд бүхэл бүтэн компьютер загвар, онол, арга зүй, тэдгээрт суурилсан програм хангамж бий болсон байна. Эдүгээ компьютер хэл шинжлэлийн судалгаа нь компьютерээр хүний хэлийг судалж, зүй тогтлыг нь илрүүлэх, улмаар хүн компьютертэй эх хэлээрээ харьцах, интернетийг эх хэлээрээ хэрэглэх, бусад хэлээр байгаа вэб баримтыг эх хэл рүүгээ шууд буулгаж ашиглах, машин орчуулга хийх, яриаг бичвэр, бичвэрийг яриа болгох зэрэг олон чиглэлээр эрчимтэй хөгжиж, улс үндэстэн бүр өөрийн хэл, оюуны баялагийг даяаршилын эринд авч үлдэх, хөгжүүлэх зорилгоор компьютер хэл шинжлэлийн судалгааны ололтыг боломжит бүхий л хэлбэрээр нь оновчтой нутагшуулах ажлыг хийж байна. Ялангуяа хөгжингүй орнууд дээрх асуудлыг тухайн хэлнийхээ хувьд үндсэндээ шийдвэрлээд олон хэлний зэрэгцүүлсэн судалгаанд шилжээд байна. \nХүн төрөлхтний мэдлэгийн ихэнх хэсэг нь бичвэр буюу текст хэлбэрт байдаг бөгөөд сүүлийн үеийн ихэнх бичвэр цахим хэлбэрт байна. Эдгээр бичвэрийг компьютерээр боловсруулан хүний хэлийг ойлгон боловсруулдаг системд авч ашиглахын тулд бичвэрээс янз бүрийн мэдлэг, мэдээллийг автоматаар гарган авах арга, мэдлэг хадсан бичвэр, мэдээллийг үүсгэх, хуваалцах технологиуд (text mining, knowledge extraction) ихээхэн судлагдаж байна. Одоо байгаа түүхий мэдээлэл бус мэдлэгт тулгуурласан дараа үеийн технологийг хөгжүүлэхээр өндөр хөгжилтэй орнууд ажиллаж эхлээд зарим хэсгээс хэрэглээнд гаргаж эхлээд байна. Энэ хугацаанд мэдлэгийн загварчлал, холбогдох стандарт, семантик хайлт болон бусад алгоритмын судалгааг эрчимтэй хийж байна. Үүний зэрэгцээ мэдлэгийн цахим сан үүсгэх, баяжуулах, бусад эх үүсвэрээс мэдлэг импортлох зэргийг олон хэлний орчинд судлах ажил анхаарлын төвд байна.\nИймээс Монгол хэлний материалын сан, үгийн утгазүйн сүлжээ, цаашлаад мэдлэгийн цахим санг үр дүнтэй, зардал  багатайгаар, чанартай үүсгэх нь нийгэм эдийн засаг, инновацийн чухал ач холбогдолтой асуудал болоод байна. Мөн ийм төрлийн мэдлэгийг автоматаар үүсгэх, хүний гараар хийсэн мэдлэгтэй харьцуулж үзэх,  ингэснээр хүний субьектив оролцоо хэр байгааг илэрхийлэх, хүний мэдлэгийг хэрхэн загварчлах  зэрэг ерөнхий суурь судалгаанууд нь дэлхий нийтээр сонирхон судалж байгаа сэдвүүд юм. \nТөслийн зорилго, зорилт:\t Мэдлэгийн цахим санг үүсгэх, баяжуулан тогтмол хөгжүүлэх арга зүйг судлах, Монгол хэлний материалын сан, мэдлэгийн цахим санг үүсгэж хэрэглээнд оруулахад төслийн гол зорилго оршино.","abstract_eng":null,"start_date":"2016-01-31T00:00:00","end_date":"2021-06-15T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":69,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3730,"project_code":"P2019-3730","project_name":"Цэгэн гэрэл үүсгэгч 3D дэлгэцийн нягтшил болон харагдах өнцгийг зэрэг сайжруулах","project_name_eng":"Enhance the resolution and viewing angle of Point Light Source 3D display","abstract_mn":"Тусгай зориулалтын нүдний шилгүйгээр 3D дүрсийг харуулдаг Цэгэн гэрэл үүсгэгч дэлгэцийн харагдах өнцөг болон нягтшил бага байдаг. Гурван хэмжээст Цэгэн гэрэл үүсгэгч дэлгэцийн харагдах өнцөг болон нягтшилыг зэрэг сайжруулсан арга одоогоор алга байна. \nЦэгэн гэрэл үүсгэгч дэлгэцийн нягтшил болон харагдах өнцгийг тус тусад нь ихэсгэсэн олон аргууд байдаг ч тэдгээр аргууд нь өртөг өндөртэй бөгөөд аль нэгийг нь сайжруулсан учраас энгийн хэрэглээнд нэвтэрч чадахгүй байна. Энэ нь хямд өртгөөр нягтшил болон харагдах өнцгийг зэрэг сайжруулах судалгаа дутагдаж байгааг харуулж байна.\nИймд Цэгэн гэрэл үүсгэгч дэлгэцийн гэрэл үүсгэгчээр бөмбөлөг гадаргуу дээр олон гэрэл үүсгэгчдийг байрлуулан нягтшил болон харагдах өнцгийг зэрэг сайжруулах шинэ дэвшилтэт арга тодорхойлох, шинэ аргыг турших түүнээс хямд өртгөөр энгийн хэрэглээнд нэвтрүүлэх боломжтой арга ашиглах зэрэг практик ач холбогдол оршино.","abstract_eng":"The limitation of the Point Light Source display (PLS) include those regarding the viewing angle and the resolution. There is currently no enhanced way of improving the viewing angle and resolution of the three dimensional PLS display.\nThere are many ways to enhance the resolution and viewing angle of the PLS display, but these methods are costly and can not be accessed in any way as they are improved. It shows that there is a lack of research to improve the density and viewing angle at a lower cost.\nTherefore, it is of practical importance to use multiple lights on the surface of the balloon to test the new methods to improve the PLS display and the viewing angle and resolution, and the test new methods and to introduce them to cost-effective means.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":190,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3629,"project_code":"P2018-3629","project_name":"Монгол адууны тамганы дүрсийг цахим системд бэлтгэх","project_name_eng":"Data Preparation for Mongolian Horse Brand Sign System","abstract_mn":"Адууны тамганы судалгаа Монгол судлалд төдийгүй тамганы дүрс нь монголчуудын хувьд өмчийн ялгааг харуулах баримт нотолгоо, мал сүрэг өсөх үржихийг соёрхох бэлгэ тэмдэг, монгол хүний удам, уг гарвалыг мөргөх тэмдэг, малын удмын сан бохирдох цус ойртохоос сэргийлэх, залуу малчид тамга сонгохдоо уламжлалаа хадгалах, айл гэрийн үүд өлзийтэй өгөөмөр баян байх бэлгэдэл болж ирсэн зэрэг ач холбогдолтой. \nМонгол соёлыг өнөө цагт уламжлуулан авч явахын тулд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судалгаа шинжилгээ хийхдээ салбар дундын хамаарлыг анхаарах арга технологийг хослуулан ашиглан зэрэг нь чухал юм. \nЭнэхүү төслийн ажлын үр дүнг монгол уламжлалт дүрс тэмдгийг судлах, малчид шинэ тамга сонгох боломж бүрдэх төдийгүй адууны тамгаар дамжуулан овог удам, угсаа гарвалаа таних боломж бүрдэхийн тулд цахим системийн зөв зохистой зохиомжлох хэрэгжүүлэх юм. \nҮр дүнд бий болсон өгөгдлийг судлаачид эрдэм шинжилгээ, сургалт судалгаанд ашиглах, малчид ахуй амьдралд хэрэглэх, түүнчлэн тамга нь Монгол барааны тэмдгийн нэг хэлбэр гэдгээр бусад барааны тэмдгийн нэгэн адил цахимжуулах, соёлын өвийг уламжлан дамжуулах, хууль сахиулах үйл ажиллагаанд ашиглах боломжтой, хүртээмжтэй байх олон төрлийн аппликейшн хөгжүүлэх үндэс суурь болно гэж үзэж байна. \nИймээс уг төслийн хүрээнд тамганы дүрсийг судалгааг монгол судлал талаас хийж, цахим хэлбэрт оруулахын мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүд тодорхойлох салбар дундын хэлбэртэйгээр хийх юм.","abstract_eng":"Horse sign(stamp) research is one of the important field of Mongolian studies. Nowadays information technology is growing very fast and connecting to other field of studies. In this project, we will design horse stamp registration system with correct values and meanings of the stamps in traditional and cultural viewpoints. Therefore, we have to collect stamp images from real nomadic environment and clarify their meaning, symbols, signs and usages according to their geographical and owners’ religions.\nIn future, user and researchers can use this system for doing research works, determine own traditional stamps.","start_date":"2018-12-26T00:00:00","end_date":"4038-09-25T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3945,"project_code":"P2020-3945","project_name":"Уртын дууны шүлэг болон аудионоос дүрс үүсгэн онцлогийг судлан ангилах судалгаа","project_name_eng":"Study of Mongolian Long-song features using image generation from poem and audio","abstract_mn":"Монгол судлалын хүрээнд уртын дууны төрөл зүйлийн онцлог, аялгуу, шүлэг,  дуулагдсан газар орны байдал зэрэг олон талаас нь нэлээд судлагдсаар ирсэн билээ. Монгол ардын уртын дууны судалгаа энэ салбарын дотоодын эрдэмтэд  болон Монголч гадаад эрдэмтдийн хувьд танил хэдий ч  дэлхий нийтэд  төдийлөн хөгжөөгүй, танил бус байна.  Өнөө цагт хиймэл оюуны хөгжлийг олон салбарт ашиглаж байгаа бөгөөд бичвэрээс дүрс үүсгэж харуулах, дуунаас дүрс үүсгэх, тэр байтугай дууны шүлгийн бичвэр, дуучны нэр гэх зэрэг мэдээллээс дууг үүсгэх судалгаанууд хэрэглээнд нэвтэрч байна. Тиймээс энэхүү салбар дундын судалгаагаар монгол уртын дууны онцлогийг судлах, ангилах зэрэгт бичвэр, аудионоос дүрс үүсгэн түүнийг дүрс ангилах үр дүнтэй аргуудаар ангилах зорилготой юм. Энэ чиглэлийн салбар дундын судалгаа Монголд өнөөг хүртэл хэрэгжиж байгаагүй. Тэгвэл энэ нь бидний хувьд энэ чиглэлийн салбар дундын судалгаа хөгжүүлэх алхмын эхлэл болно гэж бид  үзэж байна.\nБичвэр, аудио зэрэг нь бидэнд харагдах сонсогдох хэлбэр өөр ч, компьютерт битүүдийн цуваа тул түүнийг ямар хэлбэрт дүрслэх нь дурын хэрэг юм. \nОдоогоор бид төв халхын уртын дууны үгийн санг бүрдүүлээд байгаа бөгөөд түүнээс урлаг, утга зохиол талаас нь ангилсан байдлаар танилт хийх, мөн олон улсад уртын дууныхаа өвөрмөц онцлогийг харуулахын тулд  дэлхийн хэмжээнд танил болсон дууны сангуудтай харьцуулан судлах болно. Ингэснээр үр дүнг олон улсын сэтгүүлд хэвлүүлэх боломжтой болох юм.","abstract_eng":"Within the framework of Mongol studies, the features of the variety of long songs, melodies, poems, and the situation of the place where they were sung have been studied in many ways. The study of Mongolian folk songs is familiar to domestic and foreign scholars in this field, but it is not well developed in the world. Today, the development of artificial intelligence is used in many fields, and research is being done to create sound from text, to create image from sound, and even to create sound from information such as lyrics, singer's name, and so on. Therefore, this interdisciplinary study aims to study and classify the characteristics of Mongolian long songs by creating images from text and audio and classifying them by effective methods of image classification. Interdisciplinary research in this area has not yet been conducted in Mongolia. We believe that this will be the beginning of a step towards the development of cross-sectoral research in this area.\nText and audio are different from what we see and hear, but because computers are a sequencies of bits, it is possible to represent them as images..\nWe are currently compiling a vocabulary of long songs of the Central Khalkha, which will be classified in terms of art and literature, and will be compared with world-renowned vocabularies to show the uniqueness of our long songs. This will allow the results to be published in international journals.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-25T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4219,"project_code":"P2022-4219","project_name":"Цацрагийн шинжлэх ухаан, технологийн хүний нөөцийг хөгжүүлж электрон цацрагийн чадавхыг бэхжүүлэх","project_name_eng":"Developing Human Resources in Irradiation Science and Technology and Establishing Electron Beam Capacities","abstract_mn":"ХАА ба мал аж ахуй, хүрээлэн буй орчин ба усны нөөцийн менежмент, хүний эрүүл мэнд, уул уурхай, судалгааны реакторын технологи зэрэг цөмийн шинжлэх ухаан, технологийн хэрэглээ ихээхэн өсч байна. \n\nХэрэглээ өсөхийн хирээр өндөр ур чадвартай хүний нөөцийн асуудал нилээд хурцаар тавигдаж байна. Хүний нөөцийг дотооддоо бэлтгэхэд лабораторийн хүчин чадал, сүүлийн багаж төхөөрөмжөөр тоноглох, мөн эдгээрийг ашиглаж лабораторын дадлага, ажлыг хийж гүйцэтгэх зэрэг асуудлууд чухал болж болно. \n\nИх сургуулийн хэмжээнд сургалтын хөтөлбөрийг шинэчлэж байгаа хэдий ч сургалт, судалгаанд ашиглах суурь багаж төхөөрөмж (тухайлбал электроны хурдасгуур, нейтроны үүсгүүр) байдаггүйтэй холбоотойгоор хүний нөөцийг сайтар бэлтгэж чадахгүй байна.\n\nОлон улсын атомын энергийн агентлаг (ОУАЭА)-ийн дараах дэмжлэг маш чухал байна. Үүнд:\n-Хүний нөөцийг бэлтгэх стратеги\n-Мэдлэг, чадварын менежмент\n-Үндэсний хэмжээнд бий болсон мэдлэг, чадварыг хадгалах ба дамжуулах","abstract_eng":"In recent years, the applications of nuclear technology have increased in many fields of national importance for Mongolia, including (1) agriculture and livestock production; (2) environment and water resources management; (3) human health; (4) exploitation/mining of nuclear materials and management of radioactive resources; and (5) research reactor technology for isotope production and training. \n\nAs applications increase, the demand for skilled personnel in each field is growing, leading to a shortage of human resources, particularly in specialized nuclear fields. Developing a human resource base is becoming quite a challenging due to the lack of capacity and outdated laboratory equipment for academic purposes and the provision of hands-on training. \n\nThe national universities are making significant efforts in updating teaching curricula, especially in nuclear science and engineering, but there is still a gap between modern curricula at an international level and the one taught at our universities due to a lack of training equipment and laboratory facilities, especially base equipment such as irradiation source machines, e.g. electron beams and neutron beams. This is hampering development of adequately trained manpower in the nuclear field. \n\nThe IAEA's assistance is essential in the near and medium term (1) to formulate a strategy to develop human resources; (2) to manage expertise and knowledge; and (3) to reinforce the system for preserving national expertise in nuclear science and technology. The successful implementation of this proposal will contribute to the Government's efforts by strengthening the educational and training system, and supporting the scientific modernization process.","start_date":"2022-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4166,"project_code":"P2021-4166","project_name":"Морин хуурын найрал хөгжмийн технологийн хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Technology development of morinkhuur music orchestra","abstract_mn":"“Морин хуурын найрал хөгжмийн технологийн хөгжүүлэлт” хамтарсан төсөл нь Тайвань болон Монгол улсын хоёр их сургуулийн хамтран хэрэгжүүлэх төсөл бөгөөд Монголын талаас Монгол Улсын Их Сургууль, Тайвань талаас National Central University оролцож байгаа. Уг төслийн зорилго нь машин сургалт ашиглан хурууны хөдөлгөөн танилт бүхий морин хуурын виртуал найрал хөгжмийн компьютер-хүн харилцах ажиллах системийн судалгаа болон хөгжүүлэлт юм. Морин хуур нь Монголын үндэсний хоёр чавхдаст хөгжмийн зэмсэг юм. \nБид deep learning аргаар морин хуур тоглож байх үеийн гарын хөдөлгөөний таних, виртуал морин хуурын системтэй цогц систем хийхээр зорьж байгаа болно. Түүнчлэн, туршилтын загвар гарган гүйцэтгэлийн нарийвчлалыг сайжруулна. \nТайваний тал нь зүүдэг мэдрэгчгүйгээр хоёр гарын хөдөлгөөнд үндэслэн хуруу танилтын хэсгийг хөгжүүлнэ. Энэ аргачлал нь өөр объект болон бусал гарын хөдөлгөөн бүхий өөр хэрэглээнд тааруулан өөрчлөн хэрэглэх боломжтой санаа юм. Монголын тал нь MIDI өгөгдөл бэлтгэх, морин хуурын виртуал загвар хөгжүүлэх, морих хуур тоглох туршилтын загвар гаргах ажлын хийж гүйцэтгэнэ. Энэ нь дараа өөр төрлийн хөгжмийн зэмсгүүдийн хувьд өөрчлөн ашиглах боломжтой.","abstract_eng":"The joint project “Technology Development of Morin Khuur Music Orchestra” is proposed by two universities in Taiwan and Mongolia, National Central University, Taiwan (ROC), and National University of Mongolia, Mongolia. The aim of this project is a research and development of Human-computer interaction system with novel dynamic finger recognition system based on machine learning with virtual orchestra for Mongolian traditional instrument Morin khuur. The Morin khuur, also known as the horsehead fiddle, is a traditional Mongolian two-stringed instrument. Here we proposed a framework based on deep learning recognize both hand action when playing Morin khuur and to integrate into a virtual Morin khuur system. Also, we designed an experiment, hoping to complete the virtual Morin khuur system and increase the accuracy of performance.\nIn Taiwan side, the team will focus on developing applications for finger recognizing based on only two-hand without wearable sensor. This proposed idea can be then easily extended to many other applications where object and hand gestures can be changed. The Mongolian side will develop virtual model for Morin khuur and MIDI data and a prototype of morinkhuur playing robot.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-30T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1590,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Электроник Холбооны Инженерчлэлийн Тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4140,"project_code":"P2021-4140","project_name":"АРТЕСТ - Европын STEM аргаар хүмүүнлэгийн ухааны боловсролын хөтөлбөрийг сайжруулах","project_name_eng":"Enhancing education programmes in Arts and Humanities via European STEM methods and tools - ARTEST","abstract_mn":"Европын Холбооны санхүүжилттэй Дээд боловсролын салбарын чадамжийг дээшлүүлэх (CBHE) ERASMUS+ хөтөлбөрөөр хэрэгжүүлэх Enhancing education programmes in Arts and Humanities via European STEM methods and tools - ARTEST төсөлд Европын холбооны 5, Оросын 4, Монголын 3 их сургууль хамтран оролцож байна. \nТөсөл 3 жилийн хугацаанд хэрэгжих ба төслийн хүрээнд ХШУИС-ийн Электроник, Холбооны Инженерчлэлийн Тэнхим болон ШУС-ийн Антропологи, археологийн тэнхим хамтран E 02220201 Археологийн магистрын хөтөлбөрийг STEM аргаар сайжруулах юм. Төгсөгчдийг хөдөлмөрийн зах зээлийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн дижитал чадвартай мэргэжилтэн болгон бэлтгэх, үүний тулд хөтөлбөр дэх хичээлүүдийг өөрчлөх, нэмэгдүүлэх замаар хүмүүнлэгийн ухааны хөтөлбөрийг сайжруулахад төслийн гол зорилго оршиж байгаа болно.","abstract_eng":"The project is funded by the EU and will enhance Digital Humanities education in Russia and Mongolia with a focus on cultural heritage and 3D reconstructions. The lead university is the University of Cologne, Germany and the partner universities are from Russia (4), Mongolia (3), 2 universities in Greece, and one each in Cyprus and Italy.\nThe project aims to rethiking education in humanities in Russia and Mongolia in line with EU standards, research and practices to catch up with the latest trends of labour market and reinforce education in humanities by adopting digital methods of research and education. Proposal follows the idea that graduates with degrees in Arts and Humanities demonstrate high level of soft skills development (demanded by potential employers), however, may lack digital skills traditionally associated with STEM programmes. Current state of affars suggests the significance of harmonious development of both types of skills.","start_date":"2020-12-29T16:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":154,"sponsor_name":"Европийн Холбоо","performer_id":1590,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Электроник Холбооны Инженерчлэлийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4221,"project_code":"P2022-4221","project_name":"Энэтхэг ба Монголын хот суурин газрын уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй байдал, түүнд дасан зохицох байдал: сургалтын хөтөлбөр, чадавх, мэдээлэл харилцааны технологи ба оролцогч талууд ногоон-цэнхэр дэд бүтэц, байгальд суурилсан шийдлүүдийг дэмжих хамтын ажиллагаа - URGENT төсөл","project_name_eng":"Urban resilience and adaptation for India and Mongolia: curricula, capacity, ICT and stakeholder collaboration to support green & blue infrastructure and nature-based solutions – URGENT project","abstract_mn":"URGENT тусламжийн зорилго нь IN & MN (түнш орнууд - PC) -т тэсвэртэй, уур амьсгалд ээлтэй, амьдрах боломжтой хотуудын ногоон ба цэнхэр дэд бүтэц, байгальд суурилсан шийдлүүдийг (GBI & NBS) сурталчлах явдал юм.","abstract_eng":"The URGENT’s aim is to promote green & blue infrastructure and nature-based solutions (GBI & NBS) for resilient, climate-friendly, and liveable cities in India and Mongolia through ICT-enhanced tertiary education linked to labor markets & wider stakeholder circles.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-24T16:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1053,"project_code":"P2016-1053","project_name":"Монгол хэл ойлгохуй","project_name_eng":"Mongolian language understanding","abstract_mn":"Эх хэл ойлгох системийн гол бүрдүүлбэрүүдийг Монгол хэлний хувьд судалж, хөгжүүлнэ. Үүнд өгүүлбэрийг системийн дотоод илэрхийлэлд задлах үгийн сан, задлуур, дүрмүүд багтана. Асар их хүч хөдөлмөр ордог онтологи бүхий баялаг үгийн санг үүсгэх хамгийн дөхөм арга замыг боловсруулж туршина. Төслийн хүрээнд гарсан хэлний хөмрөг, хэрэгслүүд нь ахисан түвшний хичээлд хэрэглэх хэрэглэгдэхүүн болоод, дараагийн судалгааны ажлын үндэс суурь болно. Судалгааны дүнг дотоодын болон олон улсын хурал хуралд хэлэлцүүлж, хянан магадлагаатай олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлж, дотооддоо оюуны өмчийн мэдүүлэг гаргана.","abstract_eng":"The main components of the Natural Language Understanding, such as lexicon, parser, and grammar for Mongolian will be investigated and developed. The efficient method to build rich lexical semantic network for resource scarce languages will be studied and applied in Mongolian. Those resources and tools developed will be used in graduate courses and also for future researches. Research outcomes will be presented in local and international conferences. As a result, one peer-reviewed international journal paper will be published, and local patent will be applied.","start_date":"2015-12-14T00:00:00","end_date":"2017-02-24T16:00:00","sponsor_id":59,"sponsor_name":"АХБ-ны санхүүжилттэй \"Дээд боловсролын шинэчлэл\" төсөл","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3563,"project_code":"P2018-3563","project_name":"Цөмийн спектр","project_name_eng":"Nuclear spectrum","abstract_mn":"9Be цөмийн бүтцийг  8Be+n хоёр кластерийн эсвэл α+α+n гурван кластерийн систем шигээр загварчилан онолын тооцооллыг хийсээр ирсэн. 9Be цөмийн эхний өдөөгдсөн 1/2+ төлөв нь резонанс эсвэл виртуал шинж чанартай болох талаар онол болоод туршлагын физикчид удаан хугацааны турш нэгдсэн нэг дүгнэлтэнд хүрч чадахгүй байсан. 2016 онд бид  9Be цөмийн бүтцийг α+α+n гурван кластерийн  загвар болон комплекс скайлингийн арга (КСА) ашиглан фото-цөмийн урвалыг тооцоолох замаар тодорхойлсон. Гарган авсан үр дүнгүүд маань 9Be цөмийн эхний өдөөгдсөн 1/2+ төлөв нь 8Be+n гэсэн хоёр кластерийн бүтэцтэй виртуал төлөв болохыг харуулж байгаа бөгөөд фото-цөмийн урвалы огтлолын үр дүнд анализ хийснээр 8Be+n хоёр кластерийн босго энергийн орчимд байрлах пик цөмийн бүтцийн судалгаанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг тогтоосон. \nКСА-аар виртуал төлвийг шууд тодорхойлох боломжгүй. Хэдий тийм ч бид КСА-аар виртуал төлвийг тодорхойлох шинэ аргачлал боловсруулан, үр дүнг өндөр зэрэглэл бүхий олон улсын сэтгүүлд хэвлүүлсэн. КСА нь виртуал төлвийн  бүтцийн талаар цогц мэдээлэл гарган авахад хэрэглэгдэх чухал физик хэмжигдэхүүнүүд болох тасралтгүй төлвийн нягт (CLD), фазын шилжилт /өнцгийн/, сарнилын урт зэргийг тооцоолж чаддаг болохыг харуулсан. \nДараагийн алхам болгон энэ төслийн хүрээнд бид виртуал болон резонансын төлвүүдийн хоорондох ялгааг судлахыг зорьж байна. Энэ төслийн хүрээнд КСА-ийг ашиглан 9Be цөмийг 8Be+n хоёр кластерийн загвараар төлөөлүүлэн авч, фото-цөмийн огтлолыг онолоор тооцоолон виртуал төлвөөс урвалын огтлолд өгөх хувь хэмжээг тогтооно. 8Be голомт-кластерийг p- ба s-долгионы орбитал дээр орших валенс нейтрон тойрч хөдлөж буйгаар загварчилан онолын тооцоолол хийнэ. Цахилгаан диполын /E1/ шилжилтийг хоёр кластер оршин байх потенциалын гүнг өөрчилөх замаар тооцоолно. 8Be+n системийн хоёр кластер оршин байх потенциалын гүнг өөрчилөх замаар E1 шилжилтийг бодож виртуал болон резонанс төлвийн ялгааг нарийн тодорхойлно.","abstract_eng":"From theoretical studies, nuclear structure of this state of 9Be has been discussed from various points of view; 8Be+n cluster model, α+α+n three-body model, molecular orbit model of a valence neutron around two α-clusters and so on. There is a long-standing controversy whether the 1/2+ state is a resonant or a virtual state. Recently, we performed the calculations using an α+α+n three-body model together with the complex scaling method (CSM), which well reproduces the recently-observed photo-disintegration cross section. The results indicate that the 1/2+ state shows the virtual-state character of 8Be+n, which plays an шmportant role in formation of the peak structure above the 8Be+n threshold in the cross section.\nThe virtual state cannot be directly obtained as an isolated pole solution in the complex scaling method (CSM), because the scaling angle in the CSM cannot cover the position of the virtual state pole on the negative imaginary axis of the complex momentum plane. In our previous work, we proposed a new approach for the CSM to describe the virtual state. We showed that the CSM is also useful to distinguish a virtual state pole from the continuum using the continuum level density (CLD), the scattering phase shift, and the scattering length. In the next step, in the framework of this project we investigate the differences between behaviors of the virtual state and resonance in the photodisintegration cross sections. For this purpose, we apply the CSM to the two body model, 8Be+n, used in our previous calculation for 9Be, further to discuss how the two-body unbound state contributes to the photo-disintegration cross section of 9Be. This potential model well describes the p- and s-wave neutron motions around the 8Be quasi-cluster, which correspond to the ground and excited states of 9Be, respectively. We investigate the E1 transition strength causing the photo-disintegration by changing the potential strength in the two-body system. We precisely discuss that the origin of the peak of the E1 strength near the threshold in relation to the virtual and resonant states of the 8Be+n system.","start_date":"2018-12-10T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3944,"project_code":"P2020-3944","project_name":"Баруун Монголын Баян нуурын улиран хувьсал, хотгорын гарал үүсэл, уур амьсгалын холбоо","project_name_eng":"Evolution, depression origin and climatic relation of the Bayan Lake, Western Mongolia","abstract_mn":"Монголын тэгш өндөрлөг глобаль уур амьсгалын өөрчлөлтөнд ихээхэн нэрвэгдэж байгаа эмзэг байна. Сүүлийн 50 жилийн хугацаанд Монголын тэгш өндөрлөгт температур үлэмж нэмэгдсэн учраас жилийн хур тунадасын хэмжээ илт багасаж, хуурай дулаан болох хандлагатай болсон, байгалийн гамшиг (ган, зуд зэрэг) болох давтамж нэмэгдсэн зэрэг нь байгалийн экосистемийг илүү эмзэг, байгалийн гамшиг үүсэхэд амархан болоход хүргэж байгаа, тухайлан хаталт хуурайшилт илт түгээмэл байгаа нь эдийн засагт ихээхэн алдагдал үүсгэж, бүс нутгийн тогтвортой хөгжлийн уялдаа холбоог хангахад бэрхшээл бий болгож байгаа юм. Нөгөө талаар, усны нөөцийн хомсдол, усны хэрэглээ нэмэгдэж байгаа нь ихээхэн бэрхшээл бий болгохоор байна. Монголын тэгш өндөрлөгийн хэмжээнд гадаргын усны нөөцийн нэг томоохон хэсэг болсон нуурууд нэлээдгүй бий. Гэвч сүүлийн 10-аад жилийн судалгаа Монголын тэгш өндөрлөгийн бүх нуурын талбай багасаж, зарим нь бүр хатаж байгааг харуулж байна. Иймээс нийгэм, эдийн засгийн хөгжилтэй уялдуулан усны нөөц, хангамжид ихээхэн анхаарах хэрэгтэй. Одоогоор уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний нөлөөгөөр гол-нуурын системд хэрхэн өөрчлөлт орж байгааг нуурын улиран хувьсал, уур амьсгалын өөрчлөгдөж байгаа хугацаа, хур тунадасын улирлын өөрчлөгдөл үүсгэж байгаа явцын хувьсал, Зүүн Өмнөд Азийн орнуудын уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэгш өндөрлөгийн үзүүлж байгаа нөлөөлөл зэрэгтэй холбон авч үзэж судалж байна. \nБидний хийх судалгаа нь Монголын тэгш өндөрлөгийн нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг хангах үндэс суурь болсон экологийн орчны, ялангуяа усны судалгааны нэг хэсэг болох нуурын усанд анхаарал хандуулсан байх ба улмаар үндэстэн хоорондын тогтвортой хөгжлийг хангахад дэмжлэг үзүүлэх суурь судалгаа болгох зорилготой юм.","abstract_eng":"Mongolian plateau is great sensitive to global climate change. On the one hand, for nearly five decades, the Mongolian plateau temperature has increased significantly, while annual precipitation has decreased obviously, the warming and drying trend became apparent, and natural disasters took place frequently, all of which make the natural ecosystems more vulnerable and be easy to form natural disasters, among these disasters, the drought is especially obvious, thus, just as the saying goes―No disaster is not an adult year, it’s almost a basic truth and causes a great number of economic loss, and the regional sustainable development faces serious challenges. On the other hand, contradiction between water resource supply and demand is increasing obvious. There are lots of lakes on Mongolian plateau. They are the important components of the surface water cycle and the lifeline of maintaining the ecological environment and social development. Research indicates that almost all the lake areas\nof the Mongolian plateau has been shrinking, even dried  up for the past four  decades.\nAnd the lake water quality declined with heavy polluted, the yield of water decreased, ecosystem function of wetland degenerated heavily and the water resource was shortage from time to time, all of which become the key restriction factors of eco-environmental modification and economic and social development on Mongolian plateau. However, the native economic and social development must demand much water resource, which will make the contradiction between water resource supply and\ndemand more highlighted. \nThis research result is not only the contribution to our national demands but a shared achievement for the sustainable development of regional and the multinational areas. It is not only beneficial to protect sustained development of social economy on the regions of the Mongolian plateau, provide Basis for decision making for the construction of national ecological security barrier, but also be good for promoting the harmonious development of social economy of the surrounding areas.","start_date":"2021-01-10T00:00:00","end_date":"2021-12-25T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1416,"performer_name":"МУИС - Геологи, геофизикийн тэнхим, МУИС - Газарзүйн тэнхим, ШУА - Палеонтологийн хүрээлэн","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4245,"project_code":"P2022-4245","project_name":"\"Групп компанийн нэгтгэсэн санхүүгийн тайлагнал\"-д холбогдох асуудал","project_name_eng":"Issues related to Consolidated Financial Reporting of Group companies","abstract_mn":"Групп компанийн санхүүгийн нэгтгэсэн тайлагналд холбогдох асуудлуудыг нарийвчлан судалж СТОУС -д нийцүүлэн санхүүгийн мэдээллийг бэлтгэж толилуулах нь бизнесийн шийдвэр гаргалтанд чухал байдаг. Өөрөөр хэлбэл, толгой ба охин компаниас бүрдсэн бизнесийн нэгдлийг хэрхэн бүртгэх, нэгтгэлээс үүсэх синерги буюу гүүдвилийг хүлээн зөвшөөрч хэмжих, худалдан авалтын зардлыг үнэн зөв бүртгэж тайлагнах, группийн дотоод дахь ажил гүлйгээний нягтлан бодох бүртгэл, орлогын албан татварын бүртгэл, нэгтгэсэн санхүүгийн тайланг бэлтгэж толилуулах арга зүйн шинэчлэлийн асуудлыг  судлан гэрээт ажлын хүрээнд компанийн НББ-ийн бодлогын шинэчлэлд хувь нэмэр оруулах, бүртгэл, санхүүгийн ажилтнуудад таниулан мэдүүлэх үндсэн зорилготой ажил байсан.","abstract_eng":"It is important for business decision-making to prepare and present financial information in accordance with IFRS by examining the issues related to the Group's consolidated financial statements in detail. In other words, how to record a business combination consisting of a parent and a subsidiary, recognize and measure synergies or goodwill arising from the merger, accurately record and report acquisition costs, and prepare and present intra group business transactions, income tax records, and consolidated financial statements The main purpose of the contract was to study the issues of legal reform, to contribute to the reform of the company's accounting policy, and to inform the accounting and financial staff.","start_date":"2022-03-12T16:00:00","end_date":"2022-03-29T16:00:00","sponsor_id":1628,"sponsor_name":"Мобиком Корпораци ХХК","performer_id":1661,"performer_name":"МУИС. Бизнесийн сургууль. Дэд проф Д.Нямаа","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4153,"project_code":"P2021-4153","project_name":"Чадлын электроник ба үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and Development for Power electronics and Industrial automation","abstract_mn":"МУИС-д хэрэгжих “Микро электроник, тооцоолон бодох шинжлэх ухаан ба инженерийн боловсрол” (Microelectronics, computational science and engineering education) чиглэлийг Чадлын Электроник ба Үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа, хөгжүүлэлт гэсэн сэдвийн хүрээнд хийж гүйцэтгэнэ. Манай судалгааны ажил дараах 3-н хэсгээс бүрдэнэ. Үүнд:\n1. Инженерийн боловсролын судалгаа, хөгжүүлэлт, \n2. Чадлын электроникийн судалгаа хөгжүүлэлт\n3. Үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа хөгжүүлэлт","abstract_eng":"“Micro-electronics, computing science and engineering education” will be implemented by “Research and development for power electronics and industrial automation” project in the National university of Mongolia. The topic will be implemented by the three sub-research as follow:\n1. Research and development  for engineering education \n2. Research and Development for Power electronics\n3. Research and Development for industrial automation","start_date":"2015-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-29T00:00:00","sponsor_id":19,"sponsor_name":"БСШУЯ","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4255,"project_code":"P2022-4255","project_name":"Монгол улсын хүрээлэн буй орчны тогтвортой менежментэд Европын туршлагаас нэвтрүүлэх нь – ONE төсөл","project_name_eng":"European Orientation for Sustainable Environmental Management in Mongolia – ONE","abstract_mn":"Төслийн үндсэн зорилго нь Европын холбооны Ногоон хэлэлцээр, хүрээлэн буй орчны хэтийн төлөв, бодлого, менежментийг Монгол улсын дээд боловсролын системээр дамжуулан ирээдүйн боловсон хүчин болох залуу үеийнхэнд зааж, ойлгуулахад оршино.","abstract_eng":"Through its Green Deal, the EU brings forward innovative strategies and policies, transforming the EU to a climate-neutral, fair and prosperous society, with a competitive economy. Mongolia, being landlocked and squeezed by China & Russia, has a strategic objective to reach to the world through the third states. In doing so it is searching for a strategic partnership with the EU, recognizing it as a global centre of technology and innovation, as well as its most important trade partner after the two neighbouring countries. While the\nknowledge and understanding of EU institutions and best practices are becoming important competences, the relevant educational offer in Mongolia is still very limited.","start_date":"2022-03-31T00:00:00","end_date":"2025-03-30T16:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4236,"project_code":"P2022-4236","project_name":"Дээндийн нурууны Орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газрын менежментийн төлөвлөгөөг боловсруулах","project_name_eng":"Development of Deendin Nuruu Local Protected Area Management Plan","abstract_mn":"Байгаль орчин аялал жуулчлалын сайдын 2021 оны А-16 дугаар тушаалаар батлагдсан \"Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн менежментийн төлөвлөлтийн арга зүйг батлах журам\"-ын дагуу Дээдндийн нурууны орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газар нутгийн менежментийн төлөвлөгөө боловсруулна. Үүний тулд тус тусгай хамгаалалттай газар нутгийн одоогийн төлөв байдал, цаашдын өөрчлөлтийн чиг хандлагад талуудын оролцоотой дүн шинжилгээ хийж, хамгаалалттай нутгийг алсын хараа, хамгаалах үнэт зүйлсийг тодорхойлж, тэдгээрт учирч буй аюул дарамтыг тодорхойлно. Цуглуулсан мэдээлэлд тулгуурлан Дээндийн нурууны орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газар нутгийн менежментийн төлөвлөгөөг боловсруулна.","abstract_eng":"Develop a local protected area management plan for the Deendiin Nuruu in accordance with the \"Regulations on Special Protected Area Management Planning Methodology\" approved by the Minister of Environment and Tourism. To this end, a participatory analysis of the current state of the protected area and future trends will be conducted, the vision and protection values ​​of the protected area will be identified, and the threats to them will be identified. Based on the information collected, a management plan for the Deendiin Nuruu local protected area will be developed.","start_date":"2022-03-03T00:00:00","end_date":"2022-08-07T16:00:00","sponsor_id":1651,"sponsor_name":"Нийслэлийн байгаль орчны газар","performer_id":1604,"performer_name":"МУИС, Хүрээлэн буй орчин,Ойн инженерчлэлийн тэхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4263,"project_code":"P2022-4263","project_name":"Нарны фото цахилгаан үүсгүүртэй ухаалаг худгийн систем","project_name_eng":"Smart well system with solar PV source","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд манай оронд ухаалыг худгийн системыг нийслэл, аймаг сумын төвүүд дэх худгуудад өргөн суурилуулах болсон. Гэвч эрчим хүчний системд холбогдоогүй хөдөө орон нутаг, сум, багийн төвүүдийн худгуудад ухаалаг худгийн систем нэвтрүүлэхэд хүндрэлтэй хэвээр байна. Тиймээс цахилгаан сүлжээнд холбогдоогүй газарт нарны фото цахилгаан үүсгүүртэй ухаалаг худгийн систем нэвтрүүлэхтэй холбоотой гарч болзошгүй хүндрэлүүдийг судалж, шийдэл гаргахын тулд дараах судалгаа хөгжүүлэлтийн ажлуудыг энэ төслийн хүрээнд хийхээр төлөвлөсөн:\n1.\tНарны энергийн нөөцийн судалгаа ба эрчим хүчний зарцуулалтын судалгаа\na)\tУхаалаг худаг суурилуулж, турших байршилд нарны энергийн нөөцийг үнэлэх\nb)\tХудгийн нийт цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээг тооцох\nc)\tЦахилгааны хоногийн зарцуулалтад үндэслэн нарны фото цахилгаан үүсгүүрийн чадлыг тооцох\n\n2.\tУхаалаг худгийн систем бүтээх\na)\tУхаалаг худгийн програм хангамжийг хөгжүүлэх\nb)\tУхаалаг худгийн системийг загвачрлах, бүтээх\nc)\tУхаалаг худгийн ус цэнэглэх картны ашиглалтыг хялбарчлах, хөгжүүлэх","abstract_eng":"In recent years, smart well systems have been widely installed in the capital city Ulaanbaatar and, province and soum centers with power electric system. However, it is still difficult to implement the smart well systems in rural areas, soum and bag centers which are not connected to the power system. Therefore, the following research and development activities are planned to be carried out within the framework of this project in order to study and solve possible problems related to the introduction of smart well systems with solar photovoltaic generators in places not connected to the electricity grid:\n\n1. Research of solar energy resource  and energy consumption of smart well system \na) Assess solar energy resources at the location of smart wells installed and tested\nb) Calculate the total electricity consumption of the well\nc) Calculate the capacity of a solar photovoltaic generator based on the daily electricity consumption\n\n2. Design and configurate a smart well system\na) Development of smart well software\nb) Design and construction of smart well systems\nc) Facilitate and develop the use of smart well water recharge cards","start_date":"2022-04-17T16:00:00","end_date":"2022-05-14T16:00:00","sponsor_id":1672,"sponsor_name":"Гүехэн далай","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4214,"project_code":"P2021-4214","project_name":"Харилцаа холбооны зориулалтаар ашиглах, эрчим хүчний хэмнэлттэй сайтын барилгын судалгаа хөгжүүлэлт","project_name_eng":"R&D of energy efficient site-building solutions for telecommunications station","abstract_mn":"ЗОРИЛГО: Алслагдсан бүс нутагт, машин техник хүрч очих боломж хязгаарлагдмал цэгт баригдах сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүртэй сайтын байранд зориулж эрчим хүчний хэмнэлттэй шийдлийн санал буюу дулааны алдагдалгүй, төсөвт өртөгт хэмнэлттэй, тээвэрлэхэд хялбар, угсрахад  машин механизмын оролцоо багатай, барилгын материалын дотоодын нөөц бололцоонд тулгуурласан, пассив технологийн барилгын зураг төслийн шийдэл боловсруулна. \nАРГА ЗҮЙ: Эрчим хүчний хэмнэлттэй шийдлийг зохиомжлохдоо Пассив барилгын арга зарчмыг ашиглан, Пассив барилгын төлөвлөлтийн багц (цаашид PHPP гэх) болон IDA Дотоод орчны бичил уур амьсгал ба Эрчим хүч (цаашид IDA-ICE) гэх программууд дээр 2 төрлийн шийдлийн зохиомжийн үзүүлэлтүүдийг тооцоолол хийж,  цонхтой болон цонхгүй хувилбараар нийт 3 төрлийн тооцоо, симуляцийг гүйцэтгэн, дүн шинжилгээ хийнэ. \nШИЙДЛИЙН ЗОХИОМЖ: Шийдлийн зохиомжийг дараах нөхцлийг харгалзан үзэж боловсруулсан:\n1.\tАль болох урьдчилан бэлтгэсэн хийц, бүтээцийг зөөж тээвэрлэх боломжтой байх,\n2.\tТехникийн өрөө байрлах уулын орой, өндөрлөг газар өөд барилгын материалыг хамгийн бага хүн хүчээр зөөвөрлөх боломжтой байх,\n3.\tХүнд машин механизмийн оролцоо багатай, хурдан хугацаанд угсрах боломжтой байх, \n4.\tАшиглагдах барилгын материал нь дотоодын зах зээлд олдоцтой байх,\n5.\tПассив барилгын технологи, арга зарчмыг оновчтой ашигласан байх, \n6.\tДулаан алдагдал багатай, халаалт хөргөлтийн төхөөрөмж тавих боломж хязгаарлагдмал байдгийг бодолцон үзсэн байх,\n7.\tМонгол улсын өнөөгийн барилгын дулаан хамгаалалтын норм дүрмийг бүрэн дүүрэн хангасан байх. \n\nХалаалтын эрчим хүчний хэрэгцээг хамгийн өндөр утгаар нь авч үзвэл, Евроблок өрөгт бүтээцтэй, болон сэндвич хавтантай карказан бүтээцтэй хоёр шийдлүүд нь дунджаар 83.5 кВт.ц/м2жил-н халаалтын эрчим хүчний хувийн хэрэгцээтэй гарч буй нь арктикийн хүйтэн бүсчлэлд хамаарах Монголд баригдах тус шийдэл нь сэрүүн бүсчлэлд хамаарах Германы уур амьсгалд суурилсан Пассив барилгын стандартаас 5.5 дахин өндөр, харин Монгол улсын стандартаас 3 дахин бага болохыг үзүүлж байна.\n\nАль ч программуудад хоёр шийдлийн халаалтын эрчим хүчний хэрэгцээнүүд нь хоорондоо ойролцоо гарч буй нь эдгээр шийдлүүдийн материалууд ялгаатай боловч дулаан техникийн хувьд ойролцоо шинж чанартайг харуулж байна. Шийдлийг сонгохдоо материалын үнэ өртөг, хүн хүчний нөөц, барилга угсралтын төвөгшилт зэрэг бусад хүчин зүйлсийг харгалзан үзнэ үү.\n\nХалаалтын ачааллын тухайд дотор агаарын температурын халаалтын улирлын тооцооны утгыг 5°С-р авч үзэхэд 500Вт-н халаагуур шаардлагатай гарч байсан. Мөн сайтын байранд байрлах төхөөрөмжүүдээс ялгарах дулаан, болон төхөөрөмжүүдийг ажиллагаанд доголдол учруулахгүй байлгах хэмжээний тооцооны температур зэргийн бодит өгөгдлийг харгалзан нарийвчилсан тооцооны утгууд өөрчлөгдөх болно.","abstract_eng":"OBJECTIVE: To offer an energy-efficient solution for a site building with a renewable energy source to be built in a remote area with limited access to machinery, no heat loss, cost-effective, easy to transport, low machine involvement, based on domestic resources of construction materials, Develop passive technology construction design solutions.\nMETHODOLOGY: The Passive Construction Principle is used to design energy-efficient solutions by calculating the design parameters of two types of solutions in the Passive Building Planning Package (PHPP) and IDA Indoor Microclimate and Energy (hereinafter IDA-ICE). Performs and analyzes a total of 3 types of calculations and simulations with and without windows.\nSOLUTION DESIGN: The solution design was developed with the following conditions:\n1. To be able to transport prefabricated structures as much as possible,\n2. To be able to transport construction materials with minimal effort to the top of the mountain where the technical room is located,\n3. Ability to assemble quickly with minimal involvement of heavy machinery,\n4. The construction materials used should be available in the domestic market.\n5. Proper use of passive construction technology and methods,\n6. Considering the low heat loss and limited access to heating and cooling equipment,\n7. Fully comply with the current building thermal protection norms and regulations of Mongolia.\nIn terms of heating energy needs in the highest sense, the two solutions, with a MAK Euroblock masonry structure and a sandwich panel frame structure, have an average heating energy consumption of 83.5 kWh/m2/a. Our solution will perform three times lower than the Mongolian national standard.","start_date":"2021-05-09T00:00:00","end_date":"2022-07-06T16:00:00","sponsor_id":1628,"sponsor_name":"Мобиком Корпораци ХХК","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4270,"project_code":"P2022-4270","project_name":"Монгол хэлний үгсийн санд үгзүйн анализ хийх","project_name_eng":"Morphology analysis for Mongolian dictionary","abstract_mn":"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.","abstract_eng":"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.","start_date":"2022-05-05T04:31:56.407","end_date":"2022-06-05T04:31:56.407","sponsor_id":1642,"sponsor_name":"Японы ахисан түвшний судалгааны сан JSPS","performer_id":1273,"performer_name":"Asian development bank","funding_type_id":16,"funding_type":"туршилт","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4276,"project_code":"P2022-4276","project_name":"Жүдо бөхийн тамирчдын гүйцэтгэлд дүн шинжилгээ хийх нь","project_name_eng":"Data analysis for judoka performance","abstract_mn":"Олимпийн спортуудаас манай улсад эрчимтэй хөгжиж, дэлхийн түвшинд хүрсэн цөөхөн спортын нэг нь Жүдо бөх билээ. Өдгөө Монгол улсын жүдо бөхийн тамирчид Олимпоос нийт 1 алт, 5 мөнгө, 6 хүрэл медаль хүртээд байна. Энэхүү амжилтыг тогтвортой байлгах, нэмэгдүүлэхийн тулд тамирчдын сэтгэл зүйн бэлтгэл шаардлага зайлшгүй бий болдог. Хэрэглээний сэтгэл судлалын хүрээлэн, Монголын жүдо бөхийн холбооны хамтын ажиллагааны гэрээний хүрээнд Хэрэглээний сэтгэл судлалын хүрээлэн нь жүдо бөхийн тамирчдын сэтгэл зүйн бэлтгэлжилтийг хариуцан ажилладаг. Тамирчдын гүйцэтгэлийг бүрэн өгөгдөл дээр зөв аргачлалаар үнэлэх нь тамирчид, дасгалжуулагч, сэтгэл зүйч нарт өөрийн болон өрсөлдөгч тамирчны үр дүнг таамгаар бус бодитоор үнэлэх, харьцуулах, цаашлаад тамирчдын сул болон давуу талыг олж харахад туслах юм. \nЭнэхүү төслөөр тамирчдын гүйцэтгэлийн өгөгдлийг judodata.com сайтаас цуглуулж, цуглуулсан өгөгдлийг боловсруулсан тамирчдын гүйцэтгэлд дүн шинжилгээ хийж, тамирчдын гүйцэтгэлийг тоон үнэлгээгээр гарган, тамирчдын ижил төстэй байдал, сул болон давуу талуудыг олж харах боломжийг олгох тоон өгөгдлүүдийг гаргаж өгнө.","abstract_eng":"In this study we perform data analysis for judoka performance. Specifically, in this project, we collect athlete performance data from judodata.com, analyze the performance of athletes who have processed the collected data, and provide a quantitative assessment of athlete performance and  quantitative data to identify athletes' similarities, weaknesses, and strengths.","start_date":"2021-09-29T00:00:00","end_date":"2022-11-29T16:00:00","sponsor_id":1405,"sponsor_name":"Хэрэглээний сэтгэл судлалын хүрээлэн","performer_id":1294,"performer_name":"МУИС, Мэдээлэл Компьютерийн Ухааны тэнхим","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4222,"project_code":"P2022-4222","project_name":"Дижитал МУИС түүчээ төсөл","project_name_eng":"Digital NUM pilot project","abstract_mn":"Энэ төслөөр Монгол улсын их сургуулийн ялгамжит өгөгдлийг нэгтгэх технологийг нэвтрүүлснээр их өгөгдлийн менежментийг асуудлыг шийдвэрлэж ахисан түвшний бизнес-бизнес, бизнес-үйлчлүүлэгчийн шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд хэрэглэх мэдлэгийн цахим сан үүсгэх, түүнд хандах програм хангамжийн системийг нутагшуулан хөгжүүлэх, жишиг бүтээгдэхүүн хөгжүүлэх зорилготой.","abstract_eng":"The project aims to solve the problem of big data management by introducing diverse data integration technology at the National University of Mongolia, creating a knowledge graph for advanced business-to-business new products and services, localizing the software system, and developing a case study product.","start_date":"2020-10-28T00:00:00","end_date":"2022-06-14T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4181,"project_code":"P2021-4181","project_name":"Монгол орны бэлчээрийн биологийн олон янз байдлын судалгаа","project_name_eng":"Biodiversity survey of grasslands in Mongolia","abstract_mn":"Монгол оронд 630 зүйлийн мөөг, 2234 зүйлийн замаг, 1067 зүйлийн хаг, 580 зүйлийн хөвд, 3131 зүйлийн гуурст дээд ургамал бүртгэгдээд байна (ШУА-ийн Ботаникийн хүрээлэнгийн тайлан, 2019). Нугаламт амьтдын зүйлийн бүрэлдэхүүнийг танилцуулбал, 79 зүйлийн загас, 6 зүйлийн хоёр нутагтан, 23 зүйлийн мөлхөгч, 513 зүйлийн шувуу, 140 зүйлийн хөхтөн амьтан байна (Гомбобаатар нар, 2019). Нэг зүйл ургамал дангаараа оршин тогнодоггүй бөгөөд тухайн олон зүйл ургамал тухайн орчин нөхцөлд тохирсон ургамал бүлгэмдлийг түүхэн хугацааны турш бий болгодог. Хэдий чинээ олон янзын ургамал бүлгэмдэл байна, түүнийг дагаад төдий чинээ олон тооны бичил биетэн (мөөг, бактери), шавьж, бусад амьтад оршин тогтнодог. Монгол орны 1/1.5 саятын хэмжээст ургамалжлын зурагт (1976 он) 6 бүс, бүслүүрт тархах 98 ургамал бүлгэмдлийг ялгажээ. Иймд биологийн олон янз байдлыг зөвхөн зүйлийн тоогоор биш ургамал бүлгэмдэл (түүн дотроо бүлгэмдлийн зүйлийн олон янз байдал), экосистемийн олон янз байдлаар илэрхийлэх нь зүйтэй. \n(1) Ургамлын төрөл зүйл, ургамлын бүлгэмдлийг судлах.\n(2) Зорилтот шавьжны ангилал зүй, ялангуяа Солонгос болон/эсвэл Монголд ховордсон шавьжны судалгаа\n(3) Шавжийг тодорхойлох, хатаадас бэлдэх, хадгалах\n(4) Тал хээр, ойт хээрийн экосистем дэх шавьжны зүйлийн бүрдэлийн судалгаа","abstract_eng":"Mongolia’s relatively intact ecosystems support a number species that are now endangered or extinct in neighboring countries such as China, Russia, Republic of Korea, and Japan. These include several species of cranes, some beetles, grasshoppers etc. The number of species in Mongolia and knowledge on their distribution and status has both grown in the last decades, with the known number of vascular plants increasing by about 130 species between 1998 and 2008, and over 170 species of insects discovered between 1995 and 2008 (MNET 2009, Chimed-Ochir et al 2010). According to Mongolia’s Fourth National Report on implementation of the Convention on Biological Diversity (CBD), Mongolia is home of more than 13,000 species of insect, more than 3,200 species of vascular plants, 76 species of fish, six species of amphibians, 21species of reptiles, 472 species of birds, and 138 species of mammals (MNET 2009). However, biodiversity is declining in both numbers and species; habitats and ecosystems are degrading from year to year. Particularly, human-induced factors such as urbanization, settlements, livestock husbandry and agricultural farming have become the main causes of biodiversity loss and ecosystem destruction of habitats. A number of projects were implemented in the field of biodiversity conservation under the international or national funding agencies. Within this framework, a wide variety of efforts have been organized, including seminars, training workshops in order to improve knowledge dissemination, awareness raising and capacity building activities for environmental management and protection.\n(1) Investigation of plant species and vegetation communities.\n(2) Investigation of target insect taxa, especially those endangered in Korea and/or Mongolia \n(3) Identification and preservation of insect specimens\n(4) Study of insect communities in the steppe and forest-steppe ecosystems","start_date":"2022-05-04T00:00:00","end_date":"2023-11-29T15:00:00","sponsor_id":71,"sponsor_name":"Солонгосын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэн","performer_id":1202,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Ойн генетик, экофизиологийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3549,"project_code":"P2018-3549","project_name":"Биологийн ашигт нөөцийн үржүүлэг ба доройтсон газрын нөхөн сэргээлт","project_name_eng":"Research Project for the Restoration of Degraded Grasslands in Mongolia and Mass Production of Useful Biological Resources in Mongolia","abstract_mn":"Судалгааны зорилго, зорилт\nМонгол-Солонгосын хамтарсан Биологийн олон янз байдлын судалгааны төв болон Экологийн урт хугацааны судалгааны төвийг Ойн сургалт, судалгааны төвд байгуулах\nБиологийн ашигт нөөцийн үржүүлэг ба доройтсон газрын нөхөн сэргээлтэнд ашиглах ургамлын зүйлийг сонгох, тэдгээрийг их хэмжээгээр үржүүлэх\nСудалгааны чиглэл\nБэлчээрийн нөхөн сэргээх, ганд тэсвэртэй ургамлын зүйлийг сонгох\nУргамлын зүйлийг сонгох экологи, физиологи, генетизийн туршилт судалгаа\nҮрийн дээж болон үрийн чанарын судалгаа\nАшигт ургамлыг сонгох тэдгээрийг үржүүлэх\nУргамлын зүйлийг сонгох туршилт\nМонгол-Солонгосын хамтарсан Биологийн олон янз байдлын судалгааны төвийн үйл ажиллагааг тогтмол явуулах","abstract_eng":"OBJECTIVES OF THE PROJECT\n(1) To efficiently utilize the previously established Korea-Mongolia Biodiversity Research Cooperation Center and Long Term Ecological Research Station at the Forest Research and Training Center \n(2) To establish pilot testing of selected plant species with purpose of restoration of grasslands in Mongolia; and\n(3) To develop mass production and quality control technologies of biological resources \nTHE RESEARCH CONTENTS\n(1) Investigation and selection of drought resistant candidate species for successful restoration of grasslands\n(2) Ecological, physiological, genetic studies of selected species\n(3) Securing seed materials and their quality test\n(4) Selection of useful species for mass production\n(5) Test Cultivation of the selected species\n(6) Management and efficient utilization of the Korea-Mongolia Biodiversity Research Cooperation Center","start_date":"2019-04-30T00:00:00","end_date":"2019-09-18T15:00:00","sponsor_id":71,"sponsor_name":"Солонгосын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэн","performer_id":1202,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Ойн генетик, экофизиологийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1248,"project_code":"P2016-1248","project_name":"Цөлжилттэй тэмцэх агро-ойн зохимжит хувилбарыг боловсруулах","project_name_eng":"Development of an optimal agroforestry guideline for the prevention of desertification in Mongolia","abstract_mn":"Төслийн үндсэн зорилго: Хэд зүйлийн хөдөө аж ахуйн таримал болон модлог ургамлуудыг хослуулан тарималжуулж тэдгээрийн усны ашиглалт, бүтээгдэхүүнт чанар, ус ашиглах үр ашиг, зэрэг биологийн болон физиологийн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлох замаар хөдөө аж ахуй-ойн аж ахуйн хамгийн зохимжит хувилбарыг илрүүлэн тогтооход оршино. Үндсэн зорилгыг биелүүлэхийн тулд дараах зорилтуудыг тавьж ажиллана: 1) Хувилбар тус бүр дахь ургамлуудын усны болон нүүрстөрөгчийн балансийг тогтоох, 2) хувилбар тус бүр дахь ургамлуудын ус ашиглах үр ашгийг тогтоох, 3) улирлын чанартай хуурайшилт бүхий бүс нутгийн усны болон нүүрстөрөгчийн балансийг үнэлэн тогтоох, 4) Хувилбар тус бүрийн цөлжилтийн явцад нөлөөлөх нөлөөллийг илрүүлэн тооцох болно.\nТөсөл хэрэгжүүлснээр гарах үр дүн: Судалгааны дүнд Монгол улсад хөдөө аж ахуй-ойн аж ахуйн хамгийн зохимжит хувилбарыг илрүүлэн тогтоож цөлжилтөөс хамгаалах аргачлал гаргана. Аргачлалыг хөдөө аж ахуйн болон ойн аж ахуйн чиглэлийн боловсрол олгоход, бодлого боловсруулахад, төрийн албан хаагчид, газар тарилан эрхлэгч нарт ямар хувилбараар таримлуудыг тодорхой усны горимын нөхцөлд хослуулан тарималжуулж усыг хамгийн зохистой ашиглах, бага хэмжээний нүүрстөрөгчийг ялгаруулж уур амьсгалын өөрчлөлт болон цөлжилттэй тэмцэхэд ашиглаж болох талаар мэдээлэл өгөх баримт бичиг болно. Мөн нүүрстөрөгчийн зах зээлд тодорхой эдийн засгийн ашиг олох боломжийг нээж өгнө.","abstract_eng":"The main objective of the study is to develop an optimal guideline for agroforestry, which will provide the amount of water use, productivity and water use efficiency for each combination of crop and tree species under different water regime. To achieve the main objective, there are four specific objectives 1) to evaluate the water and carbon balance for each combination of species under each water regime, 2) to calculate the water use efficiency for each species and for each combination, 3) to evaluate the seasonality of water and carbon balance for areas under seasonal drought, and 4) to evaluate the desertification prevention effect of each combination of species.\nThree crops species (wheat, barley, corn) and five tree species (Tamarix ramosissima Ldb, Ulmus pumila L, Populus sibirica Horth ex Tausch, Armenica sibirica (L.) Lam, Caragana arborescens Lam.), therefore, 15 different combinations of crop and tree will be planted under 4 different precipitation regime (100, 200, 300, 400 mm yr-1).\n- Leaf- level transpiration and photosynthesis will be measured with Li-Cor 6400.\n- At the end of growing season, the entire crop will be harvested for biomass measurement.  For tree species, allometric equations, which will be developed in the same nursery, will be used to calculate biomass increment for individual tree. \n- Water balance and carbon balance will be evaluated using mass balance equation. Then, water use efficiency of each species and combinations will be calculated by dividing total carbon assimilation or biomass increment with total transpiration of species or combination sum.","start_date":"2012-05-17T15:00:00","end_date":"2015-09-18T00:00:00","sponsor_id":19,"sponsor_name":"БСШУЯ","performer_id":26,"performer_name":"Биологи, биотехнологийн сургууль, Ой судлалын тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3924,"project_code":"P2020-3924","project_name":"МУИС-ийн дэргэд Монгол-Солонгосын Хамтарсан Биологийн Олон Янз Байдлын Судалгааны Төв байгуулах","project_name_eng":"Biodiversity Research Program and Establishment of Mongolia-Korea Biodiversity Research Cooperation Center” at the National University of Mongolia","abstract_mn":"Одоогийн ШУС-ийн Биологийн тэнхим, хуучнаар Биологи, биотехнологийн сургууль нь БНСУ-ын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэнтэй 2011 онд Харилцан Ойлголцлын Санамж Бичигт гарын үсэг зурсанаас эхлэн нягт хамтын ажиллагааг өрнүүлэн ажиллаж байна. \nХамтын ажиллагааны хүрээнд хоёр талууд хамтарсан судалгааг явуулж улмаар туршлага судлах, харилцан мэдээлэл солилцох, залуу судлаачдыг дэмжих, харилцан ажилтан солилцох, хамтарсан хурал зохион байгуулах, МУИС-ийн дэргэд хамтарсан судалгааны төв болох урт хугацааны судалгааны хээрийн лабораторийг байгуулах зэрэг талууд дээр хамтран ажиллаж байна.\nУлмаар 2012 оны 6 сард Улаанбаатар хотноо БОЯБ-ын хамтарсан судалгаа хэрэгжүүлэх зорилгоор Зөвшилцлийн гэрээг байгуулж МУИС-ийн дэргэд Хамтарсан судалгааны төв байгуулах, хамтарсан судалгааны санхүүжилтийн асуудлыг шийдвэрлэн 2013-2016 онуудад хэрэгжүүлэх тохиролцов.","abstract_eng":"Department of Biology, School of Arts and Sciences (previously named as the School of Biology and Biotechnology), National University of Mongolia (for further as DB-NUM), has collaborated closely with the National Institute of Biological Resources, Ministry of Environment of the Republic of Korea (for further as NIBR), since 2011 in accordance with the signed Memorandum of Understandings (MOU). The agreement recognized the importance of cooperation on biodiversity conservation based on the principles of mutual respect and reciprocal benefits, and allowed researchers and faculty members of both Institutions to share knowledge, information and experiences, in particularly conduct joint field survey on biological diversity in Mongolia and training young researchers and staffs at the Institute of Biological Resources (NIBR).\nOn June 19, 2012, to strengthen and promote further bilateral cooperation between Mongolia and Republic of Korea, a Memorandum of Agreement on Bilateral Cooperation for Research and Conservation Biodiversity and for establishment of Joint Biodiversity Research Cooperation Center at the National University of Mongolia has signed in Ulaanbaatar. The main objective of this MoA is to start a joint research project between Korea and Mongolia, and develop a cooperative project for investigation and research on the wildlife and plants in Mongolia. The bilateral cooperation between NIBR and DB-NUM has appointed the priority for providing a scientific basis for development of strategic programs, management, protection and conservation of biological resources. \nIn December, 2013, the School of Biology and Biotechnology has proposed the 3-year project proposal entitled as “Biodiversity Research Program and Establishment of Joint Long Term Ecological Research Station in Mongolia” at the National University of Mongolia” and NIBR has approved proposal and implementation has begun since 01 November, 2013.","start_date":"2014-04-30T00:00:00","end_date":"2016-09-01T00:00:00","sponsor_id":71,"sponsor_name":"Солонгосын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэн","performer_id":1240,"performer_name":"Laboratory of Forest genetics and Ecophysiology, NUM","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4269,"project_code":"P2022-4269","project_name":"Их говийн нүүдэлч малчдыг дэмжин хавтгай тэмээг хамгаалах","project_name_eng":"Conserving wild camel as promoting herders in the Great Gobi","abstract_mn":"The objective of this consultancy agreement is to support the implementation of the project by conducting rangeland health and Biodiversity monitoring using SMART data, training of the GGASPA stakeholders, providing the scientific back-up to the herders' activities for improving rangeland degradation and Eco clubs’ awareness raising while benefitting from research capacity-building (data processing training for SMART and camera-traps, co-production of research publications with UK scientists).  In the long-run, the NUM team is expected to maintain the GGASPA biodiversity monitoring database and partner with the Protected Area Administration and the Collaborative Management Council (CMC) to inform conservation decisions and buffer zone activities.","abstract_eng":"The objective of this consultancy agreement is to support the implementation of the project by conducting rangeland health and Biodiversity monitoring using SMART data, training of the GGASPA stakeholders, providing the scientific back-up to the herders' activities for improving rangeland degradation and Eco clubs’ awareness raising while benefitting from research capacity-building (data processing training for SMART and camera-traps, co-production of research publications with UK scientists).  In the long-run, the NUM team is expected to maintain the GGASPA biodiversity monitoring database and partner with the Protected Area Administration and the Collaborative Management Council (CMC) to inform conservation decisions and buffer zone activities.","start_date":"2022-05-03T16:00:00","end_date":"2024-01-30T16:00:00","sponsor_id":1679,"sponsor_name":"Zoological Society of London","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4287,"project_code":"P2022-4287","project_name":"“Залуучууд ба урлаг, гоо зүй,соёл: Үнэт зүйлсийн хандлагын шинжилгээ /Беларусь, Монголын харьцуулсан судалгаа/”","project_name_eng":"Молодежь и художественно-эстетическая культура: аксиологический аспект (сравнительный анализ на примере Беларуси и Монголии)","abstract_mn":"Монгол улсын хувьд залуучууд нь нийгмийн томоохон хэсгийг эзэлдэг бүлэг бөгөөд 15-34 насны хүмүүсийг залуучууд хэмээн Залуучуудын хөгжлийг дэмжих тухай хууль (2017)-д заажээ. \nҮСХ-ны 2019 оны тоо баримтаар нийт хүн амын 31.7 хувийг залуучууд эзэлж социал бүлгийн хувьд бусад бүлгээс ялгарах өвөрмөц онцлогтой байдаг. \nЭнэ талаар ШУА-ФСЭЗХ-ийн Социологийн сектороос гаргасан Монголын залуучуудын нийгмийн дүр төрх (ХХХХI зууны зааг үе) судалгааны эмхтгэлд “залуучууд өөрийн улс орны эдийн засгийн хөгжилд зайлшгүй шаардлагатай шинэ мэдлэг мэргэжлийг нийгмийн бусад бүлгээс илүү хурдан эзэмших чадвартайн дээр нийгмийн материаллаг ба оюуны соёлыг идэвхтэй субъект, өвлөгч төдийгүй илүү ардчилсан шинэ нийгмийн харилцааг цогцлоон байгуулагчид мөн” (ШУА, 2012, p. 6) гэж үзжээ.  \n Төрөөс залуучуудыг нийгмийн бүлэг болох хувьд нь 2017 онд Залуучуудын хөгжлийг дэмжих тухай хууль, 2019 онд Залуучуудын хөгжлийн үндэсний хөтөлбөрийг тус тус батлан гаргажээ. \nЗалуучуудын хөгжлийг дэмжих үндэсний хөтөлбөрт залуучуудын нийгмийн оролцоог дэмжихэд соёлын өв хөшөө дурсгал, театр, кино, бүтээл туурвил, ном, хөшөө дурсгал зэрэг соёлын өв, бүтээгдэхүүнд хандах залуусын хандлага ба хэрэглээг судлах асуудал чухал байгаа юм.\n20-р зууны дунд үеэс нийгэм, хүмүүнлэгийн салбарт өрнөж буй өөрчлөлтүүд нь нийгмийн хөгжлийн бүх салбарт гүнзгий нөлөөлж, оюун санаа, нийгэм-хүмүүнлэгийн (соёлын) сорилтуудыг бий болгож байна. Нэн ялангуяа залуу үеийн төлөөлөгчид онлайн - орон зай: соёлыг китч, массын хэрэглээгээр солих; бодит амьд харилцааг виртуалаар нүүлгэн шилжүүлэх; харилцаа холбоо, чөлөөт цагаа өнгөрөөх хэлбэрүүдийн хэв гажилт, хуваагдал, зэрэг олон зөрчилт асуудлыг дагуулсаар байгаа билээ. \nЭнэ утгаараа бидний дэвшүүлж байгаа төслийн асуудал нь Беларусь, Монголын залуучуудын  нийгэм-соёлын өвд хандах хандлагыг үнэт зүйлийн аспектаар судлах,нийгэм-хүмүүнлэг, философийн үзэл баримтлал арга зүйд суурилан судалгааны үр дүнг харьцуулсан шинжилгээ хийх хэрэгцээ шаардлага үндэслэгдэж байгаа юм.","abstract_eng":"In Mongolia, young people make up a large part of society, and the Law on Youth Development (2017) states that people aged 15-34 are young people.  \nYoung people are active and creative participants in social relations. As a social group, the government approved the Law on Youth Development in 2017 and the National Youth Development Program in 2019. \nIn the National Youth Development Program, it is important to study the attitudes and uses of young people towards cultural heritage products, such as cultural monuments, theater, movies, works, books, and monuments, to support youth social participation. \nIn this sense, our project is based on the need to study the attitudes of Belarusian and Mongolian youth to the socio-cultural heritage in terms of values and to conduct a comparative analysis of the results of the study. \n\nThe transformations taking place in the social and humanitarian sphere since the middle of the twentieth century have an impact on all spheres of social development, affecting primarily the spiritual side, giving rise to serious socio-anthropological (cultural) challenges, including: the departure of a person (especially representatives of the younger generation) online -space; replacement of culture with kitsch and mass consumption; displacement of real live communication by virtual; deformation of forms of communication and leisure, their orientation towards monotony, fragmentation, exclusively entertainment.","start_date":"2023-09-30T00:00:00","end_date":"2023-12-09T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1389,"performer_name":"МУИС - Нийгмийн судалгааны хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4165,"project_code":"P2021-4165","project_name":"Монголын улстөрийн шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх- Улстөрийн санхүүжилтийн тухай судалгаа","project_name_eng":"Promoting gender equality in public decision-making and women's empowerment in Mongolia- Conduct research on political finance","abstract_mn":"1. Улстөрийн санхүүжилт, жендерийн тэгш байдлын талаарх судалгаа эрхзүйн орчин, олон улсын сайн туршлагыг судлах\n- Улстөрийн санхүүжилттай холбоотой тулгамдаж буй асуудлуудыг онол арга зүйн үүднээс судласан эсэхэд харьцуулалт хийсэн байх\n- Жендерийн оролцоог нэмэгдүүлэх боломж, арга замуудыг судалгаанд үндэслэн харьцуулсан байх\n- Судалгааны дүгнэлтүүдийг шинжилсэн байх\n\n2. Олон улсын сайн туршлага\n- Олон улсын сайн туршлагыг судлах\n- Улстөрийн санхүүжилттай холбоотой хуулиудыг харьцуулах\n- Жендерийн тэгш байдлыг хангах хуулийн заалтуудыг судлах\n\n3. Судалгааны үр дүнд үндэслэн хуулийн үзэл санаа боловсруулах\n-Улстөрийн санхүүжилтийн хуулийн үзэл санаа боловсруулах","abstract_eng":"Scope of Work:\ni)\tConduct a research study on political finance in Mongolia and international good practices\n•\tReview of political finance regulations and mechanisms that had been used in Mongolia and their outcomes in practice, and identify main issues to be resolved, through desk review and interviews and discussions with relevant stakeholders;\n•\tReview previous research studies on political finance in Mongolia;\n•\tReview recent and latest international practices of legal regulations of political finance, and devise key lessons to be learned for Mongolia, especially from the perspective of implications for gender equality in politics and women’s empowerment;\n•\tPrepare research report as well as PPP slides for obtaining feedback from diverse groups of stakeholders, including women in politics, and those working at sub-national level;\nii)\tDraft a concept note for developing a draft law on political financing\n•\tDevelop a concept note based on the findings of the research and in consultation with the key stakeholders;  \n•\tPrepare PPPs, relevant info graphics and a summary of the proposed draft law on political finance, including how the proposed concept would enable gender equality in politics and decision-making;\n•\tPresent the draft report and key proposals at stakeholder consultative meetings, present the concept and the summary of the proposed legislative provisions at consultations/discussions at the national and subnational levels, and diverse groups of stakeholders, including women’s caucus in the parliament, and document the feedback received by each of the groups;\n•\tUpdate the concept based on the feedback from the stakeholders;\niii) Provide support to drafting of the legal text, in consultation with stakeholders. \n•\tAssist in drafting the legal text upon consultation with the SCSS and other key stakeholders;\n•\tAssist in refining the draft law based on consultations;\n•\tPrepare a summary for general public, including explanation how the proposed law would enable gender equality;","start_date":"2021-01-24T00:00:00","end_date":"2021-12-24T00:00:00","sponsor_id":1536,"sponsor_name":"UNDP in Mongolia","performer_id":1690,"performer_name":"NUM, School of Law","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4280,"project_code":"P2022-4280","project_name":"Ковид-19 цар тахлын үед Оюутолгойн Монголын нийгэм, эдийн засагт үзүүлсэн нөлөө","project_name_eng":"Socio-economic impacts of Oyu Tolgoi during Pandemic COVID-19","abstract_mn":"Дэлхий даяар Ковид-19 цар тахал үргэлжилж байгаа өнөө үед МУИС-ийн Эдийн засгийн хүрээлэнгийн судалгааны баг Оюу Толгойн Монголын эдийн засагт үзүүлж байгаа нөлөөг макро түвшинд буюу эдийн засгийн өсөлт, экспорт, татварын орлого, гадаадын хөрөнгө оруулагчид болон дотоодын үйлдвэрлэгчдийн хооронд үйлдвэрлэлийн холбоос үүсэх талаас харуулж, тус төсөл дотоодын ханган нийлүүлэгчидтэй хамтран ажилласнаар тэдгээрийн үйл ажиллагаанд үзүүлж буй нөлөө, Монгол Улсын эдийн засаг, нийгэм, ялангуяа хөдөлмөрийн зах зээл, ажиллагсдын чадавхид гарч буй өөрчлөлтүүд, орон нутгийн хөгжил, орон нутгийн төсвийн бүрдэлт, дэлхийн зэсийн зах зээлийн хандлага, Монгол Улсын өөрийн нөөц боломж, цаашдын хандлага гэсэн нилээд өргөн хүрээнд судалгааг хийлээ.","abstract_eng":"At present, when the COVID-19 pandemic continues spreading around the world, a research team from the Economic Institute at the National University of Mongolia has examined the impact of Oyu Tolgoi on the Mongolian economy at the macro level, including economic growth, exports, tax revenues, emerging industrial links between foreign investors and domestic producers. The scope of research was considerably wide, including the impact of the OT company on local suppliers, the Mongolian economy and society, especially the labor market, changes in the employees’capacity, local development, local budgeting, global copper market trends, Mongolian own resources and future trends.","start_date":"2021-03-22T16:00:00","end_date":"2021-09-29T16:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4281,"project_code":"P2022-4281","project_name":"ЭКСПОРТ, НЭМҮҮ ӨРТӨГ ШИНГЭСЭН ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ, ДЭМЖИХ, ТАТВАРЫН ТААТАЙ ОРЧИН БҮРДҮҮЛЭХЭД ДЭМЖЛЭГ ҮЗҮҮЛЭХ ЗӨВЛӨХ ҮЙЛЧИЛГЭЭ","project_name_eng":"THE CONSULTANCY TO SUPPORT EXPORT VALUE-ADDED PRODUCTION AND CREATE A FAVORABLE TAX ENVIRONMENT","abstract_mn":"СS-2-21/20 тоот гэрээний 4-р хэсэг “Ажлын нарийвчилсан төлөвлөгөөгөөр хүргэх ажлыг гүйцэтгэгчдэд зориулсан” Ажлын даалгаварт заасны дагуу экспорт, импортын татварын талаар баримтлах бодлого, хууль тогтоомжийг тодорхойлж, үнэлэн ХХААХҮЯ-нд дэмжлэг үзүүлэх зорилготой эхлэлийн тайлан юм. Энэхүү эхлэлийн тайлан нь \"үндэсний экспортын өртөг нэмэх үйлдвэрлэл ба тэдгээрийн импорт, экспортын татварын таатай орчин\"-ыг судлах арга зүйг тайлбарлахаас гадна ажлын нарийвчилсан төлөвлөгөөнөөс бүрдэнэ. Судалгааг МУИС-ийн Эдийн засгийн хүрээлэнгийн судалгааны багийн гишүүд гүйцэтгэх юм.\n\nХүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам (ХХААХҮЯ)-нд экспортын боломж бүхий уул уурхайн бус салбарын үйлдвэрлэлийн өнөөгийн байдлыг харуулах, экспортын чадамжийг үнэлэх, татварын таатай орчны боломжийг тодорхойлоход оршино. Ази, ЕХ болон олон улсын зах зээлд экспорт хийх боломжтой салбаруудын импорт, экспортын татварын тодорхой нөхцөл байдлыг тодорхойлно. Энэхүү үйл ажиллагааны үр дүн нь ХХААХҮЯ-ны экспорт, импортын тариф, татварын бодлогын зохицуулалтад ДХБ болон ЭЗХАХБ-ын дүрэм, зохицуулалтыг зохих түвшинд тохируулах, татварын таатай орчноор дамжуулан экспортлох бүтээгдэхүүнээ цаашид боловсронгуй болгоход туслах болно.","abstract_eng":"This is the first output of the Support the MOFALI to identify and assess the current export and import tax policies and laws as described in the ToR for researchers under Contract No. CS-2-21/20 and component 4, Deliverables through Detailed Work Plan and Study Methodology. This output consists of developing a methodology paper to conduct a “national export value-added production and their favorable import and export tax environment” study. This has been prepared by Team members of the Economic Institute of the National University of Mongolia.\nThe overall aim of this activity is to undertake a series of studies which will enable the Ministry of Food, Agriculture and Light Industry (MOFALI) to identify and assess non-mining sectors with export potential. Furthermore, to identify specific import and export tax circumstances within those sectors which have the potential for export to international markets Asia, EU and further afield. The output from this activity will enable the Economic Institute of NUM to foster exports and set import tariff adequately in line with the WTO as well as OECD rules, and to assist companies in those sectors to further develop their products for export through favorable tax environment.","start_date":"2021-06-29T16:00:00","end_date":"2021-12-09T16:00:00","sponsor_id":1372,"sponsor_name":"Экспортыг дэмжих төслийн нэгж","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4283,"project_code":"P2022-4283","project_name":"Өнгөрсөн 30 жилд Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн хүрээнд хийгдсэн шилжилт, үр дүн, сургамж","project_name_eng":"Lessons through 30 years Socio-Economic Transition of Mongolia","abstract_mn":"МУИС-ЭЗХ болон МЭЗЭМ нь Судалгааны нэгдмэл байдал, эцсийн найруулга, агуулга, үр дүнг хамтран дүгнэж, хэвлэлийн 300 хуудсанд нэгтгэн бэлтгэх ажлыг хийнэ. Судалгааны нэгтгэл нь хугацааны хувьд 1990-2000, 2000-2012, 2012-2020 оныг хамарна. Энэхүү ном нь 5 бүлэгтэй: Макро эдийн засгийн нөхцөл байдал, авч хэрэгжүүлсэн бодлогын арга хэмжээ, Эдийн засгийн бодит салбарын хөгжил, авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, Хүн ам, хөдөлмөр эрхлэлт, хүний хөгжил, ядуурлын байдал, хүн амын амьжиргааны түвшин, тэгш бус байдал, Нийгмийн салбарын хүрээнд хийгдсэн бодлогын арга хэмжээ, үр дүн, Төрөөс авч хэрэгжүүлсэн бодлогын арга хэмжээ, түүний уялдаа, залгамж чанар. Номын төгсгөлд сургамж, дүгнэлт орно.","abstract_eng":"The Economic Institute of the National University of Mongolia (NUM) and the Macro Economy and Health (NGO) will jointly evaluate the integrity, final wording, content, and results of the research on \"Lessons through 30 years Socio-Economic Transition of Mongolia\", and compile it into 300 pages.","start_date":"2022-04-24T16:00:00","end_date":"2022-06-24T16:00:00","sponsor_id":1684,"sponsor_name":"Макро эдийн засаг Эрүүл мэнд ТББ","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4230,"project_code":"P2022-4230","project_name":"Алтай төслийн талбайн байгаль орчны төлөв байдлын судалгаа, мониторинг","project_name_eng":"Environmental monitoring of the Altai project site","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр эрчим хүчний яам, сэргээгдэх эрчим хүчийг нэмэгдүүлэх төслийн хүрээнд Говь-Алтай аймгийн Алтай суманд хэрэгжих 600 кВт-ын суурилагдсан хүчин чадалтай НЦҮ, 3000кВт.ц багтаамжтай эрчим хүчний хуримтлуур, нийт 250кВт чадалтай 2 дизель генератораас бүрдэх Алтай сумын эрчим хүчийг дэмжих төсөл юм. АХБ-ны хамгааллын бодлогын (2009) дагуу хэрэгжүүлж байгаа аливаа төсөл, хөтөлбөрийн үйл ажиллагаанд олон нийтийн оролцоог хангах, төслөөс байгаль орчин болон нийгэмд учруулж болох эрсдэлийг арилгах, бууруулах, байгаль орчин болон нийгмийн эерэг хандлагыг нэмэгдүүлэх, төслийн хэрэгжүүлэлтээс үүдсэн асуудал, бэрхшээлийн талаар санал хүлээн авч, шийдвэрлэх боломжийг ханган ажиллахыг үүрэг болгодог. Иймд АХБ-ны зүгээс тавьсан байгаль хамгааллын болон байгаль орчны мониторингийн төлөвлөгөөний дагуу холбогдох байгууллагуудаас тавьсан шаардлагын хэрэгжилтийг хангахад уг төслийн зорилго оршино.","abstract_eng":"АХБ-ны хамгааллын бодлогын (2009) дагуу хэрэгжүүлж байгаа аливаа төсөл, хөтөлбөрийн үйл ажиллагаанд олон нийтийн оролцоог хангах, төслөөс байгаль орчин болон нийгэмд учруулж болох эрсдэлийг арилгах, бууруулах, байгаль орчин болон нийгмийн эерэг хандлагыг нэмэгдүүлэх, төслийн хэрэгжүүлэлтээс үүдсэн асуудал, бэрхшээлийн талаар санал хүлээн авч, шийдвэрлэх боломжийг ханган ажиллахыг үүрэг болгодог. Иймд АХБ-ны зүгээс тавьсан байгаль хамгааллын болон байгаль орчны мониторингийн төлөвлөгөөний дагуу холбогдох байгууллагуудаас тавьсан шаардлагын хэрэгжилтийг хангахад уг төслийн зорилго оршино.","start_date":"2021-11-30T00:00:00","end_date":"2023-11-30T16:00:00","sponsor_id":1647,"sponsor_name":"G Power","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4278,"project_code":"P2022-4278","project_name":"“Шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, чадавхыг сайжруулах”   судалгааны ажил","project_name_eng":"Improving the legal environment and capacity building of the judiciary ”research","abstract_mn":"Шүүх эрх мэдлийн байгууллагын үйл ажиллагааны үр өгөөжийг сайжруулах, хүний нөөцийн болон техникийн чадавхыг дээшлүүлэх, тогтвортой эрх зүйн орчныг бий болгох  талаарх оролцогч талуудын ойлголт, төсөөллийг тоон болон чанарын судалгаа явуулж, холбогдох санал зөвлөмжийг боловсруулахад судалгааны гол зорилго оршино. Дээрх зорилгод хүрэхийн тулд дараах зорилтуудыг дэвшүүлж байна. \n\n•\tШүүх эрх мэдлийн шинэтгэлийн үйл явц, шүүн таслах  үйл ажиллагааны эрх зүйн орчин,  иргэдэд нээллттэй ил тод, түргэн шуурхай байх чанар, шүүгчдийн хүний нөөцийн чадавхид  нөлөөлж буй хүчин зүйл, нөхцөл байдлуудыг судлах. Үүнд: шүүхийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ачаалал, хүний нөөцийн асуудал, цахимжуулалт буюу E-Justice-системийн хэрэглээ, үр нөлөө г.м\n•\tШүүх эрх мэдлийн шинэтгэлийн хүрээнд шүүхийн захиргааны ажилтан бэлтгэх үр дүнтэй тогтолцоог хэрхэн бий болгох, сургалт, давтан сургалтын явц болон авч хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа, шүүхийн захиргааны ажилтан бэлтгэх сургалтын хөтөлбөр, жендерийн асуудалыг хэрхэн зохистойгоор уялдуулах, энэ талаарх санал бодол, статистик тоо, мэдээллүүдийг шинжлэх\n•\tБизнес эрхлэгчдээс (жижиг, дунд, том аж ахуйн нэгжүүд) өнөөгийн эрх зүйн орчинтой болон иргэдээс шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын үйл ажиллагааны талаарх сэтгэл ханамжийн асуулга авч зохих дүгнэлт, санал зөвлөмжийг боловсруулна.\n\n1.2. Судалгааны хамрах хүрээ\nСудалгаанд Улаанбаатар хот, Дархан-Уул, Өвөрхангай, Сэлэнгэ аймгуудын шүүх  болон бизнесийн салбар, иргэдийг төлөөлөх хэмжээний түүврийг хамруулна. \nШүүх  системийн үйл ажиллагаа, эрх зүйн орчин, шүүхийн ил тод нээлттэй байдлын талаарх иргэдийн санаа бодол болон бизнес эрхлэгчдийн дунд санал асуулга явуулж,  төлөв байдлыг тодорхойлох, асуулгын дүнд анализ хийх,  эрх зүйн орчин, хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох   цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээтэй холбоотой зөвлөмжүүдийг боловсруулна. \n\n1.3. Судалгааны  арга зүй, аргачлал. \nСудалгаанд тоон ба чанарын судалгааны аргуудыг хэрэглэнэ. Үүнд:\n•\tАсуумж судалгааны арга (цаасан болон цахим хэлбэрээр)\n•\tЯрилцлагын арга (бүлгийн болон ганцаарчилсан)\n•\tАжиглалтын арга \n•\tСтатистик ба баримт бичиг судлах аргуудыг ашиглан мэдээлэл цуглуулж, дүн шинжилгээ хийнэ.","abstract_eng":"The main purpose of the study is to conduct a quantitative and qualitative study of stakeholders' perceptions and perceptions on improving the efficiency of the judiciary, human resource and technical capacity, and creating a stable legal environment, and to develop relevant recommendations. In order to achieve the above goal, the following objectives are set.\nInvestigate the judicial reform process, the legal environment for the judiciary, the quality of openness and transparency, and the factors and circumstances that affect the human resources capacity of judges. These include: the workload of court proceedings, human resource issues, the use of digitalization or E-Justice system, effectiveness, etc.\nHow to create an effective system for training court administrators in the context of judicial reform, the process and implementation of training and retraining, training programs for court administrators, how to properly integrate gender issues, opinions, statistics and information on this issue. analyze\nQuestionnaires from businesses (small, medium and large enterprises) on the current legal environment and citizens' satisfaction with the work of the judiciary will be developed and appropriate conclusions and recommendations will be developed.\nThe survey will cover a sample of Ulaanbaatar, Darkhan-Uul, Uvurkhangai and Selenge aimags, representing the judiciary, the business sector and citizens.\nConduct a public opinion poll on the functioning of the judiciary, the legal environment, judicial transparency, and the business community to determine the situation, analyze the results of the questionnaires, and make recommendations for further action to improve the legal environment and legislation. develop.\nResearch methodology and methodology.\nQuantitative and qualitative research methods will be used in the study. These include:\n• Questionnaire method (paper and electronic)\n• Interview methods (group and individual)\n• Observation method\n• Data will be collected and analyzed using statistical and documentary research methods.","start_date":"2021-07-18T00:00:00","end_date":"2022-07-23T00:00:00","sponsor_id":1466,"sponsor_name":"GIZ","performer_id":1389,"performer_name":"МУИС - Нийгмийн судалгааны хүрээлэн","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4288,"project_code":"P2022-4288","project_name":"Монголын их дээд сургуулиудын англи хэлний багш нарын холбооны сүлжээ, мэдээллийн системийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Tertiary English Teachers’ Association of Mongolia's information system and network design and development project","abstract_mn":"Мэдээллийн систем гэдэг нь биднийг хүрээлэн буй системүүдийн нэг төрөл бөгөөд түүний бусад системүүдээс ялгарах гол онцлог бол зөвхөн өгөгдөл мэдээлэлтэй ажилладаг. Иймээс мэдээллийн системийг ерөнхий байдлаар нь байгууллага, бизнесийн системийн үйл ажиллагааг дэмжих, хөгжүүлэх; шийдвэр гаргалтыг үр ашигтай, оновчтой байлгах; нөөцийг үр ашигтайгаар зөв хуваарилах гэсэн зорилгод хүрэхийн тулд хүрээлэн буй орчноосоо өгөгдөл, мэдээллийг хүлээн авч боловсруулаад тодорхой мэдээллийг нь буцаан өгдөг. Мэдээллийн систем нь хүн, технологи болон өгөгдөл мэдээллийг цуглуулах, дамжуулах, хадгалах, сэргээх, төрөл бүрийн хэлбэрээр дүрслэх, гаргах үйл ажиллагаа буюу процессуудын нэгдэл юм.\nЭндээс авч үзэхэд мэдээллийн систем нь зөвхөн мэдээллийг боловсруулах технологи биш, түүнийг хариуцан ажиллуулах, хэвийн найдвартай үйл ажиллагааг хангах, улмаар удирдан зохион байгуулах хүмүүсийг, системийн бий болгосон өгөгдөл болон мэдээлэл, цаашилбал мэдлэгийг ашиглахад чиглэсэн бизнесийн үйл ажиллагаа, дүрэм журмуудын нэгдэл юм.\nБайгууллага, бизнесийн үйл ажиллагаанд мэдээллийн системийг төрөл бүрийн зорилгоор хэрэгцээ шаардлага, нөхцөл байдалд тохируулан ашигладаг. \nМэдээллийн систем нь байгууллага, бизнесийн үйл ажиллагааг дэмжих, автоматжуулах, удирдлагыг шийдвэр гаргалтанд шаардлагатай мэдээллээр цаг тухайд хангах, мэдээлэл боловсруулалтыг боловсронгуй болгох нэгэн төрлийн хэрэгсэл юм.\nБид энэ төслийн хүрээнд тухайн байгууллагын мэдээллийн системийн хэрэгцээ шаардлагыг судлан тодорхойлж  түүнд нийцсэн системийг хөгжүүлэх арга, зам технологийн судалгааг хийж гүйцэтгэнэ. Судалгааны үндсэн дээр мэдээллийн системийг хэрэгжүүлж болох хувилбарыг өртгийн боломжит түвшинд хувилбарыг дэвшүүлж, санал болгоно.","abstract_eng":"Information systems are a type of systems that we are surrounded by, and a key feature of its other systems is that it works only with data, so information systems generally support and develop the functioning of organizations and business systems; make decisions efficient and accurate, and process and process information from the environment to achieve the goal of efficiently allocating resources and information and giving it back. Information systems are a combination of processes or processes that collect, transmit, store, restore, describe, and produce information in a variety of forms.\nFrom here on, the information system is not just a technology for processing information, it is a combination of business activities and regulations aimed at ensuring that it is responsible, providing reliable operations, and then managing people, the data, and information generated by the system, and further knowledge.\nInformation systems are used for a variety of purposes in organizations and business activities to suit needs and circumstances. \nInformation systems are a tool to support, automate, and provide leadership with the timely information needed for decision-making and information processing.\nWithin the framework of this project, we will explore the needs of the organization's information system and conduct research on ways and technologies to develop and implement the system that meets their requirements.  Based on the study, we will propose a system and suggest it in a cost-effective way.","start_date":"2022-03-17T16:00:00","end_date":"2022-05-17T16:00:00","sponsor_id":1685,"sponsor_name":"Монголын их дээд сургуулиудын англи хэлний багш нарын холбоо","performer_id":52,"performer_name":"МУИС, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4293,"project_code":"P2022-4293","project_name":"Монгол оронд өндөр уулын мониторинг судалгааны талбар байгуулах","project_name_eng":"Establishing a high mountain monitoring research field in Mongolia","abstract_mn":"Сүүлийн хагас зуу орчим жилийн хугацаанд үйлдвэржилт, хотжилт, хөдөө аж ахуй болон хүний бусад үйл ажиллагааны нөлөөгөөр хүлэмжийн хийн ялгаралт эрчимтэй нэмэгдсэн бөгөөд үүний улмаас озоны давхарга нимгэрч цоорон, дэлхийн уур амьсгал өөрчлөгдөж, дулаарал эрчимтэй явагджээ (Solomon et al., 2007; Mant et al., 2014; Chang et al., 2015). Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийг арав арван жилээр үечлэн авч үзсэн судалгаагаар сүүлийн гурван 10 жил өмнөх арван жилүүдийнхээс эрс дулаан байсан бөгөөд 2000-2009 оны хоорондох 10 жил хамгийн дулаан байжээ (Arndt et al., 2010; Hartmann et al., 2013). \nЦаашид дэлхийн дулаарал үргэлжилж, 21-р зууны төгсгөл гэхэд газрын гадаргуугийн агаарын температур 1986-2005 оны үеийнхтэй харьцуулахад 2.6–4.8˚С-ээр дулаарах төлөвтэй болохыг тогтоожээ (Collins et al., 2013). Үүний улмаас дэлхийн биосфер уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөж, бүтэц ба үйл ажиллагаа нь алдагдахад хүрч байгаа бөгөөд ялангуяа өндөр уулын буюу альпийн экосистемийн тогтолцоонд нам температур чухал нөлөөтэй учир дулаарлын нөлөөнд илүүтэй өртөх магадлалтай байдаг (Sala et al., 2000). Учир нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас бий болcон температур ба хур тундасны өөрчлөлт нь мөнх цас мөс, цэвдэгийн гэсэлтийг түргэсгэж, үүний улмаас уулын босоо бүсшил өөрчлөгдөж, бүс бүслүүрүүд өргөгдөн шилжих, улмаар тэнд орогнон амьдардаг биологийн төрөл зүйлийн бүлгэмдэл өөрчлөгдөж, амьдрах орчны өөрчлөлтөөс болж өндөр уулын ургамал, амьтны олон зүйл устаж мөхөх эрсдэл бий болно (Halloy & Mark, 2003; Thuiller et al., 2005). \nМонгол орны газар нутгийн хувьд ч сүүлийн хагас зуу гаруй жилийн хугацаанд уур амьсгалын өөрчлөлт эрчимтэй явагдаж, үүний улмаас дулаарал, хур тундасны бууралт ба жигд биш хуваарилалт нэмэгдэж байна. Судлаачдын тогтоосноор сүүлийн 70 орчим жилийн хугацаанд Монгол орны агаарын дундаж температур 2.14˚С-ээр нэмэгдсэн ба ган, зуд, гал түймэр зэрэг гамшигт үзэгдлийн давтамж эрс нэмэгдсэн байна (Natsagdorj & Dagvadorj, 2010; Liu et al., 2013; Dulamsuren et al., 2014; Unkelbach et al., 2020). Уур амьсгалын энэхүү өөрчлөлт цаашид үргэлжилж, дараагийн гурван 10 жилд агаарын температур мэдэгдэхүйц нэмэгдэж, харин хур тундас буурах төлөвтэй байна (Sato et al., 2007). Уг өөрчлөлтийн улмаас дулаарал ба хуурайшилтад өртөмтгий өндөр уулын бүс болон бусад эмзэг экосистем доройтолд орж, биологийн төрөл зүйл нь устаж ховордон, экосистемийн үйлчилгээ алдагдах ба энэ нь эргээд нутгийн иргэдийн амьдралд сөргөөр нөлөөлөх үр дагавартай (Klinge et al., 2018). \nТийм учpаас уур амьсгалын өөрчлөлтөнд дасан зохицож, түүнийг даван туулахын тулд экосистемийн харимтгай чанар буюу эргэн сэргэх боломжийг бүрдүүлэх бодлого, үйл ажиллагааг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна. Учир нь биологийн төрөл зүйл, экосистемийн үйлчилгээ нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, түүнийг даван туулахад хүн төрөлхтөнд 'тусалдаг' бөгөөд үүнийг экосистемд тулгуурласан дасан зохилдлого хэмээн нэрлэдэг (Mant et al., 2014). \nМонгол орны газар нутгийн баруун хагаст хэд хэдэн томоохон уулын систем орших бөгөөд тэдгээрээс Монгол Алтайн нуруу, Хангайн нуруу, Говь-Алтайн нурууны уулс нь өндөршил, босоо бүслүүрийн илрэц (царам, таг, сарьдаг, ян), геоморфологийн тогтоц, хөрс ургамалжилтын хэв шинж, мөнх цас мөс, цэвдгийн агууламж зэргээрээ GLORIA сүлжээний гарын авлагад дурьдсан шаардлагуудыг хангахуйц, урт хугацааны мониторинг судалгаа хийж мэдээлэл цуглуулах талбар байгуулахад экологийн нөхцөл болон дэд бүтцийн хувьд тохиромжтой хэмээн бид үзэж байна (Банзрагч, Мөнхбаяр, 1978; Бекет, 2009; Lehmkuhl et al., 2004; Ганболд, 2010; Pauli et al., 2015; Blomdin et al., 2016). \nБид GLORIA сүлжээний гарын авлагад дурьдсаны дагуу Монгол улсад мониторингийн талбар байгуулахад тохиромжтой өндөр уулсын талаар урьдчилсан хэлэлцүүлэг зохион байгуулж, улмаар газар дээр нь тандан судалгаа хийн, GLORIA сүлжээний координатортой холбогдон зөвлөлдөх замаар сонгож, тэнд тохиолдох ургамлын бүлгэмдэл, арви, баялаг, бүрхэц, хөрсний температур, цасан бүрхүүлийн тогтвортой хадгалагдах хугацаа, жижиг хөхтөн амьтад ба шавьжийн бүлгэмдэл, тэдгээрийн динамик өөрчлөлт болон уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас биологийн төрөл зүйлийн хомсдол ба экосистемийн үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөө зэргийг судлах болно.","abstract_eng":"During the last half century, due to development of industry, urbanization, agriculture and other human activities, the emission of greenhouse gases has been increased intensively, which leads to the depletion of ozone layer, and consequently the earth’s biosphere is experiencing rapid climate change and global warming (Solomon et al., 2007; Mant et al., 2014; Chang et al., 2015). According to the climatological studies, the last three decades have been progressively warmer than all earlier decades, and the decade 2000-2009 was the warmest in the instrumental record (Arndt et al., 2010; Hartmann et al., 2013). \nPredictions of global mean surface warming of up to 2.6 to 4.8°C towards the end of the 21st century, relative to 1986–2005 (Collins et al., 2013). This may drastically alter existing biosphere patterns, may change its structure and functions, and especially ecosystems of the alpine life zone (i.e. the high mountain environments above the treeline) are considered to be particularly sensitive to warming because they are determined by low temperature conditions (Sala et al., 2000). Due to impacts of temperature and precipitation changes, which caused by climate change, the melting process of permafrost and glaciers accelerates, shifts the vertical zonation of high mountains, and affects biodiversity and their community structure, which may lead to declines or even to the disappearance of a variety of species (Halloy & Mark, 2003, Thuiller et al., 2005). \nMongolia is one of those countries, which seriously affected by climate change during the last half century, where warming, reductions as well as irregularity of the annual precipitation are increasing. According to the latest research, climate change has gone up by 2.14°C of average annual temperature during last 70 years, and natural disasters, such as summer drought, winter coldness and harsh condition, wildfire frequencies are increased (Natsagdorj & Dagvadorj, 2010; Liu et al., 2013; Dulamsuren et al., 2014; Unkelbach et al., 2020). There is a prediction that climate change will continue further for next three decades with increased temperature, but decreased precipitation (Sato et al., 2007). Climate change is also expected to have a negative impact on the high mountains and other fragile ecosystems, and also threatening biodiversity and the continued provision of ecosystem services. Hence, the impacts of climate change on natural resources and ecosystem services are likely to impact on livelihood of the local people. Because, biodiversity loss and ecosystem degradation undermines the supply of ecosystem services vital for mitigation and adaptation. Therefore, it is urgent call for additional research and action towards reducing the impacts of climate change on biodiversity and increasing synergy of ecosystem resilience with climate change mitigation and adaptation activities. Biodiversity and ecosystem services support people to adapt to climate change through approaches collectively called ecosystem-based adaptation (Mant et al., 2014). \nThere are several large mountain ranges in the western part of Mongolia, such as Mongolian Altai, Khangai and Gobi Altai mountains. These mountains have several vertical zonation (lower and upper alpine, subnival and nival zones etc.), elevated on sufficient altitudes, and their geomorphology, bedrock, soil, vegetation, snow cover and glaciers are characteristic and fits well with the GLORIA target region requirements. These mountains are now relatively easy to access, and therefore, we consider one of these mountains suitable for setting up as a GLORIA target region for long term monitoring research and data acquiring (Banzragch & Munkhbayar, 1978; Beket, 2009; Lehmkuhl et al., 2004; Ganbold, 2010; Pauli et al., 2015; Blomdin et al., 2016). \nAs indicated in the GLORIA field manual, we will select the target region in Mongolia upon the preliminary discussions with specialists working on high mountain geomorphology, vegetation and climatology, and also on site observation of summit sites, and then will consult the GLORIA coordination. Then on our selected GLORIA site (GLORIA target region with four summit sites), we will conduct field survey on plant composition, vegetation cover, duration of snow cover, small mammals and insect communities, and will study the impacts of climate change on biodiversity loss and ecosystem functioning.","start_date":"2022-01-02T00:00:00","end_date":"2022-10-31T16:00:00","sponsor_id":1691,"sponsor_name":"Уур амьсгалын ногоон сан, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4298,"project_code":"P2022-4298","project_name":"Шинэчлэн найруулсан Эрүүгийн хуулийн аутентик тайлбарын хэрэгжилтэд хийсэн үнэлгээ","project_name_eng":"Evaluation of the implementation of the revised Criminal Code's authentic interpretation","abstract_mn":"Шинэчлэн найруулсан Эрүүгийн хуулийн зарим зүйл заалтад аутентик тайлбар хийж, тухайн тайлбарыг шүүх хэрэг шийдвэрлэхдээ ашиглаж байна.\n\nЭрх зүйн хэм хэмжээг тайлбарлах аутентик тайлбар нь албан ёсны тайлбарын нэг төрөл2 бөгөөд заавал биелэгдэх шинжийг агуулж байдаг.\n\nХарин зарим зүйл заалтын хувьд тухайн заалтын бүрэлдэхүүн нь аутентик тайлбартаа үндсэн бүрэлдэхүүнээсээ өөрөөр хэрэглэгдэхээр байгаа нь хуулийн нэг мөр ойлгож, хэрэгжүүлэхэд хүндрэл учруулж болохуйц байгаа учир тухайн заалтуудыг практикт нэг мөр хэрэгжүүлэхийн тулд энэ мэт зохицуулалтад үнэлгээ хийх шаардлага үүссэн гэж үзэж байна.","abstract_eng":"Some provisions of the revised Criminal Code are authentically interpreted and used in court proceedings.\n\nAn authentic interpretation of a legal norm is a type of formal interpretation and is binding.\n\nHowever, for some provisions, the fact that the content of the article will be used differently from the main component in the authentic interpretation may make it difficult to understand and implement the law, so it is necessary to evaluate such regulations in order to implement the provisions in practice. evaluation","start_date":"2021-11-01T00:00:00","end_date":"2022-06-10T00:00:00","sponsor_id":1527,"sponsor_name":"Хууль зүйн Үндэсний Хүрээлэн","performer_id":1694,"performer_name":"Монгол Улсын их сургууль, Хууль зүйн сургууль, Багш Т.Золбоо, Б.Мөнгөншагай","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4300,"project_code":"P2022-4300","project_name":"Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ","project_name_eng":"Detention measures","abstract_mn":"Шинэчлэн найруулсан Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль батлагдаж гарсан нь эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хүнийг баривчлах, цагдан хорих ажиллагааны эрх зүйн орчныг бүхэлд нь шинэчлэх томоохон үйл явдал болсон боловч яллагдагч, шүүгдэгчид хэрэглэж болох таслан сэргийлэх арга хэмжээнүүдийн хамгийн хүнд төрөл тул уг арга хэмжээг хэрэглэхэд хүний эрх, эрх чөлөө хамгийн ихээр хөндөгддөг. Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад түгээмэл хэрэглэх явдал буурахгүй байгаа нь судалгаанаас харагдаж байгаагийн дээр энэхүү албадлагын арга хэмжээ нь нийтлэг жишгийн шаардлагаас илт хоцорсон, ялангуяа хүний эрхийн суурь зарчмуудыг хангах тал дээр туйлын хангалтгүй зэрэг нөхцөл байдлуудаас үүдэн зарим зохицуулалтад үнэлгээ хийх шаардлага үүссэн гэж үзэж байна.","abstract_eng":"The adoption of the revised Criminal Procedure Code was a major step in reforming the legal environment for arrests and detentions in criminal proceedings, but it was the most severe form of restraint available to defendants and defendants. Human rights and freedoms are most affected by its use. The study shows that the use of detention in criminal proceedings has not diminished, and that some regulations have been assessed due to the fact that coercive measures clearly lag behind common standards, particularly inadequate compliance with basic human rights principles. It is believed that there is a need to do.","start_date":"2022-03-31T00:00:00","end_date":"2022-05-05T16:00:00","sponsor_id":1527,"sponsor_name":"Хууль зүйн Үндэсний Хүрээлэн","performer_id":1697,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хууль зүйн сургууль Багш Т.Золбоо, Х.Болормаа","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4268,"project_code":"P2022-4268","project_name":"Асрах эдийн засгуудыг тооцох нь: Канад, Монгол, Шри-Ланка","project_name_eng":"Care Economies in Context: Canada, Mongolia and Sri-Lanka","abstract_mn":"2000 оноос хойш улс орнуудад цалин хөлсгүй ажлын цах хүрээг хэмжих, энэ салбарт хийгдэж байгаа үйлчилгээний зардал ДНБ-ний хэдэн хувийш эзэлж байгааг тооцон бодож, улмаар макро эдийн засгийн тооцоонд оруулдаг болохыг хичээж байна. Одоогийн байдлаар олон орон энэ хэмжилтийг хийсэн байгаа ба Монгол улсад энэ хэмжилт хийгдээгүй байгааг энэхүү судалгаагаар хийж байгаа юм.","abstract_eng":"This research aims to measure the paid and unpaid care economy in Mongolia and aims to explore the size of the care economy in the country, and develop some recommendations suitable for policy analysis in Mongolia.  We review the available data sets collected the National Statistical Office of Mongolia (NSO), published reports and publicly accessible and administrative data held by the government, and we summarize the latest research aimed at describing how care needs are met in the country. In the coming years, we aim to employ  the macroeconomic models such as Computable General Equilibrium (CGE) models incorporating gender and care sector to estimate how changes in the care economy such as increasing the public provisioning of care may affect female labor supply, fiscal outcomes (via the tax and pension contributions of employed women), labor force productivity, economic growth, poverty, and the distribution of income based on other countries’ e.g. South Korea, Colombia cases.","start_date":"2021-12-31T00:00:00","end_date":"2022-08-30T16:00:00","sponsor_id":1347,"sponsor_name":"Нээлттэй нийгэм форум","performer_id":1678,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль эдийн засгийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4137,"project_code":"P2021-4137","project_name":"ИТДБ-Сэргээгдэх эрчим хүч, нарны энергийн технологийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"MJEED-Engineering and Application of Renewable Energy and Solar Technologies","abstract_mn":"Монгол орны эрс тэс цаг уур, онцлог нөхцөлд тохирох нарны фотоцахилгаан болон нарны дулааны системийн зохистой хэрэглээг туршилт судалгаагаар тодорхойлж, зохиомж хөгжүүлэлт хийнэ. Мөн түүнчлэн, Монгол орны нарны энергийн нөөцийг шинэчлэн тодорхойлж, техникийн шаардлагыг хангах нарийвчлал өндөртэй мэдээллийн санг бүрдүүлж, эдийн засгийн эргэлтэнд оруулна.","abstract_eng":"To perform the research and development works of the appropriate solar technology for high latitude region (case study in Mongolia).\nAnalyzing performance of photovoltaic system and solar thermal systems in the weather condition of Mongolia\nR&D of new designs and manufacturing processes for solar components and systems with an emphasis on improved performance, reliability, and service life for cold region.\nTo establish the Solar Resource Database for the solar technology in Mongolia. These data are used for renewable energy conversion system testing, F/S report, and more.","start_date":"2022-05-13T05:06:31.17","end_date":"2022-06-13T05:06:31.17","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":194,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Электроник, Холбооны Инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4285,"project_code":"P2022-4285","project_name":"ҮНДЭСНИЙ ИХ БАЯР НААДМЫН ТУХАЙ ХУУЛИЙН  ТӨСЛИЙН ҮР НӨЛӨӨГ ҮНЭЛСЭН  ҮНЭЛГЭЭНИЙ ТАЙЛАН","project_name_eng":"LAW ON NATIONAL GREAT NAADAM  EFFECTIVENESS OF THE PROJECT EVALUATION REPORT","abstract_mn":"Энэхүү үнэлгээний ажлын гол зорилго нь Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн төслийн хэм хэмжээнд (ихэнх зүйл, хэсэг, заалт)-д тодорхой шалгуур үзүүлэлтийн дагуу дүн шинжилгээ хийх, үр нөлөөг тооцож, давхардал, хийдэл, зөрчлийг арилгах, хуулийн зохицуулалтыг ойлгомжтой, хэрэгжихэд хууль хоорондын зөрчилдөөн үүсэхгүй байдлаар боловсруулах, хуулийн төслийн чанарыг сайжруулахад оршино. \nҮндэсний их баяр наадам нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг илэрхийлж уламжлалт урлаг, спорт, соёлын олон төрөл зүлийг багтаасан аялал жуулчлалын гол арга хэмжээ болон хөгжиж байна. \nХүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн зорилт нь Үндэсний их баяр наадмыг улс орон даяар тэмдэглэн өнгөрүүлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршиж байгаа бөгөөд улс, аймаг, нийслэл, сумын баяр наадмыг зохион байгуулах, бөх, хурдан морины уяач, сурын харваачид цол, чимэг олгох, тэдний эрх үүрэг, допингийн эсрэг үйл ажиллагаа, хариуцлагын тогтолцоотой холбоотой эрх зүйн хэм хэмжээ бүрдэхэд чухал ач холбогдолтой алхам болсон.\nХэдийгээр хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Үндэсний их баяр наадмын тухай хууль байгаа хэдий ч сүүлийн жилүүдэд үндэсний бөхийн барилдаан, үндэсний хурдан морьдын уралдаан тойрсон маргаантай, ээдрээтэй асуудлууд гарч, баяр наадмын зохион байгуулалтад тодорхой бэрхшээл учруулах болсон. Үүнтэй холбогдуулж Хууль зүй, дотоод хэргийн яамнаас Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын хуулийн төсөл /цаашид “хуулийн төсөл” гэх/-ийг боловсруулсан тул тус төсөлд Хууль тогтоомжийн тухай хуульд заасан шаардлагын дагуу төслийн үр нөлөөний судалгааг “Хуулийн төслийн үр нөлөө үнэлэх аргачлал”  /цаашид “аргачлал” гэх/-д заасны дагуу дараах үе шаттайгаар хийлээ:\n1.Шалгуур үзүүлэлтийг сонгох;\n\t2.Хуулийн төслөөс үр нөлөө үнэлэх хэсгээ тогтоох;\n3.Урьдчилан сонгосон шалгуур үзүүлэлтэд тохирох шалгах хэрэгслийн дагуу төслийн үр нөлөөг үнэлэх;\n\t4. Үр дүнг үнэлэх, зөвлөмж өгөх.","abstract_eng":"The main purpose of this evaluation is to analyze the norms (most articles, sections, provisions) of the draft law on the National Naadam Festival in accordance with certain criteria, calculate the impact, eliminate duplications, gaps and violations, and make the legal regulations clear and enforceable. to improve the quality of the draft law so that there is no conflict between them.\nThe National Naadam Festival is developing into a major tourism event that embodies Mongolia's independence and sovereignty and includes a variety of traditional arts, sports and cultural events.The purpose of the current Law on the National Naadam Festival is to regulate relations related to the celebration of the National Naadam throughout the country. It is an important step in the development of legal norms related to the issuance, their rights and responsibilities, anti-doping activities and accountability systems.Despite the current Law on the National Naadam Festival, in recent years there have been controversial issues surrounding national wrestling and national equestrian events, which have created certain difficulties for the organization of the Naadam. In this regard, the Ministry of Justice and Home Affairs has drafted a revised version of the Law on the National Naadam Festival (hereinafter referred to as the “draft law”). ”(Hereinafter referred to as the“ methodology ”) in the following steps:1. Selection of indicators;\n2. To determine the impact assessment part of the draft law;\n3. Evaluate the effectiveness of the project according to the pre-selected criteria;\n4. Evaluate results and make recommendations.","start_date":"2021-12-15T16:00:00","end_date":"2022-06-14T00:00:00","sponsor_id":1489,"sponsor_name":"Соёлын яам","performer_id":193,"performer_name":"МУИС ХЗС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4308,"project_code":"P2022-4308","project_name":"Харилцаа холбооны салбар дахь хэрэглэгчийн загвар гэрээний төсөл боловсруулах судалгаа","project_name_eng":"Research on drafting consumer model clause in the Communications sector","abstract_mn":"Манай улсад технологийн тусламжтай харилцаа холбооны цар хүрээ өргөжин тэлсэн ч, түүнийг дагаад тус салбар дах хэрэглэгчийн эрх ашиг, сонирхлыг хамгаалах асуудал чухалчлагдан авч үзэх шаардлагатай боллоо. Учир нь, энэ салбарын үйлчилгээ авагч нарын тоо хурдацтай өсөн нэмэгдсэний хэрээр тус салбарт тусгай зөвшөөрөлтэйгээр үйлчилгээ эрхлэгч нар хэрэглэгч нэг бүрийн хүсэл сонирхолд нийцүүлэх боломжгүй болсон учраас, урьдаас бэлтгэсэн гэрээний стандарт нөхцөл бүхий загвар гэрээг боловруулан хэрэглэгч нарт санал тавьдаг. Хэрэглэгчид тухайн гэрээний нөхцөлийг өөрчлөх боломжгүй учраас, нэг бол санал гаргагчийн урьдаас бэлтгэсэн нөхцөлийн хүрээнд үйлчилгээ авах, эсхүл үйлчилгээ авахгүй байх гэсэн уян хатан бус сонголтыг хийх шаардлагатай болдог. Үүнээс улбаалан харилцаа холбооны салбарт хэрэглэгчийн эрх ашиг, сонирхол зөрчигдөх эрсдэл бий болоод байна.\n\nДээрх асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд, харилцаа холбооны салбарт хэрэглэгчийн эрх ашиг, сонирхлыг хамгаалах, зөрчигдөхөөс урьдчилан сэргийлэх үүрэг бүхий Харилцаа холбооны зохицуулах хороо нь шууд захирамжилсан шинжтэй эрх зүйн акт батлан мөрдүүлэхээс илүү зөөлөн хууль /soft law/-г оновчтой ашиглах замаар нийгэмд бий болсон харилцаанд дам байдлаар зохицуулагчийн нөлөө үзүүлэх боломжтой гэж үзэж байна.\n\nТийнхүү энэ хүрээнд, харилцаа холбооны салбарт түгээмэл байгуулагддаг стандарт гэрээнд хэрэглэгчид хэт ашиггүй зохицуулалт тусгасан бол талуудын гэрээний чөлөөт байдлын зарчимд шууд захирамжилсан байдлаар нөлөөлөхгүйгээр хэрхэн зохицуулалт хийх боломжтой талаар талаар дараах хүрээнд судлан, тус салбарт байгуулвал зохих гэрээний сайн загварыг боловсрууллаа.","abstract_eng":"With the development of technology, telecommunication services have been developed in our country, but with this development comes the importance of consumer protection. This is because the rapid increase in the number of consumers of telecommunication services has made it impossible for service providers to meet the needs of individual customers, so they have to prepare terms and conditions in advance and provide them to customers. Since customers cannot change the terms and conditions of the contract, they are not allowed to enter into a contract unless they accept the service under the terms and conditions prepared in advance by the provider. As a result, there is a risk of infringement of consumers' rights and interests in the telecommunications sector.\n\nIn response, the Communications Regulatory Commission (CRC), which is responsible for protecting and preventing the infringement of consumer rights and interests in the telecommunications sector, would be more efficient in addressing social problems through the effective use of soft law, rather than enacting directly enforceable legal acts.\n\nTherefore, we have researched ways to regulate standard provisions commonly used in the telecommunications sector without directly affecting the parties' freedom to contract, and have developed a model contract appropriate in the telecommunications sector.","start_date":"2021-10-11T16:00:00","end_date":"2022-05-12T16:00:00","sponsor_id":1328,"sponsor_name":"Харилцаа холбооны зохицуулах хороо","performer_id":1495,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хууль зүйн сургууль, Эдийн засаг, Бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4017,"project_code":"P2021-4017","project_name":"МАЛ АЖ АХУЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЭРГЭЛТИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ ТӨСЛИЙН СУУРЬ СУДАЛГАА","project_name_eng":"Livestock commercialization project baseline study","abstract_mn":"“Мал аж ахуйн эдийн засгийн эргэлтийг нэмэгдүүлэх” төслийн суурь судалгааг 13 аймгийн 68 сумын 2080 малчин өрх, 166 малын эмч, малчдын хоршоо, фермер, ченж буюу дундын зуучлагч нарын 86 төлөөлөл, Улаанбаатар хотын 350 хэрэглэгчдийн дунд явуулж үр дүнг хүргүүлж байна. Судалгааны мэдээлэл цуглуулалт, шивэлтийн ажлыг 2021 оны 1-р сараас 3-р сарын хугацаанд гүйцэтгэж, мэдээлэл боловсруулах, тайлан бичих ажлыг 4-р сард хийлээ. Судалгааны үр дүнг төслийн эрчимжүүлсэн сум, төслийн өргөтгөсөн сум, төслийн бус сумдаар ялган, төсөл эхлэхээс өмнөх гарааны нөхцөлийг төслийн зорилтот үзүүлэлтээр харууллаа.\nМалчин өрхүүд мал аж ахуйн бүтээгдэхүүнийхээ 3-7 хувийг гэрээгээр борлуулсан ба энэ тохиолдол төслийн өргөтгөсөн суманд хамгийн өндөр байсан. Гэрээгээр борлуулах нь бүтээгдэхүүний үнэд нөлөөтэй эсэхийг судлахад бүх төрлийн бүтээгдэхүүний хувьд ялгаагүй үр дүн гарсан (sig.>0.05).","abstract_eng":"Livestock commercialization project baseline study was conducted among 2,080 herder households in 68 soums of 13 aimags, 166 veterinarians, 86 representatives of herder cooperatives, farmers, changers or intermediaries, and 350 consumers in Ulaanbaatar. The survey data collection and typing was carried out from January to March 2021, and the data processing and reporting was completed in April. The results of the survey were differentiated into project-intensive soums, extended project soums, and non-project soums, and the pre-project start conditions were shown in terms of project targets. Herder households sold 3-7 percent of their livestock products on a contract basis, the highest rate in the project's expanded soum. The study of whether contract sales affect the price of a product showed similar results for all types of products (sig.> 0.05).","start_date":"2021-03-31T16:00:00","end_date":"2021-09-29T16:00:00","sponsor_id":1340,"sponsor_name":"Дэлхийн банк","performer_id":1454,"performer_name":"Эс Ай Си Эй ХХК","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4304,"project_code":"P2022-4304","project_name":"Групп компанийн үнэ шилжилтэд тулгамдаж буй асуудал: судалгаа, үр дүн","project_name_eng":"Transfer pricing problems of Transnational Companies","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд дэлхий нийтэд Олон улсын татварын шинэлэг зарчмуудыг (BEPS, GAAR, TP) нэвтрүүлэх, татварын ил тод байдлыг хангах, татварын зорилгоор мэдээлэл солилцох ялангуяа үндэстэн дамнасан корпорацийн үнэ шилжилтэд тулгамдаж буй асуудлуудыг шийдвэрлэх  чиглэлээр ОУ-ын хөтөлбөрүүдийг эрчимтэй хэрэгжүүлж эхлээд байна. Монгол Улс 2019 онд ЭЗХАХБ-ын BEPS хөтөлбөрт нэгдсэнээр Үндэстэн дамнасан корпорацийн Үнэ шилжилтийн асуудлыг шийдвэрлэх, Татварын суурийг багасгаж ашиг шилжүүлэхийн (BEPS package) эсрэг журмууд хэрэгжүүлэх чиглэлээр татварын эрх зүйн орчинд өөрчлөлт оруулж 2020 оноос хэрэгжүүлж эхлээд байна. \n2021 онд ҮТЕГ, Том татвар төлөгчдийн газраас гаргасан тайланд Дотоод үнэ шилжилтийн /ҮШТ-02/ тайлангийн төрлөөр бүртгэлтэй 494 ААН байгаагаас 243 ААН нь “Х” тайлан ирүүлсэн байна. Тайлангийн үзүүлэлтээс “В”-Санхүүгийн, мэдээлэл гэрээ хэсгийн зарим үзүүлэлтүүдийг огт бэлтгээгүй эсхүл хангалтгүй бэлтгэж байна гэсэн үр дүн гарсан. Эндээс үзэхэд манай улсад үнэ шилжилтийн тайлагналын асуудлыг шийдвэрлэх нь санхүү, бүртгэлийн системийн тулгамдсан асуудал болоод байна.","abstract_eng":"In recent years especially in developing countries faced Transfer pricing problems. Many developed countries implemented new programs for Base erosion Profit shifting(BEPS), General Anti Avoidance Rule (GAAR), and Transfer Pricing. In some cases, it will be possible to apply the arm’s length principle to arrive at a single figure (e.g. price or margin) that is the most reliable to establish whether the conditions of a transaction are arm's length. However, because transfer pricing is not an exact science, there will also be many occasions when the application of the most appropriate method or methods produces a range of figures all of which are relatively equally reliable. In these cases, differences in the figures that comprise the range may be caused by the fact that in general the application of the arm’s length principle only produces an approximation of conditions that would have been established between independent enterprises. It is also possible that the different points in a range represent the fact that independent enterprises engaged in comparable transactions under comparable circumstances may not establish exactly the same price for the transaction.","start_date":"2021-12-31T16:00:00","end_date":"2022-12-29T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":1276,"performer_name":"МУИС, Санхүүгийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4132,"project_code":"P2021-4132","project_name":"Кластерын ангилал тооцох журам боловсруулах төсөл","project_name_eng":"Defining Calculation of Cluster Classification Project","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд кластерийн хөгжлийн загвараар хөгжих талаар төрийн бодлогын хэд хэлэн баримт бичигт тусган ажиллаж байгаа билээ. Жижиг, дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээг дэмжих тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.3-д заасны дагуу кластерийн ангилал тогтоох, ямар шалгуураар, хэрхэн тооцох талаар журмыг боловсруулсан ажлын хүрээнд манай улсад үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийн хүрээнд судалгаа хийж, кластерийн ангилалыг эдийн засгийн үндэслэлтэй тодорхойлон, тооцох журмыг боловсруулах зорилготой төсөл юм.","abstract_eng":"In recent years, cluster development model has been reflected in several government policy documents. In accordance with Article 9.3 of the Law on Small and Medium Enterprises and Services, this project aims to develop cluster classification criteria determining data on operating SMEs of Mongolia using economic justifications.","start_date":"2021-04-25T00:00:00","end_date":"2021-08-25T00:00:00","sponsor_id":1715,"sponsor_name":"Хөгжлийн шийдэл төрийн бус байгууллага","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4079,"project_code":"P2021-4079","project_name":"Ази дахь дижитал эрүүл мэндийн хяналт, үйлчилгээний чадавхийг бэхжүүлэх","project_name_eng":"Capacity Building for Digital Health Monitoring and Care Systems in Asia","abstract_mn":"Төслийн хүрээнд Монгол улсад, Монгол Улсын Их Сургууль болон Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургуулиуд хамтран дараах судалгаа, ажлуудыг хийж гүйцэтгэнэ. \n- Хиймэл оюун ухааны эрүүл мэндийн салбар дахь хэрэглээ, Эрүүл мэндийн салбар дахь эмбэддэд систем, Эрүүл мэндийн салбар дахь юмсын интернет хичээлийн хөтөлбөрүүдийг боловсруулж, АШУҮИС-ийн хичээлийн хөтөлбөрт зааж эхлэх\n- Өвчтнийг зайнаас оношлох хоёр төрлийн тохиолдлыг судалж, өгөгдөл цуглуулах, машин сургалтын алгоритм боловсруулах бэлтгэл ажлыг хийнэ\n- Хиймэл оюунд суурилсан орчин үеийн тоног төхөөрөмжүүдийг хэрэглэж сурахад эмч мэргэжилтнүүдийг бэлтгэх сургалт явуулна","abstract_eng":"Chronic or life-style related diseases are the major global causes of both morbidity and mortality. Almost one third of global deaths are due to these diseases. The major chronic diseases are cardiovascular, diabetes and mobility disorder which accounts for about more than 70% of deaths and share modifiable risk factors [1]. Keeping in view with this we have chosen three different Asian countries and have tried to develop a digital health care framework which will help doctors, practitioners, engineers and other stakeholders to make the society more aware of these diseases and help prevent them by early detection. The main objective of this project is the creation of a specialised price based graduate course in artificial intelligence in partnership with universities and centre/institutes from Europe and Asian partners which are Pakistan, Thailand and Mongolia. The aim is to improve the quality of higher education and relevance of this for the society at national and regional level. It also aims to improve the level of local expertise and teaching/research skills in this undergraduate/graduate degree by developing new innovative education modules for digital health monitoring. The purpose of this project is to support modernise, accessible and internationalisation of education in the field of digital health. This project will develop three different types of data sets as well as a complete module for distance education learning as well. This open online course (OOC) will promote knowledge and train different audiences from ICT and health practitioners mainly. This OOC will take 6 weeks and 4 hours per week on how to employ AI techniques on data sets for better understanding and early diagnosis for three different use cases such as cardiovascular, mobility disorder and remote consultation for patients. It will also help students to develop sustainable solutions for digital health.\nHealthcare systems in developing countries in Asia (Pakistan, Thailand and Mongolia) are under significant socio-economic pressure due to the lack of resources, large population (in Pakistan and Thailand), difficult to access vast territory in Mongolia, due to poor investment and shortage in the health workforce. These multidimensional and complex challenges intensify the fragility of primary healthcare in these countries. According to a World Health Organization report [2][3]; Pakistan has 3.6 physicians and only 20 hospital beds, Thailand has 0.5 physicians and only 7 hospital beds and Mongolia has 27.7 physicians and 75.7 hospital beds per 10,000 of the population. Such a dire situation not only puts enormous pressure on the authorities to provide immediate care but also makes it very challenging to deal with the care of people with long-term conditions. In many situations, these patients require continuous monitoring and medical consultation. Thus, they need to visit hospitals frequently, which adds a significant strain on the system that is already crumbling due to shortage of resources. Under these circumstances, it is crucial to reduce the existing load on the scarce resources by performing routine monitoring with an affordable autonomous evaluation system and releasing human labour for higher value services. The key enabler for such a solution is the adoption of latest digital technologies that can create smart environments to autonomously monitor physiological parameters and analyse patient activities. Such digitally enabled smart environments allow patients to live more independently as well as provide access to much needed real-time medical data to healthcare professionals. However, for this vision to be successful we first need to train a new generation of creative, entrepreneurial and innovative and taskforce with the ability to understand the interdisciplinary ICT and digital health issues and then propose viable solutions. This can only be possible by developing a new curriculum in these HEI countries.","start_date":"2021-05-15T00:00:00","end_date":"2025-01-15T16:00:00","sponsor_id":157,"sponsor_name":"The European Union","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4325,"project_code":"P2022-4325","project_name":"Нарны фото цахилгаан үүсгүүртэй ухаалаг худгийн системийн угсралт, суурилуулалт, зүгширүүлэлт","project_name_eng":"Installation and long term measurement of smart well system with solar PV source","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд манай оронд ухаалыг худгийн системыг нийслэл, аймаг сумын төвүүд дэх худгуудад өргөн суурилуулах болсон. Гэвч эрчим хүчний системд холбогдоогүй хөдөө орон нутаг, сум, багийн төвүүдийн худгуудад ухаалаг худгийн систем нэвтрүүлэхэд хүндрэлтэй хэвээр байна. Тиймээс цахилгаан сүлжээнд холбогдоогүй газарт нарны фото цахилгаан үүсгүүртэй ухаалаг худгийн систем нэвтрүүлэхтэй холбоотой гарч болзошгүй хүндрэлүүдийг судалж, шийдэл гаргасан. Өмнөх судалгааны ажлаар бүтээсэн ухаалаг худгийн системийг бодит нөхцөлд суурилуулж, урт хугацаанд хэмжилт, хяналтын ажлыг явуулж, төхөөрөмжийг зүгширүүлэхэд оршино.","abstract_eng":"In recent years, smart well systems have been widely installed in the capital city Ulaanbaatar and, province and soum centers with power electric system. However, it is still difficult to implement the smart well systems in rural areas, soum and bag centers which are not connected to the power system. In previous research work we developed the automate device for the smart well system which can configurate solar PV. Therefore, the following research is planned to be carried out within the framework below:  to install the smart well device at a planned local area, to test the device under real condition for along period at least 3 months.","start_date":"2022-05-18T00:00:00","end_date":"2022-08-17T16:00:00","sponsor_id":1672,"sponsor_name":"Гүехэн далай","performer_id":1720,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4048,"project_code":"P2021-4048","project_name":"Шударга өрсөлдөөний орчинг бэхжүүлэх төсөл 2","project_name_eng":"Consulting service for Competition Law  theoretical and practical textbook creation","abstract_mn":"Японы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны байгууллагаас Монгол Улсын Шударга \nөрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газартай хамтран “Шударга өрсөлдөөний орчинг бэхжүүлэх\nтөсөл 2 дугаар шат”-ыг хэрэгжүүлж байна. Энэ хүрээнд өрсөлдөөний тухай хууль болон өрсөлдөөнийг зохицуулах байгууллагын практик үйл ажиллагааны талаар Шударга Өрсөлдөөн, Хэрэглэгчийн Төлөө Газрын албан хаагч нарт академик мэдлэг олгох, тэдгээрийн өдөр тутмын ажилд хэрэглэх гарын авлага байдлаар боловсруулсан ном гаргах шаардлагатай байна.","abstract_eng":"The Center for Economics and Business Law (CEBL), established in 2020, is a research unit affiliated to National University of Mongolia.  The purpose of the CEBL is to make contribution to development of Mongolian Economic law and business law. \n\nTo make comprehensive textbook, our approach will be: \nStudy of current legislation on Competition and its main specifics; \nStudy of problems and issues from the time of adoption of first Competition law, amendments and their impact on enforcement of law; \nTheoretical and practical approach to all subject of competition law and define their application problems; \nReview court cases related to application of administrative acts for breach of Competition law; \nReview and make analysis to fact and problem based situations on implementations of competition law, comments from business entities and open hearings; \nA critical and contextual approach, addressing the wider economic and practical realities of competition law \nAn easy-to-follow writing style, including detailed explanations on specific regulations and provisions of Competition law and if necessary will include formulas and pictures.","start_date":"2021-02-24T00:00:00","end_date":"2022-03-03T00:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4012,"project_code":"P2021-4012","project_name":"Уур амьсгалын өөрчлөлт, түүнд дасан зохицох талаар сургалтын хөтөлбөр, агуулга боловсруулах","project_name_eng":"Development of curriculum and educational program on Climate change Adaptation","abstract_mn":"Энэхүү ажлын зорилго нь их, дээд сургуулийн бакалаврын түвшний оюутнуудад Уур амьсгалын өөрчлөлт, түүнд дасан зохицох талаар онол-арга зүйн мэдлэг, чадварыг эзэмшүүлэх сургалтын хөтөлбөр, агуулгыг боловсруулан батлуулж, хэрэгжүүлэх, сургагч багш нарыг бэлтгэх сургалт зохион байгуулахад оршино.\n“Уур амьсгалын өөрчлөлт, түүнд дасан зохицох” хичээлийн зорилго бол Дэлхийн уур амьсгалын системийн бүрдүүлэгчүүдийн нарийн төвөгтэй уялдаа холбоо, системийн гадаад хүчин зүйл, уур амьсгалын хэлбэлзэл, орчин үеийн уур амьсгалын өөрчлөлтийг бий болгож буй үндсэн шалтгаан, хүний үйл ажиллагааны нөлөөлөл, цаашилбал нэгэнт бий болсон энэхүү өөрчлөлтийг сааруулах, өөрчлөлтөнд дасан зохицох бодлого, арга хэмжээний талаар судлах явдал юм. Энэхүү хичээлийг судласнаар уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаархи дэлхийн нийтийн өмнө тулгамдаж байгаа гол асуудлууд, эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай Монгол орны хувьд энэ өөрчлөлтөнд өртөх болон эмзэг байдал, уур амьсгалын өөрчлөлтийг бууруулах, түүнд дасан зохицох дэлхийн хэмжээний нийтлэг бодлого, арга хэмжээ, Монгол оронд хэрэгжсэн дасан зохицохуйн арга хэмжээний сайн туршлага, уламжлалт аргуудын талаархи мэдлэгийг авах ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"Main aim of this project is to develop curriculum and educational program on Climate change Adaptation for bachelor level of universities, develop pilot and guidebook for lecturers and train of corresponding lecturers. Review of syllabus and educational program on Climate change Adaptation the selected international universities. Drafting of the first version of the syllabus on “Climate change Adaptation” for review and discussion. Preparing the first version of contents and description of lectures on “Climate change Adaptation” for the review and discussion. Debate and discussion with related government officials, researchers of the professional institutes, professors and lecturers of universities on development and approval of syllabus and contents of lectures on Climate change Adaptation. Preparing of the first version of the guide book(handbook) for lecturers, and developing the lecture and seminar materials on “Climate change Adaptation” course. Developing of the proposal on Inclusion of syllabus on “Climate change Adaptation” as a fundamental course into the undergraduate curriculum's in cooperation with related departments and divisions of the Ministry of Environment and Tourism, and Organize debate and consultations among affiliated organizations.","start_date":"2020-06-30T16:00:00","end_date":"2021-06-17T16:00:00","sponsor_id":1450,"sponsor_name":"Уур амьсгалын ногоон сан","performer_id":1451,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4319,"project_code":"P2022-4319","project_name":"Байгууллагын бүтцийг боловсронгуй болгох чиглэлээр судалгаа, зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх","project_name_eng":"Analytical study and consulting to improve organizational structure","abstract_mn":"Санхүүгийн зохицуулах хорооны зохион байгуулалтын бүтэц, албан хаагчдын ажлын ачаалал, газар нэгжүүдийн чиг үүрэгт анализ хийнэ. Судалгаанд Санхүүгийн зохицуулах хорооны албан хаагчдаас гадна тус хорооны зохицуулалтын байгууллагууд, иргэд, аж ахуйн нэгжийг хамруулна. Мөн Санхүүгийн зохицуулах хороотэй ижил төстэй олон улсын байгууллагын туршлагыг судлана. Эдгээр судалгааны үндсэн дээр тус хорооны бүтэц, чиг үүрэг, эрх мэдлийн хуваарилалт, ажлын ачаалал, нэгж хэлтсүүдийн хоорондын хамтын ажиллагаа зэрэгт үнэлгээ өгч, зохион байгуулалтын бүтцийг сайжруулан зохиомжлох хувилбарыг боловсруулж санал болгоно.","abstract_eng":"The project devoted to analyze the organizational structure of the Financial Regulatory Commission, the workload of its staff, and the functions of departments and units. In addition to the officials of the Financial Regulatory Commission, the survey will cover the regulatory bodies, citizens and business entities of the Financial Regulatory Commission. It will also study the experience of international organizations similar to the Financial Regulatory Commission. Based on these studies, the committee's structure, functions, division of powers, workload, and cooperation between departments will be evaluated, and options for improving the organizational structure will be developed and proposed.","start_date":"2022-01-09T00:00:00","end_date":"2022-06-28T16:00:00","sponsor_id":1718,"sponsor_name":"Санхүүгийн зохицуулах хороо","performer_id":1716,"performer_name":"МУИС-ийн Бизнесийн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4315,"project_code":"P2022-4315","project_name":"Гарааны компанийн олон нийтэд хувьцаа санал болгох эрхзүйн орчинг бүрдүүлэхэд шаардлагатай судалгаа","project_name_eng":"Analytical study on regulation and policy for startup financing in Mongolia","abstract_mn":"Аль ч улсын хувьд, тэр дундаа хөгжиж буй орнуудын тухайд гарааны компани ба ЖДҮ эрхлэгчдийг дэмжих эрх зүйн тохиромжтой орчин бүрдүүлэх нь чухал асуудал хэвээр байна. Санхүүжилт авах боломжийн хязгаарлагдмал байдал нь гарааны компанийн өсөлтөд учирдаг гол саад бэрхшээлийн нэг болдог. Энэ ажлаар Монгол Улсын гарааны компанийн санхүүжилтийн эрх зүйн орчин, бодлоготой холбоотой тулгамдсан асуудлыг тодорхойлохын тулд хууль, тогтоомж, бодлогын баримт бичгүүд болон гадаад, дотоодын туршлагыг судлахын зэрэгцээ зорилтот гарааны бизнес эрхлэгчдийн дунд тандалтын судалгааг явуулсны үндсэн дээр гарааны компанийн санхүүжилтийн эрх зүйн зохицуулалтад өөрчлөлт оруулах санал дэвшүүлсэн.","abstract_eng":"Having appropriate regulation and policies for supporting startups and SMEs is a key priority for both developed and developing countries. As a developing country, Mongolia needs to adapt emerging rules to create friendly environment for startup financing. One of the main barriers to startup growth is a restricted access to finance. The focus of this study is to address issues related to startup financing regulation and policy in Mongolia. In order to identify possible challenges in the financing regulation, the study explores financial challenges that startups face, and how regulation and policy designed for startups. We discuss key findings and conclude by suggesting to adopt best practices from selected countries and change the startup financing regulations.","start_date":"2021-09-12T00:00:00","end_date":"2021-11-14T16:00:00","sponsor_id":171,"sponsor_name":"Боловсрол Соёл Шинжлэх Ухааны Яам","performer_id":1716,"performer_name":"МУИС-ийн Бизнесийн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4217,"project_code":"P2022-4217","project_name":"Монгол орны хотуудын хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, эрсдэлд хүргэж буй хүчин зүйлсийн онцлог","project_name_eng":"The environmental issue of Mongolian cities","abstract_mn":"Монгол орны хотуудын хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, эрсдэлд хүргэж буй хүчин зүйлсийн онцлог\nМонгол орны хотуудын хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, эрсдэлд хүргэж буй хүчин зүйлсийн онцлог\nМонгол орны хотуудын хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, эрсдэлд хүргэж буй хүчин зүйлсийн онцлог\nМонгол орны хотуудын хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, эрсдэлд хүргэж буй хүчин зүйлсийн онцлог\nМонгол орны хотуудын хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, эрсдэлд хүргэж буй хүчин зүйлсийн онцлог","abstract_eng":"The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities \nThe environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities \nThe environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities \nThe environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities The environmental issue of Mongolian cities","start_date":"2020-01-24T00:00:00","end_date":"2022-09-23T00:00:00","sponsor_id":1627,"sponsor_name":"Боловсрол, шинжлэх ухааны яам","performer_id":1451,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4302,"project_code":"P2022-4302","project_name":"Дээд боловсролын харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"A Comparative analysis of  higher education","abstract_mn":"1. “Дээд боловсролын  харьцуулсан судалгаа” төслийн хүрээнд “Дээд боловсролын тогтолцооны харьцуулсан судалгаа” хийж ном бичсэн. \nЗохиогчид даяаршлийн орчинд дээд боловсролын хөгжлийн үндсэн хандлага,  шинэчлэлийн үйл явцыг судалсан. Аж үйлдвэрийн 4-р хувьсгалын эринд Азийн бүс нутгийн орнуудын дээд боловсролын тогтолцоонд эмпирик судалгаа хийж, засаглал, сургалт-судалгааны үйл ажиллагаанд хийгдэж буй реформ, өөрчлөлтийн нийтлэг болон онцлог талыг тодорхойлов.\nЭнэхүү бүтээл нь ахисан түвшний суралцагсад болон судлаачдад сүүлийн үеийн судалгааны өгөгдөлд үндэслэсэн даяаршлын үеийн дээд боловсролын хөгжлийн үзэл баримтлал, хандлагын талаар суурь ойлголтыг өгөх болно. \n 2.Энэхүү семинарын зорилго нь одон орон судлалын сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхан байдалд үзүүлэх эерэг нөлөөллийг судлах явдал юм. Сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхан байдлын асуудал нь дэлхийн цар тахлын үед, түүнчлэн бидний хувийн, үндэсний болон олон улсын янз бүрийн хямрал, стресстэй холбоотой сурган хүмүүжүүлэгчид, эрдэмтэн судлаачид, оюутнууд болон нийт хүн төрөлхтний өмнө тулгардаг томоохон сорилтууд юм. Боловсролын арга зүйн нэг болох сэтгэл судлал ба одон орон судлал нь эдгээр олон янзын стресс, сөрөг хүчин зүйлсийг бууруулах боломжтой. Хэдийгээр одон орон судлалын ашиг тусыг бүхэлд нь хамарсан боловч эрх тэгш байдал, тэгш бус байдлын талаархи гол анхаарлаа хандуулж, сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудал тодорхой бүлэг хүмүүст өөр өөрөөр хэрхэн нөлөөлж болох тухай хэлэлцүүлгийг нээх зорилготой юм. Оролцогчид эдгээр сэдвээр илтгэл тавьж, хэлэлцүүлэгт оролцож, олон талт байдал, тэгш бус байдал, хүртээмжийн асуудлыг судлах болно. Дэлхийн олон орны судлаачид өөрсдийн туршлага, сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхны төлөө одон орон судлал, сэтгэл судлалыг нэгтгэсэн төслүүд, бүс нутагтаа хийж буй үйл ажиллагаа, ирээдүйн төлөвлөгөөний талаар ярих болно. Хэлэлцүүлэгт одон орон судлал нь цар тахлын хорио цээрийн дэглэмд байгаа хүмүүст хэрхэн тустай болохыг багтаана. Оролцогчид одон орон судлалын боловсрол нь хүмүүсийн хоорондын харилцаа, уур хилэн, тэгш бус байдал гэх мэт сэтгэл зүйн болон нийгмийн стресс хүчин зүйлсийг даван туулахад хэрхэн тусалж болох талаар туршлагаа хуваалцах болно. Энэхүү семинар нь оюун санааны боловсролын сэтгэл зүй, одон орон судлалыг хөгжүүлэх стратеги, санаачлага гаргахад хувь нэмэр оруулах болно. \n3. Багш нарт зориулсан сургалт: энэхүү сургалтын зорилго нь сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхны төлөө боловсролын сэтгэл зүй, одон орон судлалыг хөгжүүлэх явдал юм. Хөдөө орон нутгийн сургуулийн багш нарт зориулсан нийгмийн ухаан, одон орон судлал хичээл хоцорогдож байна. Ялангуяа Монголын хөдөө орон нутагт сэтгэл судлал, одон орон судлалын багш байдаггүй. Энэхүү төсөл нь сургуулийн багш нарт одон орон судлал, боловсролын сэтгэл судлалын талаар хэрхэн суралцах, мэдлэгээ сайжруулах боломжийг олгосон. Тэд мөн одон орон судлалыг сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхан байдалд хэрхэн ашиглах талаар суралцах болно. Энэхүү\nсургалтын хүрээнд нь хөдөө орон нутгийн сургуулийн багш нар, хүүхдүүд болон олон нийтэд шинжлэх ухааны талаар сурталчлах олон арга хэмжээг зохион байгуулна. Мэргэжлийн багш нар хичээл заана. Энэхүү төсөл нь Монголд одон орон судлал, боловсролын сэтгэл судлалын хөгжилд хувь нэмэр оруулах болно. Энэхүү төсөл нь сургуулийн багш нарт насан туршийн суралцах боломжийг олгох ба сургуулийн багш нар, хүүхдүүдэд орчлон ертөнц, оддыг дурангаар ажиглах гэх мэт арга хэмжээ зохионо. Тэд мөн одон орон судлал нь боловсролын сэтгэл судлалтай хэрхэн холбогдож, сэтгэцийн эрүүл мэнд, сайн сайхан байдалд ашиглагддаг болохыг мэдэх болно.","abstract_eng":"1. The purpose of the project “Comparative analysis of higher education systems” is to provide comparative analysis of higher education in Asian countries and a book based on empirical studies. The book discusses the state of higher education systems in some Asian countries. \nThe authors provide analytical studies of trends in higher education development and reforms in the era of globalization using empirical regional studies of Asian higher education systems in the age of the 4th Industrial Revolution. Furthermore, the authors developed a framework of descriptions of similarities and differences in the development of Mongolian higher education compared to other Asian countries. \nThe book provides graduate students and researchers with an understanding of basic concepts and trends in higher education development in the age of globalization. \n 2.The purpose of the project “Comparative analysis of higher education” is to organize  International Workshop and training course for teachers.                                          \nThe purpose of this workshop is to explore potential positive impacts of astronomy for mental health and wellbeing. Mental health and wellbeing issues are major challenges faced by many educators, academics, students and humanity in general, during the global pandemic, as well as with our various personal, national and international crises and stress. Astronomy as an educational methodology has much to offer to potentially mitigate these varied stress and alienation factors. Though encompassing the overall potential benefits of astronomy for wellbeing, it will include a focus on equity and disparity, aiming to open the discussion of how issues of mental health can disproportionately impact specific groups. The participants will both present and participate in panel discussions on these topics, exploring how issues of diversity, equity and access may be approached with astronomy education and outreach. The training will provide guidance on the immersion, enjoyment and inspiration of the night sky, and explore the impacts of understanding the vastness of the universe, and our participation and role as co-creators in it, on human nature. International colleagues will talk about their experiences, and outreach projects integrating astronomy and psychology for mental health and wellbeing, ongoing activities and future plans in their region. The discussion will include how astronomy can be helpful for people under quarantine. Participants will share their experiences how astronomy education can help overcome such psychological and social stress factors, as alienation, emotional discontent, antipathies between peoples, anger, disparities, etc. This workshop will contribute to strategies and initiatives to develop educational psychology and astronomy for mental health.   \n3.The purpose of this training course is to develop educational psychology and astronomy for mental health and wellbeing. Social science and astronomy for schoolteachers in remote areas is behind. Especially in remote areas of Mongolia there is no teachers for Psychology and astronomy. This project allowed schoolteachers to learn and improve their knowledge about astronomy and educational Psychology teaching. They also will learn how astronomy will be used for mental health and wellbeing. The project also make many outreach activities for schoolteachers and kids and general public in remote (nomads) areas. Professional teachers will give talks. This project will contribute to development of astronomy and educational Psychology in Mongolia. This project promoted lifelong learning opportunities for schoolteachers. Schoolteachers and children never had astronomical activities such as star parties and telescopes. The training allowed schoolteachers to participate in the star parties and inspire beauty of universe and their heritage region. They also will know how astronomy connected with educational Psychology and used for mental health and wellbeing. Many of schoolteachers from remote areas will participate in the training.","start_date":"2021-10-31T00:00:00","end_date":"2022-06-12T11:18:39.14","sponsor_id":1700,"sponsor_name":"Nart adventures ХХК","performer_id":1701,"performer_name":"МУИС ШУС Боловсрол сэтгэл судлалын тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4329,"project_code":"P2022-4329","project_name":"Монгол эм зүйн нэр томьёоны судалгаа","project_name_eng":"The investigation of Mongolian pharmacy terms","abstract_mn":"Монгол эм зүйн салбарт эм бүтээгдэхүүний нэр төрөл улам олширч буй шинэ үйлчилгээ нэвтэрч буй зэргээс харахад монгол эм зүйн салбарын мэргэжлийн нэр томьёог хэл шинжлэлийн үүднээс нэр томьёо судлалын талаас дахин авч үзэж оновчтой зөв нэр томьёог оноох орчуулахын чухлыг харуулж байна.  Нэр томьёо цаг үеийн нөхцөл шаардлагаар өргөжин тэлж байдаг онцлогтой тул шинэ нэр томьёог цаг тухай бүрд нь нэмэн баяжуулан боловсруулах ёстой юм. Аливаа үг шинжлэх ухааны хатуу тодорхойлолттой болох цагт нэр томьёо болон хувирдаг Учир нь тодорхойлолт ойлголтыг төгөлдөржүүлнэ. Монгол хэлэнд шинэ нэр томьёо мэргэлжийн үг хэллэг ихээр бий болж байгаа ч гэсэн оноох боловсруулах ажил цаг хугацаанаас хоцорч зарим тохиолдолд оновчтой бус байгааг бид мэднэ. монгол эм зүйн нэр томьёог боловсруулахад анхаарах гол зүйл бол нэр томьёонд тавих үндсэн шаардлагуудыг дагаж мөрдөхийн хамт нэр томьёо эм зүйн шинжлэх ухааныхаа ойлголттой тохирч ойлголт нь юмс үзэгдлийн анги, бүлэг, төрөл зүйлээсээ шалтгаалж, эм зүйн шинжлэх ухааны ерөнхий ба тусгайн харьцаанд өөр өөр өөрийн арга тогтолцоотой байх хэрэгтэй. Эм зүйн нэр томьёог ажиглахад зөөлөн эм soft drug  гадна хэлнээс шууд хуулсан үгчилсэн нэр томьёо олон байна. Тохирох монгол үгийг олж нэрлэх бүрэн боломжтой.  Бас  крем /Creme/,  гель /Gel/  гээд орчуулаагүй үгс ч олон байна.  Тосон түрхэц /Unguentum/, өтгөн тос /Pasta/, лаа /Suppostorium/, гоюу /Emplastrum/,\nшингэн түрхэц /Linimentum/, гэж ойролцоо утгаар буулгасан үгс ч байна.","abstract_eng":"The introduction of new services in the Mongolian pharmaceutical industry shows that it is important to reconsider the professional terminology of the Mongolian pharmaceutical sector from a linguistic and terminological point of view and translate it into the correct terminology. Terms have the potential to expand with the times, so new terms need to be developed from time to time. When a word has a strict scientific definition, it becomes a term because the definition perfects the concept. Although new terms and expressions are emerging in the Mongolian language, we know that the development of scores is lagging behind in some cases. The main thing to pay attention to when developing Mongolian pharmaceutical terminology is to follow the basic requirements for terminology, and the terminology corresponds to the concept of pharmacological science. need to have a system. Observing pharmacological terms, there are many literal terms that are directly copied from the language in addition to soft drugs. It is possible to find and name the appropriate Mongolian word. There are also many untranslated words such as cream and gel.There are also words with a similar meaning Тосон түрхэц  or Unguentum,  өтгөн тос  or Pasta, лаа or Suppostorium, гоюу  or Emplastrum, шингэн түрхэц or Linimentum.","start_date":"2022-05-18T11:52:12.143","end_date":"2022-06-18T11:52:12.143","sponsor_id":1724,"sponsor_name":"Догдлол хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4321,"project_code":"P2022-4321","project_name":"МҮОНРТ-ийн хүний нөөцийн хөгжлийн албаны мэргэжилтнүүдийн чадавхжуулах зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"‘Capacity building of Mongolian National Broadcaster of Human resource development department managers’ consulting service","abstract_mn":"Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль шинэчлэгдсний улмаас МҮОНРТ-ийн хөдөлмөрийн дотоод журамд өөрчлөлт оруулах, 700 гаруй ажиллагчдын хөдөлмөрийн гэрээг шинэчлэх, 150 гаруй ажлын байрны тодорхойлолтыг шинэчлэн боловсруулах хэрэгцээ, шаардлага үүссэн. Энэхүү шаардлага, хэрэгцээг хангахын тулд Хүний нөөцийн мэргэжилтнүүдэд мэргэжлийн зөвлөгөө, дэмжлэг хэрэгтэй болж тус төслийн хүрээнд дараах ажлууд хийгдсэн. Үүнд:\n•\tХНХА-ны мэргэжилтнүүдэд “АГҮ-ний системийг сайжруулах нь ”, “Ажлын байрны шинжилгээ хийх, тодорхойлолт боловсруулах арга зүй” сэдэвт сургалтуудыг зохион байгуулсан.\n•\tХөдөлмөрийн гэрээнд шинжилгээ хийж, шинэчилсэн хөдөлмөрийн гэрээнд санал, зөвлөмж хүргүүлсэн.\n•\tМҮОНРТ-ийн ажлын байрны шинжилгээ хийх процессын зураглал, аргачлал, ажлын байрны тодорхойлолт боловсруулах загварыг боловсруулахад зөвлөн чиглүүлж, болосруулсан жижиг ажлын байрны тодорхойлолтуудад сайжруулах арга зүйн зөвлөмж өгсөн.","abstract_eng":"Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль шинэчлэгдсний улмаас МҮОНРТ-ийн хөдөлмөрийн дотоод журамд өөрчлөлт оруулах, 700 гаруй ажиллагчдын хөдөлмөрийн гэрээг шинэчлэх, 150 гаруй ажлын байрны тодорхойлолтыг шинэчлэн боловсруулах хэрэгцээ, шаардлага үүссэн. Энэхүү шаардлага, хэрэгцээг хангахын тулд Хүний нөөцийн мэргэжилтнүүдэд мэргэжлийн зөвлөгөө, дэмжлэг хэрэгтэй болж тус төслийн хүрээнд дараах ажлууд хийгдсэн. Үүнд:\n•\tХНХА-ны мэргэжилтнүүдэд “АГҮ-ний системийг сайжруулах нь ”, “Ажлын байрны шинжилгээ хийх, тодорхойлолт боловсруулах арга зүй” сэдэвт сургалтуудыг зохион байгуулсан.\n•\tХөдөлмөрийн гэрээнд шинжилгээ хийж, шинэчилсэн хөдөлмөрийн гэрээнд санал, зөвлөмж хүргүүлсэн.\n•\tМҮОНРТ-ийн ажлын байрны шинжилгээ хийх процессын зураглал, аргачлал, ажлын байрны тодорхойлолт боловсруулах загварыг боловсруулахад зөвлөн чиглүүлж, болосруулсан жижиг ажлын байрны тодорхойлолтуудад сайжруулах арга зүйн зөвлөмж өгсөн.","start_date":"2022-04-03T00:00:00","end_date":"2022-06-15T16:00:00","sponsor_id":1719,"sponsor_name":"Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Радио Телевиз","performer_id":1277,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Бизнесийн Сургууль","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4231,"project_code":"P2022-4231","project_name":"Зам тээврийн нэгдсэн ухаалаг системийг нэвтрүүлэх судалгааны ажил","project_name_eng":"The research study of RFID system adoption behavior","abstract_mn":"Улаанбаатар хотын замын түгжрэлийг бууруулах RFID шинэ системийг нэвтрүүлэхтэй холбоотой, иргэд олон нийтийн зан төлөв, хандлагыг тодорхойлоход судалгааны зорилгооор хийгдэж байгаа юм. \nСудалгааны үр дүнд хийсэн дүгнэлт:\nЗамын хөдөлгөөнийг зохицуулах ухаалаг системийн талаар иргэд маш бага ойлголттой байгаа тул хэрэглэгчдийг зөв ойлголт, мэдлэгтэй болгох нь маркетингийн үйл ажиллагааны эхний алхам болно. \nМаркетингийн идэвхжүүлэлтийн үйл ажиллагаа нь ухаалаг системд хандах иргэдийн хандлагыг эерэг болгох, итгэл үнэмшлийг нь нэмэгдүүлэхэд чиглэх нь  зүйтэй.\nИргэдийн дийлэнх нь сошиал орчноос мэдээллээ авдаг бөгөөд олны танил, нөлөө бүхий хүмүүсийн мэдээлэлд ерөнхийдөө итгэдэг гэсэн учир сошиал сурталчилгаанд олны танил хүмүүсийг оролцуулах нь илүү үр дүнтэй байна.\nАливаа шинэ үйлчилгээг туршихад иргэд ерөнхийдөө өөрийн үзэл бодолд тулгуурлаж шийдвэр гаргадаг нь харагдсан учраас олон нийтэд чиглэсэн маркетингийн кампанит ажлыг зохион байгуулахдаа иргэдийг (ялангуяа автомашин эзэмшигчдийг) биечлэн оролцуулах хэрэгтэй юм. \nЦаашдаа замын түгжрэлийг бууруулахын тулд иргэд, олон нийтэд зөв дадал хэвшил бий болгох чиглэлээр маркетингийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах нь чухал гэж үзэв.","abstract_eng":"In connection with the introduction of a new RFID system to reduce traffic congestion in Ulaanbaatar, research is being conducted to determine the behavior and attitudes of citizens.\nConclusions of the study:\nThe first step in marketing is to educate consumers about the importance of smart mobility management. \nMarketing promotion activities should focus on positive public attitudes towards smart mobility systems and increase their confidence.\nIt is more effective to involve influencers in social media, as the majority of citizens receive information from social media and generally trust the information of social media influencers.\nExperiments with new services have shown that citizens generally make decisions based on their own opinions, so citizens (especially car owners) need to be involved in organizing social marketing campaigns.\nIn order to reduce traffic congestion in the future, it is important to organize marketing activities to create good habits for citizens and the public.","start_date":"2022-01-13T16:00:00","end_date":"2022-02-28T16:00:00","sponsor_id":1648,"sponsor_name":"Нийслэлийн цахим хөгжил, мэдээлэл технологийн газар","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4295,"project_code":"P2022-4295","project_name":"ЗЭСИЙН БАЯЖМАЛЫН ИСЭЛДЭЛТИЙН СИМУЛЯЦИЙН СУДАЛГАА","project_name_eng":"SIMULATION OF THE COPPER CONCENTRATE OXIDATION BEHAVIOUR","abstract_mn":"Тодорхой хугацааны хадгалалт болон тээвэрлэлтийн дараа зэсийн баяжмалын нийт жин ихсэж, түүнд агуулагдах зэсийн агуулга буурах, энэ нь цаашлаад эдийн засгийн алдагдал үүсэх зэрэг асуудлууд тулгарсан. Үүний хүрээнд бид хүчин зүйлүүдээс хамаарсан учир шалтгааныг тодорхойлох, процессыг таамаглах судалгааны ажил хийсэн. Атмосферын нөхцөл дэх зэсийн баяжмалын исэлдэлтийг судлахын тулд эрдсүүдийн фазуудын шилжилт урвалын механизмыг судлах шаардлага тулгарсан. Зэсийн баяжмалын исэлдэлтийн судалгааг хийхдээ уурхайн талбайд сүүдэрт, наранд гэсэн хадгалалтын хоёр нөхцөлд агаарын температур, харьцангуй чийгшил, рН зэрэг хүчин зүйлүүдээс хамааруулан зуны улиралд хийж гүйцэтгэсэн. Зэсийн баяжмалын исэлдэлтийн урвалын механизмыг судлахдаа XRD, AAS, ICP-OES, LSV багажит анализуудын аргуудыг ашиглан  судалсан. \nБаяжмалын агаарын температур, харьцангуй чийгшил, рН-ийн агуулга, электрохимийн үр дүн, pourbaix диаграммын хамаарлаас үндэслэн зуны улиралд атмосферын нөхцөлд явагдсан зэсийн баяжмалын исэлдэлтийн процессыг 3 шатанд хувааж үзсэн. Баяжмалын дээжүүд нь гурван шатны хугацааны туршид, туйлшралын эсэргүүцэл багасаж, исэлдэлтийн потенциал болон исэлдэлтийн хурд ихсэж байгаа тул исэлдэх процесс явагдаж байгааг  баталж байна. Зэсийн баяжмалын исэлдэлтийн эхний шатны процессыг  гальваник исэлдэлт гэж үзэн исэлдэн ангижрах потенциалын дагуу бага потенциалтай эрдэс болох халькопирит түрүүлж исэлдэж байна. Харин, халькопиритийн зарим хэсгүүд, пирит эрдсүүд нь энэ шатанд ангижрах процессд орж байна. Агаарын температур ихэссэн үе буюу хоёрдугаар шатанд бактерийн исэлдэлт явагдах таатай нөхцөл бүрэлдэж Fe3+ ион үүсэх ба агаарын хүчилтөрөгч, температур, хүхрийн хүчил зэрэг олон хүчин зүйлүүдийн нөлөөгөөр урвал эрчимтэй явагдана. Энэ шатанд сульфатууд, хүхрийн хүчлүүд үүсэж баяжмалын орчин хүчиллэг болж, процесс тогтвортой үргэлжлэх ба анхдагч зэсийн сульфидын агуулга буурхын хэрээр хоёрдогч зэсийн сульфидуудын агуулга өсөхгүй байгаа нь хоёрдогч зэсийн сульфидууд энэ шатанд урвалд орж бас урвалаас үүсэх процессууд зэрэгцэн явагдаж байгаатай холбоотой гэж үзлээ. Чийгийн нөлөөллөөс исэлдсэн зэсийн эрдсийн агуулга аажмаар нэмэгдэж байна. Гуравдугаар шатанд пирит чийг болон хүчилтөрөгчийн нөлөөгөөр исэлдэж хүхрийн хүчил ялгаруулж орчинг хэт хүчиллэг болгож мөн исэлдсэн нэгдлүүдийг үүсгэж байна. Цааш процессын урвал хамгийн удаан явагдах шат буюу температур буурч, халькопирит, халькозин эрдэсүүд нь чийг болон Fe3+ ионы нөлөөгөөр исэлдэж, буцаж хүчилтэй урвалд орж, харгалзах сульфатууд, дан хүхрийг үүсгэж, пирит чийгийн нөлөөгөөр исэлдэж гётит үүсгэж, энэ урвалууд нь орчны балансыг тогтворжуулж баяжмалын масс нэмэгдэхэд нөлөөлж байна. Дан хүхэр үүссэнээр эрдсүүдэд урвалын идэвхгүй бүрхүүл үүсгэж цааш урвал явагдах боломжийг бууруулж байна.","abstract_eng":"In a simulation study of copper concentrate oxidation, samples with two different elements and minerals composition were selected under two storage conditions, shade and sun, at the mine site. The main components of copper concentrate and their phase analysis were studied by SEM-EDS, XRD, XRF, AAS, ICP-OES and MNS 2078:1984, ISO 10258:2018, ISO 334:2013, GOST 33207:2014, MNS 4594:1998, MNS 2066:1984 standard methods. As a result of oxidation of the concentrate at the mine site, the copper content of the samples stored in the sun decreased by 0.97-1.28% and the copper content of the samples stored in the shade decreased by 0.66-1.11% which is showing the samples with higher copper content placed in the sun are more oxidized than samples with higher copper content placed in the shade. During the oxidation of the concentrate, contents of the primary and secondary copper sulfide minerals were decreased by the phase analysis of the copper concentrate and in the final stage, the primary and secondary minerals were oxidized to form oxidized copper components, which affected the change in the mass of concentrate. Iron sulfide components such as pyrite in copper concentrate was formed to sulfate and goethite. Concentration oxidation studies at the mine site under two conditions have shown that pH and atmospheric temperature are the most dependent on the concentrate oxidation and the acid is created and pH was decreased as a result of concentrate oxidation. Based on the results of the concentrate pH, element and phase analysis of the concentrate, mechanism of the oxidation process of copper concentrate during the summer was divided into 3 stages. The first stage of copper concentrate oxidation is considered to be galvanic oxidation and covellite that is lower redox potential than others was oxidized firstly. But, chalcopyrite and pyrite were degrading in reduction process in the first stage. When the air temperature rises, in stage 2, favorable conditions are created for bacterial oxidation to form ferric ions and the reaction is accelerated by many factors such as oxygen and temperature. At this stage, sulfates and sulfuric acids are formed, the concentrate pH was being acidic, the process continues steadily. It is assumed that content of secondary copper sulfides did not increase as the content of primary copper sulfides decreases which means secondary copper sulfides were degraded and created simultaneously at this stage. The oxidized copper components was gradually increased due to relative humidity. In stage 3, pyrite, chalcopyrite and chalcocite were oxidized by the effect of relative humidity and ferric ions, and sulfuric acid was created in a result and it was making the concentrate too acidic which forms oxidized components. Furtherly, when the temperature decreases that is the slowest stage of the oxidation mechanism, primary and secondary sulfide minerals reacted with the acid which creates the corresponding sulfates and elemental sulfur, and the pyrite oxidizes under the influence of relative humidity which creates goethite. By those reactions, concentrate mass balance were affected. The formation of elemental sulfur forms and passive layer on the minerals surface, and it was reducing the possibility of further reactions. As results of the correlation analysis, the pH of the concentrate, total copper content, and the primary copper sulfides were inversely correlated with time. The pH of concentrate was directly proportional with the total copper content, primary and secondary copper sulfide minerals. But, atmospheric temperature was directly correlated with the secondary copper sulfide minerals.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-31T16:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1683,"performer_name":"МУИС  ХШУИС ХБИТ","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4326,"project_code":"P2022-4326","project_name":"Даатгалын зах зээлийн өрсөлдөгчийн судалгаа","project_name_eng":"Research of competition insurance market","abstract_mn":"Төслийн ажлыг төслийн багийнхан удирдамжийн дагуу үндсэн 2 хэсэгт хуваан авч эхний  хийв.\n1.\tДаатгалын зах зээлийн өрсөлдөөнийг тодорхойлохын тулд даатгалын зах зээлийн өнөөгийн байдал, даатгалын зах зээлийн тодорхойлогч үзүүлэлтүүд, даатгалын бүтээгдэхүүн үйлчилгээний эрэлт, нийлүүлэлтийн судалгаа хийв.\n2.\tДаатгалын зах зээл, даатгалын шинэ бүтээгдэхүүний талаар судлах, судалгааны тайлан зөвлөмж боловсруулах, өрсөлдөөний тактик боловсруулах  ажлыг хийж гүйцэтгэв.","abstract_eng":"As with many emerging markets, Mongolian insurance market have its own challenges and in this paper we surveyed prospects of this market and recommended potential ways to solve them based on current market situation and main indicators. In conclusion, Mongolian insurance market has:\n-\tLopsided composition: Non-life insurance GWP accounts for 99.0% and the life insurance GWP accounts for 1% only)\n-\tLow loss ratio: In recent years, the loss ratio (paid loss to GWP) ranges from 20% to 50% thus it suggests that there is room to develop insurance service as well as improving claims paying level. It is also observed that the data quality should be improved;\n-\tLow penetration: Penetration rate of 0.5% means that insurance industry has lot to do and there are lots of business space which is not insured;\n-\tWhere the amount of value at risk in overall economy and available capital of insurance market which is to receive risks transferred from economy is not comparable, trying to halt reinsurance premium flow from local economy to overseas countries are like trying to stop flood water. Reinsurance premium flows to market where there is capacity. Instead, it might be preferable for FRC to take steps to attract investment to local insurance market. Increased capacity means decreased reinsurance demand;","start_date":"2021-06-18T16:00:00","end_date":"2021-11-30T16:00:00","sponsor_id":1721,"sponsor_name":"Номин даатгал ХХК","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4332,"project_code":"P2022-4332","project_name":"“Стратегийн болон бизнес төлөвлөгөөний процессын сайжруулалт, тайлагналыг боловсронгуй болгох, олон улсын стандартад нийцүүлэх зөвлөх үйлчилгээ”","project_name_eng":"“Consulting services to improve strategic and business planning processes, improve reporting and bring them in line with international standards”","abstract_mn":"Стратеги төлөвлөгөө боловсруулах арга зүй, мандатын шинжилгээ, үр дүн,\nҮйлдвэрийн газрын тэргүүлэх чиглэл, зорилго\n“Эрдэнэт Үйлдвэр” ТӨҮГ-ын орчны шинжилгээ стратеги төлөвлөгөөний BSC-ын\nөнцгөөс тодорхойлсон дунд хугацааны зорилгуудыг нийт гишүүдэд танилцуулж, нэгдмэл ойлголт олгох\n“Эрдэнэт Үйлдвэр” ТӨҮГ-ын BSC-ын өнцгөөс тодорхойлсон дунд хугацааны зорилгуудад хүрэхэд чиглэсэн бизнесийн орчны шинжилгээ гүйцэтгэх, түүн дээр\nсуурилсан стратегиудыг тодорхойлох ажлуудыг тусгасан.\nДээрх ажлын үр дүнд үндэслэн Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ-ын 2022-2026 онд хэрэгжүүлэх стратеги төлөвлөгөөний санал, хувилбарыг боловсруулах","abstract_eng":"Strategic plan development methodology, mandate analysis, results, Priorities and goals of the enterprise BSC of Environmental Analysis and Strategic Plan of Erdenet Mining Corporation. Introduce all members to the medium-term goals identified from the perspective and provide a common understanding.\nCarry out an analysis of the business environment aimed at achieving the medium-term goals set by the BSC of Erdenet Mining Corporation\nidentification of strategies based on.\nBased on the results of the above work, develop proposals and options for the strategic plan to be implemented by Erdenet Mining Corporation in 2022-2026","start_date":"2021-09-30T16:00:00","end_date":"2022-03-31T16:00:00","sponsor_id":1301,"sponsor_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4338,"project_code":"P2022-4338","project_name":"МОНГОЛЫН УРАН ЗОХИОЛ СУДЛАЛЫН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ЦААШДЫН ЧИГ ХАНДЛАГА","project_name_eng":"Current and Future Trends of Mongolian Literature Studies","abstract_mn":"Нэгд, уран зохиолын нийгэмд гүйцэтгэх үүргийг тодруулах. Улмаар өнөөгийн монголын нийгэмд монголын уран зохиол үүргээ гүйцэтгэж байгаа эсэхэд дүн шинжилгээ хийх. Уран зохиолын нийгэмд гүйцэтгэх үүргийн оноо, алдааг нягтлан учир шалтгааныг тодруулах. \nХоёрт, Өнөөгийн монголын уран зохиолын онол, судлал, шүүмжлэлийн ерөнхий тоймыг гаргаж, монголын орчин үеийн уран зохиолын цогц түүх бичих бэлтгэл ажлыг хийнэ. Үүний тулд 1990-ээд онд монголын нийгэмд гарсан өөрчлөлт, хувьслын үр дүнд монголын уран зохиолын хөгжил, улмаар уран зохиолын онол, судлал, шүүмжлэлийн салбарт гарсан өөрчлөлтийг тогтооно. 1990-ээд оноос хойших монголын уран зохиол судлалд гарсан өөрчлөлтийг өмнө хаалттай байсан барууны уран зохиолын онол, судлалын ололттой зүйлүүдтэй холбож үзэхийн зэрэгцээ үндэсний оюун санааны амьдралд өрнөсөн өрнөлтэй уялдуулан жишээ баримтад тулгуурлан судлана. Мөн 1990-ээд оноос хойш монголын уран зохиол судлалаар гадаадын бусад орны судлаачдын хийсэн судалгааг нягтлан ололт амжилтыг нь тодруулахад энэ төсөл чиглэгдэнэ. \nГуравт, Монголын уран зохиолын нийгэмд гүйцэтгэж буй өнөөгийн үүрэг, алдаа оноог тодруулан, 1990-ээд оноос хойших уран зохиолын онол, судлал, шүүмжлэлийн салбарт гарсан амжилтыг тодруулан судлан шинжилж, улмаар монголын уран зохиолын болоод онол, судлал, шүүмжлэлийн цаашдын чиг хандлагыг тогтооход энэ төсөл чиглэгдэнэ. Уран зохиолын хөгжил хувьсалд гарч буй өөрчлөлт, нийгэмд гүйцэтгэх үүргийг тодруулан цаашдын чиг хандлагыг тогтоосноор уран зохиолын талаар баримтлах төр, засгийн бодлого, шийдвэр боловсруулахад чухал ач холбогдолтой.","abstract_eng":"","start_date":"2022-04-04T07:00:00","end_date":"2022-08-30T07:00:00","sponsor_id":1733,"sponsor_name":"Соёл, шинжлэх ухаан, судлалын хөгжлийн үндэсний төв","performer_id":1734,"performer_name":"МУИС, Утга зохиол, урлаг судлалын тэнхим. Г.Галбаяр","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4305,"project_code":"P2022-4305","project_name":"“ЭРДЭНЭТИЙН УУЛЫН БАЯЖУУЛАХ ҮЙЛДВЭРИЙН ХАЯГДЛААС ИОНЫ БОЛОН КОЛЛОИД ХЭЛБЭРТЭЙ ЗЭС, МОЛИБДЕНИЙГ КОАГУЛЯЦТАЙ ХӨӨСӨН ЯЛГАРАЛТЫН ФЛОТАЦЫН АРГААР ЯЛГАХ ХИМИ-ТЕХНОЛОГИЙН СУДАЛГАА”","project_name_eng":"RECOVERY ION AND COLLOID FROM OF COPPER AND MOLYBDENUM  ERDENET MINING CONCENTRATE WASTE BY FOAM SEPARATION FLOTATION METHOD","abstract_mn":"Энэхүү судалгаанд сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн 2 төрлийн флотациийн хаягдал зутангийн дээж ашигласан бөгөөд флотацын хаягдал зутан дахь хүдрийн жижиг хэсгийн ширхэглэлтийн фракцын найрлага болон фракц бүрд зэсийн эрдсийн фазын найрлага болон тархалтыг судалсан болно. Сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн флотацын хаягдал зутан дахь хатуу хэсгийг ширхэглэлтээр нь фракцаар ангилан, фракц бүрд үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгүүд болох Cu, Mo, Fe агуулгыг тодорхойлсон.\nСульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн хаягдал зутан дахь эрдсийн жижиг хэсгийн тархалтыг судлан үзэхэд зутангийн хатуу хэсгийн –(ХХ) 90 орчим хувийг 15μm<(XХ)>74μm хэмжээтэй жижиг хэсэг эзэлж  байна. Дээж дэх Cu, Mo, Fe-ийн агуулгыг ширхэглэлтийн фракц бүрд тодорхойлж үзэхэд Cu, Mo, Fe-ийн хамтын флотацын хаягдал зутанд 15 мкм-ээс дээш ширхэгтэй фракц-д Cu 300 мг/кг,  44 мкм-ээс дээш ширхэгтэй фракц-д 600 мг/кг байв. Түүнчлэн хамтын флотацын дараа төмрийн эрдсийг дарах хэсгээс авсан 2-р дээжинд Cu, Mo-ийн агуулга 15 мкм-ээс дээш ширхэгтэй фракц-д 4500 мг/кг, 44 мкм-ээс их ширхэгтэй фракц-д 9200 мг/кг тус тус зэсийн агууламжтай байна.\nЗэсийн фазын шинжилгээгээр халькопирит (CuFeS2) болон борнит (Cu5FeS4) зэрэг анхдагч сульфидийн зэсийн эрдсүүд нь сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн флотацийн хаягдал зутанд голчлон агуулагдаж байна. Үйлдвэрийн пиритийг дарах үндсэн флотацын хаягдалд Cu, Mo илүү ихээр алдагдаж байгаа нь судалгааны үр дүнгээс харагдсан. \nЗохиомлоор бэлдсэн хүнд металллууд бүхий хаягдал уусмалаас хөөсөнд салган ялгах микро-флотацын аргаар Cr, Cu, Cd, Pb, Mo металллуудыг ялгах зохистой нөхцөлийг тогтоосон ба сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн технологийн хаягдал зутангаас Cu, Mo, Fe зэрэг үндсэн металллуудыг тунадасжуулан улмаар хөөсрүүлэгч, цуглуулагч урвалжийн хосолсон үүрэгтэй гадаргуйн идэвхт бодис болох сүүний казейнийг ашиглан хөөсөнд үнэт бүрдлийг ялгах микрофлотацын туршилтыг явуулсан. Зохиомлоор бэлдсэн хүнд металллуудын агуулга бүхий уусмалаас  Cr, Cu, Cd, Pb-ийг 96%-ийн металлл авалттайгаар салган ялгасны дараа уусмалын рН-ийг өөрчлөн 5.3 болгож Мо дахин хөөсөнд ялгах замаар боловсруулахад  Mo-ийн 76% -ялган авах боломжтой байв. \nСульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн хаягдлын зутангаас хөөсөн ялгаралтын флотацын туршилтаас флотацын цуглуулагч урвалж (казейн) ын концентрацийн зохистой  хэмжээг 17мг/л гэж тогтоосон.","abstract_eng":"In this study, two types of flotation tailings sludge samples were used in a sulfide ore flotation plant. Solids in the tailings of flotation of sulfide ores were classified by fractionation, for each fraction the content of the main components - Cu, Mo, and Fe were determined.\nA study of the distribution of mineral particles in the tailings of a sulfide flotation plant shows that about 90 percent of the solid part of the tailings - (SS) consists of fine particles with a size of 15 µm <(SS)> 74 µm. The content of Cu, Mo, and Fe in the sample was determined for each particle fraction and amounted to 600 mg/kg. In addition, after co-flotation, sample 2 from the iron ore quench section contained 4500 mg/kg of Cu and Mo in fractions larger than 15 μm and 9200 mg/kg of copper in fractions larger than 44 μm.\nPrimary copper sulfide minerals such as chalcopyrite (CuFeS2) and bornite (Cu5FeS4) in the analysis of the copper phase are mainly present in the flotation tailings of sulfide ores. The results of the study show that Cu and Mo are more lost in the coarse flotation tailings to suppress industrial pyrite.\nConditions have been created for the extraction of metals Cr, Cu, Cd, Pb, and Mo by micro flotation from artificially prepared solutions of heavy metal waste into foam. Cr, Cu, Cd, and Pb were isolated from the artificially prepared heavy metal solution by recovering the metal by 96%, the pH of the solution was changed to 5.3, and 76% Mo was obtained by re-foaming Mo.\nThe optimal concentration of the flotation collector reagent (casein) was determined at the level of 17 mg/l according to the results of flotation tests of the pulp runoff of the sulfide ore flotation unit.","start_date":"2017-12-30T16:00:00","end_date":"2021-12-25T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1705,"performer_name":"МУИС-ХШУИС-ХБИТ","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4339,"project_code":"P2022-4339","project_name":"Монгол хэлний цахим хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах нь","project_name_eng":"Development of the Online Mongolian course","abstract_mn":"Австралийн Үндэсний Их Сургууль нь Монгол Улсын Их Сургуультай хамтран Монгол хэлний цахим хичээлийн хөтөлбөрийг боловсруулж хөгжүүлнэ. Үүнд, монгол хэл 1, монгол хэл 2, монгол хэл 3, монгол хэл 4 гэсэн дөрвөн түвшинд хичээлийн агуулгыг боловсруулан хүлээлгэж өгнө. Мөн монгол хэлний 1, 2 дугаар түвшнийг зайнаас заах туршилтыг зохион байгуулна.","abstract_eng":"The Australian National University will collaborate with the National University of Mongolia in the development of the Online Mongolian language course. It will include the following level: Mongolian 1, Mongolian 2, Mongolian 3, and Mongolian 4. Also, the NUM will provide Mongolian 1, and Mongolian 2 courses for the ANU students.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-29T00:00:00","sponsor_id":1706,"sponsor_name":"Австралийн Үндэсний Их Сургууль","performer_id":1707,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Хүмүүнлэгийн ухааны салбар, Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4337,"project_code":"P2022-4337","project_name":"Хэрэглэгчийн амьдралын хэв маягийн судалгаа – AIО загвараар хэрэглэгчийн (А) амьдралын хэвшил, (I) сонирхол, (O) үзэл бодлыг тодорхойлох нь","project_name_eng":"Study on Consumer Lifestyle in Mongolia, using AIO approach","abstract_mn":"Мэдээлэл технологийн үсрэнгүй хөгжлөөс улбаатай аж үйлдвэрийн дөрөв дэх хувьсгал нь глобал хэрэглээний зах зээлд дэвшилтэт технологид суурилсан цоо шинэ бараа үйлчилгээний хэрэгцээг үүсгэж, улмаар улс үндэстнүүдийн хэрэглэгчийн зан төлөвт хүчтэй нөлөө үзүүлснээр хэрэглэгчийн хэрэглээний төлөв байдал үеэс /generation/-ээ хамаарч өөр хоорондоо ялгаатайгаар түргэн хувьсан өөрчлөгдөж байна. Нөгөө талаас технологийн хөгжлийн үр дүнд зах зээлийн өрсөлдөөн улам бүр ширүүсэж, аливаа бизнесийн амьдрах хугацаа богиносох хандлага ажиглагдах болсон. Дээрх өөрчлөлт бүхий орчинд бизнесийн болон бизнесийн бус институцууд нь өөрийн хэрэглэгчдийн зан төлөв /үйл хөдлөл/, хэрэглээний төлөвийг нарийн таньж мэдэх зайлшгүй шаардлага улам бүр нэмэгдэх болжээ. Хэрэглэгчийг олон талаас нь судалж түүний зан төлөвийн онцлогийг илрүүлэн, тэрхүү онцлогт нийцүүлсэн зах зээлд үнэ цэнийг бүтээх нь тодорхой зорилго чиглэл бүхий үйл ажиллагаа явуулж буй аливаа байгууллагын маркетингийн үндсэн зорилго юм. \n       Монгол хэрэглэгчийн зан төлөвийн онцлогийг түүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлс талаас нь судалсан цөөн тооны эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил байдаг хэдий ч олон улсын түвшинд ач холбогдол нь ихээр өсч буй судалгааны чиглэл болох хэрэглэгчийн зан төлөвийг амьдралын хэв маягаар нь насны ялгаатай бүлгүүдээр нарийвчлан тодорхойлсон эрдэм шинжилгээ судалгааны ажил хараахан хийгдээгүй байна. \n      Хэрэглэгчийн зан төлөвт нөлөөлөх сэтгэл зүйн хүчин зүйлсийн нэг болох хэрэглэгчийн амьдралын хэв маягийг AIO (activity, interest and opinion) (Wells & Tigert [1971]) загварыг ашиглан судалснаар Монголын өнөөгийн хэрэглэгчийн зах зээлд өөр хоорондоо ялгаатай нэгэн үеийнхэн /generation or cohorts/-ий онцлогийг тэдний хувийн шинж чанар, амьдралын хэвшил, сонирхол, үзэл бодол зэрэг шинжүүдээр тодорхойлох боломжтой болох юм. Wells & Tigert нарын тодорхойлсноор амьдралын хэвшлийг тодорхойлогч суурь 9, сонирхлыг тодорхойлогч 8, үзэл бодлыг тодорхойлогч 9 бүлэг үзүүлэлтүүд байх бөгөөд Sathish, Rajamohan, Fradyla, Feldman, Hornik нарын эрдэмтэд улам хөгжүүлсэн байдаг. \n     AIO загварын А буюу хэрэглэгчийн амьдралын хэвшлийг бид өмнөх жилийн судалгааны төсөлт ажлаар гүйцэтгэн үр дүнг амжилттай хүлээлгэн өгсөн.  Харин энэ төслийн хүрээнд IO буюу хэрэглэгчийн сонирхол, үзэл бодлыг судалж, улмаар монгол хэрэглэгчийн амьдралын хэв маягийн үзүүлэлтүүд хоорондын хамаарлыг тодорхойлох зорилгыг дэвшүүлж байна. Энэхүү судалгааны ажлын хүрээ нь Улаанбаатар хотын хэрэглэгчдээр хязгаарлагдах болно.  \n       Судалгааны ажлын академик ач холбогдол нь бизнесийн удирдлага, маркетинг, менежментийн шинжлэх ухааны салбарт монгол судлаачдын хувь нэмрийг оруулах явдал бөгөөд судалгааны үр дүнгээр дотооддоо хэвлүүлэх судалгааны нэгдсэн тайлан нь эрдэм шинжилгээ, судалгааны байгууллага, бизнес аж ахуйн нэгж, бизнесийн бус дотоод болон олон улсын байгууллага, төрийн байгууллагын бодлого төлөвлөлт, шийдвэр гаргалтад ашиглагдах мэдээллийн гол эх сурвалжуудын нэг болох ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Study on Consumer Lifestyle in Mongolia, using AIO approach\nAlthough there are few studies that have studied the characteristics of Mongolian consumer behavior in terms of the factors that affect it, the research, which is of increasing importance at the international level, is a research that describes consumer behavior in detail by different age groups. The work has not yet been done.\nA study of consumer lifestyle, one of the psychological factors influencing consumer behavior, using the AIO (activity, interest, and opinion) (Wells & Tigert [1971]) approach found that features can be identified by their personal characteristics, lifestyle, interests, and views.","start_date":"2020-08-31T00:00:00","end_date":"2021-10-29T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":1390,"performer_name":"Маркетинг, Худалдааны тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4341,"project_code":"P2022-4341","project_name":"Полистрол бетон блокоор эрчим хүчний хэмнэлттэй АОС зохиомжлол, шийдэл боловсруулах","project_name_eng":"Design of energy-saving residential house  with polystyrene concrete blocks","abstract_mn":"Тус гэрээт ажлын зорилго нь Дархан хот, Өвөрзайсанд байрлах хотхоны цаг уур, хэрэглээнийн нөхцөлд зохицох эрчим хүчний өндөр хэмнэлттэй, амины орон сууцны дулаан тооцоололыг хийж, зохистой шийдлийг тодорхойлох болно. Судалгааны арга зүй: Хэт улаан туяаны камераар дулаан алдагдалыг тодорхойлж, Дулааны урсгал хэмжигч Heat Flow Sensor-р ханын дулаан алдагдалыг хэмжив. Амины орон сууцны зориулалттай, эрчим хүчний хэмнэлттэй барилгын материалын дотоодын нөөц бололцоонд тулгуурласан, пассив технологийн барилгын зураг төслийн судалгаа хөгжүүлэлт хийж, шийдэл боловсруулав.\n\nПолистрол бетон блокоор барьсан 1 байшинг сонгон, хананы дулаан алдагдлыг ISO стандартын дагуу 72 цагийн хэмжилт хийнэ.\nТухайн байшингийн битүүмжлэлийг Blower door test төхөөрөмжөөр хэмжинэ.\nТухайн байшинг гадна, дотор талаас IR камераар хэмжилт хийж, дулаан алдагдлыг тодорхойлно.\nПолистрол бетон блокны онолын тооцоолол болон бодит байдлыг харьцуулан дүгнэнэ.\nЭрчим хүчний хэмнэлттэй АОС (91.8м2) загвар-2-н зураг төсөл, техникийн үзүүлэлтэд дулаан техникийн анализ хийж, PHPP программ дээр тооцоолол хийж, эрчим хүчний бүтэн жилийн зарцуулалтыг тодорхойлно. Сайжруулалт хийх боломжийг судалж, зөвлөгөө өгнө.\nЭрчим хүчний хэмнэлттэй АОС (192.69м2, 218.55м2) загвар-2-н зураг төсөл, техникийн үзүүлэлтэд дулаан техникийн анализ хийж, PHPP программ дээр тооцоолол хийж, эрчим хүчний бүтэн жилийн зарцуулалтыг тодорхойлно. Сайжруулалт хийх боломжийг судалж, зөвлөгөө өгнө.\nГүйцэтгэл, хяналтад зориулсан 4 хүртэл удаагийн талбайд ажиллаж, зөвлөгөө өгөх\nАнхны ашиглалтад орсон загвар АОС-ны гүйцэтгэл, чанарыг шалгах зорилгоор хананы дулаан алдагдлыг ISO стандартын дагуу 72 цагийн 1 удаа хэмжилт хийнэ. Тухайн байшингийн битүүмжлэлийг Blower door test төхөөрөмжөөр 1 удаа хэмжиж, тайлан гаргана. Тухайн байшинг гадна, дотор талаас IR камераар хэмжилт хийж, дулаан алдагдлыг тодорхойлно.","abstract_eng":"The purpose of this contract is to calculate the heat balance of optimal, energy-saving detached houses for the climate and consumption conditions of the town house located in the Darkhan and Uvurzaisan, Ulaanbaatar and to determine the appropriate solution. Research methodology: Heat loss was determined with an infrared camera and wall heat loss was measured with a heat flow meter Heat Flow Sensor. Research and development of passive technology construction design and solutions based on domestic resources of energy-efficient construction materials for detached house.\n\nSelect a house made of polystyrene concrete blocks and measure the wall heat loss according to ISO standard for 72 hours.\nThe tightness of the house is measured with a blower door test device.\nMeasure the inside and outside of the house with an IR camera to determine heat loss.\nCompare the theoretical calculations and the reality of polystyrene concrete blocks.\nCarry out thermal and technical analysis of the design and technical specifications of the energy-efficient house (91.8m2) model-2, make calculations using the PHPP program, and determine the full annual energy consumption. Explore opportunities for improvement and provide advice.\n• Carry out thermal and technical analysis of the design and technical specifications of the energy-efficient house (192.69m2, 218.55m2) model-2, make calculations using the PHPP program, and determine the full annual energy consumption. Explore opportunities for improvement and provide advice.\n• Work and advise on up to 4 performance and monitoring sites\n• In order to check the performance and quality of the first commissioned model AOC, the wall heat loss shall be measured once every 72 hours in accordance with ISO standards. The tightness of the building will be measured once with a blower door test device and a report will be issued. Measure the outside and inside of the house with an IR camera to determine heat loss.","start_date":"2022-01-09T00:00:00","end_date":"2023-01-09T16:00:00","sponsor_id":1737,"sponsor_name":"Mэйвен ХХК","performer_id":1629,"performer_name":"МУИС, Тогтвортой Хөгжлийн Хүрээлэн, СЭХ лаборатори","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4340,"project_code":"P2022-4340","project_name":"Амины орон сууцны зориулалттай, эрчим хүчний хэмнэлттэй барилгын зохиомжлол, шийдэл","project_name_eng":"Design and solution for energy-efficient residential buildings","abstract_mn":"Тус гэрээт ажлын зорилго нь УБ хот, Гачууртын аманд байрлах хотхоны цаг уур, хэрэглээнийн нөхцөлд зохицох эрчим хүчний өндөр хэмнэлттэй, амины орон сууцны дулаан тооцоололыг хийж, зохистой шийдлийг тодорхойлох болно. Судалгааны арга зүй: Хэт улаан туяаны камераар дулаан алдагдалыг тодорхойлж, Дулааны урсгал хэмжигч Heat Flow Sensor-р ханын дулаан алдагдалыг хэмжив. Амины орон сууцны зориулалттай, эрчим хүчний хэмнэлттэй барилгын материалын дотоодын нөөц бололцоонд тулгуурласан, пассив технологийн барилгын зураг төслийн судалгаа хөгжүүлэлт хийж, шийдэл боловсруулав.","abstract_eng":"The purpose of this contract is to calculate the heat balance of optimal, energy-saving detached houses for the climate and consumption conditions of the Gachuurt Villa town located in the Gachuurt, Ulaanbaatar and to determine the appropriate solution. Research methodology: Heat loss was determined with an infrared camera and wall heat loss was measured with a heat flow meter Heat Flow Sensor. Research and development of passive technology construction design and solutions based on domestic resources of energy-efficient construction materials for detached house.","start_date":"2021-08-06T00:00:00","end_date":"2021-09-09T16:00:00","sponsor_id":1735,"sponsor_name":"Юу Би Од ХХК","performer_id":1629,"performer_name":"МУИС, Тогтвортой Хөгжлийн Хүрээлэн, СЭХ лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3816,"project_code":"P2020-3816","project_name":"Smartcity Erasmus төсөл","project_name_eng":"Smartcity: Innovative approach towards a master program on smart cities technologies / smrcity","abstract_mn":"Номын сан, тээврийн систем, эмнэлэг, цахилгаан станц, усан хангамжийн сүлжээ, хог хаягдлын менежмент, хууль сахиулах болон бусад олон нийтийн үйлчилгээг ухаалаг болгох шаардлага ба хэрэгцээ байна.\nУхаалаг хотыг бий болгох зорилго нь үйлчилгээний үр ашгийг дээшлүүлэх, оршин суугчдын эрэлт хэрэгцээг хангахын тулд хотын мэдээлэл, технологийг ашиглан амьдралын чанарыг сайжруулах явдал юм. МХХТ нь хотын үйлчилгээний чанар, гүйцэтгэл, харилцан үйлчлэлийг сайжруулах, зардал, нөөцийн хэрэглээг бууруулах, иргэд, засгийн газар хоорондын харилцааг сайжруулах зорилгоор ашигладаг. Smart City програмууд нь хотын урсгалын менежментийг сайжруулах, тулгамдсан асуудлуудад бодит цаг хугацаанд хариу өгөх боломжийг олгох зорилгоор боловсруулагдсан болно. ЕХ нь нийслэл хот-бүсүүдийнхээ \"ухаалаг\" өсөлтийг бий болгох стратеги боловсруулахад байнгын хүчин чармайлт гаргаж, \"Европын дижитал хөтөлбөр\" -ийн хүрээнд олон хөтөлбөр боловсруулсан.\nЭнэхүү төсөл нь Орос, Казахстан, Монгол улсыг хамруулан - хөршийн харилцаа, соёл, бизнес, боловсролын хамтын ажиллагаа, хот суурин газрын асуудалтай холбоотой асуудлыг хамтран хэлэлцэж, тодорхой зөв шийдэл гарцыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судлах, судалгаа хийх боловсон хүчин бэлтгэх юм.\nОХУ, Казахстаны томоохон хотууд, Монгол улсын Улаанбаатар хот эдгээр хот суурингийн бэрхшээлтэй тулгарч байсан боловч KZ-MN- RU засгийн газрууд бүрэн ухаалаг хотыг байгуулахаар төлөвлөж байсан ч Smart City технологи нь маш удаан хэрэгжиж байна.\nБодит асуудал байгаа хэдий ч Казахстан, Монгол, ОХУ-ын их дээд сургуулиуд ухаалаг хотын технологийн чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэдэггүй хэвээр байна. Их, дээд сургуулиуд энэ чиглэлээр судалгаа хийж, олон улсын хуралд оролцоод удаагүй байна. KZ-MN-RU-д Smart City технологийн мэргэжилтнүүдийг бэлтгэхэд чиглэсэн бакалавр ба магистр хөтөлбөрүүд байдаггүй (технологийн хувьд нийгмийн аль ч хэсэгт байдаггүй). Техникийн мэргэжилтнүүдийн дутагдал нь хотын дэд бүтцийг сайжруулах, ухаалаг хотын бүх үйлчилгээнд технологийг нэвтрүүлж, иргэдийн амьдрах ая тухыг Европынхтой адил болгох боломжийг олгодоггүй. Хамгийн сайн бөгөөд хурдан шийдэл бол Ухаалаг хотод технологи, бакалавр, инженер, электроник, IT, эрчим хүчний инженерийн чиглэлээр суралцаж төгссөн оюутнуудад Smart Smart технологийн чиглэлээр мэдлэг боловсрол олгох байж болох юм.","abstract_eng":"Smart City is an urban development vision to integrate multiple information and communication technology (ICT) and Internet of Things (IoT) solutions in a secure fashion to manage a city's assets which include, but are not limited to, local departments' information systems, schools, libraries, transportation systems, hospitals, power plants, water supply networks, waste management, law enforcement, and other community services. The goal of building a smart city is to improve quality of life by using urban informatics and technology to improve the efficiency of services and meet residents' needs. ICT is used to enhance quality, performance and interactivity of urban services, to reduce costs and resource consumption and to improve contact between citizens and government. Smart City applications are developed with the goal of improving the management of urban flows and allowing for real time responses to challenges. The EU has devoted constant efforts to devising a strategy for achieving 'smart' urban growth for its metropolitan city-regions and  has developed a range of programmes under 'Europe's Digital Agenda\". \nThe project unites eastern part of Russia, Kazakhstan, Mongolia – regions connected with the neighborhood relations, cultural, business, educational  cooperation, urban problems.\nLarge cities of Russia and Kazakhstan, Ulaanbaatar in Mongolia have faced already these urban problems, but Smart City technologies are implemented very slowly although the governments in KZ-MN- RU planned to build fully smart cities. \nIn spite of the actual problem the universities of Kazakhstan, Mongolia, Russia still do not prepare specialists in the smart city technologies. The universities have just started investigation in this field and participation in the international conferences. In KZ-MN-RU there no Bachelor & Master Programs oriented for preparation of the specialists in the Smart City technologies (neither in technological no social part of them). The lack of the technical specialists does not allow to improve the urban infrastructure, implement the technologies in all smart city fileds soon and make the living comfort of the citizens similar to the European one. The best and the fastest solution is to develop Master program in the Smart City technologies which can give Bachelors and Engineers, graduates of the electronics, IT, power engineering fields of studies knowledge & competence in the Smart City.","start_date":"2020-05-04T00:00:00","end_date":"2023-12-31T16:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3704,"project_code":"P2019-3704","project_name":"Ундны усан дахь хортой элементүүдийн агууламж, хордлогын эрсдлийн үнэлгээ","project_name_eng":"Risk assessment of exposure to toxic substances in drinking water in Mongolia","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь  Монгол орны төвийн бүсийн байгалийн усан дахь хүнцэл ба бусад хорт элементүүдийн агууламжийг судлан, түвшинг үнэлэх явдал юм. Үр дүнд үндэслэн хүнцлийн геохимийн шинж чанар (химийн хэлбэр, эх үүсвэрүүдийн оролцоо зэрэг) -ийг тодорхойлно. Төслийн үр дүн байгалын (ундны) усны хүний эрүүл мэндэд нөлөөлөх эрсдлийг үнэлэх, хүн амыг хүнцэлд өртөх явдлыг бууруулахад чиглэсэн стратеги боловсруулахад ашиглагдана.","abstract_eng":"The overall goal of this project is to systematically evaluate the concentration of arsenic (and other trace metals) in surface and ground water samples and to obtain broad information of arsenic (and other trace metals)  in natural waters in Central Mongolia. Based on the results, geochemical characters of arsenic (chemical speciation, source description etc) will be discussed. The data will be used in risk assessment and developing strategies to reduce the exposure of inhabitants to arsenic.","start_date":"2019-10-29T00:00:00","end_date":"2020-10-29T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4297,"project_code":"P2022-4297","project_name":"Хар Ямаатын БНГ-ын биологийн олон янз байдлын суурь судалгаа","project_name_eng":"Biodiversity monitoring of Khar Yamaat NRA","abstract_mn":"2016 онд Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-ийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газар болон Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)-ийн Шинжлэх Ухааны Сургууль (ШУС)-ийн хоорондын хамтын ажиллагаа, ирээдүйн түншлэлийн үйл ажиллагааны нөхцлүүдийг харилцан тохиролцож, зөвшилцсөний үндсэн дээр харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгуулсан.\nСанамж бичгийн хүрээнд 2016 онд Хар Ямаатын БНГ-ын менежментийн төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах зорилгоор тус БНГ-т биологийн олон янз байдлын мониторинг судалгааг гүйцэтгэсэн билээ. Мониторинг судалгааны ажлын үр дүнг талууд хэлэлцсэний үндсэн дээр 6 дахь шатны буюу 2021 онд хийх мониторинг судалгааны ажлын хамрах хүрээг тодорхойлсон бөгөөд энэхүү гэрээний хугацаанд дараах чиглэлийн судалгааг Хар ямаатын БНГ болон түүний орчны бүс нутагт хийхээр төлөвлөв.\nМөн түүнчлэн санамж бичгийн хүрээнд Дорнод монголын хуурай хээрийн тогтвортой ландшафт, биологийн олон янз байдлын хамгаалал төсөл хэрэгжих Улз голын эх БНГ, Тосон хулстай БНГ, Жаран тогооны тал А болон Б БНГ, Баян цагааны тал БНГ, Мэнэнгийн цагаан хоолой БНГ-уудад биологийн олон янз байдлын суурь судалгааг хийж гүйцэтгэхээр төлөвлөв. Үүнд:\n\n1.\tБиологийн олон янз байдлын мониторинг судалгааны хүрээнд\na.\tУргамлын аймгийн судалгаа\nb.\tЖижиг хөхтөн амьтны судалгаа\nc.\tШавжийн судалгаа\nd.\tБэлчээрийн төлөв байдлын судалгаа\ne.\tОнон голын сав газрын Улаалзаргана дахь мониторинг судалгааны цэгт экосистем, биологийн олон янз байдлын суурь судалгаа\n2.\t5 БНГ-т хийгдэх биологийн олон янз байдлын суурь судалгааны хүрээнд\na.\tУргамлын аймгийн зүйлийн бүрдлийн судалгаа\nb.\tХөхтөн амьтны зүйлийн бүрдлийн судалгаа\nc.\tШавжийн зүйлийн бүрдлийн судалгаа\nd.\tШувууны зүйлийн бүрдлийн судалгаа","abstract_eng":"In 2016, the terms of cooperation and future partnership between the WWF Mongolia Program Office and the National University of Mongolia (NUM) School of Science (NUM) were agreed and signed a memorandum.\nUnder the MoU, a biodiversity monitoring study was conducted in Khar Yamaat Nature Reserve in 2016 to ensure the implementation of the management plan. Based on the results of the monitoring survey, the parties agreed on the scope of the sixth phase of the monitoring survey to be carried out in 2021. During the agreement, the following surveys are planned to be conducted in Khar Yamaat National Park and its surrounding areas.\n1. Within the framework of biodiversity monitoring research\na. Flora study\nb. A study of small mammals\nc. Insect research\nd. Pastureland condition survey\ne. Baseline study of ecosystems and biodiversity at the monitoring study site in Ulaanzargana, Onon River Basin\n2. 5 In the framework of the Basic Biodiversity Study in the Nature Reserve\na. Plant species composition study\nb. Study of the composition of mammalian species\nc. Study of insect species composition\nd. Study of bird species composition","start_date":"2021-06-09T00:00:00","end_date":"2022-06-13T07:19:51.427","sponsor_id":1553,"sponsor_name":"Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Сан","performer_id":1331,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, Биологийн тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4330,"project_code":"P2022-4330","project_name":"Баяжуулах үйлдвэрийн усны зэврэл ба хагжилтанд үнэлгээ өгөх зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Consulting services on water quality and corrosion, scaling process","abstract_mn":"Төсөлт ажлын хүрээнд “Оюутолгой” ХК-ийн баяжуулах үйлдвэрийн усны чанарыг үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаатай холбон, хагжилт болон зэврэлийн асуудал нь улирлын давтамжтай хэрхэн өөрчлөгдөж буйг судлахад оршино.","abstract_eng":"The project aims to study Oyu Tolgoi concentrator's water quality in seasonal changes and its relation of corrosion issues as following: - detailed analysis of company concentrator water - correlation analysis of water chemistry and metallurgical performance - investigation of corrosion and scaling tendency in pipeline - study of ore and other reagent effect - recommendation for effective and advanced scale cleaning","start_date":"2021-11-29T16:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4323,"project_code":"P2022-4323","project_name":"“Ойн нягтрал ба хөрсний шим тэжээлийн хоорондын харилцан хамаарлын үнэлгээ: Ялгаатай газар ашиглалт бүхий ойд хийсэн харьцуулсан судалгаа”  Монгол-Солонгосын хамтарсан төсөл","project_name_eng":"ASSESSMENTS ON INTER-RELATION BETWEEN FOREST STAND DENSITY AND SOIL NUTRIENT UPTAKE: A COMPARATIVE ANALYSES OF DIFFERENT LAND-USE REGIMES","abstract_mn":"Энэхүү судалгаанд бид Хустайн Байгалийн цогцолборт газрын хусан ой, Үдлэгийн шинэс-хус ойн нягтрал ба хөрсний шим тэжээлийн хоорондын харилцан хамаарлын үнэлнэ. Эдгээр зүйлүүдэд ойн бүтэц, хөрсний шинж чанар хэрхэн нөлөөлж байгааг тодорхойлж, ойн мониторингийн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлоход хувь нэмэр оруулахыг зорьсон.","abstract_eng":"Forest degradation, deforestation and land degradation that remaining in Southeast and Central Asia are closely related to poor water availability and frequent aridity. Mongolia has a relatively low amount of forest resources, where forests amount for only 8.1 percent of the territory of the country (MPNFI 2016). Boreal forests in Mongolia mainly grow on the north-facing mountain slopes between 700 and 2500 m a.s.l., coinciding with the seasonal and permafrost distribution in the country. Geographically, these forests belong to the transition zone between the Great Siberian Taiga forests and the Central Asian dry steppe, and grow under harsh continental semi-humid and semi-arid climate conditions (MET, 2016). Regarding accelerated aridity in northern forest regions, detection of the changes in tree growth in small-leaved forests in the Khustai mountains due to climate change will play an important role in understanding the ecological processes along southern border of boreal forests in Mongolia.\nThe forest canopy is a structurally complex and ecologically important subsystem of the forest which account for at least 50% of global CO2 exchange between terrestrial ecosystems and the atmosphere, conservation of plant and soil moisture, especially in plant biodiversity. The physical and chemical properties of the soils are great importance for tree growth and forest biomass production. The water deficit and raised temperature in the soils finally result in formation of compact and poor-nutrient-poor soils. One of the main sources of soil nutrient represents litterfall. Once leaves are deposited there, they go through a breakdown process called decomposition. This process includes the physical fragmentation of complex molecules in the litter into simpler organic and inorganic compounds that can be mineralized and absorbed by the plant community. The structural heterogeneity found within forests can influence local microclimate conditions, hydrological movements, litterfall patterns, and also the soil physical and chemical properties. In the decomposition process, different products are released: carbon dioxide, energy, water, plant nutrients and resynthesized organic carbon compounds. \nIn this study, we will be comparatively evaluated the decomposition of the organic matter in birch forest in HNP, larch-birch forest in Udleg. Whether forest structure and soil properties could be influenced these processes. In this way, we aimed to identify which factors influenced decomposition forests, contributing to the identification of indicators for the monitoring of forests.","start_date":"2022-02-27T16:00:00","end_date":"2022-12-29T00:00:00","sponsor_id":1386,"sponsor_name":"Gwangju Institute of Science & Technology","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3822,"project_code":"P2020-3822","project_name":"Нэгдэлч малчдын түүхийг шинээр эргэн харахуй","project_name_eng":"A New Perspective on the History of Members of \"Negdel\"","abstract_mn":"Монголын түүхэнд нэн тодоор тэмдэглэгдэн үлдсэн хөдөө аж ахуйн нэгдлүүдийн түүхийг түүнд ажиллаж байсан малчдын аж амьдралд тулгуурлан судалж, шинээр эргэн харах зорилготой суурь судалгааны төсөл. Энэхүү төсөл нь социалист мал аж ахуйн бодит дүр зургийг сэргээн гаргах, улмаар цаашид Монгол улсад хоршооллын хөдөлгөөний үйл явцад зөв менежмент хийхэд хэрэглэгдэх эх хэрэглэгдэхүүн бий болгох ач холбогдолтой.","abstract_eng":"A research project to study the history of agricultural cooperatives in the history of Mongolia based on the lives of the herders who worked there. This project is important to restore the real history of socialist cooperatives in agriculture and to create a source material for the management of the cooperative movement in Mongolia.","start_date":"2018-05-08T16:00:00","end_date":"2022-11-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":117,"performer_name":"МУИС-ийн Түүхийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4303,"project_code":"P2022-4303","project_name":"Монгол орны байгалийн янз бүрийн бүс бүслүүрт болон хил залгаа бүс нутагт тархсан ангилал зүйн нарийн төвөгтэй үе хөлтөн амьтдын бүлгүүдийн ангилал зүй, биологи, биологийн олон янз байдлын иж бүрэн судалгаа","project_name_eng":"Comprehensive study of taxonomy, biology and biodiversity of complex taxonomic groups of arthropods in various natural zones of Mongolia and adjacent regions","abstract_mn":"Урьд жилүүдэд хийгдсэн томоохон хэмжээний судалгааны үр дүнд төслийн оролцогчид Монгол орны болон түүний хөрш зэргэлдээ бүс нутгийн (Сибирь, Казахстан, Хятад) үе хөлтөн артропод амьтдын талаар тодорхой мэдээлэлтэй болж чадсан. Эдгээр мэдээлэл нь Зүүн Палеарктик мужийн байгалийн болон антропоген үүсэл гаралтай экосистемүүд дэхь артроподуудын биологийн олон янз байдлыг судлах үндэс суурь нь болж байгаа юм. Энэхүү төсөл нь өмнөх судалгааны ажлуудын логик үргэлжлэл болно. Шавьж, хачиг нь таксономийн хувьд олон янз байдал хэт өндөртэй, өвөрмөц онцлогтой, экологийн болон идэш тэжээлийн харилцаа холбоо өргөнтэй бөгөөд хуурай газрын экосистемийн хамгийн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болдог. Тэдгээрийн нилээдгүй нь ойн болон хөдөө аж ахуйн хөнөөлт шавьж байдаг. Артропод амьтдыг дэлхийн янз бүрийн бүс нутагт амьд биетийн гарал үүсэл, удам төрлийн харилцаа холбоо, зүйлийн олон янз байдлыг судлахад загвар болгон өргөн хэрэглэдэг. Саяхан янз бүрийн ангилал зүйн бүлгүүдийг дахин хянан магадласан судалгааны үр дүнд  (шинэ зүйл, төрлийн тодорхойлолтыг багтаасан) дэлхийн болон бүс нутгийн хэмжээний үе хөлтөн амьтдын лавлах бичгийг гаргасан. Уг лавлах бичиг болон зарим бүс нутагт үе хөлтөн амьтдын иж бүрэн судалгаа хийгдсэн нь Евразийн шавьж, үе хөлтөн амьтдын талаархи мэдлээлэл нь дэлхийн жишиг лавлах бичиг болох Nomina Insecta Nearctica, Catalogue of Palaearctic гэх мэттэй дүйцэхүйц болсон юм. Бид ангилал зүйн судалгааг хийх , Евразийн фауногенезийн үйл явцын ерөнхий чиг хандлагыг тодорхойлохын тулд Палеарктикийн бүс нутагт тархсан үе хөлтөн амьтдын талаархи шинэ мэдээллийг нэгтгэн гаргаж, дүн шинжилгээ хийх болно. ОХУ болон Монголын ШУА-ийн амьтан судлалын хүрээлэнгийн цуглуулгад хадгалагдаж буй дээж материалыг мөн судалгаандаа ашиглана. Түүнчлэн уламжлалт морфологийн болон орчин үеийн молекулын генетик аргуудыг судалгаандаа хэрэглэнэ.","abstract_eng":"As a result of large-scale studies in previous years, the project participants obtained unique data on arthropods of Mongolia and neighboring regions (Siberia, Kazakhstan, China). These data formed the basis for studying the biodiversity of arthropods in natural and anthropogenic ecosystems of the Eastern Palearctic region. This project is a logical continuation of the previous studies. The insects and mites are among the most important components of the terrestrial ecosystems due to their highly high taxonomic diversity, wide ecological relationships, and alimental specializations. There are a lot of pest species of insects in the world. The arthropods are widely used as model groups in the studies of the relationships, centers of diversity, and origin of biota in different regions of the world. The results of the analysis of the biodiversity structure depend on the recent revisions and reviewers of different taxa (including descriptions of new species and genera), as well as on the categorization of different groups in the world and its regions. The systematic revisions and detailed faunistic study of some regions will update our knowledge on problem insect arthropods in Eurasia to world standards like Nomina Insecta Nearctica, Catalogue of Palaearctic Coleoptera, etc. To clarify the structure of taxonomic diversity and to define the general trends of the faunogenesis process in Eurasia the new and published data on the arthropods from the Palaearctic region will be summarized and analyzed. These works will make by well-known entomologists. To study and identify the specimens kept in the collections of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences a complex approach will be used. That includes a combination of the traditional morphological method and modern molecular genetic diagnostics.","start_date":"2021-12-30T16:00:00","end_date":"2023-01-29T16:00:00","sponsor_id":1703,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан, Технологийн Сан, Federal Scientific Center of the East Asia Terrestrial Biodiversity","performer_id":1704,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Эрдэм шинжилгээ, хамтын ажиллагаа, Биологийн тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4296,"project_code":"P2022-4296","project_name":"\"Монголын эзэнт гүрний задралын түүх\" 5 боть","project_name_eng":"History of Mongol Empire","abstract_mn":"Ази Европ тивийг дамнан байгуулагдсан Монголын эзэнт гүрний задрал нь хэдэн зуун жил үргэлжилж, Евразийн олон үндэстний түүхэнд баларшгүй ул мөрөө үлдээсэн билээ. Монголын эзэнт гүрний бүрэлдэхүүний дөрвөн улс болох Юань гүрэн, Зүчийн улс, Цагадайн улс, Ил хаант улсын задралын үйл явц нь тус тусдаа явагдаж, тухайн бүс нутгийнхаа улс төр, нийгэм, эдийн засаг, соёлын хөгжил, угсаатны үйл явцад үлэмж нөлөө үзүүлсэн байдаг.  Ийнхүү эзэнт гүрний задралын явцад  хүчний дахин хуваарилалт явагдаж, олон улсын харилцааны шинэ дэг журам бүрэлдэх, шинэ улс үндэстнүүд үүсэн төлөвших нөхцөлийг бүрдүүлсэнээрээ дэлхийн түүхэнд томоохон нөлөө үзүүлсэн бөгөөд энэ бол Монголын эзэнт гүрний өв билээ. \n     Төслийн хүрээнд, Монголын эзэнт гүрний (Их Монгол улс, Юань, Алтан орд (Зүчийн улс), Ил хаант, Цагадайн улс) улс төр, нийгэм, эдийн засаг, соёлын түүхийг таван ботиор цогц байдлаар нэгтгэн дүгнэсэн суурь судалгааны цогц бүтээл туурвихад төслийн гол зорилго оршино. Юань, Зүчи (Алтан орд), Цагадай, Ил хаант улсын задралын үр дүнд байгуулагдсан Монгол угсааны улсуудын түүхийг нэгтгэн дүгнэхийн зэрэгцээ эзэнт гүрний задралын явцад үүссэн угсаатан үндэстнүүд бүрэлдэн тогтноход Монголчуудын оролцоо нөлөө, төрийн уламжлалыг нэгтгэн дүгнэсэн, судалгааны шинэлэг арга зүй, чиг хандлагын үүднээс Монголын эзэнт гүрний задралын түүхийг бүхэлд нь хамран бичсэн «Монголын эзэнт гүрний задрал» (130 х.х.) таван боть цогц бүтээл хэвлэгдэн гарна.","abstract_eng":null,"start_date":"2022-05-12T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1493,"sponsor_name":"Боловсрол шинжлэх ухааны яам","performer_id":117,"performer_name":"МУИС-ийн Түүхийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4349,"project_code":"P2022-4349","project_name":"Амьтан ургамлын гаралтай био-хаягдлаас бионүүрс үйлдвэрлэж, хөрсний чанарыг сайжруулахад хэрэглэх","project_name_eng":"Production of biochar using animal biowastes and its application for soil quality improvement","abstract_mn":"ХАА-н гаралтай амьтан, ургамлын хог хаягдал (малын баас, ургацын үлдэгдэл сүрэл, ойн хаягдал унанги мод зэрэг)-ыг \"био-хаягдал\" гэх бөгөөд жилд асар их хэмжээгээр хог болон хаягддаг эдгээр био-хаягдал байгалийн аргаар задрахад агаар мандалд их хэмжээний нүүрсхүчлийн хий ялгаруулж, хүлэмжийн хийн хэмжээг нэмэгдүүлдэг билээ. Ийм био-хаягдлыг эргүүлэн ашиглах нь хог хаягдлын хэмжээг багасгахаас гадна хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулахад маш чухал ач холбогдолтой юм.\nБио-хаягдлыг өндөр температурт хүчилтөрөгчгүй буюу хүчилтөрөгчөөр дутмаг орчинд халааж (пиролизийн процессод оруулж), нүүсртөрөгчийн агуулгыг хүчилтөрөгчтэй урвалд ордоггүй, тогтвортой бүтэц бүхий бионүүрс болгон хувиргадаг. Бионүүрсний гол онцлог нь шүлтлэг чанартай, нүх сүвэрхэг учраас гадаргуугийн талбай ихтэй, чийгийг сайн барьж өгдөг тул шингээгч материал болгодог. Энэ давуу тал нь бионүүрсийг хөрсний шинж чанарыг сайжруулагч болгон ашиглах боломжийг олгодог. \nБионүүрсийг хөрсөнд хэрэглэхэд хөрсний чийгшил, рН, цахилгаан дамжуулах чанарыг ихэсгэж, нягтралыг бууруулж сийрэгжүүлэн, хөрсний бичил биетний амьдрах таатай орчныг бүрдүүлснээр хөрсний чанар сайжран, ургац нэмэгддэг.","abstract_eng":"In Mongolia, the amount of manure from the five kinds of livestock is estimated at 70.0 million tons per year. The reuse of this bio-waste is very important to reduce waste and reduce greenhouse gas emissions. Agricultural waste used in the production of biochar (animal manure, crop waste, decaying forest waste), as named bio-waste, when decomposed naturally, emits more carbon dioxide into the atmosphere. The biowaste is heated in an anaerobic environment to convert the carbon content into a stable structure that does not react with oxygen.  \nThis technology will help reduce atmospheric carbon dioxide, reduce climate change, enrich the soil and reduce the need for chemical fertilizers.\nThe main feature of biochar is that it has a high surface and porous adsorbent material, which improves soil quality when used in contaminated soils, and the advantage of biochar is a good absorbent material to absorb contaminants. \nWhen biochar is applied to the soil, the soil pH increases, the electrical conductivity increases, the density decreases, and the moisture increases, creating a favorable environment for soil microorganisms to live.","start_date":"2021-01-01T00:00:00","end_date":"2022-12-30T00:00:00","sponsor_id":1453,"sponsor_name":"KIST","performer_id":1374,"performer_name":"МУИС Химийн тэнхим Хүрээлэн буй орчны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4343,"project_code":"P2022-4343","project_name":"Потаниний хотирын (Zygophyllum potaninii) стрессээр өдөөгддөг  генийн молекул анализ","project_name_eng":"Molecular characterization of stress-induced genes of Zygophyllum potaninii","abstract_mn":"Ургамал абиотик стрессэд ороход хариу үйлдэл үзүүлэх, дасан зохицох механизм нь молекулын, биохимийн болон физиологийн олон төрлийн механизмаар зохицуулагддаг. Эдгээр механизмуудын нэг нь ургамал абиотик (халууны, хүйтний, усны дутагдлыг гэх мэт) стрессэд ороход өдөөгддөг генийн экспрессийн хэмжээ өөрчлөгдөх юм. Говь, цөлийн бүсийн ургамлаас абиотик стрессээр өдөөгддөг генийг скрининг хийж, клонинг хийн, модел ургамал болон бусад эдийн засгийн ач холбогдол бүхий ургамлуудад трансформац хийж, трансген ургамлын стрессийг тэсвэрлэх чадварыг нэмэгдүүлэх судалгааны ажил нь онолын болон эдийн засгийн ач холбогдолтой. \n\tПотаниний хотир (Z. potaninii Maxim) нь Монгол орны говь, цөлөрхөг хээрийн бүсэд дасан зохицсон, нэн ховор эмийн ургамал юм. Suppression subtractive hybridization (SSH) аргыг ашиглан уг ургамлаас усны дутагдлаас үүсэх стрессэд орсон нөхцөлд экспрессийн хэмжээ өөрчлөгддөг 150 орчим cDNA клонинг хийсэн. Эдгээр стрессэд өвөрмөцөөр экспресслэгддэг cDNA-г цаашид судлан, модел ургамал Arabidopsis thaliana-д оруулан, стресс тэсвэрлэх чадварын нөлөөллийг судлах нь ургамлын стрессэд хариу үзүүлэх молекул механизмыг судлахад ач холбогдолтой болох юм. \n        SSH-PCR-ийн аргаар клонинг хийсэн cDNA-ийг 5`-RACE, 3`-RACE PCR явуулан, бүтэн урттай cDNA нийлэгжүүлэн авч, нуклеотидийн болон амин хүчлийн дараалалд анализ хийсний дүнд судалгаанд сонгон авч, экспрессийн анализ хийж, ялгаатай экспресслэгдэж буй генийг  сонгон авч,  модел ургамал Arabidopsis thaliana-д оруулан, трансген  Arabidopsis thaliana-гийн стресс тэсвэрлэх чадварт өөрчлөлт орж бй эсэхийг судална. \n         Судалгааны үр дүнг нэгтгэж мэргэжлийн сэтгүүлд нэг эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"The mechanisms by which plants respond to and adapt to abiotic stress are regulated by a variety of molecular, biochemical, and physiological mechanisms. One of these mechanisms is a change in the amount of gene expression that is stimulated when a plant is exposed to abiotic stress (heat, cold, water deficiency, etc.). Research on abiotic stress-induced genes in Gobi and desert plants, their transformation into model plants and other economically important plants, and their ability to withstand the stress of transgenic plants is of theoretical and economic importance.\nZygophyllum potaninii has acquired the ability to adapt to dry environments and the expression of genes that are differentially regulated during drought stress in Zygophyllum potaninii is analyzed by suppression subtractive hybridization. cDNA libraries prepared from control and stress-induced plants were screened for genes that are up and down-regulated during stress and about 150 cDNA clones were cloned. Expression analysis of drought stress-responsive genes and introducing into the model plant Arabidopsis thaliana in order to study the stress tolerance, will be useful in studying the molecular mechanisms by which plants respond to abiotic stress.\n      Full length cDNA will be synthesized from cDNA clones obtained from SSH PCR by 5`-RACE, 3`-RACE PCR, and nucleotide and amino acid sequences will be analyzed, and some interesting genes with a putative role in abiotic stress will be analyzed further. \n         The results of the research will be compiled and one research article will be published in a professional journal.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-29T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4216,"project_code":"P2022-4216","project_name":"“ӨМНӨГОВЬ АЙМГИЙН ЕБС-ийн БАГШ НАРЫГ ЧАДВАРЖУУЛАХ, БОЛОВСРОЛЫН ҮР ӨГӨӨЖИД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙН СУДАЛГАА”","project_name_eng":"Secondary school teachers’ capacity building, and study of factors affecting educational efficiency","abstract_mn":"Энэхүү төслийг 2021-2024 онд хэрэгжүүлнэ. Багш нарын онол, арга зүйн мэдлэг, мэдээллийн технологийн ур чадварыг хөгжүүлэх зорилгоор гурван модулийг жил бүр зохион байгуулна.\nТөслийн хамрах хүрээ: Математик, физик, хими, биологи, газарзүй, монгол хэл уран зохиол, түүх нийгмийн ухаан, англи хэлний багш нар.\nТүүнчлэн энэ хугацаанд боловсролын үр нөлөөнд нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийг тасралтгүй судална.","abstract_eng":"The aim of this project is to develop teachers' theoretical, methodological knowledge and ICT skills by implementing three MODULs in each school years. \n\nProject scope: Teachers in mathematics, physics, chemistry, biology, Mongolian language and literature, history and social sciences, and English","start_date":"2021-08-31T00:00:00","end_date":"2024-06-29T00:00:00","sponsor_id":1631,"sponsor_name":"Өмнөговь аймгийн засаг даргын тамгын газар","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4344,"project_code":"P2022-4344","project_name":"Олон нийтийн блокчэйн сүлжээнд суурилсан төвслөрсөн бус системийн судалгаа","project_name_eng":"Research and development of decentralized application on public blockchain","abstract_mn":"Судалгааны төслийн хүрээнд нийтийн блокчэйнд суурилсан төвлөрсөн бус систем хөгжүүлэх боломжийг судлах ба туршилтын программ хөгжүүлж тайланг захиалагч талд хүргүүлнэ. Нийтийн блокчэйн сүлжээнийн салаа үүсгэхгүй байх талаар судална^","abstract_eng":"Судалгааны төслийн хүрээнд нийтийн блокчэйнд суурилсан төвлөрсөн бус систем хөгжүүлэх боломжийг судлах ба туршилтын программ хөгжүүлж тайланг захиалагч талд хүргүүлнэ. Нийтийн блокчэйн сүлжээнийн салаа үүсгэхгүй байх талаар судална^","start_date":"2022-05-20T16:09:45.783","end_date":"2022-06-20T16:09:45.783","sponsor_id":1740,"sponsor_name":"Корэкс ххк","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4342,"project_code":"P2022-4342","project_name":"Өмнөговь аймгийн хэрэглэгчдэд зориулсан эрчим хүчний хэмнэлттэй пассив барилгын сургалт, судалгааны гэрээт ажил","project_name_eng":"Training and need survey for Energy-saving house users in Umnugovi aimag","abstract_mn":"Өмнөговь аймгийн Инноваци, технологийн төв ба МУИС, Тогтвортой Хөгжлийн Хүрээлэнтэй 2022.04.15-нд байгуулагдсан No.2022-04-25 АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ ГЭРЭЭ-ний дагуу Өмнөговь аймгийн иргэд, хэрэглэгчдэд эрчим хүчний хэмнэлттэй пассив барилгын технологи, арга аргачлалыг түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор анхан шатны ойлголт, мэдлэгийг олгох сургалтыг зохион байгуулж, орон нутгийн эрэлт хэрэгцээг судлах ажлыг амжилттай хэрэгжүүлж, видео бичлэг, онлайн түгээлтийг орон нутагт цацан хэрэгжүүлж, сургалтын илтгэлийг захиалагч талд цахим хэлбэрээр хүлээлгэн өгөв.","abstract_eng":"In accordance with the contract No.2022-04-25 signed between the Innovation and Technology Center of Umnugovi Aimag and the Institute of Sustainable Development of the National University of Mongolia on April 15, 2022, in order to disseminate energy-efficient passive house technologies and methods to the users of the Umnugovi province, beginner training course was organized. In addition, a local demand survey was successfully implemented, video and online distribution were disseminated locally, and training reports were submitted electronically to the client.","start_date":"2022-04-23T00:00:00","end_date":"2022-05-20T16:00:00","sponsor_id":1739,"sponsor_name":"Өмнөговь аймгийн Инноваци технологийн төв","performer_id":1629,"performer_name":"МУИС, Тогтвортой Хөгжлийн Хүрээлэн, СЭХ лаборатори","funding_type_id":4,"funding_type":"Инновацийн","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4354,"project_code":"P2022-4354","project_name":"КОВИД-19-ИЙН АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН САЛБАРТ УЧРУУЛЖ БУЙ ЭДИЙН ЗАСГИЙН НӨЛӨӨЛЛИЙН ТАЛААРХ СУДАЛГААНЫ ТАЙЛАН (Тур оператор байгууллагуудын хүрээнд)","project_name_eng":"Covid-19 economic impact on tourism sector (in the case of tour operators)","abstract_mn":"Цар тахал Ковид-19-с Монголын аялал жуулчлалын салбарт учруулж буй эдийн засгийн нөлөөллийг судалж, тулгамдаж буй асуудлуудыг илрүүлэх, хамаарлыг шинжлэн асуудлыг шийдвэрлэх үндсийг тодорхойлов. \nЭнэ хүрээнд аялал жуулчлалын тур оператор байгууллагуудын удирдах албан хаагчдыг судалгаанд хамруулж, цар тахлын үеийн бизнесийн нөхцөл байдал, тэдний өөрсдийн болоод засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээг хэрхэн үнэлж байгаа болон цаашид аялал жуулчлалыг салбарыг хэрхэн сэргээх талаарх саналыг судлав. Энэ хүрээнд дараах зорилтуудыг биелүүлэв. Үүнд:\n§ Монгол улсын дотоодын болоод олон улсын аялал жуулчлалын зах зээлд Ковид-19 цар тахлаас учруулж буй эдийн засгийн нөлөөг тооцоолов;\n§ Улмаар аялал жуулчлалын салбарын бүрдэл хэсэг болох инбаунд, аутбаунд тур операторуудад нөлөөлж буй нөлөөллийн цар хэмжээг тодруулав;\n§ Тус салбарын бизнес эрхлэгчид, удирдах ажилтнууд, ажиллагсад засгийн газраас бодлогын ямар шийдэл хүлээж байгааг тоймлов.","abstract_eng":"Present study explored the economic impact of Covid-19 pandemic on the Mongolian tourism sector, identified  challenges, and analyzed the interrelationships to identify solutions.\nIn this context, a survey research conducted covering tour operators to assess the business situation during the pandemic, how they assess themselves and the measures taken by the government, and how to revitalize the tourism sector in the future. In this context, the following objectives have been met. These include:\n§ Estimated of the economic impact of Covid-19 pandemic on Mongolia's domestic and international tourism markets;\n§ Further, the extent of the impact on inbound and outbound tour operators, which are components of the tourism industry, was clarified;\n§ Businesses, executives and employees in the sector provided an overview of what policy decisions expected from the government of Mongolia.","start_date":"2020-12-31T16:00:00","end_date":"2021-07-07T16:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3731,"project_code":"P2019-3731","project_name":"Баруун бүс нутаг дахь руни бичиг, тамганы цогц судалгаа-2","project_name_eng":"Comprehensive studies on the runic inscriptions and stamps found in the West region of Mongolia - II","abstract_mn":"Баруун бүс нутгаас эртний түрэгийн үеийн бичгийн дурсгал, тамга тэмдэг арвин илэрсээр байгаа болно. Гэвч эдгээр дурсгалуудын судалгаа төдийлөн хангалтгүй байгаа бөгөөд хамгийн сүүлд 2019 онд Увс, Завхан, Баянхонгор аймгуудын нутаг дэвсгэр дэх руни бичиг, тамга тэмдгийн судалгаа хийгдсэн байна. Харин Ховд, Баян-Өлгий, Говь-Алтай аймгийн нутагт хамаарах шинээр илэрсэн дурсгал хийгээд нэгдсэн судалгаа хараахан гараагүй ажээ. Тухайлбал, Говь-Алтай аймгийн нутгаас зургаан газрын 15 дурсгал бүртгэгдсэн бөгөөд 2016 онд гэхэд 2 дурсгал шинээр илэрсэн боловч одоогоор зөвхөн гэрэл зурагт тулгуурласан уншлага судалгаа хийгдсэн байна. Түүнчлэн эдгээр дурсгалыг дахин нягтлан судалсан нь өнөө хир үгүй байгаа нь энэ бүсэд хайгуул судалгааны ажил маш бага хийгдсэнийг харуулж байна. Энэхүү судалгааны төслийн гол зорилго нь баруун бүс нутаг, ялангуяа Ховд, Баян-Өлгий, Говь-Алтай аймгийн нутагт буй руни бичиг, тамганы цогц судалгаа хийж, холбогдох он цаг, ямар овог аймагт хамаарах дурсгал болохыг тогтоох, хэв дардас, гэрэл зураг, дүрсийн сан хөмрөг бүрдүүлэх, дурсгалын байршил, газар орны байц байдал, холбогдох бусад мэдээ мэдээллийг цогц байдлаар бүртгэн нэгтгэхэд оршино. Жил бүр хүрээгээ тэлж буй уул уурхайн замбараагүй олборлолт зарим дурсгалыг сүйтгэж, зарим дурсгал олон зууны нар салхинд элэгдэж, зарим үсэг тэмдэгт нь эмтэрч унах, бүрмөсөн сүйдэх аюул тулгарч байна. \nТүүнээс гадна дурсгалуудын орших газрын хол, бартаа зэргээс үүдэн зөвхөн сургаар төдийхөн судалсан дурсгалууд ч цөөнгүй байна. Тиймээс Монголын баруун бүс нутаг дахь руни бичгийн дурсгалыг тамганы хамт цогц байдлаар авч үзэх, улмаар шинжлэх ухааны үндэстэй, системтэй судлах судалгааны ажлын эх хэрэглэгдэхүүн бэлтгэх нь энэхүү судалгааны төсөл гүйцэтгэх үндэслэл болно.","abstract_eng":"Thanks to the exploration in recent years, numbers of written monuments and stamps dated back to the Ancient Turkic, have been discovered in the West of Mongolia. Unfortunately, the studies on these sites are insufficient, and lastly, in 2019, a survey on runic inscriptions and tamgas was conducted on the territory of Uvs, Zavkhan and Bayankhongor provinces. Consequently, this project aims to do some comprehensive studies on the runic inscriptions and stamps in Govi-Altai, Khovd and Bayan-Ulgii provinces; to describe which periods they were dated back to and which tribes they were related to; to create a complete file comprising copies, photos and videos; and to completely record their locations, landscapes and other data. And also the scientific backgrounds of this project are to study the runic inscriptions and stamps found in the West of Mongolia in comprehensive ways, and to prepare some source materials which will be used for further systematic studies. Physically, damaged monuments by mining and extraction; gradual erosion by the sun or wind in hundreds years; and broken characters and stamps in some or whole parts, and scientifically, incomplete studies on the monuments affected by their distant locations from any settled areas; and roadblocks, are another reason for this project.","start_date":"2020-01-15T00:00:00","end_date":"2020-12-25T08:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1291,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Ази судлалын тэнхим, Монгол хэл, хэлшинжлэлийн тэнхим, Европ судлалын тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4238,"project_code":"P2022-4238","project_name":"Тахианы сангасны компост бордооны чанар, бүтцийг сайжруулах судалгаа","project_name_eng":"Research to improve the quality and composition of chicken manure compost","abstract_mn":"Газар тариалангийн үйлдвэрлэлд тухайн газар орны хөрс, уур амьсгал, биологийн онцлогт тохирсон технологийг хэрэглэсэн тохиолдолд тогтвортой ургац авах нөхцөл бүрддэг. Ямар ч технологи хэрэглэсэн тогтвортой, арвин ургац авах нөхцлийг бүрдүүлэх шаардлагатай. Үүний тулд хөрсний үржил шимийг хангах, хөрсний онцлогт тохирсон нэмэлт бордоог үр ашигтай байдлаар хэрэглэж ургацын чанар, гарцыг нэмэгдүүлэх бүрэн боломжтой. Бордоо нь амархан задардаг, хөрснөөс амархан угаагдахгүй, олдоц сайтай, хөрсний физик, хими, биологийн шинж чанарт сайнаар нөлөөлдөг, хөрсний үржил шим, бүтцийг сайжруулдаг, ургамал болон хөрсний амьд организмд шаардлагатай макро микроэлементийг агуулсан, бэлтгэх, тээвэрлэхэд зардал бага ордог байх шаардлагатай. Ийм төрлийн бордоонд тахианы сангаснаас гаргах авдаг компост төрлийн бордоо ордог. Компост бордоо нь органик гаралтай, микро элементийн агуулга өндөртэй, хөрсөнд ялзмагийг бодисыг хамгийн ихээр өгөх чадвартай сайн талтай боловч, бордооны шинж чанарыг илэрхийлэгч хүчин зүйл болох азот, фосфор, калийн харьцаа буюу NPK харьцаа бага, овор хэмжээ ихтэй учир 1 га талбайд хэрэглээ хэмжээ их, тээвэрлэхэд хүндрэлтэй байдаг сөрөг талтай. Иймд тахианы сангаснаас гаргасан компост бордоог химийн аргаар боловсруулан сайжруулсан компост бордоо гаргах нөхцлийг тогтоох, нэмэлтээр хэрэглэх түүхий эдийг судлах, бордоог үрэлжүүлэх, үйлдвэрлэх технологийн горимыг харьцуулах, зах зээлийн судалгааг хийх зорилгоор энэхүү захиалгат ажлыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":null,"start_date":"2022-03-22T00:00:00","end_date":"2022-05-24T16:00:00","sponsor_id":1652,"sponsor_name":"Түмэн Шувуут ХХК","performer_id":1653,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим, Физик хими судалгааны баг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":15,"research_field":"Үйлдвэрийн технологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4355,"project_code":"P2022-4355","project_name":"Зарим зүйл шарилжны бактер, хавдар эсэргүүцэх идэвхийн судалгаа","project_name_eng":"Study on anti bacterial and anti-cancer activity from some wormwood","abstract_mn":"Монгол бол эмийн ургамлаар баялаг. Сүүлийн жилүүдэд ургамлын гаралтай хүнсний нэмэлтийг сонирхох болсон. Анхилуун үнэрт болон эмийн ургамлын эфирийн тос нь ерөнхийдөө олон төрлийн биологийн идэвхтэй, учир нь тэдгээр нь хэд хэдэн биологийн идэвхтэй бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг агуулсан байдаг. Шарилж нь хүн, ургамлын өвчинд олон төрлийн нөлөө үзүүлдэг (Н.Жавзмаа, Ш Алтанцэцэг, Шатар С, Амаржаргал А; Монголын уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэдэг хоёр төрлийн артемисийн эфирийн тосны химийн найрлага; Монгол сэтгүүл Химийн шинжлэх ухаан; 18-р боть № 44 (2017); DOI: https://doi.org/10.5564/mjc.v18i44.881).\nЭнэхүү судалгаа нь Монголд ургадаг зарим шарилжнаас гаргаж авсан этанолын хандны бактер ба хавдрын эсрэг идэвхийг тодорхойлох зорилготой юм. Эфирийн тос, этанолын хандын бактерийн эсрэг идэвхийг агарын аргаар, хавдрын эсрэг идэвхийг MTT шинжилгээ ашиглан тодорхойлно. Монголд ургасан шарилжны этанолын ханд, эфирийн тос нь шинэ антиоксидант, цитотоксик нэгдлүүдийн эх үүсвэр болох боломжтойг бидний ажлын үр дүнд тогтоосон.","abstract_eng":"Mongolia is rich in medicinal plants. In recent years, interest in plant-derived food additives has grown. Essential oils of aromatic and medicinal plants generally have a diverse range of activities because they possess many active constituents that work through a several modes of action. Artemisia, the largest genus of the family Asteraceae, has a number of effects against human and plant diseases (Javzmaa N, Altantsetseg Sh, Shatar S, Amarjargal A; Chemical compositions of essential oils from two Artemisia species used in Mongolian traditional medicine; Mongolian Journal of Chemistry; Vol. 18 No. 44 (2017); DOI: https://doi.org/10.5564/mjc.v18i44.881).\nThis study was aimed to evaluate antioxidant, cytotoxic activities of aerial parts ethanol extracts from some wormwood grown in Mongolia. The antioxidant and cytotoxic activities of the essential oil and ethanol crude extract was determined by using agar diffusing method and MTT assays. The ethanol extracts showed higher antioxidant activity than essential oil. The results clearly showed that the essential oil presented satisfactory cytotoxic activity against human stomach cancer cell line AGS. Our work revealed that the ethanol extracts and essential oil of wormwood grown in Mongolia has potential as sources of new antioxidant, and cytotoxic compounds, respectively.","start_date":"2019-03-25T16:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1748,"performer_name":"Ховд их сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4365,"project_code":"P2022-4365","project_name":"Чадлын электроник ба үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and Development for Power electronics and Industrial automation","abstract_mn":"МУИС-д хэрэгжих “Микро электроник, тооцоолон бодох шинжлэх ухаан ба инженерийн боловсрол” (Microelectronics, computational science and engineering education) чиглэлийг Чадлын Электроник ба Үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа, хөгжүүлэлт гэсэн сэдвийн хүрээнд хийж гүйцэтгэнэ. Манай судалгааны ажил дараах 3-н хэсгээс бүрдэнэ. Үүнд: 1. Инженерийн боловсролын судалгаа, хөгжүүлэлт, 2. Чадлын электроникийн судалгаа хөгжүүлэлт 3. Үйлдвэрийн автоматжуулалтын судалгаа хөгжүүлэлт","abstract_eng":"“Micro-electronics, computing science and engineering education” will be implemented by “Research and development for power electronics and industrial automation” project in the National university of Mongolia. The topic will be implemented by the three sub-research as follow: 1. Research and development for engineering education 2. Research and Development for Power electronics 3. Research and Development for industrial automation","start_date":"2015-12-30T16:00:00","end_date":"2023-12-28T16:00:00","sponsor_id":1755,"sponsor_name":"БШУЯ","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4364,"project_code":"P2022-4364","project_name":"Монгол улсын эрчим хүчний салбарын зах зээлийг судлах бие даасан микро-сүлжээний ашиглалт, нэвтрүүлэлт","project_name_eng":"Operation and demonstration of a stand-alone microgrid to explore the Mongolian energy industry market","abstract_mn":"БНСУ-ын KETEP (Korea Institute of Energy technology planning and evaluation)-ийн санхүүжилтээр Олон улсын эрчим хүчний хамтрын ажиллагаа хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжиж буй төсөлд Монголын талын хамтрагчаар оролцож, судалгааны ажил гүйцэтгэх","abstract_eng":"БНСУ-ын KETEP (Korea Institute of Energy technology planning and evaluation)-ийн санхүүжилтээр Олон улсын эрчим хүчний хамтрын ажиллагаа хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжиж буй төсөлд Монголын талын хамтрагчаар оролцож, судалгааны ажил гүйцэтгэх","start_date":"2021-11-30T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1754,"sponsor_name":"KETEP","performer_id":195,"performer_name":"МУИС, Чадлын электроникийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4361,"project_code":"P2022-4361","project_name":"ЛЕД дэлгэцийн удирдлагын хавтан, програм хангамжийн хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Development of LED screen and its software","abstract_mn":"Төслийн хүрээнд захиалагч талтай зөвшилцөж тохирсон давтамж хувиргуурын гаралтын чадал болон үйлдвэрлэж буй цахилгаан эрчим хүчний тоо хэмжээн утгыг тохирох нэгжийн хамт 32х16 см хэмжээтэй 6 ширхэг ЛЕД модудиас бүрдсэн дэлгэц дээр дэлгэцлэх удирдлагын хавтан болон програм хангамжийг хөгжүүлэх ажлын даалгаврыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Within this work, a LED screen that composed of 6 modules with 32x16 cm will be assembled and a dedicated software will be developed.  The LED screen has a main function to display the output power value and produced energy value with their units from the mutually agreed frequency converter.","start_date":"2022-07-31T16:00:00","end_date":"2022-08-31T16:00:00","sponsor_id":1594,"sponsor_name":"Жи-Пауэр ХХК","performer_id":1615,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4021,"project_code":"P2021-4021","project_name":"Монгол кинон дахь япон хүний дүр","project_name_eng":"The image of Japanese in Mongolian Film.","abstract_mn":"Монгол кинонд япон хүний дүр анхлан 1936 онд дүрслэгдсэн бөгөөд түүх, улс төрийн нөлөөгөөр цаг үеэ даган өөрчлөгдөж иржээ. \n\tБид монгол хүний бүтээсэн, Монгол болоод монголчуудын ахуй амьдралыг тусган харуулсан уран сайхны кинон дахь япон хүний дүр төрх, дүрслэлийг монгол киноны түүх, үечлэл, тухайн цаг үеийн дэлхий болоод улс орны нийгэм, улс төрийн нөхцөл байдал, Монгол, Япон хоёр орны харилцааны түүхэнд тулгуурлан судалж буй бөгөөд энэхүү судалгаандаа ОХУ-н Буриад Улс, БНХАУ-н Өвөр Монголын Өөртөө Засах Оронд бүтээгдсэн киног ч хамруулан, Дэлхийн II дайны өмнө болон хойно хийгээд хүйтэн дайныг эцэс болгосон ардчилсан өөрчлөлт хувьсгалын өмнө болон хойно монголчуудын бүтээсэн кинонд япон хүнийг хэрхэн дүрсэлж ирснийг тодруулахыг зорьсон юм.  Судалгааны хүрээнд юуны өмнө, Монгол улсын mөв архив, номын сан, судалгааны хүрээлэн болон дээрх хоёр улсын архив, номын сангуудаас  холбогдох судалгааны хэрэглэгдэхүүнийг бүртгэн цуглуулж, судлагдсан байдлыг тодруулах бөгөөд одоогоор нийт 25 орчим кино болон бусад судалгааны ажлыг бүртгэн, дүн шинжилгээг эхлүүлээд байна. Ихэвчлэн харгис хэрцгий, догшин ширүүн дайснаар дүрслэгдэж ирсэн Япон орон, япон хүний дүр төрх одоо ч хэвээр байгаа эсэх, уран зохиол, урлаг гэх мэт бусад салбарт гарч буй япончуудыг хувь хүнийх нь үүднээс авч үзэн эерэгээр дүрслэх нааштай хандлага дээрх кинонууд байгаа эсэхийг  тодруулан гаргаж, харьцуулан үзэх нь энэхүү судалгааны гол зорилго болно.","abstract_eng":"The Image of Japanese in Mongolian Film\n\n      The image of the Japanese in Mongolian films has been influenced by historical and political influences, and has changed over the time. In this study, we will analyze the depiction of \"Japanese\" in a film created by mongolians according to the flow of mongolian film history.\n       This study is focusing on the history, world situation, and historical background of Mongolian cinema, especially the political and historical relationship between Mongolia and Japan, the goal is to clarify the change in mongolian views of Japanese people by focusing on how Japan and japanese people have been depicted in the following periods:\n1.\tFrom the early days of Mongolian films (1936) to World War II \n2.\tFrom Post World War II to the Democratization of the 1990s \n3.\tFrom Post Democratization to the present period \n\tWe investigated and considered 23 Mongolian films with images. In the survey, the two different ways of drawing pointed out in the previous research and the new way of drawing Japan that was newly confirmed in this research are drawn in modern Mongolian films depending on the appearance of the Japanese image. The number of appearances of Japanese images was measured.","start_date":"2020-04-30T15:00:00","end_date":"2021-09-01T15:00:00","sponsor_id":1465,"sponsor_name":"Sumitomo Foundation","performer_id":1464,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Asian Studies","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4148,"project_code":"P2021-4148","project_name":"ПЛУ ашигласан эрчим хүчний менежментийн системийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and development of energy management system using PLC","abstract_mn":"Цахилгаан эрчим хүчний нэгдсэн системд холбогдсон хэрэглэгчдийг хот суурин газрын болон алслагдмал бүс нутгийн гэж ангилж үзэж болно. Хот суурин газрын хувьд томоохон аж үйлдвэрлэл хөгжөөгүй учир эрчим хүчний системд ахуйн хэрэглээнээс хамаарсан ачааллын хэлбэлзэл үүсдэг бол алслагдмал бүс нутгийн тухайд хүчдэлийн уналт ихээр үүсэх, гүйдлийн гажилт бий болох зэрэг асуудлууд бий. Эдгээр асуудлуудыг шийдвэрлэх зорилгын хүрээнд сүүлийн жилүүдэд хот суурин газар болон хөдөө орон нутагт цөөнгүй тооны сэргээгдэх эрчим хүчний системүүд, тэр дундаа бага чадлын нарны цахилгаан үүсгүүрүүдийг барьж байгуулан, ашиглалтанд оруулаад буй.\nГэсэн хэдий ч эдгээр системүүдийн бүрдэл хэсгүүдийг манайх дотооддоо үйлвэрлэдэггүй учир оронд нь импортоор оруулж ирсэн гадаадын өндөр үнэтэй бүтээгдэхүүнүүдийг худалдан авч ашигладаг. Импортын бүтээгдэхүүнүүд манай орны эрс тэс уур амьсгалд зохицохоор бүтээгдээгүй, олон бүрдэл хэсэгтэй системүүд бүрэн хүчин чадлаараа ажилладаггүй, цаашлаад зэрэгцээ ажиллаж буй үүсгүүрүүдийн ажиллагааг нэгдсэн системтэй уялдаа холбоотой ажиллуулах боломжгүй зэрэг асуудлууд үүсдэг. \nИймээс бага болон дунд чадлын сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрүүд, хуримтлуурын системүүдийг бүрэн хүчин чадлаар нь ажиллуулах, цахилгаан эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээтэй уялдаа холбоотой болгох, ашиглалтын үр ашгийг нэмэгдүүлэх зориулалттай эрчим хүчний менежментийн системийг хөгжүүлэх хэрэгцээ шаардлага гарч байна.\n Эрчим хүчний менежментийн системийг хөгжүүлэн хэрэглээнд нэвтрүүлсэнээр ачаалал багатай цагт цэнэг хураагуурыг бүрэн цэнэглэж, нэгдсэн системийн оргил  ачааллын таацыг бууруулах, ОХУ-аас импортолж буй цахилгааныг багасгах,  эрчим хүчний системийг найдвартай болгох зэрэг эерэг үр дүнг авч ирэх юм. Ингэснээр манай улсын гадаад валютын урсгал багасаж, улс орны эдийн засагт тодорхой хэмжээний ололт гарч, нүүрс хүчлийн ялгаралтын хэмжээг бага ч гэсэн бууруулж чадна.","abstract_eng":null,"start_date":"2021-06-30T16:00:00","end_date":"2021-09-29T16:00:00","sponsor_id":1594,"sponsor_name":"Жи-Пауэр ХХК","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4150,"project_code":"P2021-4150","project_name":"Сэргээгдэх эрчим хүчний системд зориулсан өгөгдөл бүртгэгчийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and development of data logger for renewable energy systems","abstract_mn":"Манай улсын хувьд сэргээгдэх эрчим хүчний систем дэх бүрдэл хэсгүүдийг дотооддоо үйлдэвлэдэггүй бөгөөд 100% импортоор авдаг. Импортын бүтээгдэхүүнүүд үйлдвэрлэгчээс хамаараад ажиллаж буй горим, сүлжээний болон орчны параметрүүдийг бүртгэдэг, бүртгэдэггүй олон янз байдаг. Иймээс Huawei, АВВ, Sungrow компаний гаргасан манайд түгээмэл хэрэглэгддэг чадлын хувиргах систем, инвертерт тохирох өгөгдөл бүртгэгчийг хөгжүүлэх шаардлагатай. Өгөгдөл бүртгэгч дараах үндсэн функцуудтэй байна. Үүнд:\n-\tСистемийн болон ажиллаж буй орчны, мөн сүлжээний параметрүүдийг тодорхой хугацааны интервалтайгаар интернет технологи ашиглан дамжуулна.\n-\tХэрэглэгчид болон засвар үйлчилгээ хариуцаж буй нэгжид системийн тухай мэдээллийг орон зай, цаг хугацаанаас үл хамааран хүргэнэ. \nДээрх функцууд бүхий өгөгдөл бүртгэгчийг хөгжүүлж, туршилтын загвар боловсруулах ажлыг тус төслийн хүрээнд гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"In case of our nation, components used in renewable energy systems are not manufactured in local industries. Instead, these components are being fully imported from developed nations. The imported devices differ from each other whether or not their have a built-in capability to log operation mode, grid and ambient parameters depending on a type of their manufacturer. Therefore, it is necessary to develop a data logger for the most widely used inverters installed in Mongolia such as Huawei, ABB, Sungrow etc. The data logger will have the following functions:\n-\ttransfer information about the entire system and operating condition as well grid parameters within a certain interval using internet technology. \n-\tgive alert to owner and maintenance performing unit about the system issues regardless of distance, time. \nWithin this project, the data logger with the above-mentioned functions will be developed.","start_date":"2021-06-30T16:00:00","end_date":"2021-12-30T16:00:00","sponsor_id":1594,"sponsor_name":"Жи-Пауэр ХХК","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4149,"project_code":"P2021-4149","project_name":"Их, дээд сургуулийн олон улсын зэрэглэлийг тогтвортой хөгжлийн үзүүлэлтээр үнэлэх арга зүйг нутагшуулах, түүгээр МУИС-ийг үнэлэх нь","project_name_eng":"Adapting and assessment of higher education Impact ranking methodology based on SDGs: the case of the National University of Mongolia","abstract_mn":"Төслийн чиглэл: МУИС-ийн Стратегийн төлөвлөгөөний Тэргүүлэх чиглэл 3 – Нийгмийн түүчээ болох, Зорилт 3.1: Хэрэгжүүлэх стратеги 5 – Тогтвортой хөгжлийн үзүүлэлт боловсруулах, Тэргүүлэх чиглэл 4 – Менежментийн олон улсын арга барил нэвтрүүлэх, Зорилт 4.3: Хэрэгжүүлэх стратеги 1 – Times higher education байгууллагаар зэрэглэл тогтоолгох гэсэн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ. \nЗорилго:  Энэхүү захиалгат төслийн хүрээнд Times higher education байгууллагын боловсруулсан их, дээд сургуулийн олон улсын зэрэглэлийг тогтвортой хөгжлийн үзүүлэлтээр үнэлэх Impact ranking – 2021 арга зүйг Монгол улсад нутагшуулж, уг арга зүйгээр МУИС-ийн олон улсын зэрэглэлийг тогтоолгоно.","abstract_eng":"Priority directions of the project: \nStrategic goal 3 of the National University of Mongolia- To lead the society with knowledge, to become a flagship of social development. Objective 3.1: Implementing strategy 5- To develop sustainable development indicators Strategic goal 4 of the National University of Mongolia- To introduce the best international management methods, Objective 4.3: Implementing strategy 1- To join the Times Higher Education-the university ranking organization- and get the ranking  \nObjective: The main objective of the ordered project is to adapt and assess Times Higher Education Impact ranking methodology derived from SDGs at the National University of Mongolia.","start_date":"2021-09-30T00:00:00","end_date":"2022-02-27T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4410,"project_code":"P2022-4410","project_name":"МУИС-ийн НББ-ийн бодлогын баримт бичиг","project_name_eng":"Accounting Policy for National University of Mongolia","abstract_mn":"МУИС, түүний бүрэлдэхүүн, салбар сургуулиуд, нэгжүүдийн Санхүүгийн нэгдсэн тайланг бэлтгэж толилуулах НББ-ийн бодлогын бармт бичгийг УСНББОУС 2021, НББ-ийн тухай Монгол улсын хууль тогтоомж, холбогдох бусад заавар журмын шаардлагад нийцүүлэн шинэчлэн боловсруулж санхүүгийн тайлан бэлтгэх онолын үзэл баримтлал, түүнд суурилсан арга зүйн баримт бичиг боловсруулж мөрдүүлэх зорилготой.","abstract_eng":"The theoretical concept of preparation of financial statements and the method based on it, revised the policy document of the NBU for preparation and presentation of consolidated financial statements of MU, its components, branch schools and units in accordance with the requirements of IAS 2021, Mongolian laws and regulations on NBU, and other related instructions. with the purpose of developing and enforcing legal documents.","start_date":"2022-01-25T00:00:00","end_date":"2022-05-30T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1661,"performer_name":"МУИС. Бизнесийн сургууль. Дэд проф Д.Нямаа","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4412,"project_code":"P2022-4412","project_name":"Тарваган тахлын үүсгэгчийг геномын болон плазмидын ДНХ-ийн өвөрмөц дараалалд үндэслэн илрүүлэх өндөр мэдрэг ДНХ-хроматографын түргэвчилсэн оношлуур","project_name_eng":"High-sensitivity DNA-chromatographic rapid diagnostic method for the detection of plague causative agents based on unique genomic and plasmid DNA sequences","abstract_mn":"ЗӨСҮТ-өөс нийт 11 аймагт ашиглагдаж байгаа Quick Mobile (4WELL model) хээрийн нөхцөлд автомашины асаагуурт залган ашиглах боломжтой зөөврийн түргэн Полимеразын Гинжин Урвалын машинаар тарваган тахал гэх мэт байгалийн голомтот гоц халдварт өвчнийг молекул биологийн төвшний нарийвчлалтайгаар түргэн шуурхай оношлож байгаа боловч түүнд хэрэглэгддэг урваж бодис болон ДНХ-хромотографын туузыг үйлдвэрлэгчээс дахин нийлүүлэх боломжгүй гэж мэдэгдсэн байна. Иймээс бид уг зөөврийн түргэн ПГУ-ын машиныг ашиглан явуулах урвалд шаардлагатай оношлуурын цомгийг үйлдвэрлэхээр туршилт судалгаа явуулан анхдагч загварыг гарган авч түүний ажиллагааг шалгаж тохируулсан бөгөөд цаашдаа илүү хөгжүүлэн зүгшрүүлэх шаардлагатай байна. Үүнээс гадна уг бүтээгдэхүүн нь зөвхөн дээрх машины заавал шаардахгүйгээр бусад ПГУ-ын машин, төхөөрөмжүүдэд бүрэн зохицож ажиллах давуу талтай юм.\nТарваган тахал өвчин нь Yersinia pestis нянгаар үүсгэгддэг байгалийн голомтот олон улсын хөл хориот халдварт, нас баралт  30-100% хүрдэгөвчин юм (WHO, 2021). Хүн төрлөхтний түүхэнд гурван том дэгдэлт бүртгэгдсэн бөгөөд 531-580 онд Хойд Африк, Ойрхи Дорнод, Византийн хаант улсын нутаг дэвсгэрийг хамарч, 100 сая орчим хүн; ХIV зууны үед Зүүн Өмнөд Азиас эхэлж, Африк, Европт тархан 60 сая орчим хүн; 1894 онд Хонг-Конгоос эхэлж, далайн хөлөг онгоцонд үүрлэсэн хархаар Европ, Ази, Америк, Африк,  Австрали тивийн усан зам, боомтын 87 хотод тархан 25 сая хүн насыг авч оджээ (Dennis, 1999). ДЭМБ-ийн 1997 оны нэгтгэсэн мэдээгээр 1957-1997 онд Дэлхийн 38 улс оронд 80613 хүн өвчилснөөс 6587 нь нас барсан байна (Dennis, 1999). Монгол оронд тархсан хүний өвчлөлийг авч үзвэл 1898-1985 онуудад 216 тохиолдол /Ц.Чулуунбаатар нар, 1985/, 1986-1990 онд 45 хүн өвчилж 33,3% нь /Т.Долгор нар, 1992/, 1991-1992 онд 15 хүний 20% нь 1993-1998 онд 48 хүн өвчилж 47,9% нь /Ж.Мягмар нар 1999/, 1999-2019 онд 60 хүн өвчилж 18 хүн буюу 30% нь /Д.Отгонбаяр нар, 2020/  нас барсан байна (Мягмар, 2003) (Отгонбаяр, 2021).\nТарваган тахал өвчний үүсгэгч Yersinia pestis нь Yersinia төрөлд хамаарагдах ба энд 11 төрлийн нян багтдагаас эмнэлзүйн холбогдолтой нь Y.pestis, Y.pseudotuberculosis, Y.enterocolitica юм (Platonova, 2013). Тарваган тахал өвчний лабораторийн оношилгоо нь нян судлал, ийлдэс судлал, молекул биологийн аргуудаар хийгддэг ба тарваган тахлын сэжигтэй тохиолдолд эсрэгтөрөгч илрүүлэх түргэвчилсэн тестийг яаралтай шинжилгээний үед ашигладаг (ЭМЯ, 2002). Энэ нь цаг хугацааг ихээхэн хэмнэдэг боловч мэдрэг чанар багатай тул шинжилгээний бусад аргуудаар баталгаажуулах шаардлагатай байдаг. Хөдөө орон нутгийн эрүүл мэндийн байгууллагууд нь молекул биологийн аргыг ашиглаж оношийг баталгаажуулах боломж одоогоор хомс тул төв суурин газрын лабораторид сорьцоо илгээж цаг хугацаа ихээхэн алддаг. Тиймээс бид молекул биологи, биохимийн арга зүйд суурилсан мэдрэг болон өвөрмөц чанар өндөртэй, цаг хугацаа хэмнэх оношилгооны аргуудыг хөгжүүлэх зайлшгүй шаардлатай байна. Энэхүү ПГУ-д суурилсан туузан хроматографын аргыг хөгжүүлснээр хөдөө орон нутгийн лабораториуд болон явуулын лабораторид ч хэрэглэх боломжтой, хэрэглэхэд хялбар, мэдрэг чанар өндөртэй шинжилгээний аргаар цаг алдалгүй оношийг баталгаажуулах боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"The Quick Mobile (4WELL model) is used in 11 provinces by the National Center for Zoonotic Disease (NCZD), which can be used in the field and can be plugged into a car's cigarette lighter. The DNA Chromatography Strips are no longer available from the manufacturer. Therefore, we carried out experiments to produce the diagnostic kit needed for the reaction using the portable rapid PCR machine, took out the initial model and checked its operation, and it is necessary to further develop it. In addition, the product has the advantage of being fully compatible with other PCR machines and devices without the requirement of the above machine.\nPlague is an internationally quarantined disease caused by the bacterium Yersinia pestis, with a mortality rate of 30-100% (WHO, 2021). Three major outbreaks have been recorded in the history of mankind, from 531 to 580, covering North Africa, the Middle East, and the Byzantine Empire, killing about 100 million people; About 60 million people, starting from Southeast Asia in the 14th century and spreading to Africa and Europe; Starting from Hong Kong in 1894, rats nesting on ships spread to 87 waterways and ports in Europe, Asia, America, Africa, and Australia, killing 25 million people (Dennis, 1999). According to WHO's 1997 consolidated data, 80,613 people became infected and 6,587 died in 1957-1997 in 38 countries of the world (Dennis, 1999). Considering the spread of human diseases in Mongolia, there were 216 cases in the years 1898-1985 /T. Chuluunbaatar et al., 1985/, 33.3% passed away out of 45 people infected in 1986-1990, /T. Dolgor et al., 1992/, 15% passed away out of  20  cases in 1991-1992. 47.9% passed away out of 48 cases in 1993-1998 /J. Myagmar et al. 1999/, 18 (30%) out of 60 cases in 1999-2019 /D. Otgonbayar et al., 2020/ (Myagmar, 2003 ) (Otgonbayar, 2021).\nYersinia pestis, the causative agent of plague, belongs to the genus Yersinia, which includes 11 types of bacteria, including Y.pestis, Y.pseudotuberculosis, and Y.enterocolitica (Platonova, 2013). Laboratory diagnosis of marmots is carried out by bacteriology, serology and molecular biology methods, and in cases of suspected marmots, a rapid antigen test is used during emergency examinations (MOH, 2002). It saves a time, but because of its low sensitivity, it needs to be further confirmation by other laboratory methods. Rural health facilities currently lack the ability to confirm the diagnosis using molecular biology methods, so they lost time to sending specimens to central laboratories. Therefore, there is an urgent need to develop time-saving diagnostic methods based on molecular biology and biochemical methods with high sensitivity and specificity. The development of this PCR-based strip chromatographic method must be save time of diagnosis with easy-to-use, high-sensitivity that can be used even in rural laboratories and mobile laboratories.","start_date":"2022-10-30T00:00:00","end_date":"2023-11-01T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4177,"project_code":"P2021-4177","project_name":"Палеарктик ба Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартроподын биологийн олон янз байдал, биогеографи, онтогенез ба филогенез","project_name_eng":"Biodiversity, biogeography, ontogeny and phylogenetics of soil microarthropods in the Palaearctic and Oriental regions","abstract_mn":"Газарзүйн байрлал, экологийн нөхцлийн хувьд ялгаатай боловч гарал үүслийн хувьд Палеарктик ба Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартропод бүлгийн амьтад нэг нэгэнтэйгээ ихээхэн холбоотой учир тэдгээрийн ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх нь фауногенезийн асуудлыг шийдвэрлэхэд ихээхэн ач холбогдолтой. Гэвч дээрх биогеографийн бүс нутгуудын микроартроподын судалгаа бүрэн бус хийгдсэн ба ялангуяа зарим овог, төрлийн төлөөлөгчид огт судлагдаагүй үлдсэн байна. Иймд дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлт, бэлчээр ашиглалт, үйлдвэрлэл зэрэг хүний үйл ажиллагааны улмаас байгальд үзүүлэх нөлөө эрс нэмэгдэх болсон сүүлийн жилүүдэд эдгээр бүс нутгийн хөрсний амьтдын биологийн олон янз байдлын бүрэлдэхүүн, ангилал зүй, олон янз байдлын талаар суурь мэдээлэл бүрдүүлэх, тэдгээрийн цаашдын хувьсал өөрчлөлтийн чиг хандлагыг тодорхойлох, түүнд үндэслэн биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах менежментийн үндэслэлийг боловсруулах ажлын онолын үндэс болсон ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх зайлшгүй шаардлагатай юм. Түүнчлэн амьдралын эргэлт ба үржил хөгжлийн үе шатууд нь тодорхой судлагдаагүй маш олон төрөл зүйл бий бөгөөд тэдгээрийг хөгжлийн биологийн чиглэлээр гүнзгийрүүлэн судлах шаардлагатай. Энэхүү судалгаагаар дараахь зорилтуудыг дэвшүүлж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Yүнд: Палеарктик, Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартроподын ангилал зүйн судалгааг хийж, шинэ төрөл зүйлийг илрүүлэх; Ялгаатай бүс нутаг, экосистем, амьдрах орчны хөрсний микроартроподын бүлгэмдэл, олон янз байдлыг тодорхойлох; Байршил болон экологийн шинжээрээ ялгаатай бүс нутгуудын хөрсний микроартроподын зарим бүлгийн биогеографийн бүрдэлд анализ хийж, харилцан холбоог илрүүлэх; Амьдралын эргэлт, үржил хөгжлийн үе шатууд нь тодорхойгүй төрөл зүйлүүдийн онтогенез, филогенезийн судалгааг хийх. Энэхүү судалгааны эцэст Палеарктик, Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартроподын ангилал зүй, бүлгэмдэл болон олон янз байдал, биогеографи, онтогенез, филогенез зэрэг судалгааны чиглэлээр үр дүн гаргаж, тэдгээрийг нэгтгэн олон улсын импакт фактор бүхий мэргэжлийн сэтгүүлд нэгдүгээр зохиогчоор 2-3 эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж хэвлүүлнэ. Түүнчлэн энэхүү судалгаанд хэд хэдэн залуу судлаачид, ахисан түвшний болон бакалаврын түвшний оюутнууд оролцон ажиллаж өөрсдийн судалгааны ажлын анхдагч материалыг цуглуулах, улмаар хээрийн болон лабораторийн судалганы арга зүйд суралцаж дадлагажих боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"The soil microarthropods of the Palaearctic and Oriental regions are closely related though these realms are geographically different, and have some connections in terms of their origin. Therefore, the studies on systematics, ecology, biogeography of soil microarthopods are important for understanding the faunas' origins (faunagenesis) of these regions. However, the microathropods in these regions are insufficiently investigated before, and even some families and genera are completely not known. As the human impact on nature and environment is significantly increased in recent years, the studies on biodiversity, systematics and composition of soil microarthropods are essential, and based on such research, it become theoretical basis for creating conservation management for soil biodiversity. Hence, the study of systematics, ecology and biogeography is of great value. Further, there are numerous groups (families, genera, species) of microathropods the life history, development and ontogeny of which are unknown, and therefore, the developmental biology studies are required for those groups. We propose the following objectives in frame of main goal of the present research, e.g.: Studies on systematics and taxonomy of soil microarthropods, and discovery of new species; Definition of the diversity and communities of soil microarthropods in different realms, ecosystems and habitats; Performing biogeographical analysis and revealing relationships between some groups of microarthropods in different realms, ecosystems and habitats; Studies on ontogeny and phylogeny of selected species, the life history and reproductive development of which are unknown. Based on this project studies, we will gain the certain results on systematics, communities, diversity, biogeography, ontogeny and phylogenetics of soil microarthropods of the Palaearctic and Oriental realms, and compiling these results, we will publish 2-3 scientific articles in the international peer-reviewed journals with impact factor's index. Besides of these results, some young researchers, graduate as well as undergraduate students are taking in part, and they will have an opportunity to collect essential materials and data on their theses research, and learning and practicing of the field and laboratory studies.","start_date":"2022-01-03T00:00:00","end_date":"2022-11-29T15:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1334,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Шинжлэх ухааны сургуулийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3745,"project_code":"P2019-3745","project_name":"Монгол орны 1982-2015 оны хоорондох ургамлын цэвэр анхдагч бүтээмжийн өөрчлөлт, цаг уурын нөлөө","project_name_eng":"Variations of vegetation net primary productivity and its responses to climate change from 1982 to 2015 in Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны ургамлын нүүрстөрөгчийн хуримтлал, цэвэр анхдагч бүтээгдэхүүнийг олон жилийн цуваагаар  тооцоолсон тусгайлсан судалгаа ховор, бараг хийгдээгүй байна. \nМонгол орны ургамлын цэвэр анхдагч бүтээгдэхүүнийг тооцох нь ургамалжлын улирлын өөрчлөлт, хуурай газрын экосистемийн нүүрстөрөгчийн эргэлт дэх бэлчээрийн талбайн үүргийг тодорхойлох, бэлчээрийн хязгаарлагдмал нөөцийг зүй зохистой ашиглахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.\nЭнэхүү судалгаанд Carnegie-Ames-Stanford Approach (CASA) загварыг ашиглан сүүлийн 34 жилийн хугацааны NDVI болон цаг уурын мэдээг ашиглан Монгол орны ургамлын цэвэр анхдагч бүтээмж тооцож цаг уурын өөрчлөлттэй харьцах хамаарлыг гаргана.","abstract_eng":"In the last half-century, the intensity of global warming has been increasing due to climate change and mankind-caused carbon dioxide emission into the atmosphere. Climate warming in Mongolia is relatively high, with extreme dry climate, and low precipitation, the input of green vegetation on the ecosystem functioning is relatively high.  The impacts of climate change are critically affected by desertification, biodiversity loses, decreases of water sources, land degradation of rangeland in Mongolia. In order to better adapt to such a changing climate, it is important to understand the long terms of vegetation dynamics and its relation with precipitation.\nIn this study, the third-generation GIMMS NDVI data of NOAA satellites and CASA (Carnegie-Ames-Standford Approach) model with metrological data will be used to estimate net primary productivity (NPP) between 1982 and 2015 throughout Mongolia.","start_date":"2019-12-31T16:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":1281,"sponsor_name":"Department of Geography, NUM","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3603,"project_code":"P2018-3603","project_name":"Гүн сургалтын аргад суурилсан их хэмжээний шуугиант цэгэн өгөгдлийн боловсруулалт","project_name_eng":"Large noisy point cloud processing based on deep learning method","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд 3 хэмжээст технологи тухайлбал, лазерь сканнер, лидарыг аж үйлдвэр, хүрээлэн буй орчин, уул уурхай зэрэг салбаруудад өргөн хэрэглэх болсон. Эдгээр нь аж үйлдвэрийн 4-р хувьсгалын үндэс болсон компьютер симуляци, аугментэд болон виртуал реалити зэрэг технологиудын нэг чухал үндэс юм. 3 хэмжээст цэгэн өгөгдөл болон түүний боловсруулалт нь жолоочгүй автомат удирдлагатай машин, үйлдвэрлэл болон уул уурхайн симуляци зэрэг олон салбарт чухал үүрэгтэй. Гэвч их хэмжээний шуугиант цэгэн өгөгдлийг боловсруулах нь математикийн болон програм хангамжийн өндөр түвшний мэдлэг шаардсан орчин үеийн тулгамдсан асуудал болоод байна. Их хэмжээний шуугиант цэгэн өгөгдөл боловсруулах гүн сургалтанд суурилсан арга, аргачлал олон улсын түвшинд сүүлийн жилүүдэд дөнгөж хөгжиж байгаа судалгааны нэг шинэ салбар юм. Иймд манай багийн хамт олон урьд өмнө хийж байсан судалгаан дээрээ үндэслэн гүн сургалтанд суурилсан шуугиант цэгэн өгөгдлийг боловсруулах тухайлбал, цэгэн өгөгдлийг бүртгэх, цэгэн өгөгдлөөс онцгой шугамыг ялгах зэрэг аргуудыг боловсруулна.","abstract_eng":"In recent years, three-dimensional technology, such as laser scanners and lidars are used widely in industry, environmental science and mining. These are the key bases of the Fourth Industrial Revolution for computer-aided simulation, augmented reality and virtual reality. Three-dimensional data processing is very important for mnay industries such self-driving car, manufacturing and mining simulations. However, large noisy point cloud processing requires a high level knowledge of advanced mathematics and computer science. Large noisy point cloud processing based on the deep learning is a new field of research which is getting developed recently at the international level. Therefore, our team will develop a method for processing large noisy point cloud based on deep learning method for the usage of point cloud registration and feature extraction.","start_date":"2018-12-31T16:00:00","end_date":"2019-12-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1228,"performer_name":"МУИС Компьютер график, мультимедиа судалгааны нээлттэй лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3739,"project_code":"P2019-3739","project_name":"\"Үнэт цаасны багц сонголтыг оновчтой хийхэд өгөгдлийн уурхайн арга техникийг ашиглах нь”","project_name_eng":"Using data mining techniques to optimize portfolio selection","abstract_mn":"Манай улсын санхүүгийн зах зээл нь банкны систем давамгайлсан санхүүгийн тогтолцоотой, хадгаламжийн хүүгийн түвшин хөгжиж буй болон хөгжингүй орнуудын дундажтай харьцуулахад өндөр байгаа нь урт хугацаанд нийгэм, эдийн засагт үр ашгаа өгөх төслүүдийг үнэт цаасны зах зээлээр дамжуулан санхүүжүүлэх боломжийг хязгаарлаж, уг салбарыг хөгжүүлэх боломжийг бууруулж байна. Манай санхүүгийн зах зээлийн 95 орчим хувийг банкны салбар дангаараа эзэлж, үлдсэн тав орчим хувийг хөрөнгийн зах зээл, бичил санхүү, даатгалын салбар, үүн дотор 1 хүрэхгүй хувийг хөрөнгийн зах зээл эзэлж байна. \nХөрөнгийн зах зээлд үнэт цааснуудын арилжаа, оролцогч талуудын найдвартай байдал, хөрөнгө оруулалтын өгөөж, эрсдэлийг олон  талаас нь судлан дүгнэсэн байгаа хэдий ч үнэт цаасны багцын шийдвэр гаргалт илүү анхаарал татсан асуудлуудын нэг хэвээр байна.\nЭнэхүү төслийн хүрээнд хөрөнгийн зах зээл дэх их хэмжээний өгөгдлийг өгөгдлийн уурхайн арга техникийг ашиглан боловсруулж үнэт цаасны багц сонголтыг хамгийн оновчтойгоор бүрдүүлэх загварчлал гаргана. Энэ нь үнэт цаасны багц сонголтыг хийх програм хангамжийн үндэс суурь нь болох юм. Уг төслийн ажил нь санхүүгийн зах зээл болон компьютерийн шинжлэх ухааныг холбосон салбар дундын хэлбэртэйгээр хийгдэнэ.","abstract_eng":"Given that the financial system of Mongolia is dominated by the banking sector and the deposit interest rate of Mongolia is higher than average deposit interest rate of developing and developed countries, the opportunity of raising funds from capital market is limited for new projects that may bring social and economic benefits in the long term, resulting in less development of capital market. The banking sector accounts for approximately 95 percent of the entire financial market of Mongolia and the remaining 5 percent is contributed by capital market, micro finance and insurance sector. Of which, less than 1 percent is contributed by the capital market. \nTrading securities and reliability of professional participants in the capital market, rate of return and risk of investment have been studied relatively well. However, still the portfolio construction decision remains one of important issue.\nUnder this project, we will process a big data of stock market and will model using the data mining techniques to optimize portfolio selection. This will the basis of software to make portfolio selection. The project will be carried out on a cross-sectoral that links financial market and computer science.","start_date":"2020-01-14T00:00:00","end_date":"2023-03-31T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":86,"performer_name":"Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль, Мэдээлэл, компьютерийн ухааны тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4299,"project_code":"P2022-4299","project_name":"BQTTN20-0018 гэрээний хүрээнд изотопын болон хүдэржилтийн насжилт болон петрографийн шинжилгээний ажлыг туслан гүйцэтгүүлэх","project_name_eng":"The studies of isotopes and ore mineralization age and petrographic controlling under the project of subcontracting of the BQTTN20-0018","abstract_mn":"Эрдэнэтийн хүдрийн дүүрэгт орших Шандын зэс-молибдены порфирын ордын хүдрийн эрдсүүдийн зэсийн (δ65Cu) изотопын болон хүхрийн (δ34S) изотопын найрлагыг хэмжив. Зэсийн сульфидын гол эрдэс болох халькопиритийн δ65Cu утга нь 0.13 ‰-ээс 0.19 ‰-ийн хооронд хэлбэлзэж байгаа нь Cu нь магмын эх үүсвэрээс гаралтайг зааж байна. Анхдагч сульфидийн эрдсүүдийн (пирит, халькопирит ба молибденит) δ34S утга 0 ‰ орчимд бөөгнөрсөн байгаа нь ихэвчлэн нэгэн төрлийн магмын эх үүсвэрээс гаралтай хүхэр болохыг харуулж байна. \nШандын зэс-молибдены порфирын ордын молибденит дээр Re-Os-ийн хүдэржилтийн насны судалгаа хийж, молибденитийн Re-Os изотопын насны үр дүнгээс үзэхэд 241.1 ± 1 сая.жил буюу дунд Триасын настай болохыг тогтоосон. \nОрмын судалгаанд хамрагдсан 12 дээжний үр дүнгээс харахад ордын эхэн үеийн хүдэржилт флюидээр баялаг харьцангуй давсжилт бага, хэмжээ том 8-23µм ба гомогенжих температур Тг =234-590°С тохиолдоно. Сүүлийн шатны идэвхижлээр пирит болон молибденит багаар халькопиритийн хүдрийн эрдсүүд агуулсан өндөр температурын гидротермаль кварцын судлууд хөгжжээ.","abstract_eng":"The copper (δ65Cu) and sulfur (δ34S) isotope compositions of ore minerals from the Shand porphyry Cu-Mo deposit in northern Mongolia were measured. The δ65Cu values of Cu (I) sulfide minerals ranged from 0.14‰ to 2.69‰, suggesting that Cu predominantly originated from magmatic sources. The δ34S values of the primary sulfide minerals (pyrite, molybdenite and chalcopyrite) clustered near 0‰, indicating that the sulfur is mainly derived from a homogeneous magmatic source.\nA study of the Re-Os ore mineralization age of molybdenite in the Shand porphyry Cu-Mo deposit revealed that the Re-Os isotope age of molybdenite is 241.1 ± 1 million years, or the Middle Triassic age. According to the Fluid inclusion results of 12 samples studied in the deposit, the first ore mineralization stage of the deposit is relatively low in salinity, rich in fluids, large in size 8-23µm and homogenization temperature (Th) is 234-590°С. The last activity of ore mineralization has resulted in the development of high-temperature hydrothermal quartz veins containing chalcopyrite, a low amount of pyrite, and molybdenite","start_date":"2020-11-18T00:00:00","end_date":"2022-05-25T00:00:00","sponsor_id":1695,"sponsor_name":"Эс Жи Эс Ай Эм Эм И Монголиа ХХК","performer_id":1696,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургуулийн Геологи, Геофизикийн тэнхимийн Геологийн Суурь Судалгааны Лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3990,"project_code":"P2020-3990","project_name":"Оператор ба тэнцэтгэл бишийн онолын судалгаа","project_name_eng":"Research in Operator Theory and Inequalities","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд функцэн огторгуйн судалгаа маш эрчимтэй хөгжиж байгаа бөгөөд ялангуяа тухайн функцэн огторгуйд сонгодог интеграл операторуудын зааглалыг судлах чиглэлээр дорвитой үр дүнгүүд гарч байна. Бид P2016-27, P2016-1220 төслүүдэд жинтэй Лебегийн огторгуйд болон жинтэй Моррийн огторгуйд Гильберт ба Хардийн операторын зааглалыг судалж тодорхой үр дүнд хүрсэн. Жишээ нь: жинтэй Моррийн огторгуйд Гильбертийн операторын нормыг бодож гаргаснаас гадна Хардийн оператор зааглагдах гарцаагүй бөгөөд хүрэлцээтэй нөхцөлийг олж, нормыг олж тогтоосон. Ер нь жинтэй Моррийн огторгуйд ямар нэг операторын нормыг олж тогтоох нь маш хүнд асуудал юм. Энэхүү төсөл нь P2016-27, P2016-1220 төслүүдийн үргэлжлэл судалгаа бөгөөд функцэн огторгуй дахь сонгодог интеграл операторуудын зааглалыг судлах чиглэлээр судалгаа явуулах зорилготой. Энэ онолыг ахиулахын зэрэгцээ математикийн мэргэжлийн их дээд сургуулиудын багш, судлаач нарт онолын судалгааны суурь болох ач холбогдолтой","abstract_eng":"In recent years, study of function spaces has been developing rapidly, especially study of the boundedness of classical integral operators in the function spaces. The goal of this project is study the boundedness of classical integral operators on function spaces. In projects P2016-27 and P2016-1220, we studied boundedness of Hilbert and Hardy operators in weighted Lebesgue spaces and weighted Morrey spaces. For example, we gave an exact norm of Hilbert and Hardy operators in weighted Morrey spaces and also found necessary and sufficient conditions for boundedness of Hardy operators. In general, it is very difficult to determine the norm of an operator in the weighted Morrey spaces. This project is a continuation of projects P2016-27 and P2016-1220.The goal of this project is study the boundedness of classical integral operators on function spaces. Furthermore, we will develop some methods in function space theory and this research is the basement of researchers and lecturers in the universities and institutions.","start_date":"2021-01-01T00:00:00","end_date":"2022-12-24T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4274,"project_code":"P2022-4274","project_name":"Монгол Улсын 2000 оноос хойшхи орон нутгийн сонгуулийн үр дүнд хийх шинжилгээ","project_name_eng":"HISTORICAL/CHRONOLOGICAL REVIEW OF LOCAL ELECTIONS IN MONGOLIA SINCE 2000","abstract_mn":"Монгол Улс 1990 онд тайван замаар хувьсгал хийснээс хойш ардчилсан шинэчлэлээ өрсөлдөх чадвартай, олон нам бүхий улс төрийн тогтолцоог бий болгох, эрх, эрх чөлөөг нэмэгдүүлэх чиглэлд тогтвортой хадгалсан. Монголд улс төрийн тогтворгүй байдал болон авлигын түвшин нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор иргэд ардчиллын үндсэн инстүүцэд итгэх итгэл алдарч байгааг монголын сонгогчдын улс төрийн намуудад таагүй хандаж байгааг судалгааны дүнгүүдээс харж болохоор байна. 1992 оноос хойш УИХ-ын, ерөнхийлөгчийн, орон нутгийн тус бүр 8 удаагийн сонгууль явагдсан. Сонгуулиас сонгууль бүрт сонгогчдын ирц, оролцоо буурах, сонгуулийг үл тоох хандлага нэмэгдэх болсон. Ялангуяа орон нутгийн сонгуулийн ирц хүрэхгүй байх явдал давтагддаг, дахин сонгуулийг олон удаа хийж байсан. Мөн сонгууль, сонгуулийн тогтолцоо, сонгогчдын үйл байдлын судалгааг хийхдээ ихэвчлэн УИХ болон ерөнхийлөгчийн сонгуулийг судалдаг, орон нутгийн сонгуулийн талаарх мэдээлэл, судалгаа ховор байдаг зэрэг нь энэхүү судалгааг хийхэд хүргэсэн юм. \nЭнэхүү судалгааны ажлын хүрээнд 2000 оноос хойшх Монгол Улсад болж өнгөрсөн орон нутгийн буюу аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулиудын үр дүнд харьцуулсан шинжилгээ хийж, орон нутгийн сонгуулийн онцлог, сонгуулийн үр дүнд нөлөөлөгч хүчин зүйлс, Сонгуулийн Ерөнхий Хороо, Үндэсний Статистикийн Хороо зэрэг байгууллагуудын албан ёсны дүн мэдээнд үндэслэн дата статистикийн шинжилгээ хийхийг зорьсон болно. \nДээрх зорилгод хүрэхийн тулд дараах зорилтуудыг дэвшүүлж, хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Үүнд:\n1.\t2000 оноос хойшх орон нутгийн сонгуулийн дата өгөгдөлд дараах шинжилгээг хийнэ.\n-\tОрон нутгийн сонгуулиудын үр дүн, хууль ёсны байдал, сонгуулийн эрхийн хязгаарлалт, олон талт байдал, хамрагдах байдал\n-\tСанал өгөх үйл байдалд гарсан өөрчлөлтүүд\n-\tУИХ-ын болон Ерөнхийлөгчийн сонгуулиудтай харьцуулахад иргэдийн оролцоо болон сонгогчдын ирц хэрхэн өссөн эсвэл буурсанд дүн шинжилгээ хийх\n-\tОрон нутгийн төсөв болон сонгуулийн дүнгийн хамаарал гэх мэт\n2.\tНэр дэвшигчид болон улс төрийн намуудын хоорондын өрсөлдөөн, тэдгээрийн сонгуулийн үр дүн болон сонгогчдын ирц, сонгуулийн өмнөх болон дараах улс төрийн намын дотоод үйл явц хийгээд орон нутгийн засаг захиргаа бүрдэхэд (албан тушаалуудын томилгоо) үзүүлсэн нөлөө, үр дүнд дүн шинжилгээ хийх\n3.\tОрон нутгийн сонгуулийн дүрэм эсвэл удирдлагын өөрчлөлтүүд үр дүнд хэрхэн нөлөөлснийг (бусад сонгуулиудтай хамтатгах, сурталчилгааны хугацаа гэх мэт) танилцуулж, дүн шинжилгээ хийх\n-\tМонгол Улсын Үндсэн хуулийн Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж бүлгийн зарим заалт\n-\tАймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулийн тухай 1992 оноос хойш батлагдсан хуулиудын харьцуулалт\n-\tЗасаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн орон нутгийн засаг захиргаа, сонгуулийн хэсэгтэй холбоотой заалтууд","abstract_eng":"Since its peaceful revolution in 1990, Mongolia has managed to maintain a steady pace of\ndemocratic reform by building out a competitive, multi-party-political system and dramatically\nexpanding democratic rights and freedoms. The country has recently experienced concerning degradation in citizen trust for foundational democratic institutions, seemingly linked to rising perceived levels of corruption and political instability. Linked to these trends, is data suggesting that Mongolia’s political parties are widely viewed unfavorably by the Mongolian electorate. Mistrust in politics may be, in part, linked to the frequent changes in the electoral system that have been made in Mongolia. The many adjustments to the election laws and systems for determining electoral districts can be confusing and confounding for voters. Therefore, The Asia Foundation (TAF) has been working with experienced researchers to conduct research on the historical analysis of the election’s structure, especially including parliamentary elections and presidential elections. In continuation of these researches, TAF will support experts to conduct research on historical/chronical review of the Local elections since 1992. \nWith generous financial contribution from the USAID, The Asia Foundation (TAF) is implementing “Strengthening Women and Youth Engagement in the Electoral and Political Processes in Mongolia” project in cooperation with Consortium for Elections and Political Process Strengthening and International Republican Institute (CEPPS/IRI). With one of the objectives of the project that is to “Increase active youth and women engagement in shaping the pre-election debates and improve reliable voter information and participation in the electoral process.” Part of the overarching voter education efforts included in this project, are activities designed to better understand how Mongolia’s political system is currently working. Electoral systems, including parliamentary, local, and presidential elections are a major topic for study and consideration, especially given the wide range of systems used over the last 3-4 election cycles.  \nPurpose of the study is to compile and analyze data on local elections over time. Civic participation and knowledge of local elections is observed to be lower than parliamentary and presidential elections. Therefore, it is crucial to look at the local elections structure and organization, its intended governance role and responsibilities. Data for turnout, civic participation and knowledge, election results, political parties, and candidates should be collected and analyzed for interesting trends, and observations about the preferences and values exhibited by Mongolian voters over time, as well as the elections strategies of political parties. This quantitative analysis should be complemented by a qualitative review of past elections contents. Areas of inquiry may include the kinds of candidates featured, campaign strategies or messages over time, elections rules and how they have impacted outcomes, and key policy and local development issues (if any) that have been the focus of Local election campaigns. This research would lend itself to the production of interesting visualizations of infographics as well.","start_date":"2022-03-19T00:00:00","end_date":"2022-06-29T00:00:00","sponsor_id":1680,"sponsor_name":"The Asia Foundation","performer_id":1682,"performer_name":"МУИС, ШУС, НУС, Улс төр судлалын тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4415,"project_code":"P2022-4415","project_name":"ЭНЕРГИЙН ЯЛГАРАЛТ ИХТЭЙ  ТОГТМОЛ СОРОНЗ  БҮТЭЭХ  НАНО МАТЕРИАЛЫН ДИЗАЙН БОЛОН   ШИНЖ ЧАНАРЫН   СУДАЛГАА","project_name_eng":"Nanomagnetic Materials Design and Characterization of High Energy Product Permanent Magnet","abstract_mn":"With fast-growing demands in electrical propulsion, power and energy resilience technologies, search for cheaper and widely available permanent magnets with high saturation magnetization, high uniaxial magnetocrystalline anisotropy, and high Curie temperature becomes ever so important. This undertaking is even more urgent for subsea power conversion, naval energy resilience, and electrical systems that support naval warfighting technologies. Today’s search focuses exclusively on reducing the content of the expensive rare-earth and heavy metals in highperformance, thermally stable permanent magnets.\n\nProject Objectives: The ultimate goal of this proposal is to search for novel, inexpensive nanomagnetic materials through a high throughput computational investigations supplemented by materials fabrication and characterization experiments. The objective is obtaining of compositional and structural design information for rare-earth free/reduced high performance permanent magnets.\n\nProject Deliverables: This project will provide extensive information on compositional and structural landscape of new thermally stable, high-performance permanent magnets with high saturation magnetization and uniaxial magnetocrystalline anisotropy, thus large energy product, and high Curie temperature, that are based on transition metals with none or reduced rare-earth content.\n\nProject Scientific Impact: This effort will reduce existing knowledge gaps in atomistic under-standing of rareearth free/reduced permanent magnets and improve physical insights into the mechanisms of high-performance, lowcost permanent magnetic materials.\n\nProject Wider Impact: This project will fund 4 PhD-level graduate students and 3 postdoctoral fellow researchers at full time. At least two graduate students will graduate completing their thesis on the research conducted during this project. In addition, one full-time contractor will be employed to maintain computational and experimental facilities, and one full-time project manager for logistics and administrative hurdles, annual project review meetings, and outreach activities.\n\nProject Concept: We aim to pursue a novel strategy, in which the intrinsic and extrinsic hard magnetic properties of iron-based Sm–Fe–M–N (M = 3d and 3p metals; N = B, C, N, and O), Fe–Ni–M–N, and Fe–Co–M–N compounds at elevated temperatures will be investigated computationally, while systematically sampling their compositional and structural variances. This effort will use quantum computational research tools based on the Density Functional Theory to calculate lattice, thermodynamic energetics, electronic and magnetic structures. Monte Carlo simulation methods will be employed to calculate finite temperature properties Curie temperature, hysteresis loop curve, and maximum energy density product. Insights gained from the computational calculations will then inform the fabrication and characterization of the candidate alloys. Fabrications will employ induction melting and chemical synthesis methods, while characterizations will use X-ray diffraction, X-ray fluorescence, field emission scanning electron microscope, and scanning transmission electron microscopy. Temperature dependent magnetic properties will be measured using the superconducting quantum interference device magnetometer.","abstract_eng":"With fast-growing demands in electrical propulsion, power and energy resilience technologies, search for cheaper and widely available permanent magnets with high saturation magnetization, high uniaxial magnetocrystalline anisotropy, and high Curie temperature becomes ever so important. This undertaking is even more urgent for subsea power conversion, naval energy resilience, and electrical systems that support naval warfighting technologies. Today’s search focuses exclusively on reducing the content of the expensive rare-earth and heavy metals in highperformance, thermally stable permanent magnets.\n\nProject Objectives: The ultimate goal of this proposal is to search for novel, inexpensive nanomagnetic materials through a high throughput computational investigations supplemented by materials fabrication and characterization experiments. The objective is obtaining of compositional and structural design information for rare-earth free/reduced high performance permanent magnets.\n\nProject Deliverables: This project will provide extensive information on compositional and structural landscape of new thermally stable, high-performance permanent magnets with high saturation magnetization and uniaxial magnetocrystalline anisotropy, thus large energy product, and high Curie temperature, that are based on transition metals with none or reduced rare-earth content.\n\nProject Scientific Impact: This effort will reduce existing knowledge gaps in atomistic under-standing of rareearth free/reduced permanent magnets and improve physical insights into the mechanisms of high-performance, lowcost permanent magnetic materials.\n\nProject Wider Impact: This project will fund 4 PhD-level graduate students and 3 postdoctoral fellow researchers at full time. At least two graduate students will graduate completing their thesis on the research conducted during this project. In addition, one full-time contractor will be employed to maintain computational and experimental facilities, and one full-time project manager for logistics and administrative hurdles, annual project review meetings, and outreach activities.\n\nProject Concept: We aim to pursue a novel strategy, in which the intrinsic and extrinsic hard magnetic properties of iron-based Sm–Fe–M–N (M = 3d and 3p metals; N = B, C, N, and O), Fe–Ni–M–N, and Fe–Co–M–N compounds at elevated temperatures will be investigated computationally, while systematically sampling their compositional and structural variances. This effort will use quantum computational research tools based on the Density Functional Theory to calculate lattice, thermodynamic energetics, electronic and magnetic structures. Monte Carlo simulation methods will be employed to calculate finite temperature properties Curie temperature, hysteresis loop curve, and maximum energy density product. Insights gained from the computational calculations will then inform the fabrication and characterization of the candidate alloys. Fabrications will employ induction melting and chemical synthesis methods, while characterizations will use X-ray diffraction, X-ray fluorescence, field emission scanning electron microscope, and scanning transmission electron microscopy. Temperature dependent magnetic properties will be measured using the superconducting quantum interference device magnetometer.","start_date":"2022-09-13T00:00:00","end_date":"2025-09-12T16:00:00","sponsor_id":1779,"sponsor_name":"Office of Naval Research Global (ONRG)","performer_id":1780,"performer_name":"МУИС-ийн Физикийн тэнхим, ШУА-ын Физик Технологийн Хүрээлэн, БНСУ-ын Инчеоны Үндэсний Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3635,"project_code":"P2019-3635","project_name":"Хуурай гандуу бүс нутаг дахь таримал ойн бүтээмжийг үндэсний системийн хөгжлийг судлах замаар нэмэгдүүлэх боломж","project_name_eng":"Analysis of the root system performance of planted trees in attempt to promote afforestation success in drylands of Mongolia","abstract_mn":"Энэхүү төслийн саналд монгол орны хуурай гандуу бүс нутагт ойг тарьж ургуулах, доройтсон газрыг нөхөн сэргээх, цөлжилтэй тэмцэх ажлуудын хүрээнд хийгдэж буй судалгааны ажлыг өргөтгөх таримал ойн амьдрах чадвар, түүний тогтвортой байдлыг хангах зорилготой болно. Хуурай, гандуу бүс нутагт, ойг тарьж ургуулах, доройтсон газрын ойг нөхөн сэргээх ямар ч оролдлогыг хийхэд хоёр чухал хүчин зүйлийг анхаарах шаардлагатай. Нэгдүгээрт, шилжүүлэн тарьсан ургамлын амьдрах чадварыг хамгийн өндөр түвшинд хүргэх зорилготой арчилгаа, хамгааллын арга хэмжээг төлөвлөн хэрэгжүүлэх, хоёрдугаарт, таримал ойн моддыг цаашид тогтвортой сайн ургаж, таримал ой болон хөгжих нөхцлийг урьдчилан таамаглах, судлан илрүүлэх шаардлагатай. Таримал ойн цаашдын тогтвортой байдал, хөгжлийн ирээдүйн төлөв нь дараах үндсэн хүчин зүйлээр тодорхойлогдох бөгөөд а) хөрсний үржил шим, түүнийг сайжруулах; б) таригдсан моддын үндэсний хөгжил, хөрсөнд бэхлэгдэх, дасан зохицох байдал болно. Энэхүү хоёр нөхцөл нь таримал моддын үндэсний системийн хөгжил, үндэсний архитектур, хөрсний гүнд тархан ургах онцлогоор тодорхойлогдоно. Энэхүү төслийн хүрээнд Монгол орны хуурай хээр болон заримдаг цөлийн бүсэд туршилтын талбайд болон ойжуулалтын зориулалтаар таригдсан моддын үндэсний системийн хөгжлийн судалгааг гүйцэтгэж улмаар судалгааны үр дүнд тулгуурлан тухайн бүс нутаг дахь таримал ойн цаашдын хөгжил, тогтвортой менежментийн асуудлыг шийдвэрлэх загварыг боловсруулахад оршино.","abstract_eng":"Forests and woodlands cover one third of lands and represent the most biologically rich and genetically diverse ecosystems. Roots are important components of the terrestrial forest ecosystems, and that explains why during the last decades a strong effort is taking place to understand how they contribute to biosphere response to global change. Nevertheless, advancement of knowledge in this field moves slowly due to the inherent difficulty in measuring these below-ground forest structures.\nThe root system of tree species is a very complex structure that in addition to the role in nutrition plays additional functions such as: anchorage to the soil and storage of carbon. However, from a structural point of view it is possible to divide the root system in two broad components on the basis of the diameter differences; coarse (> 2 mm) and fine roots (< 2 mm).  Both components could be divided further grouped in categories each with anatomical, physiological, and functional properties.\nThe Mongolia Green Belt project established in the last decade aims to test the possibility to restore forests in desert lands degraded by an intense level of grazing, human deforestation, and environmental stressors. An attempt to protect the soil by re-introducing a herbaceous cover is in act. Regarding to this project, a number of experimental sites have been established in two different location characterized by different micro- and macro-environmental peculiarities. \nPlants were selected and planted in the experimental sites and data regarding growth rate have been collected and discussed. The data collected show occurrence of differences.\nObjectives: The present project intends to focus on the tree species by leaving the study of herbaceous species for a different project. The experiments to be conducted during this project will consider separately the two component of the root systems: coarse and fine roots. The exact estimation of all traits belonging to all the roots included within these two components is necessary for the modeling correctly both the carbon cycle and the distribution of the mechanical forces involved in tree anchorage to the soil.\nFrom a practical point of view the objectives of this project are manifold. The exact estimation of all traits belonging to all the roots included within these two components of a root system is necessary for the modeling correctly both the carbon cycle and the distribution of the mechanical forces involved in tree anchorage to the soil.\nFor the coarse root component:\na)\tAssessment of the present morpho-functional traits of the root system developed during the first few years from the time of sowing operation.\nb)\tComparative analysis of RSA (root system architecture)\nc)\tAnalysis of the rooting strength by means of pulling tests\nd)\tAnalysis of biomass distribution in geo-quadrants in consideration of prevailing wind direction\nFor the fine root component:\na)\tMeasurement of standing biomass\nb)\tEvaluation of the results obtained with the mesh-method\nc)\tAnalysis of root-turnover (during the vegetative season)","start_date":"2019-05-07T00:00:00","end_date":"2019-12-26T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":169,"performer_name":"Ойн генетик экофизиологийн лаборатори","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3709,"project_code":"P2019-3709","project_name":"Тасралтгүй төлөвийн судалгаа","project_name_eng":"Study of continuum states","abstract_mn":"Хөнгөн цөмийн хоёр болон түүнээс дээш тооны кластер болон салах босго энергийн орчимд онолоор тооцоологдсон болон туршлагаар хэмжигдсэн фото-урвалын огтлолын үр дүнд анализ хийн, цөмийн кластер бүтцийн талаар сонирхолтой үр дүнгүүдийг гарган авч ирсэн туршлагадаа тулгуурлан дэвшүүлж буй төслийг гүйцэтгэнэ. Хөнгөн цөмийн бүтцийн талаар шинэ мэдээлэл гарган авснаар од нарны төвд явагддаг хөнгөн цөмийн нэгдэх урвалын процессын урвалын хурдыг тооцоолж, цөмийн-астрофизикийн асуудалд нэн тэргүүнд тавигддаг гелий шатах процессыг үнэлэхэд шаардлагатай мэдээлэл гарган авна.","abstract_eng":"Nuclear states observed around threshold energies provide us with interesting problems associated with the nuclear cluster structure. Most of them are also interesting astrophysically from the viewpoint of nucleosynthesis. The Hoyle state of the excited 0+ state in 12C is one of the typical examples in light nuclei. The low-lying and higher excited  state in 9B, which is an α+α+p Borromean nucleus, offers us a similar problem. In the framework of this project, we study the structure of 9B nuclei.","start_date":"2020-01-01T00:00:00","end_date":"2022-12-24T16:00:00","sponsor_id":128,"sponsor_name":"Монгол улсынИх сургууль","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4064,"project_code":"P2021-4064","project_name":"Дэлхийн болон Оросын Монгол судлал: үндэсний дэг сургууль, үзэл баримтлал, судлаачид","project_name_eng":"«World and Russian Mongolian studies: national schools, concepts, personalities».","abstract_mn":"Монгол судлал бол Дэлхийн болон Оросын Дорно дахин судлалын нэг чухал хэсэг бөгөөд орос, франц, герман болон английн судлаачид анх нүүдэлчин монголчуудын түүх, соёл, хэл судлалыг тэртээ XVII-XVIII зуунд буй болгосноор суурь нь тавигдсан юм. Эдгээрээс хамгийн түрүүнд Орос оронд Монгол судлал эрчимтэй хөгжиж, XVIII зуун гэхэд Казаны дараа нь Петербургийн дэг сургуулиуд бүрэлдэн тогтсон агаад XIX зууны II хагас болон ХХ зууны эхэн үед үлэмж цэцэглэн хөгжиж байсан. Оросын монгол судлалд янз бүрийн үндэс угсааны хүмүүс судалгаа хийж байсан онцлогтой.Тухайлбал, Шмидт, Иериг, Ковалевский, Радлов г.м.\nБаруун Европын Монгол судлал нь мөн л шинжлэх ухаанчаар хөгжсөн юм. Франц болон Германы Монгол судлал  нь анхандаа Орост хадгалагдаж буй монгол эх сурвалжуудыг ашиглан судалгаа хийж байсан бол явандаа монголчуудын түүхэнд холбогдох хятад, перс зэрэг эх сурвалжуудыг өргөн ашиглаж зохиол бүтээлээ туурвих болсон онцлогтой.\nӨдөө Монгол судлал өргөн дэлгэр хөгжиж байгаа бөгөөд дэлхийн 26 оронд маш эрчимтэй хөгжиж байна. Хөгжлийнхөө 300 жилийн явцад асар их хэрэглэгдэхүүн буй болгосон байна. Тиймээс  Монгол судлалыг тойчин бичих хэлбэрээс  гүнзгий судалгаа руу шилжих  цаг нь нэгэнт болсон учир ОХУ-ын Сибирийн Монголч нэрт эрдэмтэд болон Монгол улсын  тэргүүлэх түүхчид  хамтран  Хилийн чанад / МУ-аас гадна/ дахь Монгол судлалын үүсэг хөгжил, олон оронд монгол судлалын дэг сургууль хэрхэн бүрэлдэн тогтож, ямар замыг туулан хөгжиж ирснийг гүнзгий судалж  дэлгэн үзүүлэхийн зэрэгцээгээр Монголын түүхийн зангилаа асуулдуулаад гадаадын хэрхэн анхаарлаа хандуулж, ямар оюун дүгнэлт хийж буйд анхаарлаа хандуулна. Энэ явцад дэлхийн түүхэн дэх нүүдлийн соёл иргэншлийн онцлог, монголчуудын угсаа гурвалын судалгаа, Орос-Монгол-Хятад гурван улсын харилцаанд  / Юань, Мин, Чин, БНХАУ-ын хэвчээнд/ Монголын эзэлж  байсан байр суурь, ХХ зууны Монгол улсын хөгжлийн асуудал, 1911-1921-1990 оны хувьсгалт эргэлтүүдийг  судалгаа олон улсын түвшинд ямар байгааг нээн харуулахад тус суурь судалгааны зорилт оршино. Монгол судлал түлхүү хөгжсөн Орос, Япон, Хятад, Герман, Франц зэрэг оронд өөрийн дэг сургуулийг буй болгосон олон нэрт монголч эрдэмтдийн судалгаа тус төсөлд томоохон байр суурь эзэлнэ. Тэдгээр эрхмүүдийн нэрийг нь энд дурдалгүй орхиё\nӨдгөө олон улс орны монгол судлалын харилцаа холбоо, харилцан хамаарал хийгээд Дорно дахин судлалд хийгээд дэлхийн түүхийн шинжлэх ухааны хөгжлийн хэвчээнд Монгол судлал ямар байр суурь эзэлж байгааг тодруулах шаардлага байна. Учир нь өнөөдөр түүхийн судалгаа шинжилгээний ажил нэгэн улс орон, газар нутгийн хязгаарыг давж, олон улсын эрдэмтэд хамтран ажиллах, төсөл хэрэгжүүлэх явдал улам өргөн дэлгэр болж байгаа нөхцөлд бидний төсөл Монгол судлалын цаашдын хөгжлийн төлөвийг тодорхойлох боломж олгох юм. \nБидний судалгаа нь Дэлхийн түүхэнд монголчуудын гүйцэтгэсэн үүргийг маш өргөн хүрээнд авч үзэх боломжийг олгож, энэ талын судалгааг цаашид гүнзгийрүүлэх судлах үндэс суурийг тавьж өгнө. Гадаадын судлаачдын хувьд Монголын нэрт түүхчдийн судалгааны өвтэй танилцах боломжийг олгоно.","abstract_eng":"World and Russian study of Mongolia is an important part of world oriental studies. Mongol studies was created by the joint efforts of Russian, French, German, British scientists who study  nomadic Mongolian civilization and its unique culture. Mongol study was formed and developed as a complex science unifying Mongolian sciences, And for a long time there was no division between Mongolian linguistics, ethnology, history, source study and historiography. At present, a huge scientific material was accumulated on history, economics, politics, international relations of Mongolia. \nNowadays, Russian Mongol studies came to the forefront in the world science. The second half of the XIX and beginning of the XX Centuries is the heyday of the Russian school of Mongol studies. The Russian school was formed as an international scientific school.\nWestern Mongol studies also have deep scientific roots. French and German Mongol studies relied on Mongolian sources of Russian origin and  researchers were closely connected by personal scientific relations with prominent Russian scientists. A number of Russian scientists of foreign origin (Schmidt, Jerig, O.M. Kovalevsky, V.V. Radlov and others) worked for the world oriental studies.\nPreparation of a complete and comprehensive history of world Mongolian studies in three volumes by efforts of leading Russian and Mongolian scientists-historians aims to show the formation, development of world Mongol studies. Important research attention will be paid to the worldwide  national schools of Mongolian studies, their interaction and influence.\nThe study will focus on the conceptual issues of Mongolian history such as ethno-genesis of the Mongol ethnic group, the place and role of nomadic Mongol civilization in World history, the historical role of Mongolia in the triangle Russia-Mongolia-China (Yuan, Ming, Qing Empire), features of the historical development of Mongolia in the twentieth century: Mongol revolutions of 1911, 1921.1990 and deep economic and political reforms in the country.\nThere is a need to create a collective analytical history of the world Mongol studies in the context of world oriental studies and world historical science. The history of Russian Mongolian studies and Mongolian science is considered in isolation from world processes. Weakly traced connections between national schools of world Mongolian studies, interaction and mutual influence of national centers of study of Mongolian history and culture.\nThe main result of the research work is the preparation and publication of a collective joint Russian-Mongolian work “History of World and Russian Mongolian Studies” in three volumes.\nIn 2020, it is expected to publish 5 articles in the magazine  of the Higher Attestation Commission. 2 articles - “Scopus”. Compilation of full bibliography of national schools of Mongolian studies. Participation in 6 scientific conferences.\nIn 2021 - the publication of 6 articles in the journals of the Higher Attestation Commission, 2 articles - SCOPUS. Publication of a collection of articles on history of World, Mongolian and Russian Mongolian studies. Organization and carrying out the international scientific conference “The main schools of world Mongolian studies: problems, personalities, prospects ” in Irkutsk.\nIn 2022, the preparation and publication of a collective monograph in three volumes, “World and Russian Mongolian studies: national schools, basic concepts of the history of Mongolia, prominent scientists”.","start_date":"2021-05-10T16:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4327,"project_code":"P2022-4327","project_name":"Монгол улс дахь ядуурлыг бууруулж, дундаж давхаргын эгнээг өргөжүүлэх боломж, арга замыг судлах нь","project_name_eng":"Study of opportunities and ways to reduce poverty and expand the middle class in Mongolia","abstract_mn":"Хүн амын ядуурал, дундаж давхаргын түвшинг нийгэм эдийн засгийн нөхцөл байдалтай уялдуулан судлах, амьжиргааны түвшинд нөлөөлж буй нийгмийн хүчин зүйлсийг судалэ тодорхойлох, амьжиргааны түвшинг тодорхойлох арга зүйг боловсруулах, олон улсын арга зүйтэй харьцуулах, хүн амын дундаж давхааны бүтэц, хэв шинжийг тодорхойлох шалгуур үзүүлэлтийг боловсруулах зорилготой","abstract_eng":"The aim is to study of poverty and middle class in relation to socio-economic conditions, to study social factors influencing living standards, to develop a methodology for determining living standards, to compare it with international methods, to develop criteria to determine the structure and type of middle class intended","start_date":"2020-03-22T00:00:00","end_date":"2021-03-22T00:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":1389,"performer_name":"МУИС - Нийгмийн судалгааны хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4256,"project_code":"P2022-4256","project_name":"Монгол улсын Сэлэнгэ мөрний сав газар дахь мал аж ахуйн зохицуулалтын оновчтой аргачлал ба веб платформ боловсруулалт","project_name_eng":"Accurate regulation method and coordination web platform development of animal husbandry in the Selenge River Basin, Mongolia","abstract_mn":"Монголын тэгш өндөрлөг нь Зүүн Азийн хүйтэн сэрүүн бүсийн хагас хуурай ба хуурай бүсэд оршдог. Энэ бүс нутаг нь Евроазийн хамгийн том, хамгийн тогтвортой, харьцангуй сайн хадгалагдсан хээрийн хуурай газрын экосистем бүхий өвөрмөц бүтэцтэй (Steinfeld, 2006). Өргөн уудам нутаг дахь өвс ургамал нь Монголын тэгш өндөрлөгт мал аж ахуй эрхлэхэд шаардагдах байгалийн үндсэн нөөцийг бүрдүүлдэг. Хангайн нуруунаас эх авсан Сэлэнгэ мөрний урт нь 1095 км орчим бөгөөд цутгал голуудын хамт Монгол орны нийт голын уртын 50%-ийг эзэлдэг. Сэлэнгэ мөрний сав газрын талбайн хэмжээ нь Монгол орны нийт нутаг дэвсгэрийн ~ 19%-ийг эзэлдэг бөгөөд жилийн дундаж урсац нь тус улсын нийт голын сав газрын жилийн урсцын 51.4%-ийг эзэлдэг. Тус сав газрын ус хурах талбай нь Монгол орны мал аж ахуйн хамгийн чухал орон зай юм. Сэлэнгэ мөрний сав газар дахь малын тоо 2020 онд 38.56 сая толгой болж өссөн нь тухайн жилийн хугацаанд Монгол Улсын нийт малын 58%-ийг эзэлж байна. Сэлэнгэ мөрний сав газар нь Монгол Улсын хүн амын төвлөрөх гол бүс юм. Бүс нутгийн хүн ам 2020 онд 2.56 сая болж (Монгол Улсын нийт хүн амын ~ 79%) аажмаар нэмэгдэж байна (ҮСХ, 2021). Сав газарт байгаа мал, хүн амын тоо нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Сэлэнгэ мөрний сав газрын бэлчээрт мал аж ахуйн үйл ажиллагаанаас үзүүлэх нөлөөлөл нэмэгдэж байна.","abstract_eng":"The Mongolian Plateau is located in the semi-arid and arid region of the temperate cold-temperate zone in East Asia. The region has a unique temperate grassland system that is the largest, the most continuous, and a relatively well-preserved terrestrial ecosystem of the Eurasian steppe (Steinfeld, 2006). Vast grasslands provide the basic natural resources for animal husbandry in the Mongolian Plateau. The Selenge River, which originates with the Hangay Mountains, and the total length of the River is about 1095 km, accounting for 50% of of the total length of all rivers in Mongolia. The surface area of Selenge River Basin represents ⁓19% of the total land surface of Mongolia, and its runoff accounts for 51.4% of the annual runoff of all catchments in the country. The catchment area is the most important area for animal husbandry and population gathering in Mongolia. The number of livestock in the Selenge River Basin increased up to 38.56 million heads in 2020, accounting for 58% of the total livestock in Mongolia during that year. The regional population has been slowly increasing to 2.56 million in 2020 (~79% of the total population of Mongolia) (NSA, 2021). Owing to the increasing number of livestock and population in the basin, the pressure of grazing and livestock activities on grassland in Selenge River Basin continues to increase.","start_date":"2022-04-22T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1665,"sponsor_name":"Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Сан, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Үндэсний Байгалийн Ухааны сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4277,"project_code":"P2022-4277","project_name":"“ЭРДЭНЭТИЙН УУЛЫН БАЯЖУУЛАХ ҮЙЛДВЭРИЙН ХАЯГДЛААС ИОНЫ БОЛОН КОЛЛОИД ХЭЛБЭРТЭЙ ЗЭС, МОЛИБДЕНИЙГ КОАГУЛЯЦТАЙ ХӨӨСӨН ЯЛГАРАЛТЫН ФЛОТАЦЫН АРГААР ЯЛГАХ ХИМИ-ТЕХНОЛОГИЙН СУДАЛГАА” СУУРЬ СУДАЛГААНЫ АЖЛЫН ТАЙЛАН","project_name_eng":"RECOVERY ION AND COLLOID FROM OF COPPER AND MOLYBDENUM  ERDENET MINING CONCENTRATE WASTE BY FOAM SEPARATION FLOTATION METHOD","abstract_mn":"Энэхүү судалгаанд сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн 2 төрлийн флотациийн хаягдал зутангийн дээж ашигласан бөгөөд флотацын хаягдал зутан дахь хүдрийн жижиг хэсгийн ширхэглэлтийн фракцын найрлага болон фракц бүрд зэсийн эрдсийн фазын найрлага болон тархалтыг судалсан болно. Сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн флотацын хаягдал зутан дахь хатуу хэсгийг ширхэглэлтээр нь фракцаар ангилан, фракц бүрд үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгүүд болох Cu, Mo, Fe агуулгыг тодорхойлсон.\nСульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн хаягдал зутан дахь эрдсийн жижиг хэсгийн тархалтыг судлан үзэхэд зутангийн хатуу хэсгийн –(ХХ) 90 орчим хувийг 15μm<(XХ)>74μm хэмжээтэй жижиг хэсэг эзэлж  байна. Дээж дэх Cu, Mo, Fe-ийн агуулгыг ширхэглэлтийн фракц бүрд тодорхойлж үзэхэд Cu, Mo, Fe-ийн хамтын флотацын хаягдал зутанд 15 мкм-ээс дээш ширхэгтэй фракц-д Cu 300 мг/кг,  44 мкм-ээс дээш ширхэгтэй фракц-д 600 мг/кг байв. Түүнчлэн хамтын флотацын дараа төмрийн эрдсийг дарах хэсгээс авсан 2-р дээжинд Cu, Mo-ийн агуулга 15 мкм-ээс дээш ширхэгтэй фракц-д 4500 мг/кг, 44 мкм-ээс их ширхэгтэй фракц-д 9200 мг/кг тус тус зэсийн агууламжтай байна.\nЗэсийн фазын шинжилгээгээр халькопирит (CuFeS2) болон борнит (Cu5FeS4) зэрэг анхдагч сульфидийн зэсийн эрдсүүд нь сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн флотацийн хаягдал зутанд голчлон агуулагдаж байна. Үйлдвэрийн пиритийг дарах үндсэн флотацын хаягдалд Cu, Mo илүү ихээр алдагдаж байгаа нь судалгааны үр дүнгээс харагдсан. \nЗохиомлоор бэлдсэн хүнд металллууд бүхий хаягдал уусмалаас хөөсөнд салган ялгах микро-флотацын аргаар Cr, Cu, Cd, Pb, Mo металллуудыг ялгах зохистой нөхцөлийг тогтоосон ба сульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн технологийн хаягдал зутангаас Cu, Mo, Fe зэрэг үндсэн металллуудыг тунадасжуулан улмаар хөөсрүүлэгч, цуглуулагч урвалжийн хосолсон үүрэгтэй гадаргуйн идэвхт бодис болох сүүний казейнийг ашиглан хөөсөнд үнэт бүрдлийг ялгах микрофлотацын туршилтыг явуулсан. Зохиомлоор бэлдсэн хүнд металллуудын агуулга бүхий уусмалаас  Cr, Cu, Cd, Pb-ийг 96%-ийн металлл авалттайгаар салган ялгасны дараа уусмалын рН-ийг өөрчлөн 5.3 болгож Мо дахин хөөсөнд ялгах замаар боловсруулахад  Mo-ийн 76% -ялган авах боломжтой байв. \nСульфидийн хүдрийг флотацын аргаар баяжуулах үйлдвэрийн хаягдлын зутангаас хөөсөн ялгаралтын флотацын туршилтаас флотацын цуглуулагч урвалж (казейн) ын концентрацийн зохистой  хэмжээг 17мг/л гэж тогтоосон.","abstract_eng":"In this study, two types of flotation tailings sludge samples were used in a sulfide ore flotation plant. Solids in the tailings of flotation of sulfide ores were classified by fractionation, for each fraction the content of the main components - Cu, Mo, and Fe were determined.\nA study of the distribution of mineral particles in the tailings of a sulfide flotation plant shows that about 90 percent of the solid part of the tailings - (SS) consists of fine particles with a size of 15 µm <(SS)> 74 µm. The content of Cu, Mo, and Fe in the sample was determined for each particle fraction and amounted to 600 mg/kg. In addition, after co-flotation, sample 2 from the iron ore quench section contained 4500 mg/kg of Cu and Mo in fractions larger than 15 μm and 9200 mg/kg of copper in fractions larger than 44 μm.\nPrimary copper sulfide minerals such as chalcopyrite (CuFeS2) and bornite (Cu5FeS4) in the analysis of the copper phase are mainly present in the flotation tailings of sulfide ores. The results of the study show that Cu and Mo are more lost in the coarse flotation tailings to suppress industrial pyrite.\nConditions have been created for the extraction of metals Cr, Cu, Cd, Pb, and Mo by micro flotation from artificially prepared solutions of heavy metal waste into foam. Cr, Cu, Cd, and Pb were isolated from the artificially prepared heavy metal solution by recovering the metal by 96%, the pH of the solution was changed to 5.3, and 76% Mo was obtained by re-foaming Mo.\nThe optimal concentration of the flotation collector reagent (casein) was determined at the level of 17 mg/l according to the results of flotation tests of the pulp runoff of the sulfide ore flotation unit.","start_date":"2018-01-09T00:00:00","end_date":"2022-06-10T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1683,"performer_name":"МУИС  ХШУИС ХБИТ","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4406,"project_code":"P2022-4406","project_name":"ЕБС-ийн төгсөгчдийн их сургуульд суралцах бэлэн байдал ба тэдгээрийн их сургуулийн сурлагын амжилтын хамаарал","project_name_eng":"Correlation between high school graduates' readiness for tertiary education and their achievement at university","abstract_mn":"Энэ суурь судалгааны төсөл нь  ерөнхий боловсролын сургууль төгсөгчдийн мэдлэг ур чадвар их сургуульд элсэн суралцахад хэрхэн бэлтгэгдэж байгаа болон их сургуульд элссэн хойноо  сурах арга барилыг эзэмшиж, хэрхэн амжилттай суралцаж байгаа, түүнчлэн  сурлагын амжилтад нөлөөлөгч хүчин зүйлүүдийг тодорхойлж  бодлогын зөвлөмж боловсруулна.\n\nСудалгааны зорилго, зорилт\nЕрөнхий боловсролын хүрээнд байгаа тэгш бус байдал, шударга бус өрсөлдөөн, санхүүжилт, бодлого, хөтөлбөрийн ялгаатай байдал, үүнээс болж сургалтын чанар, хүртээмжид хэрхэн нөлөөлж байгааг судлах,   мөн түүнчлэн суурь боловсрол эзэмшин төгсөж байгаа төгсөгчд сурах арга барилыг хэрхэн эзэмшиж байгаа, их, дээд сургуулийн сургалтын арга барил шинээр элсэж байгаа элсэгчдийн онцлогт хэрхэн нийцтэй байгаа талаар судлах, боловсролын тогтолцоог суурь болон дээд боловсрол гэсэн системийн түвшинд хамтад нь дүн шинжилгээ хийх үндэсний боловсролын тогтолцоог сайжруулах бодлогын зөвлөмж боловсруулах, баримт бичгийн болон тоон, чанарын судалгаа, харьцуулсан шинжилгээ хийх, судалгааны ажлын үр дүнг  олон улсын болон үндэсний хэмжээний сургалт, судалгааны ажлын эргэлтэд оруулахад тус судалгааны зорилго, зорилт чиглэгдэнэ.","abstract_eng":"This basic research project will determine how the knowledge and skills of general education graduates are prepared for entering university, how they acquire learning methods after entering university, how they study successfully, as well as determine the factors influencing academic success and develop policy recommendations.\n\nThe aims and objectives of the research will include the results, discussion in international and national level of education and research work.aims and objectives of the research will include the results, discussion in international and","start_date":"2023-01-09T00:00:00","end_date":"2023-12-19T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1771,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль Социологи Нийгмийн ажлын тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4405,"project_code":"P2022-4405","project_name":"Манжийн үеийн Монголын нийгэм дэх боолын шинж чанар","project_name_eng":"On the slavery in Mongolian Society Qing era","abstract_mn":"Манжийн эрхшээлийн үеийн Монголд буюу XIX зууны дунд үе гэхэд монголын нийгмийн нэгэн давхарга болох гэрийн боол буюу хөвүүд (kőbüd) цөөрч, бараг байхгүй болсон гэдэг. Тийнхүү гэрийн боол цөөрсөн шалтгааныг, 1) Манжийн төрөөс сум, хамжлагын ардыг боол болгон худалдахыг хориглосон, 2) тайж нарын мэдэлд байсан гэрийн хөвүүд нь тус тусын тайж нарын хамжлага болон хувирсан, 3) лам нарын мэдэлд байсан гэрийн хөвүүд цаашид шавь нар хэмээн нэрлэгдэн хамжлага болсон, 4) албат хамжлагын ардуудын мэдэлд энгийн ардын мэдэлд байсан гэрийн хөвүүд засаг ноён, тайж нарын хамжлага болох буюу сумны албатын дансанд орсон хэмээн үздэг . Дээр дурдсан нэгдүгээр шалтгаан нь боол цөөрөх гэхээс илүүтэй боол үүсэх нэгэн нөхцөл үгүй болсон хэрэг бол, үлдсэн гурван шалтгаан нь боолын статус өөрчлөгдсөн буюу боол нь хамжлага, шавь, сум эр болж хувирсан хэрэг юм. \n     Тийнхүү хөвүүдээс хамжлага, сум эр болж чадсан нь тэднийг эзэд нь чөлөөлж байсантай шууд холбогдоно. Гэрийн хөвүүдийг эзэд нь “буян үйлдэх” буюу шашин шүтлэгийн үүднээс “цагаан албат”, шавь болгох, мөн боол нь эзэндээ “харамж” өгөх буюу эдийн засгийн хүчээр чөлөөлөгдөж байв . Тухайлбал, эзэд нь өөрийн оронд сумны алба хаалгахын тулд хөвүүдийг “суманд гаргах” тохиолдол нэлээд байв . Монгол улсын Түүхийн Төв Архивийн Манжийн үеийн хөмрөгийн данс сэлтийг үзэхэд, Халхад эр төөлсөн дансанд гэрийн хүн, хамжлагыг ялгалгүй бичиж байсан, мөн инжинд ирэгсэд болоод хөвүүдийн хооронд ялгаа байсан мэт харагдана. Тиймээс тус судалгаанд, Үндэсний Төв Архив, БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы архивийн баримтыг ашиглаж, Манжийн үеийн Монголын нийгэм дэх боол-гэрийн хөвүүдийн шинж чанарыг судална","abstract_eng":"In the late 19th century, the number of slaves (ger-ün kümün, ger-ün kőbüd) who represented one of the strata of Mongolian social classes decreased and thus almost dis-functioned. Previous scholars tend to see the following reasons of this phenomenon: 1)The Qing dynasty forbade trading a sumu and qamjilγa as slaves; 2) The slaves who were under the control of the nobles became as noble-subjects; 3) The slaves who were under the control of lamas became šabi or his own subject; 4) The slaves who were under the control of the commoners were converted into the jasaγ or noble’s subject. Primarily cited reason is a condition of the slave outbreak rather than a decrease in number of slaves, and the succeeding three reasons mean that the status of slaves changed in naming as sumu, qamjilγa, šabi. This shift was mostly due to the will of the master who freed his slaves changing their status and social position. The master of slaves liberated his slaves according to economic reasons. The master of slaves replaced the slaves into a personal alba or into compulsory labor, and thus one can see as a convert to sumu. Therefore, this study is aimed to consider the slave characteristics in Qalq-a during the Qing period, based on mongolian and manchu language archival sources.","start_date":"2023-03-01T00:00:00","end_date":"2023-08-31T00:00:00","sponsor_id":25,"sponsor_name":"Антропологи археологийн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","performer_id":1598,"performer_name":"МУИС, Түүхийн тэнхимийн дэд профессор О.Оюунжаргал","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4401,"project_code":"P2022-4401","project_name":"Зэсийн метал нунтаг болон нүүрстөрөгчийн нано хоолойн (CNT) холимог материалыг гарган авах, хэрэглээнд нэвтрүүлэх судалгаа","project_name_eng":"Research on fabrication and application of composite materials of copper metal powder and carbon nanotubes (CNT)","abstract_mn":"Монгол орны эрдэс, металлыг нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүн болгох шаардлага улс орны хэмжээнд чухал шаардлагатай ажил юм. Монгол улс нь зэсийн төрлийн түүхий эдээр баялаг бөгөөд одоогоор зэсийн баяжмал болон катодын зэс гэсэн хоёр хэлбэрээр эдгээр түүхий эдийг гадагш экспортолж байна. Мөн катодын зэсийг амжилттайгаар үйлдвэрлэж байгаагаас гадна катодын зэсийг ашиглан дотооддоо зэс нунтгийг үйлдвэрлэн гарган авч байна. Тухайн гарган авч буй нунтаг металл зэсийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн болгон үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх, экспортын шинэ бүтээгдэхүүн бий болох боломжтой юм. болон хэрэглээг ахисан түвшинд судалгаа хийж гүйцэтгэнэ. Зэс нь маш сайн дулаан болон цахилгаан дамжуулах шинж чанартай бөгөөд зэврэлтэд тэсвэртэй, соронзон бус, өөрийгөө цэвэрлэгч антибактериал шинж чанартай учраас үйлдвэрлэлийн хэрэгцээ өндөртэй байдаг. Нунтаг зэс металл нь бүхэл (bulk) зэсээс үйлдвэрлэлийн процесст ашиглахад илүү хялбар химийн, дулааны болон масс солилцооны процесст орох хурд өндөртэй нь гол давуу тал юм. Энэхүү төслийн хүрээнд Монгол орны баялаг болох зэс металлыг нунтаг зэсээс хэрхэн үйлдвэрлэлийн процесст шилжүүлэх, нунтаг металл материалын давуу тал болон хэрэглээг ахисан түвшинд судалгаа хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"The country needs to turn Mongolia's minerals and metals into value-added products is important for the country. Mongolia is rich in copper raw materials and currently exports these raw materials in two forms: copper concentrate and copper cathode. In addition to the successful production of cathode copper, copper powder is produced domestically using cathode copper. It is possible to introduce the extracted powdered metal copper into production, introduce it into production as a value-added product, and create new export products. Copper is in high industrial demand due to its excellent thermal and electrical conductivity, corrosion resistance, non-magnetic and self-cleaning antibacterial properties.The main advantage of powder copper metal is that it undergoes chemical, thermal and mass transfer processes, which are easier to use in production processes than bulk copper.Within the framework of this project, how to transfer copper metal, which is the wealth of Mongolia, from copper powder to the production process, the advantages and applications of powder metal materials will be carried out at an advanced level.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1304,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4402,"project_code":"P2022-4402","project_name":"Монгол орны баруун өмнөд бүс нутгийн хар сүүлт зээрийн (Gazella subgutturosa) шилжилт хөдөлгөөнийг сансрын дохиололт хүзүүвчний тусламжтай судлах нь","project_name_eng":"Study of movement pattern of Goitered gazelle in Southwestern Mongolia using stalellite collars","abstract_mn":"Монгол орны говь, цөлийн бүс нь дэлхий хар сүүлт зээрийн цөм популяцийг агуулдаг чухал амьдрах орчин юм. Сүүлийн жилүүдэд говийн бүс нутагт хөгжиж буй уул уурхай, хүн амын нягтрал, хууль бус агнуур, малын тоо толгойн хэт өсөлтаас болж хар сүүл зээрийн тоо эрчимтэй буурч, тархац нутаг нь хумигдсаар байна. Монгол оронд хар сүүлт зээрийн шилжилт хөдөлгөөн, амьдрах орчны загварчлалын судалгаа харьцангуй бага судлагдсан байна. Бид Зармангийн говь болон Улаан шалын хоолойд хар сүүлтийн 12 бодгальд зүүсэн сансрын дохиололт хүзүүвчний 2 жилийн мэдээг ашиглан хар сүүлтийн шилжилт хөдөлгөөний хэв маяг, идээшил нутгийн хэмжээг тогтоох, мөн энэхүү зүйл туруутан амьтны орон зайн байршилд айл, малын байршил болон байгалийн хүчин зүйлс (ургамлын гарц, температур, цасан бүрхэвч гэх мэт) хэрхэн нөлөөлж буйг анх удаа тогтоох, судалгаанаас гарах үр дүн нь судалгааны бүс нутгийн хар сүүлт зээр болон малын бэлчээрийн давхцалыг бууруулах менежментийн төлөвлөгөө боловсруулахад суурь судалгаа болох зэргээр олон ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"Mongolian Gobi is important habitats that contain the core population of Goitered gazelle in the World. In recent years, due to mining, human population increasing, illegal hunting, and livestock number increasing, the population of goitered gazelle has been rapidly decreasing and its range is shrinking in the Gobi region. In Mongolia, there are lack of the study of movement pattern and habitat modeling of goitered gazelle. We use 2 years of data from satelled collars on 12 individuals of goitered gazella in Zarman Gobi and Ulaan Shal valley to determine the movement pattern of goitered gazella and the size of home range, as well as the spatial location of the animal, the location of households and livestock, and natural factors (vegetation cover, temperature, snow cover etc), for the first time, and the results of the study are important for the development of a management plan to reduce the overlap of goitered gazelle and livestock grazing in the study area.","start_date":"2022-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1289,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4385,"project_code":"P2022-4385","project_name":"Хотын орон зайн үндсэн хэмжээсүүдийг Улаанбаатар хотод тогтоон орон зай- цаг хугацааны 30 жилийн өөрчлөлтийг үнэлэх нь","project_name_eng":"Defining the main urban special metrics in Ulaanbaatar city and evaluating 30-year spatio-temporal changes","abstract_mn":"Хотын тэлэлтийн талаарх судалгааны ажлууд сүүлийн үед ихээхэн өсч байна. Хотжилтын үйл явц нь хүн төрөлхтний суурьшсан дэлхийн өнцөг булан  бүрт болж буй үзэгдэл юм. Үүнийг дагаад хотжилтын үйл явцыг загварчлах, дүн шинжилгээг нэмэгдүүлэх, түүнд тулгарч буй асуудлыг судалгааны үндэстэй судлах шаардлагатай. Улаанбаатар хотын суурин газрын орон зайн хэмжээсүүдийг тооцоолохын тулд олон сувгийн спектрийн камер бүхий дрон болон сансрын хиймэл дагуулын нээлттэй эх үүсвэрийн мэдээ ашиглан газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт, ногоон байгууламж болон цардмал талбайн хэмжээ, газар ашиглалтын эрчимшил, ЮУ-АЙ индекс  буюу хотжилтын эрчимжилтийн индекс, өсөлтийн газарзүйн чиглэл, фрактал индекс, Мораны 2 төрлийн индексүүд, Шаннон утгын тархалтыг тогтооно. Эдгээр хэмжээсүүдийг тодорхойлохын  Ландсат ТМ (1997, 2002, 2017, 2021) 30 метрийн нарийвчлалтай  зургийг ашиглан инхэнхи тооцоог гаргана. Мөн 3D- гурван хэмжээст компакт индексийг гаргахын тулд хотын барилгын өндрийг тогтоосон дроны зураглал хийнэ. Үүний үр дүнд ирээдүйн хот төлөвлөлтөнд шаардлагтай шинэ судалгааны суурь мэдээлэл бүрдэнэ. Мөн энэ төслийн үр дүнгээр WoS-д бүртгэлтэй Q1,2 сэтгүүлд 2 өгүүллэг хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"Urban growth is a spatial dynamic phenomenon that indicates population growth, economic expansion, city importance level, and so on. Urbanization is considered the most influential driver of land use and land cover change associated with the growth of populations and the economy. The use of current and historical data in urbanization analysis is necessary for urban spatial studies and future urban planning. This research aims to study, examine, and assess the urban expansion of Ulaanbaatar city spatially and temporally by using remotely sensed data, and geographical information systems (GIS). \nIn order to calculate the spatial metrics of Ulaanbaatar's urban areas, using data from drones survey with multi-spectral cameras and nd open-source satellite images. The project will define land cover changes, the size of green structures and impervious areas, intensity IU index or urbanization intensity index, growth geographical direction, fractal index, Moran's 2 types of indices, and Shannon's distribution. Most of the estimations will be made using Landsat  (1997, 2002, 2017, 2021) medium-resolution images. In order to produce a 3D- three-dimensional compact index, drone mapping will be done to determine the height of the city's buildings. As a result, the new research background information required for future urban planning will be formed. Also, as a result of this project, 2 articles will be published in Q1 and 2 journals registered in WoS.","start_date":"2023-01-05T00:00:00","end_date":"2024-12-27T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1767,"performer_name":"Газар төлөвлөлт зураглалын лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4381,"project_code":"P2022-4381","project_name":"Хиймэл оюун ухаанд суурилсан 5G хөдөлгөөнт байдлын удирдлагын автоматжуулалт","project_name_eng":"AI-enabled 5G mobility management automation","abstract_mn":"Монголд үүрэн сүлжээний оператор компаниуд 5 дахь үеийн технологийг нэвтрүүлж эхлээд байна. 5G сүлжээ нь одоогийн 4G-тэй харьцуулахад хурд өндөр, хоцрогдол бага, найдваржилт өндөртэй гэх мэт Интернэт орчинтой холбоотой давуу талуудтай. Харин үйлчилгээ талаасаа эрүүл мэнд ба тусгай зориулалтын холбоо зэргээр, архитектур талаасаа виртуалчлал, үүлэн тооцоолол, программаар тодорхойлогддог сүлжээ, нягт үүр, машин хоорондын холбоо, зэрэгцээ олон холболт, автомашинуудын сүлжээ зэргээр давуу талуудтай. Эдгээр давуу талуудыг нэвтрүүлэх, зүгшрүүлэх, сайжруулах талаар одоо ч судлагдаж байгаагийн хамгийн том хэсэг нь хиймэл оюун ашиглах, автоматжуулах юм. \nМобайл сүлжээний функцүүдийн нэг болох хөдөлгөөнт байдлын удирдлага нь хэрэглэгчийн үйлчилгээг тасалдуулахгүйгээр баз станцууд буюу үүр хооронд шилжих үйлдлийг гүйцэтгэх чухал ач холбогдолтой юм. 5G болон түүний дараах мобайл сүлжээнүүдэд хөдөлгөөнт байдлын удирдлага өмнө дурьдсан давуу талууд болон дараах фактуудаас хамаарч шийдвэрлэх ач холбогдол нь илүү нэмэгдэж байгаа билээ. Үүнд миллиметр долгион (mmWave), терагерц-ийн дохио, нягт жижиг үүрний хөгжүүлэлт, интернэтэд холбогдох төхөөрөмжийн тооны өсөлт, өгөгдөл дамжуулах өндөр хурдны шаардлага, найдваржилт өндөртэй хоцрогдол багатай холболт зэрэг радио хандалтын сүлжээний өргөтгөлүүд зэрэг байна. Ач холбогдол болон өсөн нэмэгдэж байгаа шаардлагаас хамаарч хэрэглэгчийн хөдөлгөөнийг гагнаасгүй (seamless) холболт буюу нэг цэгээс хамааралгүй байлгах хүчирхэг (robust) механизмаар удирдах хэрэгтэй юм. Энэ зорилгоор хөгжүүлсэн хэндовр техникүүдийн нэг MRO нь хяналтын параметрүүд болох ТТТ, НОМ-уудыг уян хатан, автоматаар тохируулах замаар хэрэглэгч үүр хооронд шилжих үед гардаг алдаануудыг багасгадаг.\nХөдөлгөөнт байдлын удирдлагатай холбоотой бид өмнөх судалгааны ажлуудаараа хяналтын параметрүүдийг хэрэглэгчийн хөдөлгөөний шинж чанараас хамаарч өөрчлөх, оновчлох, хамааралтай алдаануудыг багасгах, төвлөрсөн бүтцээс тархсан бүтэцрүү шилжих зэргийг шийдэх зорилготой механизмуудыг санал болгож байсан. Харин энэхүү төслийн хүрээнд өмнөх ажлуудаа өргөжүүлж 5G сүлжээний хяналтын хэсэгт хиймэл оюун ашиглан алдааг багасгах, гүйцэтгэлийг сайжруулах зорилготой механизмыг хөгжүүлж автоматжуулах ба туршилтыг хуурмаг сүлжээ үүсгэн гүйцэтгэнэ. Төслийн хүрээнд Урамшуулалд суурилсан (Reinforcement) загварыг туршилтын сүлжээний архитектурт зориулан програмчлах, хиймэл оюунтай холбоотой ашиглагдах өгөгдлийн сан бүрдүүлэх ажлуудыг эхний ээлжинд гүйцэтгэнэ. Системийн зүгшүүрлэлтийг хийсний дараа нарийвчлалыг сайжруулах зорилгоор хиймэл оюунтай хавсаран ажиллах дүрэмд суурилсан механизмыг турших болно.\nСүлжээний виртуалчлал байдал өсөн нэмэгдэж 5G болон түүний дараа сүлжээнүүдэд улам сайжирснаар үйлдвэрлэгчийн тусгайлан зохион байгуулсан үнэтэй техник хангамж болон програм хангамжаас илүү мобайл операторууд өөрсдийн системийн онцлог, архитектур, гүйцэтгэл, санхүү болон хүний нөөцдөө зориулан менежментийн функцүүдийг програмчлах болно. Цаашлаад оператор компаниудад тулгарч байгаа асуудлуудыг шийдэхэд энэхүү судалгааны үр дүнд бий болсон өөрчлөгдөх, сайжруулахад хялбар бүтэцтэй хөдөлгөөнт байдлын удирдлагын шийдлийг санал болгох боломжтой нь энэхүү төслийн нэг давуу тал юм.","abstract_eng":"In Mongolia, mobile operator companies are beginning to implement 5G networks. Currently, 5G networks are more than 4G, such as high-speed data transfer, low latency, and reliable communications. From the viewpoint of service and architecture, many enhancements and advantages are included in the 5G, such as e-health service, private networks, network virtualization, cloud computing, software-defined networking, ultra-dense small cells, machine-type communications, multiple connections, and vehicular networks. The researchers are actively studying AI-enabled mobile network automation which is one of the top research subjects related to the implementation, maintenance, and improvement of these advantages.\nMobility management is an important one of the mobile network functions that can provide an uninterrupted connection between the user equipment and base station, and handover procedure from the current cell to the neighbor cell. In 5G and beyond networks, mobility management’s importance is growing related to the advantages mentioned above and the facts below. In the radio access network of 5G, Millimeter Wave (mmWave), Terahertz signal, ultra-dense smallcell development, the growth of Internet-connected devices, the requirements of high-speed data transfer, high-reliability and low-latency communication are included. \nRelated to the Importance and growth of requirements, to provide users seamless connectivity, a robust mechanism is necessary to manage the mobility of users. Mobility robustness optimization can automatically change the value of control parameters such as time-to-trigger and handover margin to reduce the failures of handovers. \nOur previous work proposed mechanisms for algorithm-based automation, optimization between control parameters, reduced failures of procedures, and transition from centralized to distributed management. In this project, we investigate AI-enabled control parameters optimization for 5G network environments which is an improvement of our previous work. The contribution of this project can improve the performance of optimization, reduce the failures of mobility management, and implement network simulation environments. \nIn the first section of this project, we will prepare the dataset from real mobile network environments for designing and programming a Reinforcement learning-based optimization scheme for the current network simulation architecture. Second, the implementation procedures of reinforcement learning begin. After implementation, we will investigate the policy-based improvement in order to increase the accuracy and computing performance.\nNetwork virtualization is included in 5G and beyond networks. Also, network virtualization of enhancement and modification will insulate us from vendor-based designing, implementation, and administration.  This evolution opens some advantages such as mobile operators can develop VNF that can adjust human resources, current network model and technology, and characteristic differences. In this sense, our project can help issues of mobile operators with an AI-enabled scheme that can be flexible, easily structured, and easy to improve.","start_date":"2023-01-09T00:00:00","end_date":"2024-11-16T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1760,"performer_name":"МУИС-ХШУИС-ЭХИТ","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4383,"project_code":"P2022-4383","project_name":"МОНГОЛ ЯРУУ НАЙРГИЙН ОНОЛ, ТҮҮХИЙН ТОГТОЛЦОО","project_name_eng":"The System of Theory and History of Mongolian Poetry","abstract_mn":"Монголчууд яруу найргийн баялаг өв сантай ард түмэн. Яруу найраг гэх ойлголтыг шүлэг гэж томьёолох нь түгээмэл. Шүлэг уран сайхан, гүн ухаан, үнэн гурвын төгс хослол дунд айзам хэмнэл, аялгуу холбоцын нэгдэлд цогц утга санаа илэрхийлэн бүтдэг үгийн урлаг. Энэ утгаараа шүлэг хүн төрөлхтний хийгээд туурвисан үндэстнийхээ оюун сэтгэлгээний цөм хэв загварыг хадгалж оршино. Шүлэг нийт хүн төрөлхтний болоод нэг үндэстний сэтгэлгээний хэв загварын илэрхийлэл болно гэдэг нь хэн дуртай хүний хүсэл сонирхлоор бүтдэг зүйл бишийг илэрхийлнэ. Энэ нь шүлэг чинад мөн чанартаа нарийн зүй тогтолтой уран сайхны илэрхийлэл гэдгийг харуулж байгаа хэрэг. Тиймд шүлгийн тогтолцоог судлах нь туурвисан үндэстнийх нь соёл, сэтгэлгээний нарийн зүй тогтлыг тодруулах үйл хэрэг юм. Монгол шүлгийг XVIII-XIX зууны үед дорно дахины шүлэг судлалын онол, арга зүйгээр, тэр дундаа эртний Энэтхэгийн \"Зохист аялгуун онол\"-ын хүрээнд судалж, тайлж тайлбарлаж байсан ч XIX зууны дунд үеэс өрнөдийн сонгодог уран зохиол судлал дахь шүлэг судлалын тусгай арга зүйн үүднээс гадаад, дотоодын олон эрдэмтэн судлаачид судалж иржээ. Гэвч монгол шүлгийн тогтолцоог тодорхой болгох тал дээр өдгөө хүртэл нэгдсэн тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна. Тийм учраас бид энэ төслийн хүрээнд монгол шүлгийн онцлогийг судласан өмнөх үеийн судлаачдын судалгааны үр дүн, 2004 оноос хойш хийж ирсэн өөрсдийн судалгааны ололт, туршлагад тулгуурлан дэлхийн бусад улс үндэстнүүдийн шүлэг судлал дахь ололт амжилтаас суралцаж, монгол шүлгийн тогтолцоог орчин үеийн шүлэг судлалын онол, арга зүйн хүрээнд сүүлийн үед шүлэг судлалд ашиглагдаж байгаа шүлэг судлалын тусгай программуудаар нарийвчлан судлах болно. Уг судалгааг хийснээр монголчуудын соёл, сэтгэлгээний язгуур мөн чанарын илэрхийлэл болох шүлгийн зүй тогтол тодорхой болж, монголын судлалд зохих ахиц дэвшил гарна гэж харж байна.","abstract_eng":"The Poetry is the background of the language, culture, and mentality of the nation in which it is written. In this sense, verse is important part of literature. Therefore, a detailed study of the Mongolian poetry system is a matter of studying many important aspects of the Mongolian language, culture and mentality from a literary point of view. We will study the common features of the Mongolian poetry system in the poetry of other nations of the world. On the other hand, it is necessary to study the peculiarities of the Mongolian nation from the point of view of the theory and methodology of ancient and modern poetry. If such a study is conducted, it will be important to clarify many things that can be studied in Mongolian studies through the features of the Mongolian poetry system.","start_date":"2022-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1762,"performer_name":"МУИС Утга зохиол, урлаг судлалын тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4371,"project_code":"P2022-4371","project_name":"Архивын баримт дүрсийн боловсруулалт, шинжилгээ","project_name_eng":"Archival document image processing and analysis","abstract_mn":"Архивын баримтын сканнердсан дүрсийг боловсруулж, уг баримтын хэзээ бичигдсэн огноог тооцоолох, бичвэрийг ялган тайлж унших зэрэг олон төрлийн судалгааг улс орон бүр хийж байна. Үүнтэй нэгэн адил Монгол улсын хувьд ч дээрх судалгааг хийх шаардлага гарч байна. Тиймээс бид энэхүү судалгааны ажлаар архивт хадгалагдаж байдаг бодит баримтын тодорхой тооны түүвэр дүрс цуглуулан өгөгдлийн сан үүсгэж, дүрс боловсруулалт, машин сургалтын аргуудаар шуугианыг арилгаж, бичвэрийг ялган унших, дүрс зургаас үйл явдлыг тайлж мэдэх гэх мэт шинжилгээг хийхээр зорьж байна. Жишээлбэл, архивын баримтын дүрс дээр уйгаржин монгол, кирилл, мөн орос хэлтэй тушаал тогтоолын дүрс хүртэл байна. Эдгээр эх сурвалжийг ШУ-100 цуврал номын дүрсээс болон бусад эрх бүхий байгууллагаас зохиогчийн эрхийн хүрээнд цуглуулж судалгаанд үр дүн гарахуйц хангалттай өгөгдлийн түүвэр үүсгэнэ. Судлаачийн багийн хувьд баримтын дүрсийн шинжилгээ хийж байсан, монгол бичгийн болон кирил бичгийн дүрсээс текст хөрвүүлэх ажлыг хийж, олон улсын хуралд хэлэлцүүлж, сэтгүүлд хэвлүүлж байсан туршлагатай тул энэхүү төслийг хэрэгжүүлэх бүрэн чадамжтай. Мөн гар бичмэл танилт хийхэд манай судалгааны багийн хэрэгжүүлсэн МУИС-ийн санхүүжилттэй залуу судлаачийн төслийн үр дүнгийн өгөгдлийн санг ашиглана. Төслийн үр дүнгээр олон улсын индекстэй мэргэжлийн сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлэх боломжтой. Цаашлаад төслийн хүрээнд цуглуулсан түүвэр өгөгдлөөс (сургалтын өгөгдлөөс) гадна бусад шинэ өгөгдөл (сургалтад оролцоогүй) орж ирэхэд үр дүн нь адилхан байх арга алгоритм, мэдлэгийн систем бий болно.","abstract_eng":"Many types of research are being conducted in each country, such as processing scanned images of archival documents, calculating the date when the document was written, and deciphering the text. Similarly, for Mongolia, there is a need to conduct the above research. Therefore, through this research work, we intend to create a database by collecting a certain number of sample images of facts stored in the archive, removing the noise by image processing and machine learning methods, reading the text differently, and deciphering events from the images, etc. For example, there are Uyghur Mongolian, Cyrillic, and even Russian-language decrees on the archival documents. These sources will be collected from the Science-100 series of book images and from other authorized organizations within the scope of copyright to create a sufficient data sample for the research. Our research team has experience analyzing document images, the traditional Mongolian script, and Cyrillic characters recognition from text images and discussed the results at international conferences, and published in international journals. Also, it is possible to use a handwritten dataset from our previous young researcher's project funded by the National University of Mongolia.\n As a result of this project, it is possible to publish an article in an international indexed journal. In addition to the sample data collected during the project (training data), an algorithm and a knowledge system will be created, the results of which will be the same when other new data (untrained) are introduced.","start_date":"2022-10-31T00:00:00","end_date":"2023-10-14T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4372,"project_code":"P2022-4372","project_name":"Чулуун ба хүрэн нүүрсний экстракцын бүтээгдэхүүн гарган авах ба түүний макромолекулын бүтцийн судалгаа","project_name_eng":"Macromolecular structural features for the bituminous and brown coal extractions","abstract_mn":"Нүүрстөрөгч агуулсан макромолекулан бүтцүүд болох хүлэрт, лигнит, хүрэн нүүрс, чулуун нүүрс, антрацит, фуллерен болон түүнтэй төст бүтцүүд, полимерт суурилсан макромолекулууд зэрэг нь нүүрстөрөгчит нэгдлүүд буюу түүний эх үүсвэр нь байгальд оршин буй байдлаараа болон лабораторийн нөхцөлд боловсруулан гарган авах боломж болон боловсруулах аргаараа эрдэмтдийн сонирхлыг татсаар байна. \nБайгаль дээр байх нүүрс бол бүтцийн хувьд маш дээд түвшний олонлог чанар бүхий төвөгтэй макромолекулын матриц байх агаад түүнийг бүтцийг өнөөг хүртэл бүрэн судалж тодорхойлоогүй байна. Ялангуяа газар нутгийн байршил, геологийн болон цаг уурын онцлог зэргээс шалтгаалж нүүрс нь бүтцийн болон физик химийн эрс тэс шинж чанартай байна. Тиймээс нүүрсний бүтцийн судалгааг орхигдуулах нь технологийн эрсдэл дагуулах аюултайг тэмдэглэх зүй. \nНүүрсний макромолекулын тогтвортой бүтцийг тодорхойлно гэдэг нь түүний физик, химийн чанарыг зөв тогтооно гэдэгтэй агаар нэгэн юм. Жишээ нь, нүүрсний коксжилтийн компонент нь бүтцийн хувьд тэлсэн графитийн бүтэцтэй төстэй байдаг байна. Тиймээс дулааны боловсруулалтын аргаар ийм бүтцийг гарган авах буюу коксжилтгүй нүүрсийг коксжсон нүүрс болгон хувиргадаг. Энэхүү нүүрсний химийн бүтцийн өөрчлөлтийг спектроскопийн аргаар Ашок Моханти нарын эрдэмтэд 2019 оны саяхны судалгаагаар тогтоожээ. Энэ чиглэлд сүүлийн үед хамгийн түгээмэл хэрэглэж буй арга бол органик уусмалд нүүрсийг экстракцлан уусгах арга юм. Паул Пэйнтэр нарын эрдэмтэд 2010 анх ионт уусмалыг хэрэглэн нүүрсийг 29 % хүртэл хувийн гарцтай уусмалжуулж чадсан бөгөөд түүнээс хойш 2012 оны судалгаагаар Жипинг Лей нарын эрдэмтэд Хятадын лигниныг 77.5 % ба 80 % хүртэл гарцтай уусгасан дүнг Fuel сэтгүүлд хэвлүүлээд байна.\nЭнэхүү ажлаараа бид манай орны чулуун нүүрсний макромолекулын бүтцийн инфра улаан туяаны судалгааг хөгжүүлэн үргэлжлүүлэх, чулуун нүүрсийг ионт уусмалын ([Bmim]Cl) тусламжтай шингэрүүлэх технологиор боловсруулахад макромолекулын бүтцэд гарах өөрчлөлтийн спектрометрийн аргаар судална.","abstract_eng":"Carbon contained macromolecules such as peat, lignite, brown and bituminous coal, anthracite, fullerenes, fullerenes like structures and polymer based macromolecules are themselves and their source in the nature or their laboratory based producing are still in the center of the scientists’ interest including many problems that are awaiting to be solved.  \nCoal is the most abundant in the nature, however structurally heterogeneous, huge sized macromolecule matrix. There is still no determined structure of coal in every metamorphism, since its physical and chemical property drastically depend on the geology of source, specifying of weather and etc.  Therefore structural study is needed to avoid technological risk and production yield profitability. \nTo optimize stable coal macromolecule means to determine physical and chemical property in proper way. As an examples, coking components of coal is expanded graphite like structure. Consequently, to achieve this structure means to modify low metamorphism coal into coking type. Recently in 2019 Ashok Mohanty et al. have established the physical and chemical property of this structural modification by EPR spectroscopic way. In this purpose of the field in 2010 Paul Painter et al. firstly established up to 29 % of extraction yield of brown coal with ionic liquid, thereafter, similarly in 2012 Zhiping Lei et al.  have published in the journal of Fuel the result of an extract yield of Chinese lignin up to 77.5 % and 80 %.   \nIn this study we are aiming to continue the study on the structural determination of coal from different metamorphism by extraction technology, particularly, solvent solution method including ionic liquid. The macromolecular structural change in the coals will be studied by FTIR spectroscopic way.","start_date":"2023-01-04T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1272,"sponsor_name":"NUM","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3580,"project_code":"P2018-3580","project_name":"Усан орчин дахь зарим төрлийн бохирдуулагчийн агуулгыг электрокоагуляцийн аргаар нэгэн зэрэг бууруулах боломжийн судалгаа","project_name_eng":"Simultaneous removal of some pollutants from aqueous media by electrocoagulation","abstract_mn":"Уул уурхайн олборлолт, үйлдвэрийн технологийн процессоос гарах органик ба органик биш бохирдуулагчийг агуулсан хаягдал усыг ил задгай хаяснаас байгаль орчинд учруулах сөрөг нөлөө газар авч байна. Мөн эрдэс чулуулагийн байгалийн өгөршлөөр гүний болон гадаргын усан дахь хортой элементүүд тухайлбал арсен, селений агуулга ихсэх хандлагатай байна. Сүүлийн жилүүдэд манай орны говийн бүс нутгийн гадаргын болон гүний усан дахь хортой элементүүд болох арсен, селен, фторын агуулга байнга зөвшөөрөгдөх хэмжээнээсээ хэд дахин давж байгаа нь судалгаагаар тогтоогдоод байна.\nЭлектрокоагуляц нь хэрэглэхэд энгийн, коагулянт нь процессийн туршид тасралтгүй үүсэж байдаг, эдийн засгийн хувьд хямд төсөр аргын нэгд зүй ёсоор тооцогдож ирсэн. \nЭнэ чиглэлээр усан орчин дахь органик ба органик биш бохирдолтыг төмөр болон хөнгөнцагаан электрод хэрэглэн тунадасжуулах судалгаа нилээд хийгдсэн.\nЭнэ судалгааны ажлаар нэг болон хос туйлт электродыг хэрэглэн органик ба органик биш олон төрлийн бохирдуулагчийг агуулсан бохир усан дахь бохирдуулагчид (арсен, селен, хром, зарим төрлийн органик бохирдуулагч)-ыг зайлуулах судалгааны ажлыг дэвшүүлж байна.","abstract_eng":"The potential negative impacts on the environment due to disposal of wastes including organic and inorganic pollutants openly emerged from mining and industrial technological processes is becoming harsh regularly. In addition, the concentration of hazardous elements, such as arsenic and selenium in ground and surface water is increased by natural weathering of rocks.\nRecently, the study has found that hazardous elements of arsenic, selenium, and fluoride in the surface and groundwater of the Gobi region of Mongolia have exceeded their maximum contaminant level. Electrocoagulation is considered one of the simple and compact methods, consists of generating coagulant species in situ by electrolytic oxidation of sacrificial iron or aluminum anode. Study on removal of some organic and inorganic pollutants from aqueous media with electrocoagulation has been investigated in our research group.\nThe aim of this project is to remove pollutants containing inorganic components (arsenic, selenium, etc.) from wastewater by electrocoagulation using mono-polar and bipolar electrode system.","start_date":"2019-01-03T00:00:00","end_date":"2020-12-30T00:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1211,"performer_name":"МУИС, ШУС, Химийн тэнхим, Физик химийн судалгааны баг","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3963,"project_code":"P2020-3963","project_name":"ХҮНСНИЙ НОГОО, ЖИМСГЭНИЙ АНТИОКСИДАНТ ФЕРМЕНТИЙН ИДЭВХИЙН СУДАЛГАА","project_name_eng":"Estimation of antioxidant enzyme activity in vegetables and fruits, grown in Mongolia","abstract_mn":"Хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт, амьдрах болон ажиллах орчны тааламжгүй нөхцөл, стрессийн улмаас хүн олон төрлийн өвчинд нэрвэгдэх болсон. Үүний үндсэн шалтгаан нь супероксидын радикал бөгөөд гадны орнуудад  үүнийг саармагжуулах эмчилгээг ихээр сонирхож энэ зорилгоор супероксиддисмутаза (SOD)-ын идэвхит эх үүсвэрийг эрэлхийлэх судалгааны ажлуудыг хийж байна. Иймд энэ зорилгоор өөрийн улс оронд ургах байгалийн болон таримал ургамлын антиоксидант ферментийн идэвхийг тодорхойлох, тэдгээрээс идэвхтэй эх үүсвэрийг эрэлхийлэх ажлууд хийж байна. \nТухайн ургамлын ургах орчин нөхцлөөс хамаарч ургамлын ферментийн идэвх хувьсан өөрчлөгдөх тул бусад улс оронд тогтоон гаргасан идэвх манай оронд ургасан ургамлын ферментийн идэвхтэй 100% тохирохгүй тул бид өөрийн оронд тариалдаг, хүн амын хүнсэнд өргөн хэрэглэгддэг хүнсний ногоо, жимсгэний антиоксидант ферментийн идэвхийг судлан, идэвхтэй ургамлын сонгон шалгаруулалтыг явуулах нь нэн тэргүүнд хийх ажлын нэг юм.","abstract_eng":"Due to enviromnental changes, adverse living conditions and stress, a person is at risk of being damaged by reactive oxygen species (ROS) such as superoxide radical, hydrogen peroxide, hydroxyl radical, and singlet oxygen, since their high reactivity often leads to injuries, including carcinogenesis, inflammation and aging. In biological systems, superoxide dismutase constitutes the first line of defense against ROS which convert superoxide radical (•O2-) into hydrogen peroxide (H2O2) and molecular oxygen (O2). Futher, catalase plays a protective role against oxygen toxicity by converting hydrogen peroxide into water and molecular oxygen. Plants are important source of enzymatic and non enzymatic antioxidants. Therefore, research for screeneing plants are conducted worldwide. Particular attention is paid to the vegetables and fruits. Because they provide body with dietary nutrients and added source of antioxidants to fight against ROS. Depending on the growing conditions, the activity of enzymes in plants changes, therefore the activity of enzymes is not equal to the activity of enzymes in plants from other countries. Thus, the objective of this project is to estimate catalase, peroxidase and SOD activity in vegetables and fruits growing in Mongolia and widely used in food for futher exploitation and production of biologically active compouns","start_date":"2021-01-01T00:00:00","end_date":"2021-12-31T08:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3710,"project_code":"P2019-3710","project_name":"Литийн цөмийн байгальд орших тогтвортой изотопуудын судалгаа","project_name_eng":"Investigation of lithium stable isotopes","abstract_mn":"Литийн байгаль дээр тогтвортой орших Li-6 болон Li-7 цөмийн бүтцийг ортогональ кондишн загвар болон комплекс скайлингийн аргууд ашиглан судалж, үндсэн болон өдөөгдсөн төлөвүүдийн энергийн утгыг тодорхойлно.","abstract_eng":"Study the structure of lithium-6 and lithium-7 stable isotopes of lithium nuclei applying the orthogonal conditioning model and complex scaling method and calculate ground and excited states of those isotopes.","start_date":"2020-01-01T00:00:00","end_date":"2021-12-01T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4433,"project_code":"P2023-4433","project_name":"Агаарын чанараас хамаарч агааржуулалтын системийг автоматжуулах төсөл","project_name_eng":"Агаарын чанараас хамаарч агааржуулалтын системийг автоматжуулах төсөл","abstract_mn":"Тасалгааны агаарын чанарын хяналтын төхөөрөмж хөгжүүлэх судалгаа, анхны загвар гаргах. \nЧанарын хяналт, удирдлагын нэгж, сенсорын нэгж, агааржуулалтын удирдлагын нэгж гэсэн гурван хэсэг төхөөрөмжийн анхны загварыг гаргахаар ажиллана.","abstract_eng":"Тасалгааны агаарын чанарын хяналтын төхөөрөмж хөгжүүлэх судалгаа, анхны загвар гаргах. \nЧанарын хяналт, удирдлагын нэгж, сенсорын нэгж, агааржуулалтын удирдлагын нэгж гэсэн гурван хэсэг төхөөрөмжийн анхны загварыг гаргахаар ажиллана.","start_date":"2023-01-31T16:00:00","end_date":"2023-03-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":2,"performer_name":"Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3737,"project_code":"P2019-3737","project_name":"Их сургуулийн сургалтын процессын оролцогч талуудын сэтгэл ханамжийг тасралтгүй үнэлэх тогтолцоог бий болгох нь (МУИС-ийн жишээн дээр)","project_name_eng":"University stakeholder’s satisfaction continuous survey, its analysis and implementation","abstract_mn":"Аливаа байгууллага нь оролцогч талуудын сэтгэл ханамжийг үнэлэх үйл ажиллагааг тасралтгүй явуулж, үр дүнд шинжилгээ хийн, цаашид сайжруулах асуудал, авах арга хэмжээг тодорхойлон ажиллах нь байгууллагын үйл ажиллагааны чанар сайжрахад нөлөөлөх томоохон хүчин зүйл болдог. Дээд боловсролын байгууллага ч мөн адил өөрийн оролцогч талуудын сэтгэл ханамжийг байнга тодорхойлон тэдгээрийн сэтгэл ханамжийг дээшлүүлэхэд анхаарч ажиллах шаардлагатай. Энэ нь дээд боловсролын чанарыг сайжруулах чухал үзүүлэлтийн нэг юм.\nМонгол улсын дээд боловсролын байгууллагууд нь оролцогч талуудын сэтгэл ханамжийн судалгааг авдаг боловч олон улсын жишигт нийцэхүйц хэмжээнд авч, боловсруулж чадахгүй байна. Үүний улмаас оролцогч талын сэтгэл ханамжийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн үйл ажиллагааг тодорхойлон, хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй байдаг. Тиймээс уг судалгааг тогтмол явуулж, судалгааны өгөгдлийг боловсруулан, үр дүнг цаашдын шийдвэр гаргалтад ашиглах тогтолцоог бий болгох, сайжруулах зайлшгүй шаардлагатай байна. \nСүүлийн жилүүдэд дээд боловсролын салбарт чанарын баталгаажуулалтын асуудалд өгөгдлийн уурхайн арга техникийг ашиглан боловсруулалт хийж, шийдвэр гаргалтад эерэгээр нөлөөлөх олон зуун эрдэм шинжилгээний өгүүлэл шинээр бичигдэн, хэвлэгдэж байна. Үүнээс үзвэл манай сургуулийн хувьд цуглараад байгаа Google form, цаасан эх сурвалж, сургуулийн удирдлагын систем зэрэг олон эх сурвалжаас бүрдсэн, бүтэцлэгдээгүй (non-structured) болон бүтэцлэгдсэн (structured) өгөгдлийг боловсруулан удирдлагын шийдвэр гаргахад туслах систем (decision support system)-ийг зохистойгоор зохион байгуулан, дээд боловсролын чанарын үзүүлэлт (KPI) тус бүрээр тоон болон график дүрслэлээр харуулан шийдвэр гаргалтад туслах боломжтой нь харагдаж байна. \nСэтгэл ханамжийн судалгааг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр тасралтгүйгээр судлан,  шинжлэх нь дээд боловсролын чанарт эерэгээр нөлөөлж, олон улсын жишигт нийцсэн чанартай сургалтын үйл ажиллагаа явуулж дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн мэргэжилтнүүдийг бэлтгэхэд дөхөм болно.","abstract_eng":"For higher education institution it is very important to take Stakeholder’s satisfaction survey frequently and make continuous analysis on it.  Regarding with this analysis, improvement of intuitional daily processes is important factor for each organization. \nEven thought, Nationwide organizations are organizing stakeholder’s satisfaction survey, their analysis and processes are not enough to comparing international level standards. \nTherefore, continuous and frequent stakeholder’s satisfaction survey is needed and needs to be analyzed for further processes and improvement. \nThere are many scientific papers and research works are published internationally according to the higher education quality assurance management based on data mining techniques and data analysis.\nIn our university we have a lots of sources which can be used to analyze stakeholder’s satisfaction survey which can be paper sources, google forms, excel sheets (non-structured data), data sources from university management system, library automation system, (structured data). Those data can be mined, analyzed, illustrated and presented which can be used to support management level decision and improve internal quality assurance of our university. \nThis kind of research study and implementation can be effect quality of graduates of higher education institution.","start_date":"2020-01-01T00:00:00","end_date":"2023-03-21T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4197,"project_code":"P2021-4197","project_name":"2D материалд суурилсан электрокатализатор гарган авч ердийн даралт, температурт устөрөгч гарган авах судалгаа","project_name_eng":"Electrochemical Synthesis of Hydrogen Using Nanostructured Functional Electrocatalyst Based on 2D Materials","abstract_mn":"Усны электролизоор энергийн нягт ихтэй, нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүр болох устөрөгчийг гарган авснаар энерги болон усыг хадгалах зорилгоор түлшний элементэд хэрэглэгдэх бүрэн боломжтой юм. Сүүлийн үед авто машины үйлдвэрлэлд усны электролизоор устөрөгч гарган авч түлшний үүсгүүр болгон хэрэглэх, устөрөгчийн хөдөлгүүрт авто машинд устөрөгчийг түлш болгон хэрэглэх боломжийн талаарх судалгаа эрчимтэй хийгдэж байна. Үйлдвэрт ихэнхдээ устөрөгчийг байгалийн хийнээс гарган авдаг боловч усны электролиз нь зөвхөн устөрөгч, хүчилтөрөгч ялгаруулдагаараа давуу талтай, судлаачдын анхаарлын төвд зүй ёсоор ордог юм. Үйлдвэрлэлийн өртөг өндөр, ердийн даралт, температурт гарган авах боломжгүй, катализатор болох Pt үнэтэй учраас дэлхийд үйлдвэрлэгдэж буй устөрөгчийн ердөө 5%-ийг электролизийн аргаар гарган авдаг. Усны электролизыг 100% бүтээмжтэй явуулахад 39.4 кВ/кг эрчим хүч шаардагдах боловч өнөөдрийн байдлаар Pt катализатортой 70% бүтээмжтэй ажиллуулж байна. Ийнхүү үнэтэй, металл суурьтай катализатор хэрэглэдэг учраас электролиз нь байгалийн хийнээс устөрөгч гарган авах зардлаас 2 дахин үнэтэй байдаг сул талтай. Хямд, үнэт металлын агууламж багатай, энергийн бүтээмж ихтэй катализаторыг гарган авснаар электролизоор устөрөгчийг ердийн даралт, температурт гарган авч, хэрэглээнд ашиглах, байгаль орчинд хор нөлөөтэй түлшнээс татгалзах боломжийг бидэнд олгоно.\nИймд дэвшүүлж буй энэ төслийн хүрээнд нүүрстөрөгчийн наноматериал зэрэг 2D материалд суурилсан молбидений сульфид / оксид, эсвэл рени атомыг шигтгэсэн гадаргуугийн талбай ихтэй, идэвхтэй электрокатализаторыг синтезлэн хүчиллэг болон суурилаг орчинд устөрөгч хийг гарган авч түлшний элементэд болон цахилгаан гарган авахад хэрэглэн ногоон технологийг бий болгохоор зорьж байгаа юм.","abstract_eng":"Producing hydrogen as a high-density and renewable energy resource enables it to be used in fuel cells to store energy and water. Nowadays, water electrolysis research aims to advance hydrogen for fuel cells used in the automotive industry. However, hydrogen is mainly processed from natural gas for an industrial amount; the water electrolysis benefits by only producing hydrogen and oxygen. Therefore, water splitting has been a focal subject to worldwide researchers. The electrolysis has manufactured only 5% of total hydrogen due to the high cost of Pt, high pressure and temperature demands, and lower energy efficiency. Even though the electrolysis needs electricity of 39.4 kW/kg at the efficiency of 100%, the current production used Pt as electrocatalyst exhibits an efficiency of 70%. For that reason, the electrolysis of water costs two times as much production from natural gas. Consequently, synthesizing an electrocatalyst, which consists of less expensive metals and cheap reagents and performs high energy efficiency, helps us manufacture hydrogen at room temperature and pressure, use it daily, and reject the polluting fuels. The proposed project will create green technology by synthesizing the efficient and high surface area electrocatalyst from 2D nanomaterials such as molybdenum disulfide/oxide and rhenium in both acidic and basic conditions.","start_date":"2021-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1499,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС-ын химийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4180,"project_code":"P2021-4180","project_name":"Нэг спин бүхий бөөмсийн Бозе-Эйнштейний конденсаци","project_name_eng":"Spin-1 Bose-Einstein condensate","abstract_mn":"Материйн шинэ төрөл гэж нэрлэгдэх Бозе-Эйнштейний конденсаци нь атом молекулын хэмжээтэй харьцуулахад үлэмж хэмжээтэй квант механикийн систем гэдэг утгаараа мөн спин гэх хийсвэр огторгуйд орших физик хэмжигдэхүүний динамиктай холбогддогоороо шинжлэх ухаанд маш их ач холбогдолтой ба эрдэмтэдийн сонирхлыг зүй ёсоор татаж байна. 1/2 спинтэй бөөмс нь SU(3) тэгш хэмийн бүлэгт харьяалагддаг бол 1 спинтэй бөөмс нь SU(3) тэгш хэмийн бүлэгт харьяалагддаг. Энэхүү тэгш хэмийн ялгаанаас үүдэн нэг спинтэй бөөм нь спины соронзон диполийн моментоос гадна соронзон квадруполь моменттой байдаг. Бид 1 спиний хувьд квадруполь моментийг чөлөөний зэрэг хэлбэрээр тооцож, соронзон орон дахь Бозе-Эйнштейний конденсацийн динамик тооцоог хийхээр төлөвлөж байна. Нэгэн төрлийн бус соронзон оронд конденсацийг оруулж, соронзон орон ба квадруполь соронзон моментийн харилцан үйлчлэлээр уг конденсацийг удирдах боломж буйг бид урьдчилан таамаглаж байна.","abstract_eng":"Bose-Einstein condensate called a new type of matter takes much attention due to its theoretical importance in pure quantum physics and as well as its relevance to the dynamics of physical observables in the abstract spin space. Particles with half-spin have SU(2) symmetry whereas one-spin systems have SU(3) symmetry. Due to this difference between spin-half and spin-one, the spin-1 systems have an additional momentum called the spin-quadrupole moment which does not exist for spin-1/2. We study the time dynamics of the spin-1 Bose-Einstein condensate with additional freedom of motion which is quadrupole momentum and that could allow us to control spinor condensate with a spatially varying magnetic field.","start_date":"2022-01-02T00:00:00","end_date":"2023-12-28T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3758,"project_code":"P2019-3758","project_name":"Saussurea dorogostaiskii  Palibin (Дорогостайскийн Банздоо)-гийн  популяцийн генетикийн судалгаа","project_name_eng":"Population genetics analysis of an endangered species Saussurea dorogastaiskii of Mongolia","abstract_mn":"Банздоо нь нийлмэл цэцэгтний овгийн хамгийн том төрөл бөгөөд дэлхийд 400 зүйл байдгаас Монголд 53 зүйлийн банздоо бүртгэгдсэн. Монгол улсын 1987, 1997, 2013 оны улаан номонд нэн ховор, Монгол орны ургамлын улаан дансанд устаж байгаа (CR) ангилалаар бүртгэгдсэн Saussurea dorogostaiskii  Palibin (Дорогостайскийн Банздоо)-г судалгаанд сонгон авлаа. S. dorogostaiskii  Оросын холбооны улсын Сибирийн өмнөд хэсэг, Монгол орны хойд хэсгийн тайгын бүсэд тархалттай завсрын унаган ургамал юм. Монгол орны Хорьдол Сарьдагийн нуруу, Улаан тайга, Их уул зэрэг цөөн газарт 2300-3300 метрийн өндөрт тохиолддог, амьдрах орчны хязгаарлагдмал нөхцөлд ургадаг ургамал юм.\nИхэнх нэн ховор зүйлүүдийн популяцын хэмжээ жижиг, байгалийн хүнд хэцүү нөхцөлд ургадаг. Популяцын хэмжээ багасах тусам гадаад хүчин зүйлийн нөлөөнд ургамал илүү өртөмтгий болж генетик дрифт, инбридингийн сөрөг нөлөө ажиглагдаж, генетик вариац буурдаг. Тиймээс бүс нутгийн хамгааллын төлөвлөгөө боловсруулахад ховор ургамлын генетик бүтцийг судлах зайлшгүй шаардлагатай байдаг. Ийм учраас популяцийн доторхи болон популяци хоорондын генетикийн зайг тодорхойлохын тулд микросателийн маркерийг ашигладаг. Энэ судалгаанд популяцийн түвшний генетик вариацийг үнэлэхэд өргөн хэрэглэдэг ISSR (inter simple sequence repeat) маркерийг ашиглана. Ховор ба нэн ховордсон зүйлийн популяцийн доторхи болон ба генетик вариацийн талаархи мэдлэг нь тэдгээрийг хамгаалахад чиглэсэн менежментийн зохистой стратеги боловсруулахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Энэхүү судалгааны ажлын үр дүнд Монгол орны нэн ховор ургамал S. Dorogostaiskii-ийн популяцийн генетик бүтцийг тодорхойлж хамгааллын  төлөвлөгөө боловсруулна.","abstract_eng":"Saussurea is a genus of about 400 species of flowering plants. In Mongolia, 53 species of Saussurea is registered. Saussurea dorogastaiskii, assessed as critically endangered by regional status and included in the List of Very Rare Plants by Mongolian Government act (1995) and Mongolian Red Book (1987, 1997, 2013) was selected for the study in this research. S. dorogostaiskii  is a sub-endemic plant distributed in Russia and Mongolia. In Mongolia, this species occurs on rocks and hills of high mountains in Khoridol Saridag mountains, Ikh-Uul and Ulaan Taiga, Khuvsgul. \nMany endangered species have small population sizes, sometimes, in extreme situations, with less than 10 remaining individuals. Understanding of genetic and ecological characteristics of endangered species and its populations is important for the conservation value. In small populations, genetic drift and inbreeding can play essential roles in altering genetic variation, which can influence persistence. Therefore, a precise evaluation of the current genetic status of critically endangered species or population is necessary for successfully preventing their extinction. For this reason, in order to understand genetic variation within and between populations it is important to perform genotyping of the target species using microsatellite markers. ISSR (inter simple sequence repeat) markers will be used in this study for their potential use in population level studies. Knowledge of the genetic variation between and within populations of rare and endangered species plays a significant role in the formulation of appropriate management strategies directed towards their conservation.","start_date":"2020-01-31T00:00:00","end_date":"2023-04-24T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1239,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4437,"project_code":"P2023-4437","project_name":"Монголын нууц товчооны хэл соёлын дэлгэрэнгүй тайлбар","project_name_eng":"Detailed linguistic and cultural explanation on the \"Secret History of the Mongols\"","abstract_mn":"Хэл, түүх, соёлын дэлгэрэнгүй, хадмал тайлбар бүхий  “Монголын нууц товчоон” бүтээх ажлын хүрээнд, МНТ-ы уг эхийг үг хэллэгээр нь буулган хөрвүүлж, дэлхийн Монголын нууц товчоо судлалын өнөөгийн ололт амжилтын хүрээнд хэл, соёлын тайлбарыг олон нийтэд ойлгомжтой, товч байдлаар хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"It is a sub-project of the research project called \"Secret History of the Mongols with a detailed explanation of language, history, and culture.\" Within this scope, our team aims to transliterate the original text of the MNT into Cyrillic Mongolian script and provide detailed linguistic and cultural explanations.","start_date":"2022-05-26T16:00:00","end_date":"2023-04-30T16:00:00","sponsor_id":111,"sponsor_name":"Ерөнхийлөгчийн тамгын газар","performer_id":1261,"performer_name":"Шинжлэх ухааны академи","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4052,"project_code":"P2021-4052","project_name":"\"Монгол бичиг\" ерөнхий суурийн сурах бичиг","project_name_eng":"\"The Mongol Script\" student textbook","abstract_mn":"Сүүлийн үед, МУИС-ийн ерөнхий суурийн хичээлүүдийг сурах бичигтэй болгох дотоод бодлого, Монгол Улсын монгол бичгийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх, төрийн албан бичгийг хос бичгээр 2025 оноос хөтлөх бодлогын хүрээнд монгол бичгийн боловсрол зөвхөн судлаач, багш нарын хүрээгээр хязгаарлагдахгүй, МУИС-д сурч боловсорч байгаа бүхий л салбарын оюутнуудыг төгсөн гарах үед ажил хэргээ монгол бичгээр эрхлэн явуулах чадвартай байх шаардлагыг ажил олгогчдын зүгээс тавих, ийм мэдлэг, чадвартай байх явдал төгсөгчдийн чухал давуу тал байх нь нэгэнт тодорхой болжээ. Ийм учраас, МУИС-ийн МХХШТ таван жил Монгол бичгийн хичээл зааж ирсэн туршлагадаа үндэслэн, тус сурах бичгийн төслийг боловсруулсан болно.\n- Сурах бичгийг 3 кредитийн 16 цагийн лекц, 32 цагийн семинарын хичээлд үзэхээр, лекц, монгол бичгийн дүрэм, дасгал ажил гэсэн бүтэцтэй зохионо.\n- Сурах бичиг бүхэлдээ монгол бичгээр хэвлэгдэх бөгөөд ингэснээрээ дан монгол бичгээр гарсан Монголын анхны сурах бичиг болох төдийгүй эхний хичээлээс төгсгөл хүртэл монгол бичгийн хэрэглээг бүрдүүлж өгнө.","abstract_eng":"It is the mission and the responsibility of Mongolians to preserve and pass on the traditional Mongol script and intellectual heritage written in this script for more than a thousand years for future generations. Therefore, the government of Mongolia has developed many policies to expand the use of the Mongol script and legalized writing official documents in Cyrillic and the Mongol script from 2025. However,  the public knowledge of the Mongol script is not enough good and there are a few specialists who can type on a computer in the Mongol script. This project will be a good tool for expanding knowledge of the Mongol script.","start_date":"2020-07-05T00:00:00","end_date":"2021-05-18T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1298,"performer_name":"МУИС ШУС Монгол хэл хэлшинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4422,"project_code":"P2022-4422","project_name":"Харилцаа холбооны салбар дахь бие даасан зохицуулах байгууллагын хуулийн этгээдийн статус, эрх зүйн байдлын судалгаа","project_name_eng":"Study on legal personality and status of regulatory body in communications sector","abstract_mn":"Дараахь ажлыг хийж гүйцэтгэх\nХарилцаа, холбооны салбарын зохицуулах байгууллагын эрх зүйн байдлыг тодруулах, хэрэгжилтийг сайжруулахад чиглэсэн судалгааны ажлыг харилцаа холбооны зохицуулах хорооны хуульд заасан бүрэн эрх, чиг үүргийн хүрээнд нийцүүлэн дараах сэдвүүдийн хүрээнд цогц судалгааг гүйцэтгэнэ. Үүнд:\n\n1.Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны хууль тогтоомж, олон улсын гэрээ түүнийг дагаж гарсан шийдвэр болон үйлчлэх хүч, хамрах хүрээ, хүлээн зөвшөөрөгдөх байдлыг онолын болон олон улсын эрх зүйн харьцуулсан судалгааг хийж, харилцаа холбооны салбар дах зохицуулах байгууллагын гүйцэтгэх чиг үүрэг, зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх арга хэлбэр, механизмуудыг тодорхойлох замаар Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны эрх зүйн чадамж, түүний бие даасан байдалд үнэлгээ өгөх; \n2.Харилцаа холбооны салбарт зохицуулах байгууллагын тусгай зөвшөөрөл олгох бүрэн эрхийн ач холбогдол, давуу талыг тодруулах замаар одоогийн тус хороонд олгогдсон бүрэн эрх хууль тогтоомжид заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлэхэд хангалттай хүрэлцэж буй эсэх, салбарын хөгжилд хэт оролцоотой зохицуулалт эсхүл сул зохицуулалтыг бий болгосон эсэхэд кейс судалгаа хийж,  дүгнэлт гаргах;\n3. Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны шийдвэр /тогтоол/ гаргах эрх зүйн үндэслэл, шийдвэр гаргалтын дарааллыг судалж, нийтээр дагаж мөрдөх эрх зүйн хэм хэмжээг гарган мөрдүүлэх, хэрэгжилтийг хангуулах, хяналт тавих асуудлыг  хууль, эрх зүйн талаас хэрхэн бэхжүүлэх, санал зөвлөмж боловсруулах;\n4.Зохицуулах байгууллага нь улс төр болон бизнесийн ашиг сонирхлоос ангид байж, бие даасан үйл ажиллагааг явуулахад төрийн бусад байгууллагын чиг үүргийн давхардал үүсэж байгаа эсэхийг тодруулж, байгаа тохиолдолд үүссэн чиг үүргийн хэрэгжилт, түүний хамрах хүрээг хэрхэн тодорхойлох, арилгах талаар санал боловсруулах;\n5. Зохицуулах хорооны удирдлага, бүрэлдэхүүний томилгоо хийдэг одоогийн тогтолцоо оновчтой эсэхэд үнэлэлт, дүгнэлт хийх, санал зөвлөмж боловсруулах; \n6.Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны санхүүгийн бие даасан байдлыг хэрхэн хамгаалах, төсөв санхүүгийн хувьд эрх бүхий этгээдээс хараат бус, халдашгүй байх, өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлэх, санхүүгийн шийдвэрийг бие даан гаргах, хорооны өмч хөрөнгийг зөвхөн хорооны үйл ажиллагаанд зарцуулдаг байх, өмч хөрөнгө шинээр олж авах, банк, санхүүгийн байгууллагаас зээл авах боломжтой эсэх харилцааг хууль эрх зүйн хүрээнд хэрхэн хамгаалах асуудлыг судалж, дүгнэлт гарган, санал боловсруулах;\n7.Радио давтамж түүний өмчлөлийн асуудал нь төрийн болон нийтийн өмчлөлд хамаарах эсэх, хууль эрх зүйн хүрээнд хэрхэн хамгаалах асуудлыг судалж, дүгнэлт гарган, санал боловсруулах;   \n8.Харилцаа холбооны зохицуулах хороо нь өөрийн зохицуулалтын зарим хэсгийг бусдаар гүйцэтгүүлэх, эсхүл хамтран ажиллах боломжтой эсэхийг тодорхойлох замаар төр, хувийн хэвшилтэй хэрхэн хамтран ажиллах зохистой  хүрээг тодорхойлох, хувийн хэвшилд хөрөнгө оруулалт хийх, төсөл хөтөлбөр хамтран  хэрэгжүүлэх, судалгааны төв байгуулах боломж нөхцөлийг бүрдүүлэх талаар авах арга хэмжээний санал боловсруулах;\n9.Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны хуулиар олгосон  эрх хэмжээ нь харилцаа холбооны салбарын бизнес эрхлэгчдийг дэмжих, салбарын хөгжүүлэх, харилцаа холбооны салбарт шударга өрсөлдөх боломж, нөхцөлийг бүрэн бүрдүүлж өгч байгаа эсэхэд эрх зүйн дүгнэлт өгөх; \n10.Дээр дурдсан асуудлуудыг судалсны үндсэн дээр Харилцаа, холбооны зохицуулах хорооны эрх зүйн байдал, үйл ажиллагаанд цаашид анхаарах, сайжруулах шаардлагатай асуудлаар зөвлөмж боловсруулах, +хууль тогтоомжид нэмэлт, өөрчлөлт оруулах, салбарын бусад  эрх зүйн хэм хэмжээнд оруулах өөрчлөлтийн саналыг боловсруулах.","abstract_eng":"The project aims to clarify the legal status of the Telecommunications Regulatory Commission as a regulatory body in the telecommunications sector and to improve its implementation, or to conduct a comprehensive study on the following topics in accordance with its competencies and functions.\n\n1. Conducting theoretical and international comparative studies on the legislation and international agreements of the Telecommunications Regulatory Commission, its decisions, their validity, scope, and acceptability, and the enforcement functions and regulation of the regulatory body in the telecommunications sector submitting and evaluating methods and mechanisms to strengthen the legal capacity and independence of the Telecommunications Regulatory Commission.\n\n2. By identifying the importance and benefits of the regulatory body's power to issue patents in the telecommunications sector, to investigate the case as to whether the powers conferred by law on the Commission are sufficient to implement its objectives, whether the regulations are too involved in the development of the industry or whether weak regulations are created and draw conclusions.\n\n3. Investigate the legal basis and procedures for the decisions of the Telecommunications Regulatory Commission and prepare advice to legally strengthen the issues on which it passes administrative legislation and enforces or controls\n\n4. Clarify whether the regulatory body, free from political and business interests, overlaps with the functions of other government bodies in carrying out its independent activities and if so, formulate recommendations on how to resolve any overlaps that have occurred.\n\n5. Assess and conclude that the current system for the management and appointment of members of the Telecommunications Regulatory Commission is optimal and formulate recommendations.\n\n6. How to safeguard the financial independence of the Telecommunications Regulatory Commission; to be independent and invulnerable to those in authority in terms of budget and finance; to be independently financed; to make financial decisions independently; to use Commission property only for Commission activities; to use new property to study the issue of acquisitions or to obtain bank or financial institutions to obtain financing, how to protect the relationship within the legal framework, drawing conclusions and elaborating proposals.\n\n7. To research, draw conclusions, and formulate proposals on whether radio spectrums are state or publicly owned and how to protect them within the legal framework.\n\n8. Formulate proposals for measures on whether the Telecommunications Regulatory Commission can outsource part of its powers, cooperation with the government and the private sector, investment in the private sector, joint implementation of projects, and the formation of research centers.\n\n9. Provide a legal opinion on whether the powers conferred by the Telecommunications Regulatory Commission's legislation support entrepreneurs in the telecommunications industry, develop the industry, and provide adequate opportunities and conditions for fair competition in the telecommunications industry.\n\n10. Based on the study of the above issues, prepare recommendations on issues requiring further attention and improvement in the legal status and activities of the Telecommunications Regulatory","start_date":"2022-10-01T16:00:00","end_date":"2023-04-30T16:00:00","sponsor_id":1328,"sponsor_name":"Харилцаа холбооны зохицуулах хороо","performer_id":1785,"performer_name":"Хувийн эрх зүйн профессорын баг","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4440,"project_code":"P2023-4440","project_name":"\"Асуудлаас шийдэл рүү\" төрийн байгууллагын захиалгат судалгааны төсөл","project_name_eng":"\"From problems to solution\" research project","abstract_mn":"Судалгааны төслийн хүрээнд МУИС-ийн Сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны тэнхимийн багш, оюутнуудын хийсэн “Өдөр тутмын сонин, мэдээллийн сайтууд авилгын асуудлыг хэрхэн тусгаж байгаа нь “ сэдэвт судалгааны үр дүнг танилцуулна. Сургалт Шийдлийн сэтгүүл зүйн онол, арга зүй, Эрэн сувалжлагыг хэрхэн хийх вэ, Авилгын асуудлыг мэдээлэхэд анхаарах зүйлүүд гэсэн агуулгын хүрээнд хөгжингүй орнуудын сэтгүүл зүйн туршлагын жишээ баримтад тулгуурлан явагдах болно. Сэтгүүлчдэд зориулсан “Асуудлаас шийдэл рүү” сэдэвт сургалт 2023 оны 5-р сарын 24-ний өдрийн 08-17 цаг хүртэл явагдана. Төслийн сургагч багшаар Олон улсын “Solution Journalism Research Network” байгууллагын сургагч багш, сэтгүүлч Жэй Марлон Карр ажиллана. Сургалтанд МСНЭ-ээс сонгогдсон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд ажиллаж байгаа 100-н сэтгүүлч хамрагдана.  \nСургалт англи хэлээр монгол орчуулгатай явагдана.","abstract_eng":"Corruption is a complex phenomenon that affects all levels of society. Therefore, it is more effective to take joint measures by every sector of society, such as government organizations, private sector, civil society, media, etc. Journalists can become witnesses of the events taking place in various spheres of social life and contribute to the fight against corruption by demanding accountability and transparency from both the public and private sectors. In a study analyzing information on corruption published in six daily newspapers and ten high-access news websites in 2018, 2020, and 2022, recommendations were made for media organizations to consider when reporting on corruption. Frame analysis was used as the theoretical basis of the research work, focusing on Iyengar's thematic and episodic approaches to clarify which causal explanations of corruption, moral evaluation, or recommendations to reduce corruption prevail. The frame method is a research tool that selects details in the media to emphasize certain aspects of an issue and specific causes of some issue, defining how the problem is told and organized. The receiver of the information answers questions given in the scheme, including identifying and diagnosing problems, determining the source and cause, making a decision, and justifying the solution to the problem.","start_date":"2023-02-28T00:00:00","end_date":"2023-05-24T00:00:00","sponsor_id":1362,"sponsor_name":"Авлигатай тэмцэх газар","performer_id":1452,"performer_name":"Сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":35,"research_field":"Хэвлэл мэдээлэл, харилцаа холбоо","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4448,"project_code":"P2023-4448","project_name":"Төгсөх ангийханд зориулсан хиймэл оюуны сургалт","project_name_eng":"machine learning course for students","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь хиймэл оюун ухааны нэг салбар болох машин сургалт ба гүн сургалтын онолын болон практик мэдлэгийг оюутнуудад олгох ба амжилттай суралцсан оюутнууд Япон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн Япон улсын DIVE INTO CODE компаниас олгодог машин сургалтын гэрчилгээтэй болох юм. Ингэснээр монгол улсдаа болон япон улсын мэдээллийн технологийн компаниудад энэ чиглэлээр ажиллах боломж нээгдэнэ.","abstract_eng":"This project aims to provide students with theoretical and practical knowledge of machine learning and deep learning, a branch of artificial intelligence, and successful students will receive a machine learning certificate issued by DIVE INTO CODE, a Japanese company recognized in Japan. This will open opportunities for IT companies in Mongolia and Japan to work in this field.","start_date":"2022-09-30T00:00:00","end_date":"2023-06-29T00:00:00","sponsor_id":1811,"sponsor_name":"Эй Ай Си Монголиан Инновейшн Корпорейшн","performer_id":1812,"performer_name":"ХШУИС, ЭХИТ, Б.Гэрэлмаа","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4377,"project_code":"P2022-4377","project_name":"Монгол, англи, япон, турк хэлний  N1+P+N2 бүтцийн судалгаа - I","project_name_eng":"A study on N1+P+N2 constructions in Mongolian and English, Japanese, Turkish - I","abstract_mn":"Дэлхийн олон хэлэнд түгээмэл тохиолддог, нэг хэлнээс нөгөөд гол төлөв үгчлэн орчуулагддаг  N1+P+N2 бүтэц, болон уг бүтцийг бүрдүүлэхэд онцгой үүрэгтэйгээр оролцдог харьцаа заасан Р нэгжийн талаар судалж, хэл шинжлэлийн үүднээс тайлбар хийж, олон нийтэд таниулж, хэрэглээнд хэвшүүлэхийг зорилоо. \nАнгли, монгол хэлний Р нэгжийн зааж буй харьцаанд тулгуурлан N1+P+N2 бүтцийн анхдагч-суурь бүтэц буюу Д-бүтцийг тодорхойлсноороо онолын ач холбогдолтой бөгөөд ийнхүү онолын зөв ойлголттой болсноор энэ бүтцийг агуулгын болоод найруулгын илүү оновчтой хувилбар гарган орчуулах, цаашилбал зөв бүтцээр алгоритмчилж, цахим хэлбэрт шилжүүлэх зэрэгт тодорхой боломжийг олгосноороо уг судалгааны практик ач холбогдол оршино.\nN1+P+N2 бүтцэд хоёр нэрийг харьцаа заасан Р нэгж шууд болон дам харьцаагаар холбодог болох нь англи, монгол хэлний жишээ баримтаар батлагдсан. Өөрөөр хэлбэл, англи хэлний OF, монгол хэлний -ЫН/-ИЙН нэгж нь хоёр нэрийг гол төлөв шууд холбодог бол БУСАД гэсэн ангилалд хамруулан үзэж буй нэгж (дээрх хоёроос бусад бүх нэгжээс гадна цөөнгүй тохиолдолд дээрх хоёр нэгж) үйл үгээр дамжуулан дам харьцаагаар холбодог. Тухайлбал, монгол хэлний Хулангийн морь гэсэн жишээнд морь-ийг Хулан-д харьяалуулахаас гадна Хулангийн унаж яваа морь-ийг ч хэлж болох бол том цартай мах гэсэн жишээнд мах гэдэг нь цар гэдэг нэг юмтай бус цар дээр тавьсан мах-ны тухай өгүүлж, дам харьцаагаар холбосон байна. Харин англи хэлний the windows of skyscrapers гэсэн жишээнд windows-ыг skyscrapers-д хамаатуулж, тэнгэр баганадсан өндөр барилгуудын цонх, харин a letter in his hand  гэсэн жишээнд тийм харьцаа байхгүй тул хоёр нэр нь үйл үгээр дамжин холбогдож, эл бүтцийг гартаа барьсан захидал гэж орчуулж болно. Мөн түүнчлэн хоёр нэрийг холбож буй харьцаа заасан Р нэгж тэг хэлбэртэй (e)-тэй байх тохиолдол цөөнгүй (булчин мах, хүн ёс, human thought, a diamond necklace).  Тэгэхээр энэ бүтцийг хоёр хэлнээ орчуулахдаа бүрдүүлж буй нэгжүүдийн нь үгийн сангийн утга, үгийн сангийн өгөгдөл, тэдгээрийн хоорондын шүтэн барилдлагыг юуны түрүүнд харгалзах чухалтай. Энэ мэт үзэгдлүүд монгол хэлтэй төрөл болох япон, турк хэлэнд ч бас бий.","abstract_eng":"Among hundreds of subjects, our research team has chosen the N1+P+N2 construction commonly found in all languages, as mostly translated literally, and the relational elements “P”, as the most functional element (ambiguous and problematic) particularly in this construction, in order to give some clear explanations from a linguistic point of view and to make a translation standard of this construction.\nTheoretically, this study can define the N1+P+N2 construction, as well as their initial- structure or D-structure, based on the Universal Grammar (UG), but practically, it helps to find more correct usages and alternative versions of the N1+P+N2 construction for much better translation or interpretation in meanings and styles, and for more accurate transformation into algorithm or digital forms, etc. as some kinds of the S-structure.\nIf the “-ЫН/-ИЙН” in Mongolian and “OF” in English and denote the sister-relation in the N1+P+N2 construction with their semantically relevant relation “genitive” or “possessive”, there is no any movement in the S-structure, but their daughter-relation, the movement is allowed and then possible to uncover the null constituents in the N1+P+N2 construction in their overt and covert (e) forms. \nSince the “OTHER” elements in overt and covert (e) forms denote the daughter-relation in the verb phrase (VP) as adjuncts, the initial-structure or D-structure in the N1+P+N2 construction can keep any adjective clause which is reduced or economised and shows their S-structure in the relevant construction. So, depending on not only the daughter-relation, also semantically relevant relation of the “OTHER” elements as well as lexical meaning and lexical entities of the N1 and N2 as well as their correlations, the initial-structure or D-structure can be uncovered partially (only verb) and wholly (clause). The covert (e) forms of the elements which denote either sister-relation or daughter-relation can uncover the initial-structure or D-structure after correlating the lexical meaning of the head word.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1759,"performer_name":"Их Британи, Америк судлалын тэнхим, Ази судлалын тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3942,"project_code":"P2020-3942","project_name":"Үргэлжилсэн долгионы электрон парасоронзон резонансын туршлагын спектр шугамын анализ","project_name_eng":"Continuous wave electron paramagnetic resonance experimental spectrum line analysis","abstract_mn":"Электроны парасоронзон резонансын (ЭПР, өөрөөр, электроны спин резонанс (ЭСР)) шингээлтийн болон эсвэл цацаргалтын дохиог анх Зөвлөлтийн эрдэмтэн Е. К. Завойский 1944 онд осциллограф дээр ажигласанаас хойш өнөөдрийг хүртэл шинжлэх ухааны өргөн салбарт түүний дотор анагаах, биоанагаах, биологи, хими, физик болон инженерчлэлийн чиглэлд хэрэглэгдэх болжээ. \nЭПР нь парасоронзон төвийг илрүүлэх хосгүй чадвартай бөгөөд дээжүүд орчинд маш мэдрэмтгий байх бөгөөд ЭПР техник нь хослоогүй электроны ойролцоо молекулын бүтцэд түүнийг эвдлэхгүйгээр микро долгион нэвтрүүлэх замаар бүтцийн тухай мэдээллийг маш өндөр мэдрэх чадвартай гарган авах зориулалттай байна. \nЭПР шугам нь симметр, асимметр, хэт нарийн задралийн бүтэцтэй гэх мэт нэлээд төвөгтэй байх агаад энэ үед шугамын анализийг зөв хийх нь судалж байгаа биед гарах физик химийн нарийн, тооцоологдоогүй үзэгдлийг илрүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байдаг. ЭПР шугамын өөрчлөлт нь жишээлбэл, молекулын хөдөлгөөн, дулааны хэлбэлзэл мэтийн динамик процесстой холбоотой байдаг. \nБодисын бүтэц дэх дисторс буюу эвдрэл нь амплитудын модуляци юмуу эсвэл давтамжийн модуляцийн утга спектр шугамын өргөнөөс их болоход гардаг байна. Энэ үед спектрт хажуугийн шугамууд үүсэх ба тэдгээр нь сонгодог онолын үүднээс Блохын хувиргалтын тэгшитгэлийг ашиглан тайлбарлагддаг. Гэхдээ сонгодог онол нь энэхүү үзэгдлийг зөв дүрсэлж байгаа ч түүний цаана байгаа физик процессын гүн рүү өнгийж чаддаггүй. Жишээ нь, микро долгионы давтамжийн завсрын модуляцийн  хажуугийн шугамууд ажиглагдах үед түүний гарал үүслийг олон микродолгионы фотоны шингээлтийн юмуу цацаргалтын процессоос шалтгаалдаг болохыг Флоквитын онолоор баталсан байна.\n\nНүүрстөрөгч агуулсан материалын ЭПР спектроскопийн туршлагын судалгаанд гардаг өргөн хэрэглээний үргэлжилсэн долгионы ЭПР спектроскопийн модуляцийн эффектийг онолын болон туршлагын үүднээс тайлбарлах оролдлогыг хийх юм.","abstract_eng":"Electron paramagnetic resonance (EPR, in other words, electron spin resonance (ESR)) absorption or emission signal was first observed  by Soviet Union times scientist E. K. Zavoiski in 1944 on the oscillograph since that up to now  the method is broadly used in many fields of sciences in which medical science, biomedical and bio science, chemistry, physics and engineering. \nEPR has unique property of detecting paramagnetic centers and samples are usually very sensitive to the environmental or ambient condition. EPR technique has set up as microwave penetrates into the molecular structure in such way that it will not distort the structure, therefore molecular structural information is received with high sensitiveness.\nEPR lines are various as symmetric, asymmetric, owning hyperfine structure and etc., in determined cases line analysis should be done properly so that a detection physical, chemical hyperfine or unexpected phenomena provides its effectiveness. A change in EPR spectra for instance, associates to the dynamic processes such as molecular motion and thermal oscillations.  Distortion in matter structure is mostly arised when the amplitude modulation or frequency modulation value excess linewidth value. In such cases in the spectra it is appeared sidebands. Bloch modified equations can be used to explain the sidebands appearance. Classical theory well describes the appearance of sidebands phenomena although the results give no insights into the physical processes behind this phenomenon. As an example, using many-mode Flocquet theory it was shown that the observed  intermodulation sidebands of the microwavw frequencies are caused by absorption or emission processes of multiple micro wave photons.   \nEPR spectroscopic experimental research of carbon contained materials is conducted in the field of continuous wave electron paramagnetic resonance modulation effect in both theoretical and experimental area.","start_date":"2021-01-23T00:00:00","end_date":"2023-01-24T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4435,"project_code":"P2023-4435","project_name":"Монголын хөдөө орон нутгийн хог хаягдлыг боловсруулах, нөхөн сэргээх туршилтын үр дүнг сурталчлах (Хархорин сумын жишээн дээр)","project_name_eng":"“EXPERIMENTAL RESEARCH ON THE MANAGEMENT AND VALORIZATION  OF THE MUNICIPAL WASTE OF THE RURAL COMMUNITIES OF MONGOLIA”","abstract_mn":"Энэ бол МУИС-д ажилладаг франц хэлтэн профессоруудын хамтын ажиллагааны хүрээнд хэрэгжүүлэх гэж буй төсөл юм. Төслийн хүрээнд ЮНЕСКО-д бүртгэгдсэн Орхон аймгийн Өвөрхангайн хөндийд орших Хархорин сумын туршилтын талбайд хотын хог хаягдлыг ангилан ялгах, үнэ цэнийг тодорхойлох загвар байгууламжид хөрөнгө оруулахад тулгарч буй бэрхшээлийг шийдвэрлэх юм. Энэ нь хөрөнгө оруулалт хийх байгууламжийн үндсэн шинж чанар, хог хаягдлыг цуглуулах гол зохион байгуулалт, хотын хог хаягдлыг хэрхэн үнэлэх үндсэн чиглэлийг тодорхойлох болно. Хожим нь Монгол Улсын бусад хөдөө орон нутагт давтагдах боломжтой Хархорин суманд зохион байгуулж буй хотын хог хаягдлын менежмент, үнэлгээний үлгэр жишээ төсөлд орон нутаг, аймаг, төрийн захиргааны төв байгууллагууд арга хэмжээ авч, үр дүнтэй хөрөнгө оруулалт хийх нь үйл ажиллагаанд чиглэсэн байх ёстой.\nЗагварын төслийн олон талт ТЭЗҮ-ийг МУИС-ийн профессор судлаачид гаргах юм. Үүний зэрэгцээ “Тинк Капитал оф Монголиа” ХХК нь байгаль цаг уурын эрс тэс нөхцөлд Монгол Улсад хог хаягдлаас эрчим хүч гаргах боломжийг баталгаажуулах зорилгоор органик хог хаягдлаас биогаз/биометан туршилтын үйлдвэрлэлийг хэрэгжүүлэх юм. Төслийн эдгээр хоёр бүлгийг орон нутаг, Хархорин хотын засаг захиргаа, мөн холбогдох аймаг, төвийн удирдлагуудад эрчимтэй мэдээлнэ. Мөн оюутнууд болон шинжлэх ухааны салбарынханд Төслийн Монгол Улсын тогтвортой хөгжилд үзүүлэх эерэг нөлөөллийн талаар мэдээлэл өгнө.","abstract_eng":"This is a project that is going to be implemented within the framework of the cooperation of French-speaking professors working at NUM.\nThe Project will address the challenges of investing in a demonstration municipal waste sorting and valorization facility in the pilot area of the Kharkhorin sum situated in the UNESCO- listed Övörkhangai valley of Orkhon. It will define the key characteristics of the facility to invest in, the key organization for collecting waste to be set up and the key directions on how to valorize municipal waste including organic waste. It should be action oriented so that the local, provincial and central government bodies take action and effectively invest in this demonstration municipal waste management and valorization project in Kharkhorin sum, that can later be duplicated in other rural communities of Mongolia. \nA multidisciplinary feasibility study of the demonstration project will be undertaken by the National University of Mongolia. At the same time, Think Capital of Mongolia LLC will implement a test biogas/biomethane production from organic waste in order to validate the possibility of waste-to-energy in Mongolia despite the harsh climate conditions. These two chapters of the Project will be intensively  communicated to the local community and to the local government in Kharkhorin as well as to the relevant provincial and central authorities.  Students and the scientific community will also be briefed on the positive impact of the Project on sustainable development in Mongolia.","start_date":"2023-04-06T00:00:00","end_date":"2023-05-04T00:00:00","sponsor_id":1514,"sponsor_name":"Азийн сан","performer_id":1673,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Франкофон хамтын ажиллагааны төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4454,"project_code":"P2023-4454","project_name":"Хог хаягдлын менежмент","project_name_eng":"“EXPERIMENTAL RESEARCH ON THE MANAGEMENT AND VALORIZATION  OF THE MUNICIPAL WASTE OF THE RURAL COMMUNITIES OF MONGOLIA”","abstract_mn":"МУИС-ийн эрдэмтэн судлаачид, орон нутгийн төлөөлөгчид, хувийн компани болон олон улсын санхүүжүүлэгч байгууллага хамтран ажиллаж байгаа нь уг төслийн онцлог болно. Хог хаягдлын менежментийг ТЭЗҮ-ийг МУИС-ийн эрдэмтэд тооцож гаргах бөгөөд “Тинк Капитал оф Монголиа” ХХК нь байгаль цаг уурын эрс тэс нөхцөлд Монгол Улсад хог хаягдлаас эрчим хүч гаргах боломжийг баталгаажуулах зорилгоор органик хог хаягдлаас биогаз/биометан туршилтын үйлдвэрлэлийг мөн уг сургуулийн эрдэмтэй хамтран хэрэгжүүлэх юм. Төслийн үр дүн г Хархорин хотын засаг захиргаа, бусад орон нутаг, бодлого боловсруулагчдад танилцуулна. Мөн оюутан залуусыг судалгааны ажилд татан оролцуулж шинжлэх ухааны ололт амжилт, төслийн үр дүнгийн талаар судалгааны сэтгүүл, хэвлэл мэдээллээр байнга мэдээлэх болно.","abstract_eng":"The special feature of the project is the cooperation of NUS academics, local representatives, private companies and international funding organizations. Feasibility study of waste management will be calculated by NUS scientists, and \"Think Capital of Mongolia\" LLC will also cooperate with the scientists of the school to conduct a trial production of biogas/biomethane from organic waste in order to ensure the possibility of generating energy from waste in Mongolia under extreme climatic conditions. to implement. The results of the project will be presented to the administration of Kharkhorin city, other localities and policy makers. Also, students will be involved in research and will be regularly informed about scientific achievements and project results through research journals and media.","start_date":"2023-04-17T00:00:00","end_date":"2023-05-04T16:00:00","sponsor_id":1399,"sponsor_name":"Франц хэлтэн Их, Дээд сургуулийн Холбоо","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4455,"project_code":"P2023-4455","project_name":"Франкофон хамтын ажиллагааны төв-2023 үйл ажиллагааны төсөл","project_name_eng":"Support the Francophone Cooperation Center of the National University of Mongolia 2023","abstract_mn":"Франц хэлт Их, Дээд сургуулийн холбоонд МУИС 2013 онд гишүүн болж, 2018 онд Франкофон хамтын ажиллагааны төвийг байгуулсан. МУИС-ийн Франкофон хамтын ажиллагааны төв Ази-Номхон далайн бүсэд хамаарах бөгөөд 2021-2025 оны хооронд тус төвийг бэхжүүлэх гэрээ хоёр байгууллагын хооронд байгуулсан болно.","abstract_eng":"NUM became a member of the Association of Agence universitaire de la Francophonie in 2013, and established the Francophone Cooperation Center in 2018 at the NUM. The MU Francophone Cooperation Center belongs to the Asia-Pacific region, and an agreement to strengthen the center between 2021 and 2025 has been signed between the two institutions.","start_date":"2022-12-31T16:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1399,"sponsor_name":"Франц хэлтэн Их, Дээд сургуулийн Холбоо","performer_id":1819,"performer_name":"Европ судлалын тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4450,"project_code":"P2023-4450","project_name":"“ЗАЛУУЧУУДЫН НИЙГЭМ, УЛС ТӨРИЙН ОРОЛЦОО, НАС, СЭТГЭХҮЙ, БИЕ БЯЛДАР, ТҮҮХ СОЁЛЫН ХӨГЖЛИЙГ ТОДОРХОЙЛОХ НЬ” ШуУД-2020/24","project_name_eng":"Determination of the development of socio-political participation, age, thinking, physiological characteristics and youth","abstract_mn":"Залуучуудын улс төрийн ухамсрын тулгамдсан асуудлыг тодруулах, цаашид мэргэжлийн судлаачид, судалгааны байгууллагын анхаарлыг зүй ёсоор татаж байна. Энэ удаагийн захиалгат судалгаа нь залуучуудын улс төрийн оролцооны асуудлыг бие хүн болон нийгэмч зан сэтгэхүйтэй холбон төрийн бодлого, эрх зүйн орчин, залуучууд түүний дотор шинэ сонгогчийн зан үйлийг олон нийтийн санаа бодолд тулгуурлан нарийвчлан судлахыг зорилго болгож байна. Судалгааны ажил нь хүн амын гуравны нэгийг хамарсан “залуучууд” хэмээх нийгмийн томоохон бүлгийн улс төр, нийгмийн идэвхи, оролцоо,  зан үйлийн асуудлыг хөндсөнөөрөө онцлог юм. Энэхүү сэдвийг судлах хэрэгцээ шаардлагыг төсөл боловсруулагчид дараах хэдэн шалгуур үзүүлэлт дээр үндэслэн тайлбарласан болно.","abstract_eng":"Clarifying the problems of the political consciousness of young people and attracting the attention of professional researchers and research organizations. The purpose of this commissioned study is to examine the political participation of young people in relation to individual and social attitudes, state policy, legal environment, young people, including new voter behavior, based on public opinion. The research work is unique in that it addresses the issues of political and social activism, participation and behavior of a large social group called \"youth\", which covers one third of the population.","start_date":"2020-09-30T00:00:00","end_date":"2022-11-30T16:00:00","sponsor_id":1434,"sponsor_name":"Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам","performer_id":177,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Нийгмийн ухааны сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4309,"project_code":"P2022-4309","project_name":"Хүний хөгжлийн сэтгэл зүйн судалгаа","project_name_eng":"Psychological study of human development","abstract_mn":"Насанд хүрэгчдийн насны үечлэл, хөгжлийн онцлогийг тодруулан судлах нь өнөөгийн Монголын нийгэмд нэн тэргүүний шаардлагатай болоод байна. Монгол хүний онцлогоор өнөөгийн нийгэмд насанд хүрэгчдийн хөгжлийн онцлог хэрхэн илэрч, тодорхой насны үеүдэд сэтгэл зүйн хямрал хэрхэн явагдаж буйг судлах нь нийгэмд үүсээд буй олон төрлийн уур бухимдал, стрессийн нэг шалтгааныг тодруулах давуу талтай. \nМонгол улсад насанд хүрсэн хүмүүсийн дотор стресс, уур бухимдалд өртсөн хүн нилээдгүй байна. Тэдгээрийн учир шалтгааныг тодруулахад насны үечлэлтэй холбоотой сэтгэл зүйн хямрал ихээхэн нөлөөлдөг болохыг судлаачид дурдсан байна. \nУг төслийн хүрээнд насанд хүрсэн хүний хөгжлийн сэтгэл зүйн онцлог, насны үечлэлтэй холбоотой хямралын хүчин зүйлийг тодруулахыг зорьсон бөгөөд суурь судалгааны үр дүнд насанд хүрсэн монгол хүний хөгжлийн сэтгэл зүйн үзүүлэлтийг багтаасан нэг сэдэвт бүтээл, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, судалгааны тайлан хэвлэх юм. Энэ нь Монгол хүний хөгжил, сэтгэл судлал, боловсрол судлалын чиглэлээр судалгаа хийх судлаачдын судалгааны суурь мэдээлэл болох давуу талтай. Суурь судалгааны үр дүнд гаргах бүтээгдэхүүнүүд хэрэглэгчдийн шаардлага хэрэгцээг хангасан бодит судалгаанд үндэслэсэн үнэ цэнэ бүхий мэдээлэл болж чадна гэдэгт итгэлтэй байна. \n\tНасанд хүрсэн Монгол хүний Хөгжлийн сэтгэл зүйн үзэгдэл, насны хямралын үл явцын бүтэц тогтолцоо, түгээмэл холбоо харилцааны талаар шинэ мэдлэг, үзэл баримтлал, зүй тогтлыг тодруулах зорилготой. Энэхүү зорилгынхоо хүрээнд: \n-\tНасанд хүрсэн хүний хөгжлийн сэтгэл зүйн суурь судалгаа хийх, \n-\tСудалгааны үр дүнд тулгуурлан хэлэлцүүлэг, эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулах, \n-\tМэргэжлийн сэтгэл зүйч, эрдэмтэдээр судалгааны үр дүнд дүгнэлт гаргуулж, шинжилгээ хийлгэх юм.","abstract_eng":"Clarifying the age and developmental characteristics of adults has become a priority in today's Mongolian society.\nThe study of how the characteristics of Mongolian adult development are reflected in today's society and how psychological crises occur at certain ages has the advantage of identifying one of the causes of various types of anger and stress in society.\nMany adults in Mongolia suffer from stress and anger. Researchers have found that age-related depression is a major factor in determining their cause.\nThe project aims to identify the psychological characteristics of adult development and crisis factors related to age, and as a result of the basic research, a monograph, research article and research report will be published, including psychological indicators of adult Mongolian development.\nThis has the advantage of being the basis for research by Mongolian researchers in the fields of human development, psychology, and education. We believe that the products of the baseline study can be valuable information based on real research that meets the needs of consumers.\nThe aim is to clarify new knowledge, concepts and patterns about the psychological phenomena of adult Mongolian development, the structure and structure of the age crisis process, and common communication. For this purpose:\n- Basic research on adult developmental psychology,\n- Organize discussions and scientific conferences based on the research results,\n- Professional psychologists and scientists will make conclusions and analyze the results of the research.","start_date":"2022-08-31T00:00:00","end_date":"2024-12-29T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1711,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Монголын сэтгэл зүйч оюутан залуучуудын Анима клуб","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":28,"research_field":"Сэтгэл судал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4443,"project_code":"P2023-4443","project_name":"\"Монгол хэл бичиг, найруулга зүй\" сурах бичиг зохиох","project_name_eng":"\"Монгол хэл бичиг, найруулга зүй\" сурах бичиг зохиох","abstract_mn":"Монгол Улсын Засгийн газраас явуулж буй “Боловсролын чанарын шинэчлэлийн бодлого 2012-2016”-ын хүрээнд БСШУ-ны сайдын 2014 оны 06 сарын 27-ны өдрийн “Хичээлийн жагсаалт батлах тухай” А/285 тоот тушаалаар “Бакалаврын хөтөлбөрийн сургалтын төлөвлөгөөний ерөнхий суурь чиглэлд заавал судлах хичээлийн жагсаалт”-ыг шинэчлэн баталсан бөгөөд уг жагсаалтад Монгол хэл бичиг, найруулга зүй (яриа, бичгийн ур чадвар) (3 б.ц) хичээл орсон болно. \n“Монгол хэл бичиг, найруулга зүй” хичээлийн хөтөлбөрийг 2015 оны 1 сард санал дэвшүүлэн батлуулж 7 дахь жилдээ зааж байна. Энэ хичээлийг 2019-2020 онд 389 оюутан, 2020-2021 онд 567 оюутан буюу сүүлийн 2 жилд нийт 956 оюутан сонгон судалсан байна. Гэвч уг хичээлд зориулсан үндсэн сурах бичиг байхгүй, мөн МУИС-аас ерөнхий суурийн хичээлүүдийг сурах бичигтэй болгоход онцгойлон анхаарч байгаа тул хичээлийн зорилгод нийцсэн сурах бичиг зохиох шаардлагатай байна.","abstract_eng":"Монгол Улсын Засгийн газраас явуулж буй “Боловсролын чанарын шинэчлэлийн бодлого 2012-2016”-ын хүрээнд БСШУ-ны сайдын 2014 оны 06 сарын 27-ны өдрийн “Хичээлийн жагсаалт батлах тухай” А/285 тоот тушаалаар “Бакалаврын хөтөлбөрийн сургалтын төлөвлөгөөний ерөнхий суурь чиглэлд заавал судлах хичээлийн жагсаалт”-ыг шинэчлэн баталсан бөгөөд уг жагсаалтад Монгол хэл бичиг, найруулга зүй (яриа, бичгийн ур чадвар) (3 б.ц) хичээл орсон болно. \n“Монгол хэл бичиг, найруулга зүй” хичээлийн хөтөлбөрийг 2015 оны 1 сард санал дэвшүүлэн батлуулж 7 дахь жилдээ зааж байна. Энэ хичээлийг 2019-2020 онд 389 оюутан, 2020-2021 онд 567 оюутан буюу сүүлийн 2 жилд нийт 956 оюутан сонгон судалсан байна. Гэвч уг хичээлд зориулсан үндсэн сурах бичиг байхгүй, мөн МУИС-аас ерөнхий суурийн хичээлүүдийг сурах бичигтэй болгоход онцгойлон анхаарч байгаа тул хичээлийн зорилгод нийцсэн сурах бичиг зохиох шаардлагатай байна.","start_date":"2022-05-17T00:00:00","end_date":"2024-05-17T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4244,"project_code":"P2022-4244","project_name":"Архангай аймгийн адууны тамганы дүрсийн сан үүсгэх","project_name_eng":"Create a database of horse stamps in Arkhangai aimag","abstract_mn":"Монгол судлалын хүрээнд Архангай аймгийн 13 сумын малчдын адууны тамганы дүрсийн өгөгдлийн цахим сан үүсгэх зорилгоор угсаатан зүйн судалгаа хийх, судалгааны сан бүрдүүлэх сан түшиглэн дүрс танилтын судалгааны ажил хийх зорилготой.","abstract_eng":"Within the framework of Mongol studies, the aim is to conduct an ethnographic survey in order to create an electronic database of horse seal images of herders in 13 soums of Arkhangai aimag, and to conduct image identification research based on the survey database.","start_date":"2022-04-12T00:00:00","end_date":"2023-06-03T16:00:00","sponsor_id":1657,"sponsor_name":"Тоон урлаг","performer_id":1615,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4243,"project_code":"P2022-4243","project_name":"Хууль тогтоомж болон захиргааны хэм хэмжээний актын системчлэл арга зүй, тогтолцоо болон эрх зүйн актыг ангилагчийг шинэчлэн батлах төсөл 1 үе шат","project_name_eng":"Хууль тогтоомж болон захиргааны хэм хэмжээний актын системчлэл арга зүй, тогтолцоо болон эрх зүйн актыг ангилагчийг шинэчлэн батлах","abstract_mn":"Хууль зүйн үндэсний хүрээлэн нь  \"Хууль тогтоомж болон захиргааны хэм хэмжээний актын системчлэл арга зүй, тогтолцоо болон эрх зүйн актыг ангилагчийг шинэчлэн батлах\", ажил хийж  гүйцэтгэх зөвлөх үйлчилгээг хэрэгжүүлэх зөвлөхийг сонгон шалгаруулсан. Энэ ажлын хүрээнд  холбогдох судалгааг хийх хэрэгцээ шаардлага бий болсон.","abstract_eng":"The National Institute of Law has selected a consultant to implement the “Systematization Methodology, System and Classification of Legal Acts of Legislation and Administrative Norms”.Хууль зүйн үндэсний хүрээлэнгээс “Хууль тогтоомж, захиргааны хэм хэмжээний актыг системчлэх арга зүй, тогтолцоо, ангилал”-ыг хэрэгжүүлэх зөвлөхийг сонгон шалгаруулжээ.","start_date":"2022-03-31T00:00:00","end_date":"2022-06-30T00:00:00","sponsor_id":1527,"sponsor_name":"Хууль зүйн Үндэсний Хүрээлэн","performer_id":1530,"performer_name":"Монгол Улсын их сургууль, Хууль зүйн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4409,"project_code":"P2022-4409","project_name":"Монгол Улсын Их Хурлын веб сайтын системийн үйл ажиллагаа, бүрэн бүтэн байдалд аудит хийх","project_name_eng":"Audit to the Mongolian Parliament's Website System Operational Functionality and Integrity","abstract_mn":"Үнэлгээ нь УИХ-ын Тамгын газарт ашиглагдаж буй систем, цахим платформд аудитын хяналтыг хийж, системийн нарийвчилсан үнэлгээгээр дамжуулан аливаа доголдол, модулиудын давхцалыг илрүүлэх, нэгтгэх боломжийг шалгах зорилготой. Энэхүү аудитын хяналтын үр дүнд парламентын цахим платформ, мэдээллийн системүүдийн ерөнхий үйл ажиллагаа, үр ашгийг сайжруулах, асуудлыг илрүүлж арилгах зөвлөмжийг гаргах юм.","abstract_eng":"The purpose of this assignment is to audit the existing platforms and through this thorough assessment of the systems and to identify any dysfunctionality, overlapping of modules, and assess the potential for integration. This review should result in recommendations to eradicate any problems and improve the overall functioning and efficiency of parliament’s online platforms.","start_date":"2022-08-08T00:00:00","end_date":"2022-10-19T16:00:00","sponsor_id":1514,"sponsor_name":"Азийн сан","performer_id":1622,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Мэдээлэл, компьютерийн ухааны тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4468,"project_code":"P2023-4468","project_name":"Монгол Улс дахь парламентын тогтолцоог бэхжүүлэх нь","project_name_eng":"Strengthening the Parliamentary System in Mongolia","abstract_mn":"Энэ төслийн хүрээнд Монгол Улс парламент нэг танхимт эсхүл хоёр танхимт байх эсэх; УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэх эсэх; Ерөнхийлөгчийг УИХ-аас сонгодог болох эсэх; Сонгуулийн холимог тогтолцоог Үндсэн хуульд заах эсэх; Сонгуулийн эрх бүхий иргэдийн нэг хувиас доошгүй тооны иргэн эвлэлдэн нэгдэж нам байгуулах заалтыг Үндсэн хуулиас хасах эсэх асуудал зэрэг сэдвээр судалгаа хийсэн.","abstract_eng":"The project researches the topics such as the unicameral parliament, the number of the members of the parliament, the election of the president, the mixed/parallel election system, the minimum number of citizens to form a political party and the constitutional court in Mongolia.","start_date":"2022-04-12T00:00:00","end_date":"2022-07-06T00:00:00","sponsor_id":1839,"sponsor_name":"Богд судалгааны хүрээлэн","performer_id":1832,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4476,"project_code":"P2023-4476","project_name":"Хүний эрхийг хангах үндэсний хөтөлбөр боловсруулах","project_name_eng":"Drafting the National Action Plan For Human Rights","abstract_mn":"Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар, Хүний эрхийг хангах Үндэсний хорооны Ажлын албаны захиалгаар Монгол Улсын Их Сургуулийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээлэн нь \"Хүний эрхийг хангах үндэсний хөтөлбөр боловсруулах\" ажлыг хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"The Constitutional Law Institute, the National University of Mongolia plan to draft the National Action Plan For Human Rights in cooperation with the National Committee for Human Rights and the Cabinet Secretariat of the Government of Mongolia.","start_date":"2022-09-30T16:00:00","end_date":"2022-12-19T16:00:00","sponsor_id":1846,"sponsor_name":"Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар","performer_id":1831,"performer_name":"МУИС-ийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4470,"project_code":"P2023-4470","project_name":"Жагсаал, цуглаан хийх журмын тухай хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаварын үнэлгээ","project_name_eng":"Assessment of Performance of the Law on Peaceful Assembly","abstract_mn":"Энэ судалгаагаар Жагсаал цуглаан хийх журмын тухай хууль батлагдсанаас хойш 2022 оны 4 сар хүртэлх хугацааны хэрэгжилтийн үр дагаврыг үнэлэхдээ дараах зохицуулалтуудыг асуудал тус бүрээр харьцуулан судална: Жагсаал болон цуглааны нэр томьёоны тодорхойлолт; Жагсаал, цуглааны хэлбэр: зэрэгцээ, сөрсөн, давталттай, аяндаа үүссэн цуглаан; Жагсаал, цуглаан хийх мэдэгдэл, зөвшөөрлийн үр нөлөө; Жагсаал, цуглааны үе дэх өлсгөлөн; Нийгмийн дэг журмыг хангуулах асуудал; Хориглох газар, байршил, хугацаа; Жагсаал, цуглааныг албадан тараах.","abstract_eng":"This project researches the following topics: the definition of assembly, the forms of assembly, spontaneous assembly, the permission to organize an assembly, the public order, the prohibition and the dissolution of a peaceful assembly.","start_date":"2022-04-18T00:00:00","end_date":"2022-05-08T00:00:00","sponsor_id":1841,"sponsor_name":"Хууль зүй, дотоод хэргийн яам","performer_id":1832,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4474,"project_code":"P2023-4474","project_name":"Барилгын гадаргуугийн сэвийн дүрсийн сан үүсгэх","project_name_eng":"Collect image dataset of building surface defect","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь барилга, байгууламжийн гадаргуугийн сэвийн дүрсийн сан үүсгэх юм. Үүний дараагаар уг санг ашиглан компьютер харааны аргаар сэвийг ангилан таних ба үр дүнг сэтгүүлийн өгүүлэл болгон тооцуулна.","abstract_eng":"This project aims to create a dataset of surface damage images of buildings and structures. After that, the dataset is used to classify the defects by computer vision, and the results are calculated into journal articles.","start_date":"2023-05-08T00:00:00","end_date":"2024-03-31T16:00:00","sponsor_id":1657,"sponsor_name":"Тоон урлаг","performer_id":1320,"performer_name":"МУИС ХШУИС","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4423,"project_code":"P2023-4423","project_name":"Уур амьсгалын өөрчлөлт ба хүний үйл ажиллагааны нөлөөн доор оршиж байгаа Монгол орны усны нөөц болон хүрээлэн буй орчинд газар тариалан, мал аж ахуйн хөгжлийн үзүүлэх нөлөө","project_name_eng":"“Impact of agriculture and livestock development on water resources and  environment under climate change and human influence in Mongolia”","abstract_mn":"Эх газрын гүнд орших Монгол улс нь Хятад улстай гүнзгий түүхэн харилцаатай явж ирсэн юм. Хөдөө аж ахуйн салбарт Монгол нь Хятад улстай харьцуулахад нэн ялгаатай бэлчээрийн мал аж ахуй зонхилсон хэдий ч өөр хоорондоо харилцан холбоотой явж ирсэн байдаг. Бэлчээрийн мал аж ахуй бол Монголын нийгэм, эдийн засгийн чухал эх үүсвэрийн нэг. Сүүлийн жилүүдэд газар тариалан, мал аж ахуй улам бүр хурдан хөгжихийн хэрээр усны нөөцийн асуудлыг улам бүр хурцаар гарган тавих үндэслэл болж байна. Мөн Монгол улс нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас бий болсон дулаарал болон хуурайшилтын үйл явцад давхар нэрвэгдэх болсон нь усны нөөц хурдан багасах, газрын доройтол болон цөлжилтийн үйл явцыг эрчимжүүлэх болсон юм. Нөгөөтээгүүр энэхүү үйл явц нь БНХАУ-ын хойд хэсэгт ч мөн нөлөөлөх болсон юм.\nЭнэхүү төслийн гол зорилго нь хүрээлэн буй орчны экологийн асуудлууд, усны нөөцийн судалгааг Монгол-Хятадын судлаачид хамтран хэрэгжүүлэх; Монгол улсын хөдөө аж ахуйн хөгжилд шинжлэх ухаанд суурилсан санал боловсруулах; усны нөөц болон хүрээлэн буй байгаль орчныг хамгаалах; газар тариалан, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн салбарт Хятад-Монгол хоёр улсад харилцан ашигтай байх загвар боловсруулах түүнчлэн хоёр орны хил залгаа нутгуудын экологийн аюулгүй байдлыг бататгах юм.\nОрчин үеийн шинжлэх ухааны тэргүүлэх чиглэл болсон сансар судлалын үр ололт зайнаас тандан судлах арга зүйг ашиглан Монгол орны газрын бүрхэвч, ургамалжилтын сүүлийн 30 жилийн мэдээллийг боловсруулах; Монгол улсын уур амьсгал, усны нөөц нийгэм-эдийн засгийн өгөгдлийг нэгтгэн дүгнэх; Монгол орны хэмжээнд малын бэлчээрийн даац болон усны нөөцийн эмзэг бүс нутгуудыг тодорхойлох; Монгол орны хэмжээнд малын бэлчээрийн даац болон усны нөөцөд нөлөөлж байгаа уур амьсгалын өөрчлөлтийн болон хүний хүчин зүйлийн нөлөөг ялган тодорхойлох юм.\nТөслийн хүрээнд дараах шинжлэх ухааны асуудлыг авч судална: Газар ашиглалт/газрын бүрхэвчийн өөрчлөлтөд нөлөөлөх байгалийн болон хүний хүчин зүйлийн нөлөө; Монгол орны усны нөөц болон хээрийн экосистемийн өөрчлөлтөд нөлөөлөх дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт болон хүний хүчин зүйлийн хоорондын харилцааг илрүүлэх;  усны нөөц болон экологийн нөхцөл байдал нь газар тариалан болон мал аж ахуйн хөгжилд ямар зам, механизмаар нөлөөлж байгааг илрүүлэх;  газар тариалан, мал аж ахуйд хэрэглэж ирсэн усны нөөцийн өөрчлөлтийн механизмыг болоод эдгээрийн хоорондын харилцааг судална.","abstract_eng":"Mongolia is located deep in the hinterland of Asia and Europe and has deep historical ties with China. Mongolia has good differences, complementarity, and interdependence in agricultural trade. Livestock farming is a traditional industry in Mongolia. The rapid development of the agricultural and livestock industry in recent years has led to a serious waste of water resources. In addition, Mongolia is affected by the warm dryness caused by climate change, which has led to rapid shrinkage of water bodies, degradation of pastures, and desertification, the further deterioration of which may aggravate the ecological security of northern China, especially the Beijing-Tianjin-Hebei metropolitan area.\nThe project aims to cooperate with Mongolia on water resources and ecological environment issues, provide scientific guidance for Mongolian agricultural development, water resources and environmental protection, develop a mutually beneficial and win-win model of Sino-Mongolian agriculture and livestock industry, and ensure ecological security in northern China.\nKey Technologies: To use remote sensing technology to obtain land cover and vegetation in Mongolia in the last 30 years; to collect meteorological and hydrological data and socio-economic statistics in Mongolia; to determine the sensitive areas of Mongolia in terms of changes in water resources and land carrying capacity of livestock; to distinguish the impact of climate change and human activities on water resources and livestock carrying capacity of Mongolia. \nScientific Objectives: To reveal the influence of natural and anthropogenic factors on land use/cover change; to clarify the quantitative relationship between global climate change, human activities and changes in grasslands and water areas in Mongolia; to clarify the influence on water resources and ecological environment during the development of agriculture and animal husbandry in Mongolia, to grasp the law of development of agriculture and animal husbandry in Mongolia, and to predict its development trend; to reveal the evolution mechanism of runoff and groundwater and the interaction between them; to reveal the evolution mechanism of water use changes in agriculture and animal husbandry and the interaction between them.","start_date":"2023-01-02T00:00:00","end_date":"2024-12-10T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1239,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4464,"project_code":"P2023-4464","project_name":"Бутархай эрэмбийн диффуз-долгионы дифференциал тэгшитгэл ба шугаман операторын тоон мужийн судалгаа","project_name_eng":"A study of fractional diffusion-wave differential equations and numerical domain of linear operators","abstract_mn":"Байгаль, нийгмийн юмс үзэгдлийн математик загварын олонх нь тухайн уламжлалт\nдифференциал тэгшитгэлээр илэрхийлэгддэг бөгөөд энэ чиглэлийн судалгаа нь математикийн\nонолын шинэ мэдлэгийг бий болгохын зэрэгцээ орчлон ертөнцийн физик чанарыг ойлгоход\nтус болдог. Тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэлүүдийг судлахад онолын болон\nтооцон бодох аргууд, мөн тэдгээрийг хослон ашиглаж болдог. Эдгээр аргууд дундаас сүүлийн\nжилүүдэд Норвегийн математикч С. Лигийн үндэслэсэн Ли бүлгийн алгебрийн аргуудыг\nөргөнөөр ашиглах болсон билээ. Дифференциал тэгшитгэлийг судлах Ли-гийн онол нь ердийн\nдифференциал тэгшитгэлийг интегралчлах (ядаж л эрэмбийг бууруулах) процедурын онолын\nүндэслэл нь болоод зогсохгүй анхны болон захын бодлогуудын инвариант шийдийг\nтодорхойлох, системийн хадгалагдах хуулиудыг олох, хувиргалтаар эквивалент байх өөр\nхоорондоо ялгаатай тэгшитгэлүүдийн хамаарлыг тогтоох зэрэг олон төрлийн судалгааг Ли-\nгийн бүлгийн онолыг ашиглан д хийж болдог. Гэсэн хэдий ч Ли-гийн онолыг дифференциал\nтэгшитгэлийн судалгаанд ашиглахад маш их тооцоолол хийх шаардлагатай болдог бөгөөд\nтухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэлүүдийн системийн симметрийг хайх зарим\nтохиолдолд ганц шийдийг олохын тулд олон арван тэгшитгэлээс тогтох системийг бодох\nхүндрэл гарах нь бий. Эдгээр хүндрэлийг бид Maple, Mathematica гэх мэт бизнесийн болон\nнээлттэй эхийн программ хангамжийн тусламжтайгаар бүрэн даван туулж чадах юм.\nТовчхондоо дифференциал тэгшитгэлийн симметр анализынЛи-гийн онолын үндсэн санаа нь\nдифференциал тэгшитгэл инвариант байх хамаарах болон үл хамаарах хувьсагчийн\nхувиргалтыг олох явдал бөгөөд Ли бүлгийн онолыг ашиглан тухайн уламжлалт дифференциал\nтэгшитгэлийн симметр хураагдал, инвариант шийдүүд, локал биш симметр улмаар\nхадгалалтын хуулиудыг олж тогтоож болдог. Мөн Лигийн үндсэн онолыг дифференциал\nзааглалтын арга, ойролцоо симметр олох арга, өргөтгөсөн/ерөнхий симметр олох арга,\nэквивалентхувиргалтууд олох арга зэрэг судалгаанд үндэс болгон ашиглах боломжтой юм.\nМөн энэ төсөлд Гильберт огторгуй дээрх аливаа зааглагдсан шугаман операторын тоон мужийн\nбитүүрэл нь энэ операторын спектрээ агуулдаг тул тоон муж нь операторын онолын\nчиглэлээр судалгаа эрдэмтдийн гол судлагдахуунуудын нэг байсаар ирсэн. Иймд шилжилт операторын\nтоон муж сэдэв нь орчин үед эрчимтэй судлагдаж байгаа салбар учир судлах хэрэгцээ, шаардлага гарч\nбайна","abstract_eng":"Many of the mathematical models of natural and social phenomena are represented by differential equations, and research in this area helps to understand the physical properties of the universe while creating new knowledge of mathematical theory. Theoretical and computational methods, as well as a combination of them, can be used to study traditional differential equations. Among these methods, in recent years, Lie group algebra methods have became widely used. Using Lie's theory, we can study not only the theoretical basis of the procedure of integration (at least order reduction) of ordinary differential equations, but also the determination of invariant solutions of initial and boundary value problems, finding conservation laws of the system, and establishing the relationship between differential equations that are equivalent by transformation. The digital domain closure of any finite linear operator on Hilbert space contains its spectrum, so the digital domain is an operator theory. Therefore, the subject of the numerical framework of the transition operator is a field that is intensively researched today, so there is a need and demand for research.","start_date":"2022-03-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4447,"project_code":"P2023-4447","project_name":"Хээрийн бэлчээрийн ургамлын бүлгийн янз бүрийн бэлчээрийн тогтолцоонд үзүүлэх нөлөөний механизмыг судлах нь","project_name_eng":"Investigating the mechanisms of effects of grassland plant groups on different grazing systems","abstract_mn":"Бэлчээрийн малын идээшлэх зан үйл, ялангуяа өдөр бүр сайн дурын үндсэн дээр тэжээл авах нь бэлчээрийн тогтвортой ашиглалт, менежментэд чухал ач холбогдолтой. Энэхүү судалгаа нь Монгол орны  бэлчээрийн бүс нутагт бэлчээрийн ургамалд малын идэмж, идээшлэх үйл ажиллагааны нөлөөллийг тоон байдлаар үнэлж, бэлчээрийг зохистой ашиглах үндсэн мэдээллээр хангах зорилготой юм. Суурин талбайд бэлчээрийн  3 ажиглалтын цэг байгуулж, малыг уяж бэлчээх туршилт (олсны урт 6 м) хийсэн. Бэлчээрийн судалгааны талбай тус бүрийн дотор (дөрвөн квадрат) болон гадна талд (таван квадрат) 1х1 м хэмжээтэй квадратуудыг байгуулсан. Өөрөөр хэлбэл талбай тус бүрийн дотор (дөрвөн квадрат) болон гадна талд (таван квадрат) 1 м х 1 м хэмжээтэй квадратуудыг суурилуулсан. Ургамлын төрөл зүйл тодорхойлох, ургамлын өндөр, ургамал бүрхэвч, хөрсний хатуулгийг хэмжсэн. Мал (хонь)  уяж бэлчээх туршилт эхэлснээс хойш удалгүй зөнгөөрөө сонгож, амт сайтай (идэмж өндөр) ургамлаар идээшилдэг болох нь тогтоогдсон. 5 хоногийн хугацаанд бэлчээр ашиглалтын эрчим нэмэгдэж, өндөр амтлаг ургамлыг хонь идсэний улмаас ургамлын өндөр, газар дээрх биомасс багассан боловч ургамлын бүрэлдхүүн өөрчлөгдөөгүй хэвээр байсан. Шанноны олон янз байдлын индексийн үнэлгээ дөрөв дэх өдөр 1.97-оос 1.60 болж буурч, ургамлын бүрхэвч ойролцоогоор 80%-иас 10% бага болж буурчээ. Газар дээрх биомассын хувьд ердөө 15%  (54% -аас) нь үлдсэн. Salsola collina Pall зэрэг бут сөөг болон Caragana microphylla Pall  сөөгийг бараг идээгүй бол өндөр идэмжтэй ургамал, тухайлбал Agropyron cristatum талбайн зөвхөн 15%-ийн биомасс үлдсэн байна. Хөрсний хатуулаг А, Б талбайд тус бүр 1.25 мм, 0.25 мм-ээр нэмэгдэж, С талбайд 0.63 мм-ээр буурсан байна. Энэ нь өнгөн хөрс эвдэрсэн болохыг харуулж байна. .","abstract_eng":"Understanding the ingestive behavior and daily voluntary intake of grazing livestock is important for sustainable land use and management of pasturelands. This study aimed to quantitatively evaluate the impact of livestock ingestive behaviour on pasture vegetation in the sedentary grazing area of Mongolia and to provide basic data for the sustainable use of pastureland. Three sites were set up and established in athe sedentary grazing area, where tethering grazing experiments (hemp rope length of 6 m) were conducted. Quadrats of 1 × 1 m were established inside (four quadrats) and outside (five quadrats) each site the vegetation survey, and quadrats of 1 m x 1 m were set up inside (four quadrats) and outside (five quadrats) each site, where and plant species identification, plant height, vegetation cover, and soil hardness were evaluated measured. It was found that the livestock (sheep) instinctively selected and fed on high-  palatability plants soon instantaneously after the start of the tethering grazing experiment. The increased grazing intensity over the 5-days period and the grazing of high high-palatability of plants by sheep had resulted in a decrease decreased of plant height and aboveground biomass, however, the botanical composition remained unchanged. The Shannon diversity index value of the Shannon Diversity Index was reduced from 1.97 to 1.60 on day four4, and the vegetation cover decreased reduce from nearly approximately 80% to ˂less than 10%. For aboveground biomass, there was only 15%– to 54% remained. Shrubs such as Salsola collina Pall. and Caragana microphylla Pall. shrubs, which had a low aboveground biomass from the start, were barely grazed, whereas while Agropyron cristatum L,plants with high palatability, such as Agropyron cristatum wereas left with only 15% biomass. The soil hardness increased by 1.25 mm and 0.25 mm at sites A and B, respectively, and decreased by 0.63 mm at site C. This indicated that the topsoil was destroyed and the soil was locally bare soil was locally bare, and the topsoil was destroyed.","start_date":"2023-04-27T16:00:00","end_date":"2023-12-27T16:00:00","sponsor_id":1815,"sponsor_name":"ӨМӨЗО-ны Санхүү эдийн засгийн их сургууль","performer_id":1765,"performer_name":"Газар төлөвлөлт зураглалын судалгааны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4485,"project_code":"P2023-4485","project_name":"Монголын тэгш өндөрлөгийн тал хээрийн бэлчээрийн экосистемийн биологийн төрөл зүйл, үйл ажиллагаанд газар ашиглалтын нөлөөг илрүүлэх нь","project_name_eng":"Trans-boundary research on land-use effects on biodiversity and ecosystem functioning in the steppes of the Mongolian Plateau","abstract_mn":"Монголын тэгш өндөрлөгийн тал хээр нь Монгол (МГ) болон БНХАУ-ын ӨМӨЗО (ӨМ)-ын газар нутгийн ихээхэн хэсгийг эзэлдэг. Эдгээр тал хээрийн экосистем нь зүйлийн бүрдэл, биологийн олон янз байдал, уур амьсгалын хувьд ижил төстэй боловч газар ашиглалтын хувьд улам бүр өөр болсоор байгаа (МГ тал хээрт уламжлалт нүүдлийн бэлчээрийн мал аж ахуй байгаа бол ӨМ-т суурин хэлбэрийн мал аж ахуй руу бараг бүрэн шилжсэн). Харин хоюуланд нь малын тоо хэт нэмэгдэх, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрчимтэй явагдаж байгаа бөгөөд эдгээр нь МГ болон ӨМ-ийн аль алинд нь тал хээрийн экосистемийг доройтолд хүргэж байна. Эдгээрийн тал хээрийн экосистемийн биологийн олон янз байдал, экосистемийн үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөөллийн талаар олон тооны судалгааг хийгдсэн ч дийлэнх хувийг MG эсвэл ӨM-ийн аль нэгнийх нэг газарт хийсэн байдаг. Нүүдэлчин (МГ) болон суурин (ӨМ) мал аж ахуйн тал хээрийн экосистемд үзүүлэх үр дагаврыг нэг ижил арга зүйгээр харьцуулан судалсан судалгаа дутмаг байна. Тиймээс бид бэлчээрийн янз бүрийн эрчимтэй газар (бэлчээрлэлтийн градиент дагуу) болон ялгаатай газар ашиглалтын системүүдийн тал хээрийн экосистемийн биологийн олон янз байдал, экосистемийн үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөөг судлахыг зорьж байна. MG болон ӨM-д хийгдсэн олон тооны судалгааны бүтээлүүдэд үндэслэн үндсэн хоёр асуудлыг авч үзнэ: (1) Ургамлын функциональ шинж тэмдгүүд болон газар доорх бүтэц, хөрсний биологи, жижиг хөхтөн амьтад зэрэг экосистемийн гол хувьсагчууд ялгаатай бэлчээрлэлтийн эрчмүүдэд хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлж байна вэ? (2) Уур амьсгал, биологийн олон янз байдлын хувьд харьцангуй төстэй өргөн уудам экосистем дэх суурин болон нүүдлийн бэлчээрийн мал аж ахуй нь эдгээр хувьсагчуудад хэрхэн нөлөөлөх, мөн эдгээрийн өөрчлөлт нь тухайн экосистемүүдийн үйлчилгээнд ямар нөлөө үзүүлж байна вэ?. Бидний судалгаа нь биологийн олон янз байдал, экосистемийн үйл ажиллагаа, экосистемийн үйлчилгээний хоорондын механик харилцааны талаархи ойлголтыг өгч, бэлчээрийн хамгаалал, менежментийн шинжлэх ухааны үндэслэлийг бий болгоно.","abstract_eng":"The steppes on the Mongolian Plateau cover a large portion of the terrestrial surface of Mongolia (MG) and the Inner Mongolia Autonomous Region of China (IM). These steppe ecosystems are similar in species composition and biodiversity and climate, yet under divergent land use systems (nomadic grazing on public grassland in MG versus sedentary grazing in fenced paddocks in IM). The increase in livestock grazing intensity, interacting with climate constraints, has induced steppe degradation both in MG and IM, which triggered a large amount of studies on the effects of grazing on biodiversity and ecosystem functioning. However, the vast majority of these studies have been done in either MG or IM, and mostly on a single site. The studies on the effects of grazing intensity under the nomadic (MG) versus sedentary (IM) grazing systems are lacking. We thus propose to study the grazing effects of\nsteppe ecosystems by comparing the biodiversity and ecosystem conditions at the site of different grazing intensities (i.e., along grazing gradients) and across land use systems, using multidisciplinary field study approach and applying a common design across the interstate boundary. Based on extensive own and published preliminary work in MG and IM, we propose to address two overarching themes: (1) Do key ecosystem variables including plant functional traits and subterranean structures, soil biology and small mammals react in congruence to differences in grazing intensity, does overgrazing result in disruption of patterns? (2) How do\nthese variables reflect the globally unique contrast between sedentary vs. mobile land use systems in a vast ecosystem that is relatively similar both in terms of climate and biodiversity, and what are the implication for ecosystem service of these changes in ecosystem variables. Our study will provide insights into the mechanistic relations among biodiversity, ecosystem functioning and ecosystem services, and provide scientific basis for grassland conservation and management.","start_date":"2023-05-09T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4469,"project_code":"P2023-4469","project_name":"МУИС-ийн Эрдэм Шинжилгээний Сэтгүүлийн систем","project_name_eng":"Academic Journal System of National University of Mongolia","abstract_mn":"МУИС-ийн эрдэм шинжилгээний сэтгүүлийн үйл ажиллагааг жигдрүүлэх, системд бүртгэлгүй сэтгүүлүүдийг системд оруулахад дэмжлэг үзүүлэх, системийн боломжтой үйл ажиллагааг автоматжуулах, кибер аюулгүй байдлын шалгалт хийх.","abstract_eng":"Improve the availability of the academic journal system of the National University of Mongolia, support the inclusion of unregistered journals in the system, automate the system's available functions, and conduct cyber security testing.","start_date":"2022-10-01T16:00:00","end_date":"2023-03-01T16:00:00","sponsor_id":1840,"sponsor_name":"МУИС, СИБГ","performer_id":194,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Электроник, Холбооны Инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4467,"project_code":"P2023-4467","project_name":"Дамжуулах сүлжээний удирдах ажилтнуудыг чадавхижуулах төсөл","project_name_eng":"Capacity Building on Power Transmission","abstract_mn":"Эрчим хүчний салбарт, дамжуулах сүлжээний стратеги төлөвлөгөөг шинэчлэхтэй холбоотойгоор Эдийн засгийн хүрээлэнгийн төслийн баг нь УБ ЦДС ХХК-ийн удирдах ажилтнуудад эрчим хүчний хөгжлийн хандлага, өрсөлдөх чадвар, кластер сэдвээр шинэ мэдлэг түгээх, дэлгэрүүлэх, хүргэх зорилгоор сургалт явуулж, зөвлөх үйлчилгээ үзүүлсэн.","abstract_eng":"In the energy industry, particularly, upgrading the strategic plan of the transmission network, project team of EI NUM has organized a training for executives, and given consulting service on capacity building on new knowledge through development trend of electricity industry, cluster development and competitiveness.","start_date":"2022-12-18T00:00:00","end_date":"2023-03-31T00:00:00","sponsor_id":1835,"sponsor_name":"УБ ЦДС ХХК","performer_id":110,"performer_name":"МУИС, Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4446,"project_code":"P2023-4446","project_name":"ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЭРХ, ЭРХ МЭДЛИЙН ТӨЛӨӨ ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ БЭХЖҮҮЛЭХ СЭДЭВЧИЛСЭН КЕЙС СУДАЛГАА","project_name_eng":"CASE STUDY ON STRENGTHENING WOMEN'S ECONOMIC RIGHTS AND EMPOWERMENT MOVEMENT","abstract_mn":"Энэхүү чанарын судалгааг МОНФЕМНЕТ Үндэсний сүлжээний санаачлагаар Канадын Гадаад хэргийн яамны дэмжлэгтэйгээр Азийн сангийн хэрэгжүүлж буй “Эмэгтэйчүүдийн эдийн засгийн чадавхыг бэхжүүлэх төсөл”-ийн хүрээнд 2022 оны 12 сараас 2023 оны 2 дугаар сарын хооронд хийж гүйцэтгэв.  Судалгааны 4 үндсэн  чиглэлийг i) Бичил бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүдэд тулгамдаж буй асуудал, ii) Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих дэд бүтцийн хүртээмж, iii) Хөдөлмөр эрхэлж буй эмэгтэйчүүдийн нөхөн үржихүйн эрх ба шууд бус ялгаварлан гадуурхалт, iv) Бага насны хүүхэдтэй залуу эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэх боломж гэж тодорхойлон 4  сэдэвчилсэн кейсийн дүн шинжилгээ болгон нарийвчилсан.","abstract_eng":"This qualitative study was carried out between December 2022 and February 2023 within the framework of the \"Women's Economic Empowerment Project\" implemented by the Asia Fund with the support of the Ministry of Foreign Affairs of Canada at the initiative of the National Network of MONFEMNET. 4 main areas of research are identified as i) Issues faced by women micro-entrepreneurs, ii) Access to infrastructure to support employment, iii) Reproductive rights of working women and indirect discrimination, iv) Employment opportunities for young women with young children Detailed into 4 thematic case analyses.","start_date":"2023-05-09T09:05:53.77","end_date":"2023-06-09T09:05:53.77","sponsor_id":1514,"sponsor_name":"Азийн сан","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4445,"project_code":"P2023-4445","project_name":"Боловсрол, шинжлэх ухааны салбарт баримтлах жендэрийн бодлогын хэрэгжилтэд хяналт шинжилгээ, үнэлгээ","project_name_eng":"Mid-term evaluation of the implementation of the Gender policy in Education and Science in Mongolia","abstract_mn":"Дунд хугацааны үнэлгээг хийхдээ Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны 206 дугаар тогтоолын хавсралт “Бодлогын баримт бичгийн хэрэгжилт, захиргааны байгууллагын үйл ажиллагаанд хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ хийх нийтлэг журам” болон олон улсад туршигдсан бодлого, хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн дунд хугацааны үнэлгээ хийдэг ерөнхий аргачлал-ыг тус тус үндэслэл болгов. Салбарын жендэрийн стратегийн баримт бичгийн зорилт, хүрэх үр дүн, үйл ажиллагаа нэг бүрээр дунд хугацааны үнэлгээг гаргасан.","abstract_eng":"The mid-term evaluation is carried out based on the Appendix of Resolution No. 206 of 2020 of the Government of Mongolia \"General Procedures for Monitoring and Evaluation of the Implementation in Policy Documents and Activities of Administrative Organizations\" and the general methodology for mid-term evaluation of the implementation of policies and programs that are internationally tested. \nA mid-term evaluation was made for each objective, outcome and activity of the sector gender strategy document.","start_date":"2022-12-04T16:00:00","end_date":"2023-02-09T16:00:00","sponsor_id":1714,"sponsor_name":"Жендэрийн үндэсний хороо","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4444,"project_code":"P2023-4444","project_name":"“Сонгогчдын боловсролыг дээшлүүлэх нөлөөллийн үйл ажиллагаанд шаардлагатай мэдээллийн хэрэгцээг тодорхойлох” чанарын судалгаа","project_name_eng":"Qualitative research on \"Determination of information needs for voter education influence activities\"","abstract_mn":"Тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тул шийдвэр гаргах түвшин дэх эмэгтэйчүүдийн манлайлал, ялангуяа хууль тогтоох байгууллага дахь төлөөллийг нэмэгдүүлэх явдал чухлаар тавигдаж байна (НҮБХХ, 2016). Энд иргэдийн улс төрийн боловсролыг дээшлүүлэх, хүссэн сонголтоо хийхэд шаардлагатай байгаа мэдлэг мэдээллээр хангах, нэр дэвшигчид ялангуяа эмэгтэй нэр дэвшигчдийг дэмжих, уламжлалт хэвшмэл ойлголт, хандлагыг өөрчлөх, засч залруулах чиглэлд улс төрийн боловсрол олгох, хэвлэл мэдээлэл, боломжит бүхий л сувгаар нөлөөллийн ажлуудыг түгээн дэлгэрүүлэх ажилд хүчин чармайлт шаардлагатай.          \nИймд шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх, дэмжих зорилгоор сонгогчдын боловсролыг дээшлүүлэх нөлөөллийн үйл ажиллагаанд шаардлагатай суурь мэдээллийг тодорхойлох зорилготой энэхүү чанарын судалгааг хийсэн болно.","abstract_eng":"Increasing women's leadership at decision-making levels, especially in legislative bodies, is essential for the successful implementation of the Sustainable Development Goals (UNDP, 2016). Here, we aim to improve citizens' political education, provide them with the knowledge and information they need to make their desired choices, support candidates, especially female candidates, provide political education in the direction of changing and correcting traditional stereotypes and attitudes, and disseminate influence activities through the media and all possible channels. work requires effort.\nTherefore, this qualitative study was conducted with the aim of determining the basic information needed for influence activities to improve voter education in order to increase and support women's participation at the decision-making level.","start_date":"2022-03-29T16:00:00","end_date":"2022-08-30T16:00:00","sponsor_id":1674,"sponsor_name":"Монгол улс дахь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хөгжлийн Хөтөлбөрийн Газар","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4478,"project_code":"P2023-4478","project_name":"Монгол Улс: Үндэсний сайн дурын илтгэл 2023 - Тогтвортой хөгжлийн зорилгын хэрэгжилт","project_name_eng":"Mongolia: National Voluntary Review 2023 - Implementation of the Sustainable Development Goals","abstract_mn":"Тогтвортой хөгжлийн зорилго (ТХЗ)-ын хэрэгжилтийн Үндэсний сайн дурын илтгэл (ҮСДИ)-ийг Монгол Улсын Засгийн газрын дэргэдэх ТХЗ-ын Үндэсний хороо нь төр, иргэний нийгэм, хувийн хэвшил, үйлдвэрчний эвлэл, хүний эрхийн үндэсний институци, олон улсын хөгжлийн байгууллагууд зэрэг төлөөллийн оролцоотой хамтран олон удаагийн хэлэлцүүлгийн үр дүнд 2 дахь удаа боловсруулж байна.  Тайлангийн эхний хэсэгт ТХЗ-ын  хэрэгжилтийг үнэлэх арга зүйг авч үзсэн. Монгол Улс 2011-2020 оны суурь мэдээлэл, 2021-2030 оны зорилтот үзүүлэлт бүхий 253 үзүүлэлтийн үндэсний ТХЗ-ын шалгуур үзүүлэлтийн хүрээг боловсруулсан байна. Иймд Үндэсний статистикийн хороо (ҮСХ)-ны ТХЗ-ын хэрэгжилтийг хянах системийг ашиглаж, дэлхийн ТХЗ-ийн 248 шалгуур үзүүлэлтээс манай улсад хамаарах 232, үүнээс албан ёсны статистикийн тогтолцооны хүрээнд тооцож гаргах боломжтой 156 үзүүлэлтийн 2015-2022 оны үр дүнг харьцуулж судалсан. Монгол Улсын ТХЗ-ын суурь болон 2025, 2030 онд хүрэхээр тавьсан зорилтот түвшний үзүүлэлтүүдэд тулгуурлан ахиц дэвшилд дүн шинжилгээ хийсэн. Энэ нь АНДЭЗНБ-ын Статистикийн хэлтсийн ТХЗ-ын мета мэдээлэлд тулгуурласан юм. Бүс, орон нутгийн хөгжилтэй холбоотой нийгэм, эдийн засаг, байгаль орчин, дэд бүтэцтэй холбоотой хүчин зүйлс, мэдээллүүдийг Газарзүйн мэдээллийн системд сан үүсгэн, улмаар орон зайн систем шинжилгээг олон шалгуурт шийдвэр гаргалтын шинжилгээний аргыг ашиглан хийсэн.  Түүнчлэн, \"Хэнийг ч орхигдуулахгүй\" аргачлалыг \"боломж нь хязгаарлагдаж, саад бэрхшээлд өртсөн” хүмүүсийг илрүүлж, анхаарахад ашигласан. ҮСХ-оос 2018 онд хийгдсэн Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр судалгаа (НҮТС)-ны өгөгдлийн сан болоод 2021 онд хийгдсэн Өрхийн нийгэм, эдийн засгийн түүвэр судалгаа (ӨНЭЗС)-ны мэдээллийн санд тулгуурлан шинжилгээг хийсэн. ӨНЭЗС нь нийт 320 сум, 9 дүүргийн 11,232 өрхийг хамруулсан. Хөгжлөөс хамгийн хол хоцрогдсон өрх, хүн амыг тодорхойлохын тулд ангилал ба регрессийн мод (CART) шинжилгээний арга, тэгш бус байдлыг харьцуулахад ашигладаг Тэгш бус  байдлын индекс (D-Index)-ийг шинжилгээнд ашигласан. Хөгжлөөс хамгийн хол хоцрогдсон өрх, хүн амд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, хүүхэд, идэр насны залуучууд, ахмад настан, шилжигчид, хөдөөгийн, амьжиргааны түвшин доогуур (хамгийн доод 40 хувь) өрх, хүн ам, бага боловсролтой, эрэгтэй хүн ам багтаж байна.","abstract_eng":"This Voluntary National Reviews (VNR) on the implementation of the SDGs is being prepared for the second time by the National Committee on Sustainable Development under the Government of Mongolia in cooperation with key stakeholders, including government, civil society, the private sector, trade unions, Members of Parliament, the National Institute for Human Rights, and international development organizations in course of multiple discussions. The first part of the report outlines the methodology for the SDG progress evaluation. The country has developed a framework of 253 national SDG indicators with baseline data for 2011-2020 and target indicators for 2021-2030 (UNRCO and NSO, 2023) and established the SDGs dashboard of the National Statistics Office (NSO) to compare the 2015-2022 results of 156 indicators that can be calculated within the framework of the official statistical system out of the 232 indicators applicable to Mongolia from the 248 global SDG indicators. Progress was analyzed based on Mongolia's SDG baseline and target indicators, which were set for 2025 and 2030, based on the SDG metadata of the Statistics Division of the UNESCAP. Social, economic, environmental and infrastructure factors and information related to regional and local development were analyzed by the Geographical Information System (GIS), the spatial system analysis was conducted using the Spatial Multi Criteria Decision Analysis (MCDA) or Multi Criteria Decision Analysis. In addition, “Leaving no one behind” (LNOB) methodology was used for identifying and attending to those who have limited opportunities. The LNOB analysis was conducted using the databases of the 2018 Social Indicator Sample Survey (SISS) and the 2021 Household Socio-Economic Survey (HSES) conducted by the NSO. The HSES covers 11,232 households in 320 soums and nine districts. The analysis utilized the classification and regression tree (CART) analysis methods to identify households and populations that are furthest behind in development, and the dissimilarity index (D-index) to compare inequality. The furthest behind groups are persons with disabilities, children, young adults, the elderly, migrants, rural households, households and populations with a low standard of living (bottom 40 per cent), people with low education.","start_date":"2022-12-20T00:00:00","end_date":"2023-06-08T00:00:00","sponsor_id":1848,"sponsor_name":"НҮБ-ын Суурин зохицуулагчийн газар","performer_id":1596,"performer_name":"МУИС-ийн Антропологи, археологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3791,"project_code":"P2020-3791","project_name":"Нийгмийн ухаан: орчин үеийн техноугшилт иргэншлийн сорилтууд / Социальное знание: вызовы современной техногенной цивилизации","project_name_eng":"Social knowledge: the challenges of modern technogenic civilization","abstract_mn":"Дэлхий дахинд мэдээлэл-компьютерийн хувьсгалын нөлөөгөөр бүрэлдсэн мэдээлэлжсэн нийгэмд философи зэрэг хүмүүнлэгийн ухааны өмнө шийдвэрлэвэл зохих асуудал нэлээд байгаа билээ. Өнөөгийн Монголд улс орныхоо түүхэн болон өнөөгийн байдлыг шинжилсэн бүтээл цөөнгүй гарч байгаа боловч манай төсөлд санал болгож байгаа сэдвээр судалгаа үгүйлэгдэж байна.\nТиймээс мэдээлэл бол орчин үеийн техноугшилт нийгэмд мэдлэгийг хуримтлуулах, хадгалах гол хэрэгсэл бөгөөд хөгжлийн стратегийн үндсэн нөөц болж байгааг тооцон, энэ үйл явц Монголд хэрэгжиж буй төвшин, цаашдын хүлээгдэж байгаа чиглэлүүд юу юу болохыг философийн үүднээс авч үзэх нь санал болгож буй төсөл дэмжигдсэн нөхцөлд манай судалгааны гол зорилго байх болно. Ийм судалгаанд бас дараах зүйлийг харгалзах ёстой. Үүнд:\n•\t“Мэдлэгт суурилсан нийгэм”, “мэдлэгийн нийгэм” зэрэг шинэ ойлголтууд бий болсон;\n•\tЭдгээр ойлголтоор илэрч буй нийгэмд чухамхүү мэдээллийн хүрээнд нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн гарч, ихэнх хөдөлмөр эрхлэх насныхан байна;\n•\tҮүний үр дагавар болж аливаа мэргэжлийн үйл ажиллагаанд интеллектуальчлал, харилцаа холбооны виртуальчлал, мэдээллийн орон зайн медиачлалын үйл явц өрнөж байна;\n•\tМэдээлэлжсэн хөгжилтэй эдийн засаг бүхий улс орнууд дэлхийн санхүүгийн хямралаас гарах, дэлхийн тавцанд өрсөлдөх чадвар нь дээшлэх зэрэг бололцоо илүү байгаа аж.  \nОрчин үеийн техноугшилт нийгэмд өрнөж буй глобаль өөрчлөлтүүд ба мэдээллийн коммуникатив шинжийг философи онолын хүрээнд авч үзэх, үүнээс үүдэн нийгмийн ухаанд тулгарч буй сорилтууд, Монголын нийгмийн өвөрмөц онцлогийн талаархи нийгмийн судалгаа,  зайлшгүй тулгамдаж байна.","abstract_eng":"In the contemporary society formed under the influence of information-computer revolution throughout the world, many issues that should be addressed have been proposed for the humanities including philosophy. There is an urgent need to investigate global configurations and communicative features of information in modern technogenic society in perspectives of philosophical theories. Consequently, it calls the actuality of the research on characteristics of Mongolian society as well as challenges facing with the social and human sciences. Therefore, taking into account that information comes to be a main instrument for accumulating and storing knowledge in the contemporary society, and a key resource for development strategy, we have set a goal to consider the current level of this process in Mongolia, and its future trends from the philosophical point of view.\nThe expected results of the project are: proper definition for the meaning of theoretical concept “technological civilization”; analysis on how the concept engage with Mongolian current society; evaluation for research works pertaining to social philosophy in Mongolia since 1990; and assessment concerning methodological innovations in our philosophical thinking since the mentioned period. Furthermore the expected results will be presented at scientific conferences, publications and journals.","start_date":"2019-10-31T00:00:00","end_date":"2023-03-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":40,"research_field":"Философи, ёс зүй, шашин","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4465,"project_code":"P2023-4465","project_name":"Степпе Аренагийн нийслэлийн нийгэм, эдийн засаг, институцид үзүүлж буй нөлөө","project_name_eng":"Socio-economic and institutional impacts of Steppe Arena","abstract_mn":"Судалгаагаар нийслэлийн хэмжээн дэх үйлдвэрлэл, хөрөнгө оруулалт, ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн оролцооны түвшин, спорт энтертайнмент салбарын өөрчлөлт, хандлагыг шинжилнэ. Спорт энтертайнмент салбар болон салбар дахь хувийн хэвшлийн үйл ажиллагааг хөгжлийн олон талт оролцогсдод таниулах, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх богино ба урт хугацааны үр нөлөөг: нэгдүгээрт, олон улсын түүхэн туршлагаас суралцах замаар салбарын эдийн засаг, нийгэмд үзүүлэх нөлөөллийг ойлгох, хоёрдугаарт, салбарт оролцогч талуудын боломж  ба сорилтыг Мөсөн өргөөний спорт энтертайнмент кейст тулгуурлан харуулна. Шинжилгээний үр дүнд үндэслэн дүгнэлт, санал зөвлөмж боловсруулна.","abstract_eng":"The study is aimed to analyze the changes and trends of production, investment, employment, labor participation level, sports and entertainment industry in the capital city. Next, to introduce the activities of the private companies in the sports entertainment sector to the development stakeholders, and the short- and long-term effects on the society and economy as well as institutions. Then, to review the economic and social impact of the sector by learning from international history and lessons, and the stakeholders in the sector opportunities and challenges are presented based on the Steppe Arena entertainment case. Conclusions and suggestions will be developed based on the analysis results.","start_date":"2022-03-22T16:00:00","end_date":"2022-08-31T16:00:00","sponsor_id":1830,"sponsor_name":"Cтеппе Арена ХХК","performer_id":110,"performer_name":"МУИС, Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4488,"project_code":"P2023-4488","project_name":"Тогтвортой хөгжлийн төлөөх сургуулийн \"Сургууль бүхлээрээ ажиллах арга хандлага (СБААХ)-д суурилсан өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудас\"-ыг сайжруулах-2","project_name_eng":"Improvement \"The whole-institutional approach-based self-assessment checklist of the school for Sustainable Development\"-2","abstract_mn":"Зөвлөх баг нь ажлын даалгаврын хүрээнд дараах ажлыг гүйцэтгэнэ. Үүнд:  \n•\tСайжруулсан “Тогтвортой хөгжлийн төлөөх сургуулийн СБААХ-д суурилсан өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудас”-аар өгөгдөл цуглуулах, хяналтын хуудастай ажиллах болон өөрийн үнэлгээний үр дүн боловсруулах аргачлал бэлтгэх \n•\tСайжруулсан “Тогтвортой хөгжлийн төлөөх сургуулийн СБААХ-д суурилсан өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудас”-ыг зорилтот сургуулиудын түүвэр олонлогт хэлэлцүүлэх, хэлэлцүүлгийн үр дүнгээр хяналтын хуудасны асуултын агуулга, найруулгыг сайжруулах","abstract_eng":"The Consultant Team will perform the following tasks as part of the Terms of Reference. These include:\n• Preparation of methodology for collecting data, working with the checklist, and developing self-assessment results using the improved “SBAAD-based Self-Assessment Checklist for Schools for Sustainable Development”\n• Discussing the improved \"School for Sustainable Development Self-Assessment Checklist based on SBAAH\" in a sample group of target schools, improving the content and wording of the items based on the discussion results.","start_date":"2022-02-09T16:00:00","end_date":"2022-06-19T16:00:00","sponsor_id":1826,"sponsor_name":"Боловсролын судалгааны үндэсний хүрээлэн","performer_id":1217,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4353,"project_code":"P2022-4353","project_name":"Тогтвортой хөгжлийн төлөөх сургуулийн \"Сургууль бүхлээрээ ажиллах арга хандлага (СБААХ)-д суурилсан өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудас\"-ыг сайжруулах-1","project_name_eng":"Improvement \"The whole-institutional approach-based self-assessment checklist of the school for Sustainable Development\"-1","abstract_mn":"Зөвлөх баг нь “Тогтвортой хөгжлийн төлөөх сургуулийн СБААХ-д суурилсан өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудас”-ыг сайжруулна.  “СБААХ-д суурилсан сургуулийн өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудсыг сайжруулж эцэслэснээр Монгол Улсын ерөнхий боловсролын сургуулийн менежментэд “СБААХ”-ыг нэвтрүүлэх, түгээн дэлгэрүүлэх бүрэн боломжтой болно.\nЗөвлөх баг нь ажлын даалгаврын хүрээнд дараах ажлыг гүйцэтгэнэ. Үүнд:  \n•\t“Тогтвортой хөгжлийн төлөөх сургуулийн СБААХ-д суурилсан өөрийн үнэлгээний хяналтын хуудас” дахь асуултын агуулга, найруулга, хэллэгийг сайжруулах \n•\tЗорилтот бүлэг тус бүрийн онцлогт нийцүүлэн асуултын тооны хязгаарыг тогтоох, мөн хариултыг нэгтгэх, харилцан хамаарлыг тогтоож нэгдсэн дүгнэлт гаргах үр дүнгийн боловсруулалтын аргачлал (хэмжилтийн загвар) боловсруулах зэрэг ажлыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"The Consultant Team will improve the “The whole-institutional approach-based self-assessment checklist of the School for Sustainable Development”, and it will be possible to introduce and disseminate the school's self-assessment checklist in the management of secondary schools in Mongolia.\nThe Consultant Team will perform the following tasks as part of the Terms of Reference. These include:\n• Improving the content, and wording of items in “The Self-assessment checklist of the School for Sustainable Development”\n• Limit the number of questions according to the specifics of each target group, as well as develop a methodology (measurement model) for processing the results, consolidating the answers, establishing correlations, and drawing conclusions.","start_date":"2022-01-31T00:00:00","end_date":"2022-06-24T16:00:00","sponsor_id":1371,"sponsor_name":"Швейцарийн хөгжлийн агентлаг","performer_id":1747,"performer_name":"Химийн тэнхим, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4493,"project_code":"P2023-4493","project_name":"Биологийн олон янз байдлын суурь судалгааны зөвлөх үйлчилгээ БОЯБХУАӨДЗТөсөл |202202010","project_name_eng":"Baseline studies of biodiversity consulting service - |202202010","abstract_mn":"Төсөл хэрэгжиж буй бүс нутаг дахь УТХГ болон ОНТХГ-уудад биологийн олон янз байдлын түлхүүр зүйлүүдийн тархац, нөөц, сүргийн бүтэц, нүүдэл шилжилтийн (эко коридор) нутгуудыг тодорхойлох суурь мэдээллийг бүрдүүлэхэд  зөвлөх үйлчилгээний зорилго оршино.\n\nЭнэхүү суурь судалгаагаар дэд төслийн хэрэгжилтийн дүнд биологийн олон янз байдлын түлхүүр зүйлүүдэд үзүүлж буй эерэг болон сөрөг нөлөөг үнэлэхэд шаардлагатай мэдээ, баримтыг бүрдүүлнэ. Төслийг хэрэгжүүлэх хүрээнд дараах зорилтуудыг тавин ажиллав. Үүнд:\n\n1.\tТөсөл хэрэгжиж байгаа хамгаалалтын захиргаатай холбогдож, төсөлд хамрагдах газар нутаг, биологийн олон янз байдлын талаар мэдээ, баримт, мэдээллийг цуглуулж, судалгааны цар хүрээг тодорхойлох.\n2.\tТүлхүүр зүйл (цоохор ирвэс, аргаль, халиун буга, бор гөрөөс, Монгол бөхөн, хар сүүлт зээр, хулан)-ийн амьдрах орчин, тоо толгой, хамгаалал зэрэг мэдээллийг БОАЖЯ-ны ТХНУГ, хамгаалалтын захиргаа, судалгаа, шинжилгээний бусад байгууллагууд, биосан, байгаль орчны мэдээллийн сан болон бусад холбогдох эх үүсвэрээс түүвэрлэн дүн шинжилгээ хийх.\n3.\tҮйл ажиллагааны төлөвлөгөө болон арга зүйг тухайн тусгай хамгаалалттай газрын менежментийн төлөвлөгөөнд үндэслэн боловсруулах, эхлэлийн тайлан хүргүүлэх.\n4.\tМэдээ, баримтад дүн шинжилгээ хийж, тухайн тусгай хамгаалалттай газрын менежментийн төлөвлөгөө, дэд төсөл хэрэгжүүлэх нарийвчилсан төлөвлөгөөг үндэслэн гаргасан хээрийн судалгааны талбай болон арга зүй, төлөвлөгөөг хянах, багийн гишүүдэд хүргүүлэх, хөдөлмөр аюулгүй ажиллагаа, эрүүл ахуйн сургалт зохион байгуулах.\n5.\tХээрийн судалгааны ажлын гүйцэтгэлтэй холбоотой бичиг баримт болон холбогдох зөвшөөрөл (хилийн) авах.\n6.\tТүлхүүр зүйлүүд болон бусад амьтдын амьдрах орчныг үнэлэх, тоо толгой, идэш тэжээл, тархалт, амьдрах орчин, ургамалжилтын талаарх хээрийн судалгааг Монгол болон олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн  арга зүй (арга зүй бүлгийг үзнэ үү), үйл ажиллагааны төлөвлөгөөний дагуу чанартай гүйцэтгэх.\n7.\tТухайн хамгаалалтын захиргааны дарга, судалгаа, шинжилгээ хариуцсан мэргэжилтэн, байгаль хамгаалагчдыг хээрийн судалгаанд оролцуулан, судалгааны багаж төхөөрөмж ашиглах болон судалгааны арга зүйд сургах.\n8.\tСудалгааны өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийж, үр дүнг нэгтгэх, дүгнэх, тайланг эцэслэн боловсруулах.\n9.\tТүлхүүр зүйлүүдэд тулгамдаж буй аюул заналыг үнэлэх, бусад сөрөг нөлөөллийг тодорхойлох, түүнээс урьдчилан сэргийлэх талаар  зөвлөмж боловсруулах.\n10. Түлхүүр зүйлийн тархалт, тоо толгой, нягтшил, нас, хүйсийн бүтэц, нөлөөлж буй хүчин зүйлс (хулгайн ан, зэрлэг амьтны эд, эрхтэн бүтээгдэхүүний хууль бус худалдаа, өвчлөл, бэлчээрийн давхцал, идэш тэжээлийн хомсдол, цаг уурын өөрчлөлт болон бусад), өнөөгийн хамгааллын байдал, нүүдэл, шилжилтийн коридор нутаг болон тархац нутгийн загварчлал, хамгаалах зөвлөмж зэргийг багтаасан тайланг монгол, англи хэл дээр бичиж хүргүүлэх, төслийн биологийн олон янз байдлын шинжлэх ухаан, технологийн зөвлөлөөр хэлэлцүүлэх.\n11. Төсөл хэрэгжиж буй бүс нутагт хэмжээнд түлхүүр зүйлүүдийн амьдрах орчны загвар болон коридор нутгуудыг нарийвчлан тогтоох, уг мэдээллийг GIS программ дээр боловсруулах, 1:500,000 масштаб бүхий тархалт, нүүдэл шилжилтийн зураг боловсруулж, холбогдох файлыг захиалагч талд хүргүүлэх зэрэг болно.","abstract_eng":"GOALS AND OBJECTIVES \n\tThe goal of the consultancy service is to provide basic data and information on distribution, population, density, resource, herd structure and migration (eco-corridor) areas of key species in LPA and SLPAs in the project region. This baseline study will also provide the data and  information and evidence needed to assess the positive and negative impacts on key species.\n\nThe following objectives will be achieved under this baseline study. It includes to:\n1.\tContact relevant PA administrations that involved in the project cluster regions, get information, facts and appropriate data on the selected protected area and biodiversity, and determine the scope of the baseline study.\n2.\tGather and analyse information and data about habitat, status, herd and conservation of key species (Snow leopard, Argali sheep, Red deer, Siberian roe deer, Mongolian saiga antelope, Goitered or Black-tailed gazelle, Mongolian wild ass) from the PAs, MET, other research and analytical NGOs, biosan database, other environmental databases and other relevant sources.\n3.\tDevelop an operational plan and methodology based on the management plan of the PA administration, and submit an inception report.\n4.\tAnalyse the data and information and facts, review the scope of field research area, methodology and plan considering the PA management plans and the detailed plan for the baseline study, deliver it to the consultancy team members, and conduct field training among them.\n5.\tObtain official letters and related permits (state border) related to the field research tasks.\n6.\tCarry out high-quality field research on population, prey, distribution, habitat, and vegetation in accordance with Mongolian and internationally recognized methodologies (see methodology chapter) and operational plan for key species.\n7.\tTrain relevant stakeholders including officers, rangers and directors of the PA administration, specialists in charge of research and analysis, and local rangers in field research, in the use of research tools and methods.\n8.\tAnalyse research data, synthesize and summarize results, and finalize the report.\n9.\tAssess existing and potential threats to the key species, identify other negative impacts and develop recommendations for prevention.\n10.\tDevelop highly qualified reports in English and Mongolian, including the distribution, population, density, age and sex structure of key species, influencing factors (poaching, disease, overgrazing, starvation, climate change, etc...), current conservation status, mapping of migration and eco-corridors, conservation management plans as well as recommendations. It will be submitted for discussion by the Project biodiversity board.\n11.\tDefine the habitat model and corridor areas of key species in detail in the cluster area, process the information in GIS software, perform distribution and migration maps at a scale of 1:500,000, and deliver the relevant files to the client.","start_date":"2022-06-30T16:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1859,"sponsor_name":"kfw","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4497,"project_code":"P2023-4497","project_name":"Эрчим хүчний зохицуулах хорооны стратеги төлөвлөгөөг мэргэжлийн түвшинд хийж гүйцэтгэх","project_name_eng":"Development of strategic plan of the Mongolian Energy Regulatory Commission","abstract_mn":"Гэрээт ажлын хүрээнд байгууллагын стратегийн төлөвлөгөөг боловсруулах аргазүйн зөвлөмжөөр хангаж ажиллав. \nСтратеги төлөвлөгөө боловсруулах арга зүй Мандатын шинжилгээ, Стратегийн тэргүүлэх чиглэл\nСтратегийн чиглэл, тэнцвэржүүлсэн үнэлгээний аргын өнцөг\nСтратегийн чиглэл тус бүрээрх стратегийн зорилго\nЯвцын тайлан хэлэлцүүлэг (1)*\nЗорилгын хэлэлцүүлэг  + Орчны шинжилгээ\nСтратегийн зураглал, стратегийн үнэлгээ\nЯвцын тайлан хэлэлцүүлэг (2)*\nОролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI\nОролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI хэлэлцүүлэг\nХорооны стратеги төлөвлөгөө*\nСургалт (Зөрүүний шинжилгээ, HRM, MBO)","abstract_eng":"As part of the contract work, we provided methodological recommendations for the development of the organization's strategic plan.\nMethodology of strategic plan development Mandate analysis, Strategic priorities\nStrategic direction and balanced assessment approach angle\nStrategic goals for each strategic direction\nProgress report and discussion (1)*\nObjective Discussion + Environmental Analysis\nStrategy mapping and strategy evaluation\nProgress report and discussion (2)*\nStakeholder surveys and KPIs\nStakeholder surveys and KPI discussions\nCommittee Strategic Plan*\nTraining (Difference Analysis, HRM, MBO)","start_date":"2023-01-12T00:00:00","end_date":"2023-04-29T00:00:00","sponsor_id":1849,"sponsor_name":"Эрчим хүчний зохицуулах хороо","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4411,"project_code":"P2022-4411","project_name":"БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ САЛБАРЫН ХУУЛИУДЫН ДАВХАРДАЛ, ХИЙДЭЛ, ЗӨРЧЛИЙГ АРИЛГАХ ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙХ, САЛБАРЫН ХУУЛИУДАД НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТ ОРУУЛАХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСӨЛ БОЛОВСРУУЛАХ","project_name_eng":"Environmental Sector Legal assessment in Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсын Засгийн газраас 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдөр Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн “Байгаль орчныг хамгаалах тухай, Байгалийн ургамлын тухай, Амьтны тухай, Ойн тухай, Усны тухай болон бусад хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл”-ийг хууль санаачлагчаас татан авсантай холбогдуулан тус хуулийн төслийг дахин боловсруулна. Энэ хүрээнд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын салбарын болон салбар дундын хуулиудын хэрэгжилтэд үнэлгээ хийх, давхардал, хийдэл, зөрчлийн судалгаа хийсний үндсэн дээр Байгаль орчины салбарын хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн багц хуулийн төсөл, эдгээрийг дагалдан бусад хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл, хуулийн төслийн танилцуулга, үзэл баримтлалын төслийг Хууль тогтоомжийн тухай хуулиар тавигдах шаардлагын хүрээнд боловсруулах, хуулийн төслийг Засгийн газрын хуралдаанд өргөн мэдүүлэх, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэх, хэлэлцүүлэхэд зөвлөн туслахад энэхүү зөвлөх үйлчилгээний зорилго оршино.","abstract_eng":"The GGGI is supporting the Government of Mongolia to implement the country’s Vision 2050 priorities, SDGs and NDC to the Paris Agreement particularly in the fields of clean energy, energy efficiency, green cities and climate finance. As part of this support the GGGI will serve as Readiness Deliver Partner for the Green Climate Fund (GCF) Readiness Support Program in Mongolia to deliver the project, Strengthening Institutional and Technical Capacity to Support NDC Implementation and Mainstreaming Climate Change into Subnational Development Planning in Mongolia, together with the Ministry of Environment and Tourism (MET) and the Climate Change Research and Cooperation Centre (CCRCC). The goal of the three-year GCF Readiness project is to contribute to the implementation of Mongolia’s NDC targets by removing barriers to scale up investment and building institutional capabilities to develop, implement and monitor climate change policies, and plans to address urgent needs.\n\nGGGI, as Readiness Delivery Partner, signed a Project Implementation Agreement with the Ministry of Environment Tourism (MET), as the National Designated Authority, for the implementation arrangement to the Readiness Project.\n\nMET has planned to pull together a team of legal scholars from two main universities to do the environmental sector legal assessment to coordinate environmental sector law and regulations, investigate and analyze duplications, inaccuracies, violations of environmental sector laws, do comparative research on relevant laws, and develop a draft law on amendments.","start_date":"2022-09-15T00:00:00","end_date":"2023-04-27T16:00:00","sponsor_id":1773,"sponsor_name":"Global green growth institute","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4495,"project_code":"P2023-4495","project_name":"Сургалтын үйлчилгээний ажилтнуудын ажлын стандарт тогтоох","project_name_eng":"Work standard development for educational service staff","abstract_mn":"Энэ судалгааны ажил нь элсэлт бүртгэлийн хэлтэс, хөтөлбөр чанарын баталгаажуулалтын хэлтэс, оюутан төгсөгчдийн хэлтсийн мэргэжилтнүүд, тэнхимийн туслах ажилтан, лаборантуудын ажлын байрны стандарт, ачаааллыг суралцагч, хөтөлбөр, багшийн орон тооноос хамааруулан тооцож, ажлын чиг үүрэг стандартыг оновчтой болгох зорилготой,","abstract_eng":"The purpose of this research is developing job standards and workload of admissions department, program quality assurance department, students and graduates department specialists, department assistants, and laboratory assistants depending on number of students, programs, and teaching staffs, and to optimize the work function standards.","start_date":"2022-07-04T00:00:00","end_date":"2022-08-14T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1860,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Хөтөлбөр Чанарын Баталгаажуулалтын Хэлтэс","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4494,"project_code":"P2023-4494","project_name":"Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт нийлүүлэлтийн загвар боловсруулах","project_name_eng":"Market Equilibrium Model Development for Labour Market based on Supply and Demand on it","abstract_mn":"Гүйцэтгэгч нь хөдөлмөрийн зах зээлийн тэнцвэрийг тодорхойлогч нийгэм, эдийн засгийн дараах хүчин зүйлсийн тоож мэдээллийг ашиглаж боловсруулалт хийнэ. Үүнд: хүн амын тоо, ажиллах хүч, дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ), дундаж цалин, капитал, хэрэлээний үнийн индекс, ажил олгогчид зэрэг болно. Эдгээр өгөгдөл дээр суурилан хөдөлмөрийн зах зээлийн тэнцвэртэй холбоотой дараах үзүүлэлтийг тооцох аргачлал, алгоритмыг боловсруулна. Үүнд: үйлдвэрлэгч, хэрэглэгчийн илүүдлийг (surplus) тооцох, хөдөлмөрийн эрэлтийн муруйг гаргах, Лоренцийн муруй ба хөдөлмөрийн зах зээлийн индексүүдийг тооцох, монопсоныг  тооцох, дээрх шинжилгээний үр дүнг харуулах аппликейшн бүтээх зэрэг ажлын даалгаварт дурдсан даалгаварыг календарчилсан төлөвлөгөөний дагуу гүйцэтгэнэ. Судалгааны ажилд ашигласан excel файлаар цуглуулсан өгөгдөл, matlab-ын m-файлууд, судалгааны ажлын тайланг захиалагчид хүлээлгэн өгнө.","abstract_eng":"The contractor will use statistical information of the following social and economic factors that determine the equilibrium on the labor market. These include: population, labor force, gross domestic product (GDP), average wages, capital, price index, and employers. Based on these data, the methodology and algorithm for calculating the following indicators related to equilibrium on the the labor market will be developed. These include: calculating producer and consumer surplus, drawing up the labor demand curve, calculating the Lorenz curve and labor market indices, calculating monopsony, and creating an application to display the results of the above analysis. Data collected in excel files, matlab m-files and research reports will be handed over to the customer.","start_date":"2022-11-20T00:00:00","end_date":"2022-12-19T00:00:00","sponsor_id":1434,"sponsor_name":"Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4506,"project_code":"P2023-4506","project_name":"Чулуун хийц Компанийн удирдах албан тушаалтан, албан хаагчдад Стратеги төлөвлөгөө боловсруулах аргазүйн зөвлөгөө өгөх","project_name_eng":"Consulting Service on Strategic Planning","abstract_mn":"Гэрээт ажлын хүрээнд байгууллагын стратегийн төлөвлөгөөг боловсруулах аргазүйн зөвлөмжөөр хангаж ажиллав. \nСтратеги төлөвлөгөө боловсруулах арга зүй Мандатын шинжилгээ, Стратегийн тэргүүлэх чиглэл\nСтратегийн чиглэл, тэнцвэржүүлсэн үнэлгээний аргын өнцөг\nСтратегийн чиглэл тус бүрээрх стратегийн зорилго\nЯвцын тайлан хэлэлцүүлэг (1)*\nЗорилгын хэлэлцүүлэг  + Орчны шинжилгээ\nСтратегийн зураглал, стратегийн үнэлгээ\nЯвцын тайлан хэлэлцүүлэг (2)*\nОролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI\nОролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI хэлэлцүүлэг\nХорооны стратеги төлөвлөгөө*\nСургалт (Зөрүүний шинжилгээ, HRM, MBO)","abstract_eng":"As part of the contract work, we provided methodological recommendations for the development of the organization's strategic plan.\nMethodology of strategic plan development Mandate analysis, Strategic priorities\nStrategic direction and balanced assessment approach angle\nStrategic goals for each strategic direction\nProgress report and discussion (1)*\nObjective Discussion + Environmental Analysis\nStrategy mapping and strategy evaluation\nProgress report and discussion (2)*\nStakeholder surveys and KPIs\nStakeholder surveys and KPI discussions\nCommittee Strategic Plan*\nTraining (Difference Analysis, HRM, MBO)","start_date":"2023-03-30T16:00:00","end_date":"2023-03-31T16:00:00","sponsor_id":1876,"sponsor_name":"Байгалийн чулуун хийц ХХК","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4505,"project_code":"P2023-4505","project_name":"Компанийн удирдах албан тушаалтан, албан хаагчдад Стратеги төлөвлөгөө боловсруулах аргазүйн зөвлөгөө өгөх","project_name_eng":"Consulting Service on Strategic Planning","abstract_mn":"Гэрээт ажлын хүрээнд байгууллагын стратегийн төлөвлөгөөг боловсруулах аргазүйн зөвлөмжөөр хангаж ажиллав. \nСтратеги төлөвлөгөө боловсруулах арга зүй Мандатын шинжилгээ, Стратегийн тэргүүлэх чиглэл\nСтратегийн чиглэл, тэнцвэржүүлсэн үнэлгээний аргын өнцөг\nСтратегийн чиглэл тус бүрээрх стратегийн зорилго\nЯвцын тайлан хэлэлцүүлэг (1)*\nЗорилгын хэлэлцүүлэг  + Орчны шинжилгээ\nСтратегийн зураглал, стратегийн үнэлгээ\nЯвцын тайлан хэлэлцүүлэг (2)*\nОролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI\nОролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI хэлэлцүүлэг\nХорооны стратеги төлөвлөгөө*\nСургалт (Зөрүүний шинжилгээ, HRM, MBO)","abstract_eng":"As part of the contract work, we provided methodological recommendations for the development of the organization's strategic plan.\nMethodology of strategic plan development Mandate analysis, Strategic priorities\nStrategic direction and balanced assessment approach angle\nStrategic goals for each strategic direction\nProgress report and discussion (1)*\nObjective Discussion + Environmental Analysis\nStrategy mapping and strategy evaluation\nProgress report and discussion (2)*\nStakeholder surveys and KPIs\nStakeholder surveys and KPI discussions\nCommittee Strategic Plan*\nTraining (Difference Analysis, HRM, MBO)","start_date":"2023-02-28T16:00:00","end_date":"2023-03-16T16:00:00","sponsor_id":1875,"sponsor_name":"Грийн Энержи Интернэйшнй ХХК","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4439,"project_code":"P2023-4439","project_name":"Иот-та ухаалаг төхөөрөмж","project_name_eng":"IoT-ta home automation device","abstract_mn":"NUM start-up 2022 тэмцээний 2-р байранд орсон бизнесийн санаагаа хэрэгжүүлж гэрийн болон жижиг бизнесийн байгууллагын автоматжуулалтын систем хийнэ. Ингэснээр гар утас болон компьютераас электрон болон цахилгаан төхөөрөмжөө удирдах, хянах боломжтой болгоно.","abstract_eng":"Will develop home and small business office automation systems that implemented during the NUM start-up 2022 competition. \nThis will allow you to manage and monitor your electronic and electrical devices from your mobile phone or computer.","start_date":"2023-05-15T00:00:00","end_date":"2023-11-30T16:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1799,"performer_name":"ХШУИС, ЭХИТ, Д.Болормаа","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4432,"project_code":"P2023-4432","project_name":"Босоо тэнхлэгт бага оврын зөөврийн салхин цахилгаан үүсгүүрийн хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Development of  vertical axis micro sized wind turbine","abstract_mn":"Бага оврын босоо тэнхлэгт салхин цахилгаан үүсгүүрийн үзүүлэлтүүдийг судалж, хэмжиж, тодорхойлно. Үүнд салхин турбины хурдлалтын тоо ба мушгих хүчний үзүүлэлтийг салхины хурднаас хамааруулж тодорхойлно. Мөн генераторын гаралтын чадлыг мөн тухайн чадлыг гаргахад шаардлагатай мушгих хүчийг хэмжиж, тодорхойлно. Туршилтыг МУИС -ийн номын сангийн дээвэр дээр хийх бөгөөд хэмжилтийн багажыг байрлуулна. Эцсийн үр дүнд салхины хурднаас хамааруулж уг бага оврын салхин сэнсний чадлын хамаарлыг тодорхойлно.","abstract_eng":"In this study, the parameters of small vertical axis wind turbines are investigated in real and experimental condition. Particularly, tip speed ratio and turbine torque are determined depending on the wind speed in actual ambient condition. Also, output power of the generator and the torque required to produce that power are tested and determined under laboratory condition. These experiments will be conducted at the Renewable energy laboratory NUM, where the measuring instrument will be placed. The final result will determine the dependence of the power of the small wind turbine depending on the wind speed.","start_date":"2023-02-27T00:00:00","end_date":"2023-06-14T16:00:00","sponsor_id":1792,"sponsor_name":"Номадик Пауэрбокс ХХК","performer_id":1793,"performer_name":"МУИС Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4431,"project_code":"P2023-4431","project_name":"Гёте ОУБДсургуулийн НББББББ","project_name_eng":"Development of Accounting Policy Document of Goethe International Secondary School","abstract_mn":"Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хууль болон Улсын секторын нягтлан бодох бүртгэлийн улсын стандарт /УСНББОУС/-д нийцсэн “Гёте олон улсын бүрэн дунд сургуулийн Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын баримт бичиг”-т тухайн салбарын шинээр өөрчлөгдсөн хууль тогтоомж, Засгийн газрын тогтоол, журам, дүрэм, заавар аргачлалуудын агуулга, үзэл санаа, салбарын онцлогийг тусгаж, даган мөрдөж, хэрэгжүүлж ажиллахад боломжтой, товч, тодорхой, ойлгомжтой байдлаар өөрчлөлт оруулахад оршино.","abstract_eng":"The Accounting Policy Document of Goethe International Secondary School, which complies with the Law on Accounting and the State Standard of Public Sector Accounting, includes newly changed laws, government decrees, regulations, rules, It is to make changes in a concise, clear, and understandable way that reflects, follows, and implements the content, ideals, and industry characteristics of the guidelines.","start_date":"2022-06-29T00:00:00","end_date":"2022-12-29T00:00:00","sponsor_id":1790,"sponsor_name":"Гёте Олон улсын бүрэн дунд сургууль","performer_id":1791,"performer_name":"МУИС- Бизнесийн сургууль Нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхим","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3861,"project_code":"P2020-3861","project_name":"“Зүүн Ази дахь хэл соёлын харилцаа(хятад, монгол, манж, солонгос хэлээрхи ‘Lao qida’-д тулгуурласан цогц судалгаа)”","project_name_eng":"Relationship between Language and Culture in East Asia (Comprehensive studies based on Lao qida (老乞大) in Chinese, Mongolian, Manchu and Korean)","abstract_mn":"Зүүн Азийн хэд хэдэн хэлээр бүтээсэн (хятад хэлээрх анхны эх нь 1346 онд зохиогдсон) “Нугөлдэй (Lao qida)” хэмээх номын цогц судалгаагаар дамжуулан солонгос, монгол, манж, хятад хэлний түүх, тэр үеийн хэлний онцлогийг нягтлан судлах боломжтой. “Нугөлдэй”-н гол бүтэц нь нэгэн наймаачин хүний аялал болон худалдаа наймааны тухай хүүрнэлийг харилцан ярианы хэлбэрээр тусгаж өдөр тутмын амьдралд хэрэгцээтэй үгийн сан болон өгүүлбэрийг багтаасан байдаг. \n“Нугөлдэй“ буюу “Lao qida“-г анх хятад хэлээр бичсэн бөгөөд номын агуулга нь Монголын Юань гүрний үеийн зан заншил, ахуй байдлыг тусгасан гэдэгт нийт судлаачид санал нэгддэг. Энэхүү өвөрмөц шинж нь өнөөдрийн судлаачдад тухайн үеийн амьд ярианы хэлний бүтэц өдөр тутмын амьдралын хэлний хэв шинжийг таних боломжтой учир нийгэм хэл шинжлэлийн талаас ч судлах чухал сурвалж болох юм. Мөн “Нугөлдэй” нь удаан хугацааг дамнан янз бүрийн хэлээр орчуулагдсан учраас тэдгээр хэлний түүхэн судлалд чухал хэрэглэгдэхүүн болох төдийгүй солонгос, хятад, монгол, манж зэрэг алтай хэлний харьцуулсан судлалд чухал шаардлагатай эх хэрэглэгдэхүүн юм. “Монг-о нугөлдэй” нь монгол хэлний сургалтын бодит шаардлагад нийцүүлэн ярианы болон бичгийн хэлний ялгааг аль алийг нь гаргахын тулд тэр үед нийтлэг хэрэглэгддэг байсан монгол хэлийг гол болгон тусгасан гэж үзэх үндэстэй. Нөгөө талаар монгол хүмүүсийн бодит авиа дуудлагад үндэслэсэн монгол бичгийн тэмдэглэгээ ба түүнийг дахин солонгос дуудлагаар хадмаллан бичсэн учраас 17, 18-р зууны монгол хэлний авианы онцлогийг ухахад ихээхэн тус болох сурвалж бичиг юм.","abstract_eng":"The Nogeoldae or LǎoQǐdà, created in the 13th  century and survived until today (the first version was Chinese, written in 1346), provides a comprehensive studies of the history and linguistic features of Chinese, Mongolian, Manchu and Korean. The main content of the book consists of dialogues centred on a journey of a Korean merchants to Beijing. \nLǎoQǐdà was originally written in Chinese and all scholars agree that the content of the book reflects the customs and ways of life of Yuan Dynasty. This source has significant importance of studying it from the sociolinguistic point of view, as it allows researchers to recognize the structure of colloquial language of that time. Nogeoldae has been translated into several languages over long period of time, so it is a vital linguistic source for the comparative studies of Altaic languages such as Korean, Chinese, Mongolian and Manchu. It is reasonable to assume that Mong-o Nogeoldae focused on the Mongolian language, which was commonly used at that time, in order to differentiate to oral and written languages in accordance with the requirements of Mongolian language teaching. On the other hand, the source is a useful tool for the phonetic features of the Mongolian script in the 17th and 18th centuries that it was transliterated by Korean pronunciation.","start_date":"2018-07-19T16:00:00","end_date":"2022-07-29T16:00:00","sponsor_id":100,"sponsor_name":"Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яам","performer_id":1368,"performer_name":"Монгол Улсын Их сургууль, Эрдэм шинжилгээ инновацийн хэлтэс","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4508,"project_code":"P2023-4508","project_name":"\"Нягтлан бодох бүртгэлийн мэдээлэл удирдлагын шийдвэр гаргах үндэслэл болох нь\" сургалт","project_name_eng":"\"Accounting information as a basis for management decision-making\" training","abstract_mn":"Мобиком корпораци ХХК-ийн нягтлан бодогчдод \"Ахисан түвшний удирдлагын бүртгэл\" агуулгын хувьд дараах агуулгын хүрээнд сургалт явуулна.\n1. Өртгийн мэдээллийг удирдлагын шийдвэр гаргалтанд ашиглах нь\n2. Өртгийн удирдлагын орчин үеийн аргууд, тэдгээрийг оновчтой хэрэглэх нь\n3. Удирдлагын шийдвэрт төсөвлөлтийн гүйцэтгэх үүрэг, ач холбогдол\n4. Чанарын хяналт, удирдлага\n5. Үйл ажиллагааны гүйцэтгэлийг хэмжих нь\n6. Стратегийн үр дүнг тэнцвэрт онооны хүснэгтээр хэмжих нь\n7. Үр ашгийн аудит","abstract_eng":"Mobicom Corporation LLC's accountants will be trained in the following content for the \"Advanced Management Accounting\" content.\n1. Use of cost information in management decision-making\n2. Modern methods of cost management and their application\n3. The role and importance of budgeting in management decisions\n4. Quality control and management\n5. Measuring operational performance\n6. Measuring strategic results with a balanced scorecard\n7. Efficiency audit","start_date":"2023-05-21T16:00:00","end_date":"2023-05-24T16:00:00","sponsor_id":1628,"sponsor_name":"Мобиком Корпораци ХХК","performer_id":7,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4501,"project_code":"P2023-4501","project_name":"Эдийн засаг хөгжлийн яам улсын хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөрийн удирдлагын цахим систем","project_name_eng":"The Ministry of Economic Development's Management Information System for state investment programs","abstract_mn":"Улсын хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагааг хянах удирдах зорилгоор Сангийн яам (MOF)-наас олон улсын донор байгууллагын дэмжлэгээр систем хөгжүүлэлт хийж ирсэн.  Эдийн засаг хөгжлийн яам (ЭЗХЯ) болон өргөжин байгуулагдахын өмнөх байгууллага болох Үндэсний хөгжлийн газар (ҮХГ) нь улсын хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр (УХОХ)-ийг бүртгэх хянах нэгдсэн мэдээллийн санг бүрдүүлж ажиллаж байсан. ҮХГ-ын хөгжүүлсэн цахим систем нь төслийн үндсэн мэдээллийн санг бүртгэх төдий хязгаарлагдмал систем учир УХОХ-ийн үйл ажиллагааны мөчлөгт суурилсан удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэх шаардлага тулгарч байна. Энэ хүрээнд ЖАЙКА-ийн техникийн хамтын ажиллагааны төсөл ЭЗХЯ= ҮХГ болон Сангийн яамтай хамтран УХОХ-ийн удирдлагын үйл ажиллагааг дэмжиж, УХОХ-ийн тодорхойлолт зэрэг хууль эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, УХОХ-ийн тогтолцоог бүхэлд нь болон удирдлагын чиг үүрэг тус бүрээр нь хөгжүүлэх, УХОХ-ийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага(ҮХГ=ЭЗХЯ)-ын чадавхыг сайжруулах чиглэлд хамтран ажиллаж ирсэн. \n\nЦаашид хэрэгжүүлэх шинэ системийн шаардлага тодорхойлох, эрсдлийн үнэлгээг урьдчилсан байдлаар тооцох гэрээт ажлыг хийж гүйцэтгэсэн болно.","abstract_eng":"The Ministry of Finance (MOF) has been developing a system with the support of international donor organizations in order to monitor and manage the country's investment activities of the country. The Ministry of Economic Development (MOED) and the National Development Agency (NDA), a pre-expansion organization, have been working to create a unified database for recording and monitoring state investment programs (SIPs). There is a need to develop a management information system based on the NSC operational cycle because the electronic system that the NSC developed is only capable of recording the project's main database.\n\nIn this context, JICA's technical cooperation project, together with the Ministry of Economy, the Ministry of Finance, and the Ministry of Finance, supports the management activities of the Ministry of Finance, improves the legal framework, including the definition of the Ministry of Finance, and develops the system of the Ministry of Finance as a whole and each management function, have been working together in the direction of improving the capacity of the state administrative organization in charge of the Ministry of Education and Culture.\n\nThe contractual work of determining the requirements of the new system to be implemented and the preliminary calculation of the risk assessment has been completed.","start_date":"2022-12-31T16:00:00","end_date":"2023-02-05T16:00:00","sponsor_id":1575,"sponsor_name":"“Вүүвүү технологи” ХХК","performer_id":1409,"performer_name":"МУИС - Бизнес Консалтинг Төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4481,"project_code":"P2023-4481","project_name":"Гарааны бизнесийн уралдаанд оролцогчдод сургалт, зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх","project_name_eng":"Advising participants in startup business competitions","abstract_mn":"Оюутнуудад гарааны бизнес хийхэд шаардлагатай ур чадварыг олгож, дадлагажуулах нь ирээдүйд хувийн бизнес хийж ажлын байр нэмэгдүүлэх, улс орныхоо хөгжилд хувь нэмэр оруулах чадварлаг хүний нөөцийг бэлтгэхэд чухал юм.  \nГарааны бизнесийн уралдаанд оролцож буй 14 багийн 45 оюутанд 1 цагийн сургалт, 15 цагийн зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж, уралдаанд амжилттай оролцуулахад оршино. \nЭнэхүү уралдаан нь оюутнуудад энтрепренер сэтгэлгээ олгох, бизнес хийхэд зайлшгүй шаардлагатай суурь судалгаа хийх, бизнесийн давуу тал, өрсөлдөөний тактик боловсруулах болон санхүүгийн тооцоолол хийх зэрэг агуулгаар сургалт, зөвлөгөө өгнө.","abstract_eng":"To provide the necessary skills for students to engage in entrepreneurship and start their own businesses, as well as to enhance their abilities to contribute to the economic development of their country, a comprehensive training program has been designed. This program includes a 1-hour lecture and a 15-hour consultation service for each of the 45 students from 14 teams participating in the entrepreneurship program. The program aims to cultivate an entrepreneurial mindset among students, conduct in-depth research on business requirements, develop business strengths and strategies, and perform financial analysis.\n\nParticipating students will receive training on various topics such as information technology, marketing, business tools, financial planning, business plan development, project management, relationship building, business organization, design, sales, finance, and project management. These training sessions and consultancy services play a crucial role in equipping students with the necessary skills and knowledge to successfully enter the world of entrepreneurship and business.","start_date":"2023-04-23T00:00:00","end_date":"2023-05-09T16:00:00","sponsor_id":89,"sponsor_name":"ШУТИС","performer_id":7,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4479,"project_code":"P2023-4479","project_name":"Хөрс, үрийн төвийн техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулах","project_name_eng":"Development of the technical and economic basis of the soil and seed center","abstract_mn":"2021 оны 11 дүгээр сарын 12-нд “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдтай зурсан “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөнийг дэмжиж, 2031 он хүртэл 100 сая мод тарьж, ургуулах, арчлан хамгаалах батламжийн дагуу “Эрдэнэт Үйлдвэр” ТӨҮГ жилд 4,000 га талбайд 10 сая мод, 2031 он хүртэл нийт 100 сая мод, 40,000 га талбайг ойжуулах юм. Уг ажлыг гүйцэтгэхийн тулд “Эрдэнэт Үйлдвэр” ТӨҮГ нь “Ногоон хөгжил” төслийн нэгжийг үүсгэн байгуулж, 2022-2031 онд мод тарьж ургуулах, арчлан, хамгаалах арга хэмжээний нэгдсэн төлөвлөгөөг 2022 оны 05 дугаар сарын 02-ны өдөр баталсан. Тус төслийн нэгж ойжуулалтын ажлыг гүйцэтгэхийн тулд модлог ургамлын үрийн нөөцийг бүрдүүлэх, хадгалах, хөрс боловсруулж, бэлтгэх зориулалт бүхий “Хөрс ба үр”-ийн аж ахуй мөн жилд 10 сая тарьц гаргах хүчин чадал бүхий бүрэн автомат мод үржүүлгийн газрыг тус тус эрхлэх шийдвэр гаргасан байна. Энэхүү ажлын хүрээнд 1,000 тонны багтаамжтай “Ойн генетик нөөцийн төв”, 500 м3 багтаамжтай “Хөрсний биотехнологийн төв”-ийн техник эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулах юм.","abstract_eng":"On November 12, 2021, the General Director of \"Erdenet Mining Corporation\" (EMC), together with the Minister of Environment, Green Development, and Tourism, initiated the \"Terbum Mine\" national project, aiming to explore, develop, and conserve the mineral resources in an area of 4,000 hectares, with a target of extracting and processing 100 million tons of ore by 2031. The ultimate goal is to expand the project and cover an area of 40,000 hectares, extracting a total of 100 million tons of ore by 2031. To accomplish this task, EMC established a dedicated unit called the \"Green Development\" project, and the overall plan for mining, processing, and conservation was approved on May 2, 2022.\n\nIn order to effectively implement the project, the unit plans to establish and maintain a fully automated ore processing plant equipped with advanced technologies and capable of processing and storing the extracted ore. Additionally, the project aims to establish a \"Pasture and Forest\" initiative to protect and restore the ecological balance by planting 10,000 hectares of trees annually. As part of this initiative, a fully equipped automated model greenhouse with a capacity of 1,000 tons of seedlings and a biotechnology center for livestock with a capacity of 500 m3 are planned to be developed.\n\nThese technical infrastructure facilities will contribute to the sustainability and environmental responsibility of the \"Terbum Mine\" project, ensuring efficient ore processing, genetic resource preservation, and biotechnology research in the region.","start_date":"2022-08-30T00:00:00","end_date":"2023-06-16T16:00:00","sponsor_id":1301,"sponsor_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ","performer_id":7,"performer_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4419,"project_code":"P2022-4419","project_name":"Нүхэн болон энгийн зооринд хадгалагддаг хүнсний ногоо, түүхий эдийн хадгалалтын хугацаа, эрүүл ахуйн баталгааг ионжуулагч цацрагийн тусламжтай сайжруулах нөхцөлийг тодорхойлох","project_name_eng":"Determining the conditions for improving the storage period and hygiene of basic vegetables after ionization treatment stored in different types of cellars","abstract_mn":"Ионжуулах цацрагийн тусламжтай хүнс, ХАА-н бүтээгдэхүүнүүд (төрөл бүрийн\nтүүхий эд, бэлэн бүтээгдэхүүнийг ариутгах, хадгалалтын хугацааг уртасгах, соёололтыг\nдарангуйлах), эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүнүүд (эмнэлгийн багажуудыг)-ийг ариутгах, эмнэлгийн\nгаралтай аюултай хог хаягдлыг халдваргүйжүүлдэг нь батлагдаж хөгжингүй орнуудын хувьд\nхэрэглээнд нэвтэрсэн билээ. Бид энэ чиглэлийн туршилт судалгааг гүйцэтгэснээр нүхэн болон\nэнгийн зооринд хэдэн сараар хадгалагддаг төмс, лууван, манжин ба жимс, жимсгэнэ, хүнсний\nногооны хадгалалтын хугацааг уртасгахын сацуу эрүүл ахуйн аюулгүй байдлыг дээшлүүлэх бүрэн\nболомжтой гэж үзэж байна.","abstract_eng":"Ionization radiation is used to sterilization of health products (medical instruments, medical devices), phytosanitation, disinfection of hazardous wastes, inhibition, and suppression of raw vegetables and a variety of other food products.  It is one of the standardized methods in food security for developed countries. In this study, we are proposing to investigate the post-harvest treatment of potatoes, carrots, beets, and other fruits with ionization radiation to improve storage conditions in different types of cellars.","start_date":"2023-01-08T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":1297,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4331,"project_code":"P2022-4331","project_name":"Улсын дээд шүүхийн практик судалгаа ба хуульчдын хэлэлцүүлгийн арга зүй","project_name_eng":"Supreme Court's practice research and lawyer's discussion methodic","abstract_mn":"2021 оны 3 дугаар сарын 01-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр болсон Шүүхийн тухай болон хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулиудын дагуу УДШ-ийн Иргэн, эрүү, захиргааны танхимын 2021 онд гаргасан бүх тогтоолыг судлах, дүн шинжилгээ хийх, судалгааны үр дүнгээр хуульчдын дунд хэлэлцүүлэг зохион байгуулах, цахим эсхүл цаасан хэлбэрээр эмхтгэл хэвлүүлэх ажлыг арга зүйн хувьд хэвшүүлэх зорилгоор энэхүү дотоод судалгааг хийнэ.","abstract_eng":"Parliament of Mongolia made changes and supplements into Laws on court and procedure of civil, criminal and administrative matters, which in force from March 01, 2021. Since that time Supreme court's practice research and lawyer's discussion will be provided.","start_date":"2022-01-15T00:00:00","end_date":"2022-12-06T16:00:00","sponsor_id":1725,"sponsor_name":"МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль","performer_id":1726,"performer_name":"МУИС-ийн Харьцуулсан эрх зүй ба олон улсын эрх зүйн судалгааны төв","funding_type_id":8,"funding_type":"Судалгааны суурь зардал","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4511,"project_code":"P2023-4511","project_name":"Бичил уурхайчдын нийгмийн зайлшгүй үйлчилгээний боломж, хүртээмжийн талаар судалгаа хийх ажилд дэмжлэг үзүүлэх","project_name_eng":"Feasibility Assessment on Access and Supply with Selected Social Services for Artisanal Gold Miners","abstract_mn":"Монгол Улс нь Мөнгөн усны тухай Минаматагийн конвенцид нэгдэн орсон улсуудад бичил уурхай дахь мөнгөн усны хэрэглээг бууруулахад нь дэмжлэг үзүүлж буй planetGOLD хөтөлбөр хэрэгжиж буй 23 орны нэг билээ. ДДБОС-гийн санхүүжилттэй planetGOLD Монгол төслийг НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөр (НҮББОХ) болон НҮБ-ын Аж үйлдвэр, хөгжлийн байгууллага (НҮБАҮХБ) хэрэгжүүлж буй бөгөөд Канадын алтны бичил уурхайн зөвлөл байгууллага Монгол Улсын Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамтай хамтран гүйцэтгэж байна.   \nplanetGOLD Монгол төсөл нь хүний эрхэд суурилсан арга хандлагыг баримталдаг бөгөөд хөгжлийн үйл ажиллагаандаа хүний эрхийн зарчим, жендэрийн тэгш байдлын үзэл баримтлалыг тусгаж ажиллахын зэрэгцээ хамгийн хэцүү нөхцөл байдалтай зорилтот бүлэгт анхаарлаа хандуулдаг онцлогтой. Төсөл Сэлэнгэ аймгийн Мандал, Баянгол сумд, Түнхэл тосгон, Ховд аймгийн Булган, Алтай сумд, Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг суманд хэрэгждэг.","abstract_eng":"Mongolia is one of 23 countries implementing the planetGOLD program to help countries in the Minamata Convention on Mercury to reduce the use of mercury in artisanal mining. Global Environment Facility funded planetGOLD Mongolia is a project led by the United Nations Environment Programme (UNEP) and United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) and executed by the Artisanal Gold Council (AGC) in partnership with the Ministry of Environment and Tourism of Mongolia.\nThe planetGOLD Mongolia project follows the human rights-based approach, which prioritizes the application of human rights principles and gender mainstreaming strategy to development activities and focuses on those who are most marginalized. The project is implemented in Bayangol soum, Mandal soum, and Tunkhel village (of Mandal soum) of Selenge aimag, Altai and Bulgan soums of Khovd aimag, and Yusunbulag soum of Gobi-Altai aimag.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2023-06-30T16:00:00","sponsor_id":1449,"sponsor_name":"Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Байгаль орчны хөтөлбөр, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам","performer_id":1486,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС эдийн засгийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4487,"project_code":"P2023-4487","project_name":"Хөвсгөл орчмын экосистемд уур амьсгалын өөрчлөлт ба газар ашиглалтын үзүүлэх нөлөөг үнэлэх нь","project_name_eng":"Re-assessing long term changes of ecosystems of Hovsgol regions, Mongolia","abstract_mn":"Chronic anthropogenic activities such as progressive soil degradation, land-cover change, and environmental pollution are often linked to tipping points. To understand changes that occurred due to the lack of land-use management for a long period, we propose to re-assess ecosystem changes in the Hovsgol region, Mongolia after 20 years. We aim to collect data (the same variables as the previous study) and contrasted it with the previous dataset to define significant deviations. Two approaches (regression tree and threshold indicator taxa analysis) will be used to explore and identify abrupt changes in response variables along environmental, spatial, or temporal gradients. The significance of this research is to draw the attention of partners to the fact that continuous ecosystem degradation is putting the livelihoods of herders, who are dependent on natural resources, at risk and urge them to establish and enforce appropriate land-use management maintaining community engagement.","abstract_eng":"Chronic anthropogenic activities such as progressive soil degradation, land-cover change, and environmental pollution are often linked to tipping points. To understand changes that occurred due to the lack of land-use management for a long period, we propose to re-assess ecosystem changes in the Hovsgol region, Mongolia after 20 years. We aim to collect data (the same variables as the previous study) and contrasted it with the previous dataset to define significant deviations. Two approaches (regression tree and threshold indicator taxa analysis) will be used to explore and identify abrupt changes in response variables along environmental, spatial, or temporal gradients. The significance of this research is to draw the attention of partners to the fact that continuous ecosystem degradation is putting the livelihoods of herders, who are dependent on natural resources, at risk and urge them to establish and enforce appropriate land-use management maintaining community engagement.","start_date":"2022-04-30T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1855,"sponsor_name":"Food, Health and Conservation Fund","performer_id":1451,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4519,"project_code":"P2023-4519","project_name":"Монгол Улсын 2000 оноос хойшхи орон нутгийн сонгуулийн үр дүнд хийх шинжилгээ","project_name_eng":"Local election analysis of Mongolia since 2000","abstract_mn":"Монголын сонгогчдын орон нутгийн буюу Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулийн талаарх ойлголт, хандлага тодорхойлох олон нийтийн санаа бодлын судалгааг хэд хэдэн үе шаттай хэрэгжүүллээ.","abstract_eng":"The research team has analyzed the results of the 2000-2020 CRH elections as part of the “Analysis of the results of local elections in Mongolia since 2000”. According to the data, voter turnout in parliamentary, presidential, and CRH elections has declined since 2000. For instance, turnout in 2020 CRH election was 56%, a decrease of 16% compared to the 1992 CRH elections. Voter turnout has been declining and not reaching 50% per cent in every local election. This has led to a significant loss of votes in local elections and the inability of CRH representatives to represent voters. Our previous research has revealed that the circumstances is due to the poor organization of local elections, giving low importance from state and civil society organizations and political parties, and the lack of dissemination and information of local election to voters.","start_date":"2022-03-14T00:00:00","end_date":"2023-01-14T00:00:00","sponsor_id":1680,"sponsor_name":"The Asia Foundation","performer_id":1886,"performer_name":"МУИС, УТС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4461,"project_code":"P2023-4461","project_name":"Биологийн аргаар нийлэгжүүлсэн нанобөөмийн биоанагаахын хэрэглээ","project_name_eng":"Biomedical application of biosynthesized nanoparticles","abstract_mn":"Хүн төрөлхтний өдөр тутмын амьдралд нанотехнологи нэвтрэн орсоор байна. Ялангуяа анагаах ухаан болон технологийн салбарт нанотехнологи өндөр дэвшилтүүдийг авчирсан. Нано бөөм нь нанотехнологийн судалгааны гол цөмд тооцогддог. Одоо цагт судлаачид нано бөөмийг хүрээлэн буй орчинд илүү ээлтэй замаар гарган авахад анхаарлаа хандуулж байна. Нано бөөм гадаргуугийн талбай, хэмжээ, хэлбэрээрээ бусад балк материалуудаас ялгарч чаддаг. Энэ онцгой чанарын улмаас нано бөөмийн хэрэглээ өргөн хүрээтэй байдаг (Kumar, S. Prem; , S. Rubavathi; , J. Philip Robinson, 2017). Манай гариг дээр мөнгө нь цэвэр болон нэгдэл байдлаар тохиолддог ба мөнгө дэлхий дээр алтнаас 20 дахин их байдаг. Мөн цахилгаан болон дулааныг бүх металлаас илүү сайн дамжуулдаг. Мөнгө нь Ag0, Ag+2, Ag+3 исэлдлийн зэрэгтэй. Ag0 ба Ag+2 исэлдлийн зэрэгтэй мөнгө түгээмэл олддог тогтвортой металл, харин Ag+3 нь усан орчинд тогтворгүй байдаг (M Ramya, M.S.S., 2012). Мөнгө усанд уусдаггүй, харин мөнгөний нитрат (AgNO3) болон хлорт мөнгө нь усанд уусдаг (ДЭМБ, 2002). Мөнгийг мэс заслын багаж хэрэгсэл, хиймэл эрхтэн хийхэд, зоосны үйлдвэрлэлд ашигладаг. Усанд уусдаг мөнгөний нэгдлийг сэтгэл мэдрэлийн эмгэг, татаж унах өвчин, никотины хамаарал, тэмбүү, заг хүйтэн өвчнийг анагаахад хэрэглэдэг. Анагаахын салбар, хуванцар бүтээгдэхүүн болон нэхмэл эдлэлийн салбарт мөнгөний хэрэгцээ, хэрэглээ улам нэмэгдэж байна (M Ramya, M.S.S., 2012).","abstract_eng":"Хүн төрөлхтний өдөр тутмын амьдралд нанотехнологи нэвтрэн орсоор байна. Ялангуяа анагаах ухаан болон технологийн салбарт нанотехнологи өндөр дэвшилтүүдийг авчирсан. Нано бөөм нь нанотехнологийн судалгааны гол цөмд тооцогддог. Одоо цагт судлаачид нано бөөмийг хүрээлэн буй орчинд илүү ээлтэй замаар гарган авахад анхаарлаа хандуулж байна. Нано бөөм гадаргуугийн талбай, хэмжээ, хэлбэрээрээ бусад балк материалуудаас ялгарч чаддаг. Энэ онцгой чанарын улмаас нано бөөмийн хэрэглээ өргөн хүрээтэй байдаг (Kumar, S. Prem; , S. Rubavathi; , J. Philip Robinson, 2017). Манай гариг дээр мөнгө нь цэвэр болон нэгдэл байдлаар тохиолддог ба мөнгө дэлхий дээр алтнаас 20 дахин их байдаг. Мөн цахилгаан болон дулааныг бүх металлаас илүү сайн дамжуулдаг. Мөнгө нь Ag0, Ag+2, Ag+3 исэлдлийн зэрэгтэй. Ag0 ба Ag+2 исэлдлийн зэрэгтэй мөнгө түгээмэл олддог тогтвортой металл, харин Ag+3 нь усан орчинд тогтворгүй байдаг (M Ramya, M.S.S., 2012). Мөнгө усанд уусдаггүй, харин мөнгөний нитрат (AgNO3) болон хлорт мөнгө нь усанд уусдаг (ДЭМБ, 2002). Мөнгийг мэс заслын багаж хэрэгсэл, хиймэл эрхтэн хийхэд, зоосны үйлдвэрлэлд ашигладаг. Усанд уусдаг мөнгөний нэгдлийг сэтгэл мэдрэлийн эмгэг, татаж унах өвчин, никотины хамаарал, тэмбүү, заг хүйтэн өвчнийг анагаахад хэрэглэдэг. Анагаахын салбар, хуванцар бүтээгдэхүүн болон нэхмэл эдлэлийн салбарт мөнгөний хэрэгцээ, хэрэглээ улам нэмэгдэж байна (M Ramya, M.S.S., 2012).","start_date":"2022-09-04T00:00:00","end_date":"2025-06-29T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1451,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4359,"project_code":"P2022-4359","project_name":"Дижитал их сургууль: Мэдлэгийн графд түшиглэсэн виртуал туслах чатбот","project_name_eng":"Digital university: Virtual Assistant Chatbot using Knowledge Graph","abstract_mn":"Их сургуулиуд дижиталд шилжих зорилгын хүрээнд хиймэл оюун, их өгөгдлийн шинжилгээ, семантик технологи зэрэг дижитал технологийг өөрийн сургалт, судалгааны үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж байна. МУИС нь Дижитал МУИС түүчээ төслийг амжилттай хэрэгжүүлж үр дүнд нь МУИС-ийн мэдлэгийн граф, \"Сэцэн\" виртуал туслах чатботыг хөгжүүлсэн. Энэ төслийн үр дүн болох чатботын туршилт-зүгшрүүлэлт, арчилгаа, засвар үйлчилгээг гүйцэтгэж бодит хэрэглээнд нэвтрүүлэх, төслийн үр дүнг түгээн дэлгэрүүлж сурталчлах, эдгээр үр дүнг оюуны өмчөөр баталгаажуулах нь энэ төслийн гол зорилго болно.","abstract_eng":"Universities aim to adopt digital technologies such as artificial intelligence, big data analysis, and semantic technology in their teaching and research activities as part of the goal of digital transformation. The NUM has implemented the Digital NUM pilot project which delivers a knowledge graph for NUM and a virtual assistant chatbot named \"Setsen\". The goal of this project is to introduce the results of the Digital NUM pilot project into real use by carrying out testing, and maintenance of the chatbot, to disseminate and promote the results of the project, and to secure these results with intellectual property.","start_date":"2022-09-19T00:00:00","end_date":"2022-12-16T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4472,"project_code":"P2023-4472","project_name":"Шавьжны эсрэг үйлчилгээтэй тосон түрхлэг гарган авах технологийн судалгаа","project_name_eng":"Research on the production technology of anti-insect oil","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь байгалийн гаралтай органик гоо сайхны болон ахуйн хэрэглээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг \"Орчит крейтив\" ХХК-ны шинээр хөгжүүлэн худалдаанд гаргах бүтээгдэхүүний хүрээнд шумуул, шавьжны хазалтаас үүсэх үрэвслийн эсрэг тайвшруулах тосон түрхлэг гарган авах технологийг бий болгох юм. Судалгааны зорилгын хүрээнд шумуул дайжуулах ургамлын химийн найрлагыг тодорхойлох, тосон түрхлэг гарган авах технологийн судалгаа хийх, найрлагыг тодорхойлох, бүтээгдэхүүний шинж чанарыг тодорхойлох зэрэг ажлууд хийгдэнэ.","abstract_eng":"The purpose of this research work is to create a technology for the production of anti-inflammatory ointment from mosquito and insect bites as part of the newly developed products of \"Orchid Creative\" LLC, which manufactures natural organic cosmetics and household products. Within the scope of the research, tasks such as determining the chemical composition of mosquito-repellent plants, researching the technology of extracting oil application, determining the composition, and determining the characteristics of the product will be carried out.","start_date":"2023-04-29T00:00:00","end_date":"2023-06-17T00:00:00","sponsor_id":1850,"sponsor_name":"\"Орчид крейтив\" ХХК","performer_id":1249,"performer_name":"Хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль, ХБИТ","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":15,"research_field":"Үйлдвэрийн технологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4486,"project_code":"P2023-4486","project_name":"Эмийн ургамлыг хуурай ханданд эсийн хоруу чанар тогтоох хамтарсан судалгаа","project_name_eng":"Collaborative Project to study cell cytotoxic properties of dry extracts isolated from some medicinal plants","abstract_mn":"Танилцуулга:\nМонгол орон төрөл бүрийн эмийн ургамлаар баялаг бөгөөд сүүлийн жилүүдэд манай орны нутаг дэвсгэр дээрх ургамлын аймаг, түүнийг бүрдүүлэгч зүйлүүдийн биохими, фармакологийн судалгаа нилээд хийгдэж  олон тооны бодисыг ялган шинжлэх  болов. Гэвч эдгээр судалгаа нь тун цөөн тооны ургамал дээр хийгдсэн ба  ялган  авсан бодисуудын биологийн идэвхт шинж чанарыг эукариот эсийн өсгөврийн систем дээр монголчууд өөрсдөө бие дааж туршин тодорхойлж түүний молекул механизмийг орчин үеийн төвшинд тайлбарласан ажил байхгүй байна. Энэхүү судалгааны ажил нь элэгний хавдарын шугаман эсийн өсгөврийг ашиглан эмийн ургамлуудаас ялгасан хуурай ханднуудын хоруу чанарыг орчин арга зүй ашиглан тогтоож байгаагаараа онцлог байна.  \nТөслийн зорилго: \nЭнэхүү судалгааны ажлын зорилго нь Эм судлалын хүрээлэнгийн түүж бэлтгэсэн эмийн ургамлуудаас ялгасан хуурай ханднуудын хоруу чанарын судалгааг эсийн өсгөврийн систем дээр  хийж тодорхойлох, улмаар тэдгээрийн молекул механизмыг тайлбарлахад оршино.\nМатериал арга зүй:\n- Төрөл бүрийн эукариот эсийн өсгөвөр хийх. Үүнд элэгний хавдрын HepG2 шугаман өсгөврийг хамруулах\n- WST-assay-аар ургамлын ханднуудын хоруу чанарын түргэвчилсэн скрийнингийн хийх.\n- Идэвх бүхий ханднуудын эсийн физиологид үзүүлэх нөлөөллийг нарийвчлан судлах","abstract_eng":"Background: \nNature is still the biggest source of pharmaceutical compounds and the results of the continuously expanding pharmacological researches on bioactive plant components call for new, accurate and efficient extraction and phyto-analitical methods to invent and identify the pharmacologically active components. This synchronized biological-chemical studies by rapid inexpensive screening methods can give new possibilities for researchers to save time and recourses in order to analyze massive biological compounds in certain short time.   Also Mongolia is located in central asian platform with dry, severe climate that could induce Mongolian plants to be more adapted and differentiated from their relatives growing in other regions.  This unique adaptation can increase possibility to discover unique substances in Mongolian plants, which could have high medical value.  In this project, we are going to make in-vitro screening analysis of several dry extracts isolated from some Mongolian medicinal plants on different eukaryotic cell lines.\nAim of the project:\nThe aims and experimental approaches devised in this study can be placed in these categories, which are described below:\n1. Rapid in-vitro screening in the natural compounds library for anti-tumor and hepatoprotective effects. \n2. Detailed molecular biology analysis for positively selected samples  \nMaterials and methods:\nIn this project, following sophisticated methods of molecular biology, genetics, and biochemistry will be applied: \n- Establishing of different kinds of eukaryotic cell culture including hepatocarcinoma cell lines \n-Rapid screening of cytotoxic activity of extracts by WST-assay methods\n- Detailed cyto-physiological assays including migration, adhesion and spreading assay on the positively selected samples.","start_date":"2023-02-03T16:00:00","end_date":"2023-08-30T16:00:00","sponsor_id":1852,"sponsor_name":"Эм судлалын хүрээлэн","performer_id":1854,"performer_name":"МУИС-ийн ХШУИС-ийн Генийн инженерчлэлийн лаборатори","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":22,"research_field":"Бусад анагаах ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4521,"project_code":"P2023-4521","project_name":"Эрдэнэтийн овоо ордын исэлдсэн хүдрийг нуруулдан уусгах технологиор катодын зэс үйлдвэрлэх үйлдвэрийн байгаль орчин, хамгаалах, саармагжуулах технологи","project_name_eng":"Cathode Copper Production Plant for Erdenet Mining Corporation Oxidized Ore of Erdenet Ovo Deposit, Environmental, Protection and Neutralization Technology","abstract_mn":"Төслөөс байгаль орчинд учруулж болзошгүй сөрөг нөлөөлөл, эрсдэлийг урьдчилан илрүүлж, түүнээс урьдчилан сэргийлэх, бууруулах ба хянахад чиглэсэн байна. Байгаль орчны удирдлагын тогтолцоо нь байгаль орчны бодлогыг тодорхойлох, төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, хяналт шалгалт хийх, удирдлагын дүн шинжилгээ хийх гэсэн таван үе шаттай хэрэгжүүлэх бөгөөд энэ нь байгаль орчны үзүүлэлтийг тасралтгүй сайжруулах ач холбогдолтой.","abstract_eng":"The project aims to detect, prevent, reduce and control potential negative impacts and risks to the environment. The environmental management system will be implemented in five stages: environmental policy definition, planning, implementation, monitoring, and management analysis, which is important for continuous improvement of environmental indicators.","start_date":"2022-06-09T00:00:00","end_date":"2023-09-08T00:00:00","sponsor_id":1892,"sponsor_name":"Майнинг","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4503,"project_code":"P2023-4503","project_name":"Сансрын инженерчлэл ба хэрэглээ","project_name_eng":"Space engineering and application","abstract_mn":"Судалгааны зорилго нь сансрын шинжлэх ухаан болон сансрын инженерчлэлийн технологийг монгол оронд нутагшуулах, гадаадын мэргэжилтнүүдийг урьж хичээл заалгах, хэлэлцүүлэг хийх, Сансрын инженерчлэлийн мэргэжилтэнг Японы их, дээд сургуулиудтай хамтран бэлтгэх, Гадаадын профессорууд, лабораториудтай хамтран Нано (3кг хүртэл), микро (10-50кг), хиймэл дагуул хийх арга технологид суралцах, хийж турших, лабораторийн орчинг сайжруулах, Нано хиймэл дагуул хөгжүүлснээр Монгол орон Дэлхийн навигацийн системд оролцоно, үүнийг Монголд дэлгэрүүлэх сургалт зохион байгуулах. Энэ нь тал бүрийн ач холбогдолтой зам, гүүр, хот, байгалийн гамшиг гэх мэт олон хүчин зүйлсийг тооцоолох боломжтой болох юм. Монгол орны хиймэл дагуул хөөргөх төлөвлөгөө байгаа түүний хүрээнд боловсон хүчин бэлтгэгдэнэ. Их сургууль санаачилж хиймэл дагуул хөөргөж байгаа нь бусад байгалийн ухааны салбарууд, тэнхимүүд бас судалгаандаа ашиглах боломжтой. Төслийн хүрээнд Япон улсын Кюүшүгийн технологийн институт, Хоккайдогийн их сургууль, Чибагийн их сургууль, Ямагүчигийн Их Сургууль болон Япон улсын Үндэсний Астрономийн төвтэй хамтран ажиллаж байна.","abstract_eng":"This project aims at achieving two points, (1) enhancement of microelectronics and computer science research level in Mongolia through space engineering and application, and (2) human resource development to support the Mongolian space program.\nSpace Engineering and Application project’s main goal is to build human and infrastructure capacity building for space engineering and application at the National University of Mongolia. This indicates enhancing the research level for space science to provide a concrete basis of professional human resources to support the long-term sustainable Mongolian space program. During the project implementation period, we will collaborate with Japanese partner universities namely: Kyushu Institute of Technology, Hokkaido University, Chiba University, Yamaguchi University, and National Astronomical Observatory Japan( NAOJ) in the following three areas, satellite technology, remote sensing, and astronomy.","start_date":"2018-06-26T16:00:00","end_date":"2023-03-30T16:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4524,"project_code":"P2023-4524","project_name":"Архангай аймгийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх бодлогын цогц баримт бичиг-2023-2032","project_name_eng":"A comprehensive policy document for the development of tourism in Arkhangai province, 2023-2032","abstract_mn":"Архангай аймгийг аялал жуулчлалын тэргүүлэх нутаг болгон хөгжүүлэх зорилгоор 2023-2032 оны урт хугацааны стратеги төлөвлөгөөг боловсруулсан бөгөөд уг ажлын зорилго нь  Тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг тусгасан, нутгийн иргэдэд түшиглэсэн олон талт хамтын ажиллагааг дэмжихид чиглэсэн болно. Тус бодлогын баримт бичгийг боловсруулахад аймгийн байгаль, түүх соёлын нөөцөд тулгуурласан орон нутгийн онцлог бүхий аялал жуулчлалыг хүрээлэн буй орчны менежмент, үйлчилгээний стандартад нийцүүлэх, Хангай нутгийн байгалийн дүр төрх, нүүдлийн соёл иргэншил өв уламжлалыг үндэсний, бүс нутгийн болон дэлхийн хэмжээнд таниулсан аялал жуулчлалын жишиг зорих газар болгон хөгжүүлэхээр төлөвлөв.","abstract_eng":"A long-term strategic plan for 2023-2032 has been developed in order to develop Arkhangai Province as a leading tourism destination, and the purpose of the project is to support stakeholders' cooperation based on the Sustainable Development Goals.  While developing this policy document, comply with the environmental management and service standards of tourism with local characteristics based on the natural and cultural resources of the province and  It is planned to develop the natural landscape and nomadic cultural heritage of Khangai zones into the national, regional and global tourist destination..","start_date":"2022-08-16T16:00:00","end_date":"2023-06-14T16:00:00","sponsor_id":1890,"sponsor_name":"Архангай Аймгийн Засаг Даргын Тамгын Газар","performer_id":1889,"performer_name":"Мирим ХХК болон МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":34,"research_field":"Нийгэм, эдийн засгийн газарзүй","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4482,"project_code":"P2023-4482","project_name":"ЭЛЕКТРОКИНЕТИЙН АРГА АШИГЛАН ХӨРСӨН ДЭХ ХҮНД МЕТАЛЫН БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛАХ СУДАЛГАА","project_name_eng":"STUDY ON THE REDUCTION OF HEAVY METAL POLLUTION IN SOIL USING ELECTROKINETIC METHODS","abstract_mn":"Хот суурин газрын хөрс нь химийн хор, үйлдвэрийн хог хаягдал, нефтийн бүтээгдэхүүнээр, ялангуяа хүнд металлаар их хэмжээгээр бохирддог. Хөрсөн дэх хүнд металлын бохирдол нь хүрээлэн буй орчны тулгамдсан асуудлуудын нэг бөгөөд салхиар зөөгдөн агаарыг бохирдуулж, усны эргэлтээр дамжин гүний усыг бохирдуулж, улмаар хүнсний хэлхээнд орж хүн амьтан ургамал зэрэг амьд организмыг бүхэлд нь хордуулж, өвчлөл үүсгэх аюултай [5].\nХөрсний хүнд металлууд нь органик бохирдуулагч болон бусад бохирдуулагч бодисуудыг бодвол задарч саармагжих, цэвэрших процесст ордоггүй, удаан хугацаагаар хуримтлагдаж хөрс, агаар, усыг бохирдуулах нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Ялангуяа арьс ширний үйлдвэрүүдээс гарч буй хаягдлуудад хром их хэмжээтэй агуулагдаж байгаа нь хөрсөнд шингэж  хүний биед орж өвчлөл үүсгэх аюултай [6].\nЭлектрокинетик нөхөн сэргээлтийн арга нь хөрсөнд явагдах физик, хими, биологийн процессыг идэвхжүүлж, улмаар хөрсний унаган бүтцийг нөхөн сэргээдэг бөгөөд хөрсний органик ба органик бус нэгдлүүдийн бохирдлыг арилгахад аль алинд нь хэрэглэж болох үр дүнтэй арга юм. Мөн энэхүү арга нь аюулгүй бөгөөд эдийн засгийн хувьд хэмнэлттэй, энгийн арга юм.\nЭнэхүү судалгаагаар Улаанбаатар хотын ХУД-ийн 20-р хороонд байрлах УСУГ-ын харьяа “Харгиа” цэвэрлэх байгууламжийн эргэн тойрны  хөрснөөс дээж авсан ба уг байгууламжид арьс шир, ноос ноолуурын 27 орчим үйлдвэр бохироо нийлүүлдэг байна. Тиймээс цэвэрлэх байгууламжийн ойр орчимын хөрсөн дэх хромын агуулгыг тодорхойлоход 2589,85мг/кг агуулагдаж байгаа нь Монгол улсын хөрсний чанарын стандарт (MNS5850:2019)-д зааснаар хортой болон аюултай агууламжид тооцогдож байгаа учир хөрсөн дэх хромын бохирдлыг бууруулах, нөхөн сэргээх судалгааг хийх шаардлагатай байна.","abstract_eng":"Soils in urban areas are heavily polluted by chemical toxins, industrial wastes, and petroleum products, especially heavy metals. Heavy metal pollution in the soil is one of the pressing problems of the environment. It is carried by the wind and pollutes the air, pollutes the groundwater through the water cycle, and then enters the food chain, poisoning all living organisms such as humans, animals, and plants, and is dangerous to cause disease [5].\nCompared to organic pollutants and other pollutants, heavy metals in the soil do not undergo neutralization and purification processes, and accumulate for a long time, creating conditions for soil, air, and water pollution. In particular, the wastes from leather factories contain a large amount of chromium, which can be absorbed into the soil and enter the human body, causing disease [6].\nThe electrokinetic remediation method activates the physical, chemical, and biological processes in the soil, thereby restoring the original structure of the soil, and is an effective method that can be used for both organic and inorganic soil pollution removal. Also, this method is safe, economical and simple.\nIn this study, samples were taken from the surrounding soil of the \"Khargia\" treatment plant belonging to USUG, which is located in the 20th district of Ulaanbaatar city, and about 27 leather and cashmere factories supply sewage to the facility. Therefore, when determining the content of chromium in the soil near the treatment plant, 2589.85mg/kg is considered harmful and dangerous according to the Mongolian soil quality standard (MNS5850:2019), so it is necessary to conduct research to reduce and rehabilitate chromium pollution in the soil. .","start_date":"2018-05-17T16:00:00","end_date":"2023-05-02T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1297,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4527,"project_code":"P2023-4527","project_name":"Нүүрстөрөгчийн бага ялгаралтай нийгмийн судалгаа хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research on development of low carbon society in Mongolia","abstract_mn":"Хүн-байгалийн тогтолцооны судалгааг байгаль, нийгмийн шинжлэх ухааны эрдэмтэд хамтран хийснээр төдий чинээ тогтвортой хөгжлийг амьдралд хэрэгжүүлэх зөв шийдлийг олох илүү боломжтой болно. Дэлхийн дулаарал болон бэлчээрийн даацаас хэтэрсэн малын тооны өсөлтийн нөлөөгөөр экосистем илүү эмзэг болсоор байна. 1999-2002 болон 2009-2010 онуудад болсон ган зудын үеэр малаа олноор алдаж байгаа нь малчид байгалийн гамшигт их өртөмтгий байгааг харуулж байна. Эдгээр асуудлыг шийдэхийн тулд МУИС-ийн Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн Япон улсын Чуо их сургуультай хамтран “Бэлчээрийн нийгэм-экологийн тогтолцооны ногоон хөгжлийн загвар” төслийг хамтран хэрэгжүүлж байна. Уг төслийн хүрээнд ган, зудын эмзэг байдлын урьдчилсан мэдээгээр малчдыг эртнээс хангаж, сэргээгдэх эрчим хүчээр ажилладаг мах хадгалах хөргүүрийн системийг нэвтрүүлснээр цаг агаарын гамшигт үзэгдлийг даван туулах малчдын чадавхи сайжрах болно. Улмаар малын тоог бэлчээрийн даацад тохируулан барьж, бэлтгэсэн махаа хөргүүрийн системд хадгалан, махны үнэ, чанар буурдаг хаврын цагт зах зээлд өндөр үнээр борлуулах нь малчдын аж амьдрал дээшлэн, экосистемийн үйлчилгээ сэргэн тогтвортой хөгжихөд тустай. Энэхүү төсөлд Монгол, Япон улсын нийгэм экологийн судлаачид, инженерүүд хамтран ажиллаж байна. Мөн түүнчлэн Япон улсын Байгаль орчны яам болон Монгол улсын Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яам, HITACHI компанитай хамтран ажиллаж байгаа нь төр, хувийн хэвшлийн түншлэл бий болгож байгаа сайн жишиг болж байна. Hitachi компани нь сэргээгдэх эрчим хүчээр ажилладаг чингэлэгт хөргүүрийн системийг Монголын нөхцөлд тусгайлан тохируулж үйлдвэрлээд турших юм.","abstract_eng":"Our aims in Mongolia are to prevent grassland degradation through green development and to design, propose, and introduce a meat storage system based on freezer storage technology using renewable energy, as well as to establish measurement, reporting, and verification (MRV) methodology to use the Greenhouse Gases Observing Satellite-2 (GOSAT-2) to assess and verify efficacy in reducing emissions of carbon dioxide (CO2) derived from energy sources. We aim, moreover, to take integrated action on measures that can lead to competence in dealing with climate change to demonstrate to the world a road map for the transition to sustainable green development and a green economy in Mongolia. Freezer Storage Technology Using solar power generation to run a freezer storage system is an example of a new technology. A power-efficient freezer storage system can store meat harvested early when the risk of Dzud increases. The freezer storage equipment and management of meat distribution provide economic motives to keep the number of livestock within the environmental carrying capacity, leading to an increase in employment and income and enhancing food safety. Incorporation into a National Green Development Plan We are undertaking a wide range of research encompassing socioeconomic and global environmental topics. Such topics include the development of a freezer storage system suitable for the Mongolian environment, improvement of Dzud prediction, distribution of Dzud forecasts, estimation of meat distribution using such forecasts, and calculation of the amounts of CO2 emitted and absorbed across the Mongolian region. We intend to collaborate with the Mongolian government to incorporate the outputs of research into a national green development plan to prevent the degradation of grasslands.","start_date":"2022-05-31T16:00:00","end_date":"2023-03-30T16:00:00","sponsor_id":164,"sponsor_name":"Ministry of the Environment Japan","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4528,"project_code":"P2023-4528","project_name":"Нарны гонх веранданы туршилтийн гэрээт ажил","project_name_eng":"Data measurement service for Veranda solar room of house","abstract_mn":"Веранда буюу шилэн гонх нь байшингийн урд зүгт харсан хананд залгаа барих метал араг бүтээц бүхий шилэн элементээс бүрдсэн, идэвхтэй халаалтгүй орчин үүсгэж нарны энергийг үр ашигтай ашиглахад зориулагдсан, барилгын халаалтын эрчим хүчний хэрэглээг бууруулах зорилготой ашиглагддаг хийцлэл юм. Энэ нь хүйтний улиралд өдрийн цагт нарны дулааны энергийг өөртөө төвлөрүүлэн, дотор агаараа халаан, байшин сууцны залгаа хана, цонх, хаалгаар дулаан нэвтрүүлнэ. Энэ нь урд залгаа ханын дулаан алдагдлыг багасган, өдрийн цагт нарны дулааны энергийг байшинруу нэвтрүүлж халаалтын эрчим хүчний хэрэгцээнээс хэмнэх ба өмнө ханатай залгаа өрөөг дулаан тав тухтай болгодог. Мөн Веранда-н дотор хэсэгт өдрийн цагт төрөл бүрийн хэрэгцээнд ашиглах боломжтой дулаан нэмэлт зай талбай үүсдэг. Тус гэрээт ажил нь Веранда туршилтын загвар бүхий амины орон сууцанд хэмжилтийн төхөөрөмж байршуулан, хэмжилтийн мэдээлэл цуглуулах, хүлээлгэн өгөх ажил, үйлчилгээ юм.","abstract_eng":"A veranda or glass porch is built with a transparent element with a metal structure attached to the south wall of the house, designed to create a passively heated environment and utilize solar energy as its heat source, and to reduce the heating energy consumption of the building. In the heating season, it collects solar energy during the day, heats the indoor air, and transfers heat through the walls, windows, and door of the building. This reduces heat loss from the front wall, transfers solar heat to the house during the day, saves on heating energy consumption, and makes the front wall adjoining room warm and comfortable. Inside the veranda, additional warm space can be used for various purposes during the day. The contracted work is the installation of measurement equipment in Veranda experimental model apartment, the collection and delivery of measurement data and services.","start_date":"2022-11-30T16:00:00","end_date":"2023-02-28T16:00:00","sponsor_id":1898,"sponsor_name":"Жэрэс ОУ-ын ТББ","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4523,"project_code":"P2023-4523","project_name":"Дорноговь аймгийн хэрэглэгчдэд зориулсан эрчим хүчний хэмнэлттэй пассив барилгын сургалт, судалгааны гэрээт ажил","project_name_eng":"Training and need survey for Energy-saving house users in Dornogovi aimag","abstract_mn":"Дорноговь аймгийн ИХТөлөөлөгч Т.Азбаяр  ба МУИС, Тогтвортой Хөгжлийн Хүрээлэнтэй 2022.10.12-нд байгуулагдсан No.2022-10-12 АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ ГЭРЭЭ-ний дагуу Дорноговь аймгийн иргэд, хэрэглэгчдэд эрчим хүчний хэмнэлттэй пассив барилгын технологи, арга аргачлалыг түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор анхан шатны ойлголт, мэдлэгийг олгох, шинэ хуучин барилгын дулаалгын арга туршлагыг танилцуулах сургалтыг зохион байгуулж, орон нутгийн эрэлт хэрэгцээг судлах ажлыг амжилттай хэрэгжүүлж, онлайн түгээлтийг орон нутагт цацан хэрэгжүүлж, сургалтын илтгэлийг захиалагч талд цахим хэлбэрээр хүлээлгэн өгөв.","abstract_eng":"By the contract No. 2022.10.12 was signed between Mr. T. Azbayar, representative of the Dornogovi Province Citizens' Council, and the Institute of Sustainable Development of the National University of Mongolia on October 12, 2022, to disseminate energy-efficient passive house technologies and methods to the users of the Umnugovi province, the beginner training course was organized. In addition, a local demand survey was successfully implemented, video and online distribution were disseminated locally, and training reports were submitted electronically to the client.","start_date":"2022-10-14T16:00:00","end_date":"2023-05-30T16:00:00","sponsor_id":1895,"sponsor_name":"Дорноговь аймгийн Иргэдийн Хурал","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4420,"project_code":"P2022-4420","project_name":"Хятад ба Монголын Алтайн нурууны зэргэлдээх хуурай бүсэд орших гадагшаа урсгалгүй гол-нуурын системийн усан орчны асуудал ба түүнийг даван туулах стратеги","project_name_eng":"Water environmental problems and coping strategy of arid Inland River -terminal lake system in Altay adjacent area of China and Mongolia","abstract_mn":"Алтайн нурууны гадагшаа урсгалгүй гол-нуурын системийн усны шинж чанарын талаарх судалгаа\nМонгол орны баруун хэсэгт орших Ховд гол - Хар-Ус нуурын сав газар болон БНХАУ-ын Умард Шинжааны Улунгу гол- Жили нуур- Улунгу Нуурын сав газрын усны чанарын судалгаа хийж усны дээж авах, байгалийн усны өөр өөр хэлбэрээс (гол нуур-намгархаг газар) -аас дээж авч шинжилнэ. Мөн газар тариалангийн бүс, бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлдэг газар, сав газарт дэх ашигт малтмал олборлож буй газруудын гадаргын болон гүний усны чанарыг дээж авч судална. Усны чанарын өөрчлөлтийн орон зайн мэдээллийг гол-нуурын системтэй хамт тогтоох юм.","abstract_eng":"Basic investigation on water quality of typical inland river- terminal lake system in Altai Mountain\nIt is planned to conduct a water quality survey and sampling of different types of natural water bodies (river -lake -wetland) in the Khovd River-Khar-Us Lake Basin in Western Mongolia and the Ulungu River - Jili Lake and Ulungu Basin in Northern Xinjiang, China. The surface water and groundwater quality of agricultural areas, pastoral areas, and mining areas in the basin will be investigated and sampled. To establish spatial data of water quality changes along with the river- lake system.","start_date":"2022-12-23T00:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":1665,"sponsor_name":"Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Сан, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Үндэсний Байгалийн Ухааны сан","performer_id":1483,"performer_name":"МУИС, ХШУИС, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4490,"project_code":"P2023-4490","project_name":"“Ерөнхий боловсролын сургуулийн лабораторийн хэрэглэгдэхүүн үйлдвэрлэх, үйлчилгээ үзүүлэх үндэсний сүлжээ байгуулах төсөл”","project_name_eng":"“Establishment of a nation-wide network for manufacturing of science laboratory equipment”","abstract_mn":"Төсөл боловсруулах ажлын хүрээнд дараах ажлыг хийж гүйцэтгэх бөгөөд эдгээрийн үр дүнд “Ерөнхий боловсролын сургуулийн лабораторийн хэрэглэгдэхүүн үйлдвэрлэх, үйлчилгээ үзүүлэх үндэсний сүлжээ байгуулах төсөл”-ийн баримт бичгийг боловсруулна. Үүнд:\n-\tМСҮТ, политехник коллеж, Коосэн болон инженер, технологийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг их, дээд сургуулийн багаж хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн бүртгэл, түүний анализыг mlab.mn цахим платформыг ашиглан хийж гүйцэтгэх.\n-\tМСҮТ, политехник коллеж, Коосэн болон инженер, технологийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг их, дээд сургуулийн хүний нөөц, техник хэрэгслийн нөөц бололцоог судалж, дотооддоо үйлдвэрлэх боломжтой лабораторийн багаж хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн жагсаалтыг боловсруулах.\n-\tОлон улс дахь хэрэглэгдэхүүн үйлдвэрлэгч байгууллагын шилдэг туршлага болон хамтран ажиллах боломжийг судлах, хамтын ажиллагаа тогтоох.\n-\tДотоодын оролцогч талуудтай хамтран ажиллах чиглэлийг судалж, сүлжээ (LAB HUB/Platform) бий болгох.\n-\tИнженер, техникийн ажилтан, оюуны өмчийн болон менежментийн хүний нөөцийн эрэлт хэрэгцээг тодорхойлж, тэдгээрийг бэлтгэх хөтөлбөр, түүнд шаардагдах төсвийг боловсруулах.\n-\tСургалтын багаж хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, сургалтын төв байгуулах төслийн санал болон түүнд шаардагдах төсвийг боловсруулах.\n-\tТэгш хамруулах зарчмыг хангасан байгалийн ухааны лабораторийн сайн туршлагыг судалж, тэдгээрт тавигдах шаардлага (сургалтын хөтөлбөртэй нийцсэн), төсвийг боловсруулах.","abstract_eng":"As part of the project development, the following tasks will be carried out, and as a result of these, the document, the \"Project for the Establishment of a national network for the Production and Provision of Services for secondary school laboratory equipment\" will be developed. It includes:\n- Registration and analysis of instruments and equipment of technical and technical colleges, Koosen, and universities operating in the field of engineering and technology using the mlab.mn online platform.\n- Investigate the human resources and equipment resources of the Technical College, Polytechnic College, Koosen, and universities operating in the field of engineering and technology, and develop a list of laboratory tools and equipment that can be produced domestically.\n- To study the best practices and possibilities of cooperation with international equipment manufacturers and to establish cooperation.\n- Explore areas of cooperation with domestic stakeholders and create a network (LAB HUB/Platform).\n- Determine the demand for engineers, technical staff, intellectual property, and management human resources, and develop the program for their preparation and the budget required for it.\n- Development of a project proposal for the production and service of educational tools and equipment, and the establishment of a training center and the budget required for it.\n- To study the best practices of natural science laboratories that meet the principle of equal inclusion, develop requirements for them (consistent with the curriculum), and budget.","start_date":"2022-10-31T00:00:00","end_date":"2023-02-01T16:00:00","sponsor_id":1857,"sponsor_name":"Боловсролын ерөнхий газар","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4484,"project_code":"P2023-4484","project_name":"Эмчилгээний чанартай биомолекулд зориулсан зөөвөрлөгчдийн молекул загварчлал болон функцийн судалгаа","project_name_eng":"Molecular Design and Function Investigation of Nanocarriers for Biomacromolecular Drug Delivery","abstract_mn":"Уураг, нуклейн хүчил зэрэг эмчилгээний биомакромолекулуудыг эсийн сийвэнд оруулж тодорхой байнд хүргэх нь олон төрлийн эмгэгийг эмчлэх асар их боломжийг олгож байна. Гэсэн хэдий ч эдгээр биомакромолекулуудыг эсийн дотогш илгээхэд мембранаар муу нэвчих, нэвтэрсний дараа эндосомоос зугтах боломж хомс байдаг нь гол асуудал болж байна. Уг төслийн зорилго нь одоогийн биомолекулыг эсийн дотогш илгээхэд тулгарч буй асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэгдсэн. Уг төслөөр олон төрлийн биомакромолекулуудыг зөөвөрлөх боломжтой гемини амфифилуудын шинэ үеийг хөгжүүлнэ. Түүнчлэн эмчилгээний шинж чанартай макромолекулуудыг агуулсан зөөвөрлөгч нанобүтцүүд хэрхэн эсийн сийвэнд шилжин байрлаж байгаа болон ирээдүйн эмнэлзүйн салбарт илүү ач холбогдлыг бий болгохын тулд эмчилгээний шинж чанартай макромолекулыг эсийн сийвэн рүү хэрхэн шилжүүлэх, бүтэц-үйл ажиллагааны хамаарлыг тус тус судална.","abstract_eng":"The cytosolic delivery of therapeutic biomacromolecules, such as proteins and nucleic acids, shows great potentials for treating a broad spectrum of disorders associated with intracellular targets. Nevertheless, the intracellular delivery of these biomacromolecules is often challenged by poor transmembrane and limited endosomal escape. The goal of current proposal aims to solve the delivery issues that are encountered by current delivery system, and we will develop a new generation of gemini amphiphiles that can deliver a wide range of biomacromolecules to address the novelty of our application. Moreover, we expect to understand how these delivery vehicles translocate macromolecular therapeutics into cytosol as well as structure-activity relationships in order to offer more insights for the future clinical translation of delivery formulation for biomacromolecular drugs.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1451,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4500,"project_code":"P2023-4500","project_name":"Монголын ахуйд цэвдэгт экосистемийн үүрэг-Газар ашиглалт болон уур амьсгалын нөлөөллийг үнэлэх нь","project_name_eng":"Permafrost ecosystems entangled with human life in Mongolia-evaluating the impact of land use change in a warming climate","abstract_mn":"Төв Азийн олон бүс нутагт экосистем болон хүний амьдрал нь цэвдэгтэй холбоотой байдаг. Монголын хот суурин газрын гуравны нэг орчим нь цэвдэгтэй бүсэд оршдог нь Төв Азийн энэ улсын хувьд мөнх цэвдгийн ач холбогдлыг харуулж байна. Усны эх үүсвэр, бэлчээрээ дагаад малчин өрх, мал сүргийн дийлэнх нь цэвдэг давамгайлсан бүс нутгуудад оршдог байна. Эдгээр малчин өрх нь Монгол Улсын хүн амын 30 орчим хувь бөгөөд уламжлалт, хагас нүүдэлчин амьдралын хэв маягийг хэвээр хадгалан үлдсэнээс гадна өсөн нэмэгдэж буй хотын хүн амыг хүнсний бүтээгдэхүүнээр хангадаг. Цэвдэг нь усны эргэлтэнд гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Жишээлбэл, борооны ус гүн давхарга руу нэвчихээс сэргийлж, улмаар ургамал ургахад нөхцөлийг бүрдүүлдэг гэх мэт. Сүүлийн хэдэн арван жилд уур амьсгалын өөрчлөлт нь цэвдэгийг доройтолд хүргэсэн бол мал сүргийн өсөлт (одоо 60 сая гаруй мал) нь бэлчээрийн талхагдлын нэмэлт дарамтад оруулж байна. Бэлчээрийн доройтол, ойн сан бүхий газрын хомсдол зэрэг газар ашиглалтаас үүдэлтэй хоёрдогч дулаарал нь цэвдгийн алдралыг улам түргэсгэж байна. Сүүлийн 10 жилд энэ хоёр өөрчлөлт хурдацтай явагдаж, цэвдгийн экосистемийн нарийн тэнцвэрт байдал дарамтад орж, нүүдэлчдийн уламжлалт амьдралын хэв маягийн тогтвортой байдалд заналхийлж байгаа нь ирээдүйд Монголын нийгэм, соёл ямар үр дагавар учруулах нь тодорхойгүй байна. Ихэнх үйл явцын судалгаа, загваруудад цэвдгийн орчныг байгалийн жамаар хөгжиж буй систем гэж үзсэн нь Төв Азийн ихэнх хэсэгт хангалтгүй юм. Мэдрэмтгий экосистемүүд эдгээр эрчимжиж буй олон эх үүсвэрийн стресст хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлэхийг урьдчилан таамаглах чадвар дутмаг байгаа нь ирээдүйд эргэлт буцалтгүй өөрчлөлттэй нүүр тулах эрсдэлийг үүсгэж байгаа бөгөөд ингэснээр ирээдүйд тухайн газар нутгийг бэлчээр болон ой хэлбэрээр тогтвортойгоор ашиглаж чадахгүй байх, малчин ардын амьжиргааны эх үүсвэргүй болох зэрэг эрсдэлтэй.\nPermafrost4Life анх удаа хүний уламжлалт газар ашиглалт ба цэвдгийн экосистем хоорондын харилцан үйлчлэлийг урьдчилан таамаглах боломжийг олгохоор эрэлхийлж байгаа болно. Permafrost4Life нь орчин үеийн загвар хэрэгсэл, хээрийн судалгааг хослуулан Монгол орны байгаль орчны градиентуудад судалгаа явуулахын зэрэгцээ газар ашиглалтын талаарх орон нутгийн мэдлэгийг ашиглах болно. Бидний эцсийн зорилго бол Монгол болон Төв Азийн бодлого боловсруулагчид болон газар ашиглалтын менежерүүдэд урьдчилан таамаглах хэрэгслийг ашиглах боломжтой болгох явдал юм.\nМонгол бол эрс өөрчлөгдөж буй уур амьсгалын нөхцөлд хүний газар ашиглалт болон цэвдэгтэй экосистемийн харилцан үйлчлэлийг судлахад хамгийн тохиромжтой орон юм. Монгол нь дэлхийн хамгийн нягт цэвдэг ажиглалтын сүлжээнүүдтэй орон болохын зэрэгцээ Монголын олон цэвдгийн ландшафтууд нь олон сая хүн амтай төв Азийн уудам хагас хуурай уулархаг бүс нутгийн загвар систем гэж үзэж болно. 1990 онд төмөр хөшгийг нураасны дараа Монголын ард түмэн Төв Азид жинхэнээрээ ажиллаж байгаа цөөхөн ардчилсан орны нэгийг байгуулсан. Монгол Улс эдийн засаг, соёл, шинжлэх ухааны салбарт олон улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлж, Төв Азийн бүс нутагт тогтвортой, урт хугацааны судалгаа хийхэд аюулгүй, найдвартай орон болж чадсан. Permafrost4Life нь Норвеги болон Монголын судлаачдын 10 гаруй жилийн сайн хамтын ажиллагаан дээр тулгуурладаг. Энэхүү ажлын цар хүрээг мөнх цэвдэгээс экологи, нийгмийн шинжлэх ухаан хүртэл өргөжүүлэхийн тулд бид Ослогийн их сургууль (мөнх цэвдгийн загварчлал), NORCE (экосистем ба экологийн загварчлал), Улаанбаатар дахь ШУА-ийн олон салбар судлаачдын багийг цуглуулсан.","abstract_eng":"In many regions of Central Asia, ecosystems and human life are heavily entangled with the existence of permafrost. About one third of the municipalities in Mongolia are located in permafrost areas1, thus illustrating the importance of permafrost for this Central Asian country. The density of active herder families and livestock and is by far highest in permafrost-dominated regions due to more abundant water sources, thus sustaining a traditional, semi-nomadic lifestyle for about 30% of the population of Mongolia, while also supplying food to the growing urban centers. In these regions, permafrost plays a pivotal role in the water cycle, e.g. by providing water from melting ground ice in dry summers, or by preventing rainwater from infiltrating into deeper layers2, thus leaving it available for plant growth. In the last decades, climate change has led to ongoing and well-documented degradation of permafrost3, while strong increases of both population and livestock (now more than 60 million animals4) put ecosystems under additional pressure from overgrazing and deforestation, causing land-use-induced warming of permafrost5,6. With both changes accelerating in the recent decade, the delicate balance of permafrost ecosystems has come under pressure, threatening the sustainability of the traditional nomadic lifestyle with unknown consequences for the Mongolian society and culture7. In the overwhelming majority of process studies and model frameworks, permafrost environments have been considered as naturally evolving systems, which is clearly inadequate for large part of Central Asia. For this reason, we lack predictive capabilities how the sensitive ecosystems will react to these intensifying multi- source stresses, leaving the risk of irreversible changes that might prevent sustainable land use in the future.\nPermafrost4Life will for the first time compile predictive capabilities of interactions and feedbacks between traditional human land use and permafrost ecosystems in a strongly changing climate. Permafrost4Life will apply state-of-the-art model tools and field methods across environmental gradients in Mongolia, while at the same time exploiting local knowledge on land use practices. Our ultimate goal is to make the prediction tools available to policy-makers and land use managers in Mongolia and Central Asia.\nMongolia is the ideal country to study interactions and feedbacks between human land use and permafrost ecosystems in a strongly changing climate. In addition to having one of the densest permafrost observation networks in the world8, many permafrost landscapes in Mongolia can be regarded as model systems for the vast semi-arid mountain regions central-Asia around which millions of people have their homes. After the fall of the iron curtain in 1990, the Mongolian people established one of the few truly functioning democracies in Central Asia. Mongolia can now develop international cooperation in economy, culture and science, making it a safe and reliable country for sustainable long-term research within the otherwise unstable Central Asian region. Permafrost4Life builds on more than a decade of well-established collaboration between Norwegian and Mongolian researchers. Extending the scope of this work from permafrost to ecology and social sciences, we have gathered a team of multidisciplinary researchers from the University of Oslo (permafrost modeling) and NORCE (ecosystem and ecology modeling), as well as the Mongolian Academy of Sciences in Ulaanbaatar, Mongolia (social sciences, ecology, permafrost).\nPermaforst4Life directly addresses 4 of the 17 UN’s Sustainable Development Goals: SDG6 Clean Water and Sanitation, SDG13 Climate Action, SDG15 Life on Land, and SDG 17 Partnership for Goals.","start_date":"2020-04-30T00:00:00","end_date":"2024-05-15T16:00:00","sponsor_id":1865,"sponsor_name":"Норвегийн шинжлэх ухааны сан","performer_id":1289,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4348,"project_code":"P2022-4348","project_name":"Тариалангийн талбайн хүрэн хөрсний  нүүрсхүчлийн хийн ялгарлыг тогтоох","project_name_eng":"Estimation of carbon emissions from cultivated land's mollisols soil","abstract_mn":"Газар тариаланг эрчимжүүлж эхэлснээс хойш хөрснөөс 40х109- 90х109 тонн нүүрстөрөгч алдагдсан гэсэн тооцоо байдаг /Rеау, 2007/. Хөрсний амьсгал буюу хөрснөөс ялгарч буй CO2 нь хүлэмжийн гол зонхилох хийн нэг бөгөөд дулааралтын үндсэн шалтгаан болж байна. Иймд дэлхий нийтээр СО2-ыг бага ялгаруулах, агаар мандлаас хөрсөнд нүүрстөрөгч шингээх шинэлэг арга аргачлал, технологийн чиглэлийн судалгаануудыг эрчимтэй хийж эхэлж байна. Тухайлбал газар тариалангийн салбарт хөрс хамгаалалтыг сайжруулсан арга ажиллагаа (цомхотгосон элдэншүүлэг, элдэншүүлэггүй технологи, төрөл бүрийн хучлагатай г.м.) нь нүүрстөрөгчийн хуримтлалд ямар нөлөөлөл үзүүлж байгаа талаарх судалгаануудыг сүүлийн үед олон улсад түлхүү хийж байна.\nОлон улсын судалгаанаас үзвэл сүрлэн бүрхэвч үүсгэснээр хөрсний үржил шим нь нэмэгдэж, элэгдэлд өртөх нь багассан гэх үр дүн зарим судалгаагаар гарсан байна (Francis et al., 1998; Dabney et al., 2001; Snapp et al., 2005). Уламжлалт механик аргаар хөрс боловсруулахаа зогсоож, сүрлэн хучлагатай элдэншүүлэггүй уринш, эсвэл зөвхөн сүрлэн хучлагатай байдлаар хөрс боловсруулахад 5-10 жилийн дараа хөрс жилд 0.57 Мгр С/га хуримтлуулдаг болж үржил шим сайжирчээ (West, T. O., Post, W.M., 2002). Гэвч эдгээр уриншийн хувилбаруудын аль нь Монгол оронд тохирч хөрсний үржил шимийг хамгаалж, хөрсний CO2-н ялгарлын хэмжээг бууруулж байгааг судлах нь чухал байна.\nУур амьсгалын өөрчлөлт явагдаж, хөрсний элэгдэл эвдрэл эрчимжихийн хэрээр түүний үржил шим доройтож буй өнөөгийн нөхцөлд уриншийн хувилбаруудад нүүрсхүчлийн хийн ялгарлыг хэмжигч орчин үеийн SRS-SD 1000 багаж ашиглан хэмжиж, Штатновын аргатай харьцуулан судалж, уриншийн хувилбаруудын хөрсний физик, хими, биологийн зарим шинж чанаруудтай холбон статистик анализ хийн, уриншийн аль хувилбар нь хөрсний үржил шимийг сайжруулж, хөрснөөс нүүрсхүчлийн хийн ялгарлыг бууруулахад ээлтэй болохыг тогтоох нь шинжлэх ухаан, менежментийн ихээхэн ач холбогдолтой юм. Монгол орны тариалангийн хүрэн хөрсний нүүрсхүчлийн хийн ялгарлыг уриншийн хувилбаруудад тодорхойлж тогтоосноор CO2 бага ялгаруулах, улмаар CO2 шингээх боломжит хувилбарыг сонгох боломжийг бий болгож буй нь төслийн шинэлэг тал болно.\nУриншийн аль хувилбар нь хөрсний үржил шимд эерэгээр нөлөөлөхийг тогтоосноор хөрсний үржил шимийг хамгаалах, сайжруулах, таримлын ургац нэмэгдүүлэх уриншийн хувилбарыг сонгох шинжлэх ухааны үндсийг тавина. Түүнчлэн хөрсний нүүрсхүчлийн хийг хамгийн бага ялгаруулах уриншийн технологийг сонгосноор ногоон хөгжлийг дэмжиж, ногоон эдийн засаг бий болох боломж бүрдэнэ.\nЭнэхүү судалгаа, туршлагыг Дархан-Уул аймгийн Ургамал газар тариалангийн хүрээлэнгийн Тариалангийн технологи судлалын секторын Хонгор дахь туршлагын талбайд хийнэ. Туршилтад нэг бүр нь 480 м2 (8мx60м) бүхий 4 уриншийн хувилбарыг сонгон авсан бөгөөд тус бүрдээ 4 давталттай өгөгдлүүдийг цуглуулна. Туршилтын хувилбаруудад 1. Атар, 2. Хавсан уринш, 3. Элдэншүүлэггүй уринш /химийн/, 4. Ногоон бордуурт уринш гэсэн хувилбаруудыг сонгон авсан болно. Дээж авахдаа уриншийн талбайн 5, 6, 7 сарын дунд үед (буюу 15-нд) хувилбар бүрийн хөрсний 0-20 см гүнээс холимог дээж бүрдүүлж авна. Хөрсний дээжинд микробиологийн шинжилгээнүүдийг тус бүр 4 давталттай гүйцэтгэнэ. Мөн зэргэлдээх атрын хөрсний дээжийг хөрсний 0-20 см гүнээс бүрдүүлж авна.","abstract_eng":"It is estimated that 40x109-90x109 tons of carbon have been lost from the soil since the intensification of agriculture (Reau, 2007). Soil respiration, or CO2 emitted from the soil, is one of the main greenhouse gases and a major cause of global warming. Therefore, the world is beginning to intensify research on innovative methods and technologies to reduce CO2 emissions and absorb carbon from the atmosphere into the soil. For example, in the agricultural sector, there has been a growing number of international studies on the impact of improved soil protection measures (reduced tillage, non-tillage technology, various cover, etc.) on carbon accumulation.\nInternational studies have shown that straw cover increases soil fertility and reduces erosion (Francis et al., 1998; Dabney et al., 2001; Snapp et al., 2005). Fertility has improved by stopping the traditional mechanical tillage and cultivating straw-covered, uncultivated, or straw-covered soils only after 5 to 10 years, accumulating 0.57 Mg/ha per year (West, T. O., Post, W.M., 2002). However, it is important to study which of these options is appropriate for Mongolia to protect soil fertility and reduce soil CO2 emissions.\nIn the current context of climate change and soil erosion, It is important for science and management which of the fallow/cultivation options is best to improve soil fertility and reduce carbon emissions from the soil. To answer this question, we will measure carbon emissions using the modern SRS-SD 1000 instrument in the fallow variants and compare it with the Shtatnov (traditional) method. Soil physical, chemical and biological properties of the fallow variants will be analyzed and correlation and causation with carbon emissions will be statistically analyzed. The novelty of the project is the estimation of carbon dioxide emissions from Mongolia's brown soils (Mollisols) in the fallow variants, which will allow for lower CO2 emissions and subsequent CO2 absorption.\nDetermining which fallow option has a positive effect on soil fertility provides a scientific basis for selecting a fallow option to protect, improve soil fertility, and increase crop yields. In addition, the choice of fallow technology to minimize soil carbon emissions will support green growth and create a green economy.\nThis research and experiment will be conducted at the Khongor Experimental Field of the Agricultural Technology Research Sector of the Institute of Plant Breeding in Darkhan-Uul Aimag. For the experiment, four variants of 480 m2 (8 mx60 m) were selected, each with 4 replicates. In the experimental variants, 1. Natural land, 2. Combined fallow, 3. Unfertilized fallow (chemical), and 4. Green fallow were selected.\nIn the middle of May, June, and July (or on the 15th), a mixed sample will be taken from a depth of 0-20 cm in the soil of each variant. Microbiological analysis of soil samples shall be performed 4 times each. Adjacent natural area soil samples will also be taken from a depth of 0-20 cm.","start_date":"2020-02-28T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1262,"performer_name":"Ургамал газар тариалангийн хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4517,"project_code":"P2023-4517","project_name":"ХУЧИЛТЫН БОДЛОГЫН ӨРГӨТГӨЛ, ТҮҮНИЙ БИЗНЕС ДЭХ ХЭРЭГЛЭЭ","project_name_eng":"Sphere Packing problem and its applications in Business","abstract_mn":"Хучилтын бодлогыг ерөнхий тохиолдолд өргөтгөх, түүний бизнес эдийн засгийн хэрэглээг боловсруулан практикт хэрэглэх нь орчин үед ч чухлаар тавигдаж байгаа билээ. Энэхүү төслөөр хучилтын бодлогыг өргөтгөн томьёолж хугарлын цэгийн шинжилгээнд ашиглан бизнесийн байгууллагын ашигт ажиллагааны мужийг тогтоох аргачлал боловюсруулна.","abstract_eng":"Sphere packing problems play important role not only in applied mathematics but also in Business and industries. In this project we  generalize sphere packing  problems and develop methodology how to apply it in Business. We have proposed  new approach based on sphere packing theory to find break even points and a set of profitability analysis.","start_date":"2021-12-30T00:00:00","end_date":"2023-06-04T16:00:00","sponsor_id":1884,"sponsor_name":"МУИС, БС","performer_id":1885,"performer_name":"МУИС,БС","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4537,"project_code":"P2023-4537","project_name":"Монгол орны Баруун бүсийн зарим томоохон нууруудын усны чанар, бохирдлын эх үүсвэр, уур амьсгалын хүчин зүйлийн нөлөөлөл","project_name_eng":"The impact of water quality and pollution sources and climate factors in large lakes in the western region","abstract_mn":"Монгол орны баруун бүсийн зарим томоохон нууруудын усны чанарын горим,  бохирдолтод нөлөөлж буй эх үүсвэрүүдийг тогтоож, уур амьсгалын хүчин зүйлийн нөлөөлөлийг судлахад төслийн зорилго оршино. Энэ зорилгын хүрээнд Монгол орны томоохон нууруудын усны нөөц бүрэлддэг Их нууруудын хотгорын төв хэсгийн нуурууд болох Хар-Ус нуурын дэд хотгорын нууруудыг сонгон нуурын усны чанарын судалгааг улирлын горимоор хийж, нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдийг тодорхойлж байна. Үүний тулд Хар-Ус нуурын эрэг болон арлуудад амьдрах малчдын нийгэм эдийн засгийн судалгааг хийж, нуурын биологийн олон янз байдлыг судлахыг зорьж байна.","abstract_eng":"Through this project we will study influence of the climate change and water quality changes to the wetland ecosystem in the Khar Us Lake district and its impact on community and biodiversity. Based on the research results, in the framework of multilateral cooperation, a program of sustainable protection, utilization, positive and negative influence of the climate change to the social and economic development will be developed. Field research development and training of multilateral cooperation, and meetings will be held at the WRERS at Khar-Us lake.","start_date":"2022-01-01T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":19,"sponsor_name":"БСШУЯ","performer_id":1900,"performer_name":"Монгол Улсын Их сургуулийн Ховд аймаг дахь салбар сургуулийн Баруун бүсийн экологийн судалгааны суурин","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4356,"project_code":"P2022-4356","project_name":"Ковид-19 цар тахлын үеийн япон хэлний боловсрол-Япон, Монголын өнөөгийн байдал, тулгамдаж буй асуудлууд-","project_name_eng":"Japanese Language Education during Covid-19 Pandemic-Current Situation and Challenges in Japan and Mongolia-","abstract_mn":"Ковид-19 цар тахал Монголын боловсролын салбарт ихээхэн нөлөөлсөн билээ. Монгол улсын хэмжээнд 2020 оны хоёрдугаар сараас эхлэн боловсролын байгууллагуудад зайн сургалт явуулж байгаа ч өнөөгийн нөхцөл байдал, тулгамдсан асуудлын талаар хийсэн судалгаа хомс байна. Тэр дундаа хэлний боловсрол олгож буй багш нарын дунд мэдээлэл солилцох газар байхгүй, боловсролын салбарын бодлого, хамтын ажиллагаа хангалтгүй байна.\nБид Япон, Монгол дахь япон хэлний цахим боловсролын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлыг судлах замаар Монголын япон хэлний цахим сургалтыг хөгжүүлэх зорилгоор энэхүү судалгааг хийж байна. Япон, Монголын япон хэлний цахим сургалтын талаарх асуулга, ярилцлагын үр дүнгээс бид онлайн хичээлийн дизайныг сайжруулах талаар санал, зөвлөмж гаргахыг зорьж байна. Мөн япон хэлний цахим сургалтын хэрэгжилтийн талаар мэдээлэл солилцож, харилцан туршлага судлах боломжтой багш нарын сүлжээг бий болгох зорилтыг тавьж байна.","abstract_eng":"Covid-19 pandemic had a great influence on the education field in Mongolia. Distance learning has been conducted at educational institutions throughout Mongolia since February 2020, but there are few studies on the current situation and issues. In particular, there is no network for information sharing among teachers who provide language education, and furthermore, policies and cooperation in the field of education are inadequate.\nWe are conducting this research in order to promote Japanese language education in Mongolia by investigating the current situation and issues concerning online Japanese language education in Japan and Mongolia. Assessing from the results of questionnaire surveys and interview surveys we aim to give suggestions regarding designing an online lesson. We also want to share information about the implementation of online education and build a network of teachers to promote learning from each other's experiences.","start_date":"2022-03-31T00:00:00","end_date":"2023-06-29T16:00:00","sponsor_id":1465,"sponsor_name":"Sumitomo Foundation","performer_id":1366,"performer_name":"Ази судлалын тэнхим, МУИС, ШУС, ХУС","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4252,"project_code":"P2022-4252","project_name":"Бараа татан нийлүүлэлтийн өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийх нь","project_name_eng":"Analysis of acquisition data","abstract_mn":"Энэхүү төслөөр бараа татан нийлүүлэлтийн өгөгдлийг өмнөх сарын гүйлгээний мэдээллүүд болон санхүүгийн тайлан дээрээс цуглуулан, цуглуулсан өгөгдлийн борлуулсан мэдээлэл дээр дүн шинжилгээ хийж, бараа бүтээгдэхүүн бүрийн хувьд ирээдүйд аль улиралд ямар төрлийн барааг аль дэлгүүр болон нийлүүлэгчдэд нийлүүлэх нь бөөний худалдааны төвд ашигтай мөн ажлын ачааллын тэнцвэрийг хадгалж чадахыг тооцоолж ирээдүйн үйл ажиллагаандаа ашиглах тайлан мэдээний зөвлөмжийг гарган авч бизнесийн үйл ажиллагааг удирдахад туслах зорилготой сул болон давуу талуудыг олж харах боломжийг олгох тоон өгөгдлүүдийг гаргаж өгнө.","abstract_eng":"The project collects supply data from previous month's transaction data and financial statements, analyzes sales data from the data collected, and determines which stores and suppliers will be able to supply each product in which season in the future to maintain the wholesale workload. Estimate the strengths and weaknesses of the data to enable you to identify strengths and weaknesses to help you manage your business.","start_date":"2021-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":1662,"sponsor_name":"ТүшигМөнх Софт ХХК","performer_id":1663,"performer_name":"МУИС ХШУИС МКУТ-н дэд проф Н.Мөнхцэцэг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4544,"project_code":"P2023-4544","project_name":"Монгол орны босоо тэнхлэгийн дагуух гео-орчны судалгаа-гидрологи, гидрохими","project_name_eng":"Geo-environmental study along vertical transects of Mongolia: hydro-chemical and hydrological approach.","abstract_mn":"Монгол орны босоо тэнхлэгийн дагуу төслийн талбайн хүрээнд гидрологи, гидрогеологийн нөхцлийг урьдчилан тандаж, танилцах маршрут-ажиглалт, уст цэгийн бүртгэл судалгаа хийж  өмнө авсан гидрогеохимийн дээжүүдийн байршил, үр дүнгийн санг үүсгэн гидрогеохимийн дээж авах цэгүүдийг тогтоон нарийвчилсан төлөвлөлт хийнэ.\n•Уст цэг, гол, горхи, нуурын орчимд хүний үйл ажиллагаанаас хамааран байгаль орчинд шууд болон шууд бус сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа эсэх талаар  ажиглалт судалгаа явуулж, мэдээлэл цуглуулах ба баримтжуулан, хэмжилт, дээжлэлт хийнэ","abstract_eng":"Monitoring the hydrological and hydrogeological conditions in the project area along the vertical axis of Mongolia, conducting field observation, water point registration and research, and creating a database of the locations and results of the hydrogeochemical samples taken by geological surveys. Points will be determined, and detailed planning will be done.\nConduct observation research, collect and document data, analyses and sampling whether there is a direct or indirect negative impact on the environment due to human activities near water points, rivers, streams, and lakes.","start_date":"2022-08-30T16:00:00","end_date":"2023-12-30T00:00:00","sponsor_id":1336,"sponsor_name":"Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":1071,"project_code":"P2016-1071","project_name":"МОНГОЛ ОРНЫ ЗАРИМ ЭРДЭСТ ЦАЦРАГИЙН ҮЙЛЧЛЭЛ","project_name_eng":"STUDY OF IRRADIATED  MONGOLIAN NATURAL MINERALS","abstract_mn":"Энэ ажил нь монгол орны зарим үнэт, хагас үнэт чулуу зарим эрдсийн гоёл чимэглэл ахуйн болон техник технологийн тусгай зориулалтаар хэрэглэгдэх шинж чанар үнэлэмжийг дээшлүүлэх, олборлох, боловсруулах ажиллагааны технологийн горимыг тогтоон нэвтрүүлэх, зүй зохистой ашиглан аривлан хамгаалах үндэслэл боловсруулахад чиглэнэ.","abstract_eng":"In this work we performed a spectroscopic characterization of natural quartz samples from Mongolia. These materials were examined by X-ray powder diffraction (XRD), UV–visible spectroscopy (UV–vis) and electron paramagnetic resonance (EPR).  Samples were used in this study in as-received, gamma-irradiated and heat-treated conditions.  The color formation in natural quartz through this procedure is explained based on XRD, EPR, and UV-VIS studies of gamma  irradiated and heat-treated samples. Smoky quartz shows absorption bands in the visible region and a strong EPR signal. After heat-treatment it shows absorption bands in the near UV region with extensions into the visible region and a weak EPR signal.","start_date":"2015-06-05T00:00:00","end_date":"2017-12-30T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1189,"project_code":"P2016-1189","project_name":"Фемто секундын лазер кристаллын харилцан үйлчлэл-I","project_name_eng":"Interaction of femtosecond laser and crystals-I","abstract_mn":"Өнөөдөр кристаллд лазерийн үйлчлэлээр явагдаж байгаа хурдан процессийг 100 фемтосекунд (фс)  хүртэлх богино хугацаанд хэмжих боломжтой юм.  Сүүлийн үед гэрэлд мэдрэмгий материалын практик хэрэглээ болон гэрлийн үйлчлэлээр тухайн бодист явагдаж байгаа тухайн процессийг улам гүнзгий танин мэдэх үүднээс гэрэл бодисын харилцан үйлчлэлийг эрчимтэй судлах боллоо. Үүний дотор гэрлийн үйлчлэлээр кристаллд явагдах фазын хувирал болон зарим физик химийн үзэгдэл процессуудыг судлах явдал нилээд сонирхолтой чиглэл юм. Энэхүү төсөл нь МУИС-д лазерын судлагааны төв байгуулах төслийн явцтай уяалдан тус сургуульд байгуулагдах Фемто секундын лазерын системийн угсралт,  тохируулга хийх мөн үүнд тулгуурласан Фемто секундын лазер кристаллын харилцан үйлчлэлийг судлах зорилготой.","abstract_eng":"Өнөөдөр кристаллд лазерийн үйлчлэлээр явагдаж байгаа хурдан процессийг 100 фемтосекунд (фс)  хүртэлх богино хугацаанд хэмжих боломжтой юм.  Сүүлийн үед гэрэлд мэдрэмгий материалын практик хэрэглээ болон гэрлийн үйлчлэлээр тухайн бодист явагдаж байгаа тухайн процессийг улам гүнзгий танин мэдэх үүднээс гэрэл бодисын харилцан үйлчлэлийг эрчимтэй судлах боллоо. Үүний дотор гэрлийн үйлчлэлээр кристаллд явагдах фазын хувирал болон зарим физик химийн үзэгдэл процессуудыг судлах явдал нилээд сонирхолтой чиглэл юм. Энэхүү төсөл нь МУИС-д лазерын судлагааны төв байгуулах төслийн явцтай уяалдан тус сургуульд байгуулагдах Фемто секундын лазерын системийн угсралт,  тохируулга хийх мөн үүнд тулгуурласан Фемто секундын лазер кристаллын харилцан үйлчлэлийг судлах зорилготой.","start_date":"2016-01-05T00:00:00","end_date":"2017-12-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4357,"project_code":"P2022-4357","project_name":"Монгол орны төв хойд хэсгийн геологи, эдийн засгийн хайгуул, ашиглалтын Зуун мод орчмын алтны ордын геохимийн, хүдрийн генетикийн судалгаа","project_name_eng":"Geological, geochemical and ore genetic study of the Dzuun Mod area gold deposit in north-central Mongolia for the economic exploration and exploitation. KOREA-MONGOLIA JOINT RESEARCH PROGRAME ON SCIENCE AND TECHNOLOGY-2015-2017","abstract_mn":"Зуунмодны талбай нь Хэнтий-Даурын атираат системийн Хараагийн турбидит террейнд байрлах бөгөөд геологи-структур, алтны хүдэржилтийн хувьд сонирхолтой талбай бөгөөд Монгол-Агнуурын коллизын бүсийн баруун өмнөд үргэлжлэл болох Ерөөголын гүний хагарлын бүсэд оршино. Энэ бүс нь зүүн хойш ба зүүн тийш үргэлжилсээр Номхон далай хүрнэ. Энэ бол тивийн хэмжээний металлогений томоохон структур бөгөөд түүний идэвхжил нь Төв Азийн энэ хэсэг, Транс Байгал болон Оросын зүүн хэсэгт орших ороген алтны голлох ордуудын байршилтыг хянадаг. \nЗуунмодны дүүргийн хэмжээнд жижиг, дунд масштабын геологийн зураглалын ажил, алтны хайгуул, ашиглалтын үеийн судалгаанууд хийгдсэн ч хурдас, чулуулаг болон хүдэржилтийн найрлага, нас, гарал үүслийн талаар маргаантай, шийдэгдээгүй асуудлууд байсаар байна. \nСүүлийн жилүүдэд түүний ойр орчмын талбайд Boris Kotlyar (1998, 1999), Kelly Cluer (2005), Л.Баасандолгор (2003), Ч.Алтанзул (2007, 2012, 2014), И. В. Гордиенко, О.Төмөртогоо (2012, 2014), Х.Чинбат (2016), Г. Онон, Kazuhiro Tsukada (2017) зэрэг судлаачид геологи-структур, геохими, xурдас чулуулгийн нас тодорхойлох болон алтны хүдэржилтийн талаар нарийвчилсан судалгааны ажлууд хийсэн байдаг. Эдгээр судалгааны ажлуудаар ялангуяа гүний чулуулгийн үнэмлэхүй насны хувьд нилээд өөрчлөлт гарч байгаа нь ажиглагддаг.\n2015-2017 онуудад хэрэгжиж байгаа Монгол болон Өмнөд Солонгос улсуудын засгийн газрын хамтарсан судалгааны төслийн ажлаар Зуунмодны хүдрийн дүүрэгт тархсан хурдас, чулуулаг болон хүдэржилтийн геохими, петрографи, гарал үүсэл, нас зэргийг тодорхойлох ажлуудыг хийсэн бөгөөд эхний үр дүн болох гүний чулуулгийн петрограф, үнэмлэхүй насны үр дүнгээр энэ өгүүллийг бичлээ.","abstract_eng":"Зуунмодны талбай нь Хэнтий-Даурын атираат системийн Хараагийн турбидит террейнд байрлах бөгөөд геологи-структур, алтны хүдэржилтийн хувьд сонирхолтой талбай бөгөөд Монгол-Агнуурын коллизын бүсийн баруун өмнөд үргэлжлэл болох Ерөөголын гүний хагарлын бүсэд оршино. Энэ бүс нь зүүн хойш ба зүүн тийш үргэлжилсээр Номхон далай хүрнэ. Энэ бол тивийн хэмжээний металлогений томоохон структур бөгөөд түүний идэвхжил нь Төв Азийн энэ хэсэг, Транс Байгал болон Оросын зүүн хэсэгт орших ороген алтны голлох ордуудын байршилтыг хянадаг. \nЗуунмодны дүүргийн хэмжээнд жижиг, дунд масштабын геологийн зураглалын ажил, алтны хайгуул, ашиглалтын үеийн судалгаанууд хийгдсэн ч хурдас, чулуулаг болон хүдэржилтийн найрлага, нас, гарал үүслийн талаар маргаантай, шийдэгдээгүй асуудлууд байсаар байна. \nСүүлийн жилүүдэд түүний ойр орчмын талбайд Boris Kotlyar (1998, 1999), Kelly Cluer (2005), Л.Баасандолгор (2003), Ч.Алтанзул (2007, 2012, 2014), И. В. Гордиенко, О.Төмөртогоо (2012, 2014), Х.Чинбат (2016), Г. Онон, Kazuhiro Tsukada (2017) зэрэг судлаачид геологи-структур, геохими, xурдас чулуулгийн нас тодорхойлох болон алтны хүдэржилтийн талаар нарийвчилсан судалгааны ажлууд хийсэн байдаг. Эдгээр судалгааны ажлуудаар ялангуяа гүний чулуулгийн үнэмлэхүй насны хувьд нилээд өөрчлөлт гарч байгаа нь ажиглагддаг.\n2015-2017 онуудад хэрэгжиж байгаа Монгол болон Өмнөд Солонгос улсуудын засгийн газрын хамтарсан судалгааны төслийн ажлаар Зуунмодны хүдрийн дүүрэгт тархсан хурдас, чулуулаг болон хүдэржилтийн геохими, петрографи, гарал үүсэл, нас зэргийг тодорхойлох ажлуудыг хийсэн бөгөөд эхний үр дүн болох гүний чулуулгийн петрограф, үнэмлэхүй насны үр дүнгээр энэ өгүүллийг бичлээ.","start_date":"2014-12-31T00:00:00","end_date":"2018-06-03T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1555,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Геологи-Геофизикийн тэнхимийн Геологийн Суурь Судалгааны лаборатори","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3932,"project_code":"P2020-3932","project_name":"Хосолсон зөөгч биет болон нэмэлт металл идэвхжүүлэгч бүхий никель катализатортай нүүрстөрөгчийн давхар ислийн метанжуулалтын идэвхийн сайжруулалт","project_name_eng":"Nickel catalysts with various metal promoters supported over combined materials for carbon dioxide methanation","abstract_mn":"МУИС-ийн дэргэдэх ЦЭТХЛ нь шатах ашигт малтмалын химийн боловсруулалт, нүүрсний хийжүүлэлт, нүүрсний хий болон нийлэг хийн метанжуулалтын чиглэлээр туршилт-судалгааны ажлуудыг хийж гүйцэтгэдэг. Бид өнгөрсөн хугацаанд 3 атмосфер даралтанд, никель катализатортай, нүүрстөрөгчийн дан болон давхар ислийн гидрогенжүүлэлтээр метан хий гарган авах лабораторийн түвшний судалгаа болон МУИС-ийн инновацийн төслийн санхүүжилтээр нүүрсний пиролизын хийнээс нийлэг байгалийн хий гарган авах хагас үйлдвэрлэлийн түвшний туршилт-судалгааны ажлуудыг амжилттай хийж гүйцэтгэсэн. Шатах ашигт малтмалын шаталтаас үүссэн болон нүүрсний боловсруулалтаар гарган авсан СО болон СО2 хийн катализаторт гидрогенжүүлэлтээр метан хий гарган авах процесс нь дахин сэргээгдэх эрчим хүч, хийн түлш болон аж үйлдвэрийн салбарт өргөнөөр хэрэглэх боломжтой, хүрээлэн буй орчинд ээлтэй, өндөр үр ашигтай технологи юм. Сүүлийн үед шаталтын хаягдал болох СО2 хийн боловсруулалт, түүнээс химийн нэгдэл, бүтээгдэхүүн гарган авах судалгаа нь хүлэмжийн хийг багасгах шаардлагын улмаас энэ чиглэлийн судлаачдын сонирхлыг ихээр татаж байна. Нүүрстөрөгчийн давхар ислээс метан гарган авах процессод өндөр идэвхтэй, сонгомол чанартай катализаторыг хэрэглэснээр жирийн даралтанд СН4 хийг гарган авах боломжтой. Дэвшүүлж буй төслийн ажлаар метаны гарц болон сонгомол чанар өндөртэй, хосолсон зөөгч биет болон нэмэлт металл идэвхжүүлэгч бүхий шинэ төрлийн никель катализаторыг бэлтгэн нүүрстөрөгчийн давхар ислээс энгийн даралтанд метан хийг гарган авах зорилго тавьсан. Метанжуулах процессыг бага даралтанд, урвалын идэвх өндөртэй катализаторын оролцоотой хийж гүйцэтгэснээр үндсэн урвалаас гадна зэрэгцээ урвалууд явагдахгүй улмаар дагалдах бүтээгдэхүүн үүсгэхгүй, метаны гарц болон сонгомол шинж чанарыг сайжруулах зэрэг эдийн засгийн болон технологийн өндөр ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"The laboratory of Clean Energy Technology Development, NUM performs the research works of chemical advanced processes of fossil fuels, in particular methanation of syngas and coal-derived gases. With the last projects, we implemented the research work for carbon dioxide methanation with nickel catalyst under feed gas pressure of 3 atm and the pilot-scale experiments for synthetic natural gas production from coal (Baganuur and Tavan Tolgoi) pyrolysis gas.  \nThere is a rising worldwide demand for environment-friendly, efficient technology, in regard to renewable energy and gas fuel development, to produce methane gas using a method by catalytic hydrogenation of CO2 feed gas emitted during fossil fuel combustion. Therefore, many researchers direct their focus on the research works of catalytic processes to obtain chemical compounds from polluting waste gases. Highly active and selective catalysts give a possibility to synthesize СН4 from СО2 under ambient pressure.\nIn the present study, we aim to prepare highly active and selective nickel catalysts with various metal promoters supported over combined materials for carbon dioxide methanation and to synthesize CH4 with the largest yield at ambient atmospheric pressure. The low P methanation with the active catalyst will be able to promote the main methanation reaction and to suppress side reactions, consequently, product yield and selectivity can be improved.","start_date":"2021-01-01T00:00:00","end_date":"2022-05-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1216,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим, Цэвэр энергийн технологи хөгжүүлэлтийн лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2470,"project_code":"P2017-2470","project_name":"Өндөр чадлын хагас дамжуулагч төхөөрөмжийн сансрын цацрагийн нөлөөгөөр эвдрэх эвдрэлийн зэргийг тодорхойлох аргын судалгаа","project_name_eng":"The research on evaluation method for high power semiconductor device failure rate due to space radiation","abstract_mn":"Сансрын технологийн зах зээл болон үйлдвэрлэл сүүлийн хэдэн арван жилүүдэд тасралтгүй өссөн. \nДараагийн жилүүдэд ч мөн энэ чиг хандлаг үргэлжлэн өсөхөөр байна. Гүйцэтгэх үүргийнхээ өсөлтөөс хамааран сансрын хөлөг (хиймэл дагуул)-ийн цахилгаан хэрэглээний шаардлага мөн өсөж байна. Удахгүй сансрын станц гэх мэт аварга хэмжээний хиймэл дагуулуудийн эрчим хүчний хэрэглээ 100 kВт-аас 1МВт-ийн хэмжээнд хүрэхээр байна. \nСансрын хөлгийн гүйцэтгэх үүргүүдэд шаардагдах эрчим хүчний үндсэн асуудал нь цахилгааны утасны масс байдаг ба энэ нь хөөргөлтийн болон сансрын хөлгийн үнэнд шууд нөлөөлж байдаг. \nОдоогийн байдлаар сансрын хөлгийн нийт массын 8 орчим хувийг нь цахилгааны утасны масс эзэлж байгаа бөгөөд энэ хэмжээ цаашид өсөх нь үргүй зардлыг өсгөж байгаа хэлбэр юм. Цахилгааны утасны массын өсөлтийг шийдэж болох гол шийдэл нь шугамын тогтмол хүчдлийн хэмжээг ихэсгэх явдал юм. Үүний тулд системд хүчдэл, гүйдлийг удирдах өндөр чадлын хагас дамжуулагч төхөөрөмжүүд шаардлагатай. Гэвч эдгээр төхөөрөмжүүд нь \"single event burnout (SEB)\" гэж нэрлэгддэг протон мэт өндөр энергитэй бөөмсөөр үүсгэгддэг эвдрэлд өртөх өндөр эрсдэлтэй байдаг. Эвдрэлийн эрсдлийг хянахын тулд сансрын хөлөгт хэрэглэгдэх өндөр чадлын хагас дамжуулагч төхөөрөмжийн схемүүдийн дизайныг гаргахдаа эвдрэлийн зэргийн тооцооллыг багтаах хэрэгтэй. Гэсэн хэдийн ч сансрын технологид хэрэглэх өндөр чадлын хагас дамжуулагч төхөөрөмжийн эвдрэлийн магадлалыг судлах, тооцоолох аргачлал хөгжөөгүй байдаг.\nТус судалгаа нь сансрын технологид хэрэглэх өндөр чадлын хагас дамжуулагч төхөөрөмжийн эвдрэлийн магадлалыг судлах, тооцоолох мөн ялгаатай орбитод ялгаатай өндөр хүчдлийн төхөөрөмж дээр хэрэглэж болохуйц шинэ аргачлалыг санал болгож байгаа болно.","abstract_eng":"Space industry market and manufacturing have been increased for last decades. Furthermore, this trend will continue for next decades. According to the increase in the functionality required for a spacecraft, the total electric power consumption of the spacecraft increases. Actually, the power consumption will soon reach to a range of 100kW to 1MW for large-scale satellites and space stations. \nThe major problem with the power demand for the high spacecraft functionality is the weight of electric harness, which directly affects the launch cost of the spacecraft. The harness weight has already occupied about 8% of total weight of the latest spacecraft so that further increase in the harness weight will not be acceptable. \nThe introduction of the high voltage DC power bus in the power supply system will be the solution to against the increase in harness weight. The system requires high voltage semiconductor device switches for voltage / current conversion and the devices will have a risk of low reliability due to the device failure named “single event burnout (SEB)” with high energy particles in space, such as protons. \nIn order to control failure risk, the failure rate analysis method is should be included in the device design scheme of the high power semiconductor device to be used in the spacecraft. However, no method have been developed to analyze or calculate the failure probability for space applications of high voltage semiconductor devices. \nThe research proposes a new method for failure rate analysis for space application, for the first time, which is universal so that the method is applicable to different high voltage semiconductor devices under any space radiation condition in various orbits.","start_date":"2018-01-16T16:00:00","end_date":"2019-07-31T00:00:00","sponsor_id":8,"sponsor_name":"Азийн судалгааны төв","performer_id":178,"performer_name":"МУИС Нано Хиймэл дагуул хөгжүүлэлтийн лаборатори","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2342,"project_code":"P2017-2342","project_name":"Гэрэл бодисын харилцан үйлчлэл","project_name_eng":"Interaction of light and matter","abstract_mn":"Зарим материалуудад (strongly correlated electron system) фонон, цэнэг, спин болон орбиталь чөлөөны зэргүүд ойролцоо энергитэйгээр харилцан үйлчлэлцдэг. Эдгээр чөлөөний зэргүүдийн хүчтэй холбоос олон биеийн квант төлөв буюу чөлөөний зэргүүдийн орооцолдсон (entangled) төлвийг үүсгэдэг. Эдгээр төлвүүдийн үр дүнд хэт дамжуулал, хэт их эсэргүүцэл, спин шил гэх мэт олон сонирхолтой үзэгдлүүд үүсдэг.\nШугаман оптик спектроскопи энэ төрлийн материалуудын үндсэн төлөв болон өдөөгдсөн төлвийн талаарх мэдээллийг өгдөг. Гэтэл тухайн материалаас хамаарч олон өөр төлөв, үндсэн төлөвтэй ойролцоо энергитэй оршин байдаг. Энэ төлвийн талаарх мэдээллийг олж авахын тулд шугаман бус оптик туршилтууд хийгдсээр байна.\nШугаман бусын хэд хэдэн ангиллаар Максвеллийн вектор тэгшитгэлийн олон параметр бүхий аналитик шийд олоод бүх параметраас хамаарсан иж шинжилгээг эерэг ба сөрөг  изотроп керр орчны тохиолд үйлдэж хэд хэдэн экзотик горим илрүүлсэн билээ. \nШийдлээ хүлээж буй, судалгааны хувьд хүндэвтэр дараагийн ангилал бол диэлектрик тензорын элемент бүр нь эрчмээс дурын хамааралтай ерөнхий тохиолын шинжилгээ ба хэрэглээ. Соронзон нэвтрэлийн тензорын элемент бүр нь эрчмээс дурын хамааралтай ерөнхий тохиолд аналитик шийд гаргаж авах, тэр ерөнхий шийдийн шинжилгээ ба хэрэглээг судлах зорилготой","abstract_eng":"Зарим материалуудад (strongly correlated electron system) фонон, цэнэг, спин болон орбиталь чөлөөны зэргүүд ойролцоо энергитэйгээр харилцан үйлчлэлцдэг. Эдгээр чөлөөний зэргүүдийн хүчтэй холбоос олон биеийн квант төлөв буюу чөлөөний зэргүүдийн орооцолдсон (entangled) төлвийг үүсгэдэг. Эдгээр төлвүүдийн үр дүнд хэт дамжуулал, хэт их эсэргүүцэл, спин шил гэх мэт олон сонирхолтой үзэгдлүүд үүсдэг.\nШугаман оптик спектроскопи энэ төрлийн материалуудын үндсэн төлөв болон өдөөгдсөн төлвийн талаарх мэдээллийг өгдөг. Гэтэл тухайн материалаас хамаарч олон өөр төлөв, үндсэн төлөвтэй ойролцоо энергитэй оршин байдаг. Энэ төлвийн талаарх мэдээллийг олж авахын тулд шугаман бус оптик туршилтууд хийгдсээр байна.\nШугаман бусын хэд хэдэн ангиллаар Максвеллийн вектор тэгшитгэлийн олон параметр бүхий аналитик шийд олоод бүх параметраас хамаарсан иж шинжилгээг эерэг ба сөрөг  изотроп керр орчны тохиолд үйлдэж хэд хэдэн экзотик горим илрүүлсэн билээ. \nШийдлээ хүлээж буй, судалгааны хувьд хүндэвтэр дараагийн ангилал бол диэлектрик тензорын элемент бүр нь эрчмээс дурын хамааралтай ерөнхий тохиолын шинжилгээ ба хэрэглээ. Соронзон нэвтрэлийн тензорын элемент бүр нь эрчмээс дурын хамааралтай ерөнхий тохиолд аналитик шийд гаргаж авах, тэр ерөнхий шийдийн шинжилгээ ба хэрэглээг судлах зорилготой","start_date":"2015-12-31T00:00:00","end_date":"2017-11-30T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3949,"project_code":"P2020-3949","project_name":"Монгол орны таримал ойн өсөлтийн шинжилгээнд үндэслэн ойн нөхөн сэргээлтийн технологийг боловсруулах","project_name_eng":"Development of reforestation technology based on tree growth analyses in the forest plantations in Mongolia","abstract_mn":"Монгол улс ойн нөөцөөр ядмаг орны тоонд багтах ба манай орны ой Сибирийн их тайгын өмнөд хил, Төв Азийн хуурай хээр, цөлийн заагт, эх газрын эрс тэс уур амьсгалын нөхцөлд ургадаг эмзэг тогтоцтойгоор онцлогтой. Ойн тооллогын мэдээгээр Монгол улс 9.1 сая га талбай ойтой боловч түүний 2.5 сая га талбайг нөхөн сэргээх шаардлагатай болохыг тэмдэглэжээ. Монгол оронд ойжуулалт, нөхөн сэргээлтийн ажил 1971 оноос эхэлсэн ба өнгөрсөн 50 орчим жилийн хугацаанд нийт 270.2 мян га талбайг ойжуулсан мэдээтэй боловч өнөөгийн байдлаар нийт ойжуулсан талбайн 12,9 хувь буюу 35000 га талбайд таримал ой ургаж байна. Энэ нь ойжуулалтын ажлын үр дүн улсын хэмжээнд туйлын хангалтгүй болохыг илтгэж байна.\n\nМонгол Улсын Засгийн Газраас жилд дунджаар 7.5 мян га ойн талбайг нөхөн сэргээх санхүүжилтийг (3.7 тэрбум төгрөг) улсын төсвөөс зарцуулдаг статистик мэдээ боловч ойжуулалтын технологийн шаардлага хангахгүй байдал нь ойг нөхөн сэргээх ажлын үр дүнг бууруулж, ойгүйжих үйл явцыг түргэтгэж байна. Иймд Монгол орны байгаль цаг уурын нөхцөлд дасан зохицсон ойн нөхөн сэргээлтийн технологийг таримал ойн өсөлтийн шинжилгээнд үндэслэн боловсруулах шаардлагатай байна.\n \nТаримал ойн өсөлтийн судалгаанд суурилсан, байгаль, цаг уурын ялгаатай бүс нутгуудад дасан зохицсон ойг нөхөн сэргээх технологийг боловсруулах нь Монгол орны ойг богино хугацаанд нөхөн сэргээх, ойжуулалтын ажлын үр дүн, ойн үйлдвэрлэлийн салбарын эдийн засагт оруулах хувь нэмрийг нэмэгдүүлэх ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Mongolia is one of the poorest countries in terms of forest resources, and our country's forests grow along the southern border between the Great Siberian Taiga and the Central Asian try steppe, and are characterized by a highly sensitive to harsh continental climate. According to National Forest Inventory, a  total of 2.5 million ha of forest area is needed to be reforested. Reforestation initiatives in Mongolia began since 1971, and  statistically, over the past 50 years a total of 270.2 thousand hectares have been reforested. But the survival and growth of forest plantations are varied among forested regions, and only 12.9 percent of a total reforested area are  have been successfully reforested. Such low success of reforestation activities through the country highly depend recent planting technology. \n\nThe government of Mongolia spends 3.7 billion tugriks annually on reforestation (an area of 7,500 hectares). But due to the current  planting technology introduced from Russian Siberia, the success of reforestation is still remaining insufficient. To limit the accelerating  deforestation, it is necessary to develop a reforestation technology that is well adapted to climate change and drought, based on the analysis of the growth of trees in forest plantations growing in different forest regions of Mongolia.\n\nThe development of a new reforestation technology that is well adapted to climate change and specifics of different forest regions will play an important role in improving the  success of reforestation and the contribution of the forestry sector to the country's economy through the creation of productive forest plantations.","start_date":"2021-01-31T00:00:00","end_date":"2022-12-23T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":190,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2357,"project_code":"P2017-2357","project_name":"Ниргэлгийн явцад үүсэх материалын судалгаа","project_name_eng":"Research of material properties generated in discharge region in various environment","abstract_mn":"Энэ суурь судалгааны сэдэвт ажлаар нам температурын плазмыг төрөл бүрийн орчин дотор ниргэлгийн процессоор үүсгэж энэ процессын үед үүсэж байгаа бүтээгдэхүүнүүдийг судлах зорилготой. Төрөл бүрийн орчин дотор янз бүрийн материалаар хийсэн электродын хооронд ниргэлэг явуулахад янз бүрийн дисперстэй материал үүсдэг. Тухайлбал, фуллерен, нанохоолой, молекуляр кластер, файбэр зэргийг үүнд хамруулж болно. Үүнээс гадна ниргэлэг явагдаж байгаа орчныг өөрчлөн төрөл бүрийн органик материал гарган авч болдог. Ийм замаар бий болгосон материал нь байгаль дээр шууд оршдоггүй эсвэл техник, технологийн хувьд өндөр ач холбогдол бүхий онцгой шинж чанартай байдаг учраас судлаачдын сонирхолыг ихээр татаж байдаг судалгааны объект юм. Ийм учраас төрөл бүрийн орчин дотор янз бүрийн материалуудаар хийсэн электродын хооронд явагдах ниргэлгийн явцад үүсэн бий болж байгаа бүтээгдэхүүний шинж чанарыг судалж тэдгээрийг гарган авах горимын талаарх судалгааг ниргэлгийн  параметрүүдээс хамааруулан явуулна. Гарган авсан ниргэлгийн бүтээгдэхүүний механик болон физик шинж чанарыг судлан тогтооно. Мөн ниргэлгийн явцад үүссэн нийт бүтээгдэхүүний дотроос тодорхой бүтээгдэхүүнийг ялган авах судалгааг хийж аргачлалыг боловсруулна.","abstract_eng":"Энэ суурь судалгааны сэдэвт ажлаар нам температурын плазмыг төрөл бүрийн орчин дотор ниргэлгийн процессоор үүсгэж энэ процессын үед үүсэж байгаа бүтээгдэхүүнүүдийг судлах зорилготой. Төрөл бүрийн орчин дотор янз бүрийн материалаар хийсэн электродын хооронд ниргэлэг явуулахад янз бүрийн дисперстэй материал үүсдэг. Тухайлбал, фуллерен, нанохоолой, молекуляр кластер, файбэр зэргийг үүнд хамруулж болно. Үүнээс гадна ниргэлэг явагдаж байгаа орчныг өөрчлөн төрөл бүрийн органик материал гарган авч болдог. Ийм замаар бий болгосон материал нь байгаль дээр шууд оршдоггүй эсвэл техник, технологийн хувьд өндөр ач холбогдол бүхий онцгой шинж чанартай байдаг учраас судлаачдын сонирхолыг ихээр татаж байдаг судалгааны объект юм. Ийм учраас төрөл бүрийн орчин дотор янз бүрийн материалуудаар хийсэн электродын хооронд явагдах ниргэлгийн явцад үүсэн бий болж байгаа бүтээгдэхүүний шинж чанарыг судалж тэдгээрийг гарган авах горимын талаарх судалгааг ниргэлгийн  параметрүүдээс хамааруулан явуулна. Гарган авсан ниргэлгийн бүтээгдэхүүний механик болон физик шинж чанарыг судлан тогтооно. Мөн ниргэлгийн явцад үүссэн нийт бүтээгдэхүүний дотроос тодорхой бүтээгдэхүүнийг ялган авах судалгааг хийж аргачлалыг боловсруулна.","start_date":"2018-04-24T00:00:00","end_date":"2022-06-05T00:00:00","sponsor_id":100,"sponsor_name":"Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яам","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1198,"project_code":"P2016-1198","project_name":"Монгол улсын хүнс үйлдвэрлэлийн хаягдал зарим уурагт болон нүүрсусны түүхий эдийг дэвшилтэт технологиор боловсруулан шинэ нэр төрлийн биологийн идэвхит нэмэлт, функциональ хүнсний бүтээгдэхүүн гаргах боломжийг судлах хими-биотехнологийн судалгаа","project_name_eng":"chemical-biotechnological study on possibility design new type biological active food additives and functional food items from some protein- and carbohydrate containing by-products of food industry of mongolia","abstract_mn":"-Эх орны хүнс үйлдвэрлэлийн зарим дайвар бүтээгдэхүүн, хаягдлыг дэвшилтэт технологиор боловсруулан ашиглаж функциональ хүнсний нэмэлт, фитобэлдмэл гаргах химийн судалгаа хийгдэнэ.                                                                                             \n -Үр тариа - буудай ба арвайд суурилсан спиртийн ба пивоны исгэлтийн үйлдвэрийн шаарны биохимийн найрлага тодорхойлох, түүнийг хими-биотехнологийн аргаар задлан задраг үүсгэх,  биоидэвхит нүүрс ус, уураг-пептидийн бэлдмэл гаргах судалгаа хийж, технологи боловсруулан, бүтээгдэхүүний загвар,стандарт боловсруулах ба зохиогчийн эрх хамгаалалт, патентаар баталгаажуулна.   \n - Исгэлтийн үйлдвэрийн шаарнаас антиоксидант, үрэвслээс хамгаалах, пребиотик үйлчлэлт фитобэлдмэл гаргах хими технологийн судалгаа хийгдэнэ\n\n- Монгол орны зарим эмийн ба ашигт ургамлын фитохими, биологийн идэвхийн судалгаа үргэлжлэн  хийгдэнэ","abstract_eng":"- chemical study on design functional food additives and phytopreparation from selected byproducts and wastes from food industries in Mongolia by processing of advanced technology\n-technological  study on biochemical composition of brewer's spent grains and spent yeasts from mongolian brewing plants and invention on their processing into food proteins, hemicelluloses, prebiotic beta-glucans, and antioxidant phytopreparation.\n- chemical study on selected medicinal plants from Mongolia used in the traditional mongolian medicine","start_date":"2016-01-03T00:00:00","end_date":"2016-12-29T16:00:00","sponsor_id":9,"sponsor_name":"Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам","performer_id":11,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эмчилгээний хүнс, байгалийн нэгдлийн лаборатори","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4194,"project_code":"P2021-4194","project_name":"Монгол орны зэрлэг жимэснүүдээс ялгасан дрожжуудын метал суурьтай нанобүтэцүүд нийлэгжүүлэх чадварыг тогтоох","project_name_eng":"Determination of the ability to produce metal-based nanostructures of yeast cultures isolated from wild berries in Mongolia","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд материал судлалын салбарт гарсан нэг дэвшил бол тухайн материалыг нанотехнологийн тусламжтай нанохэмжээст (1-100 нм) түвшинд гарган авах, инженерчлэх болмжтой болсон явдал юм. Үний үр дүнд  шинэ шинж чанартай материалуудыг гарган авч, энерги, оптик инженерчлэл, хүнс, хөдөө аж ахуй, компьютер, электроник, гоо сайхан, анагаах ухаан түний дотор эмчилгээ, оношилгоо зэрэг бүхийл салбарт ашиглаж тухайн салбаруудын хөгжлийг хурдасгаж байна. Наноматериалуудыг хими, физик, биологийн гэсэн үндсэнд 3 аргаар гарган авдаг. Химийн болон физикийн аргуудыг ашиглахад хоёрдогч хаяагдлууд гардаг учир байгаль орчинд хор уршиг дагуулдаг. Биологийн аргаар наноматериал гараган авах нь байгаль орчинд үзүүлэх нөлөө бага илүү ногоон технологи юм. Биологийн аргаар наноматериал гарган авах явцад тухайн организмын гаралтай нэгдлүүд нь нанобүтэцийн гадаргууд холбогдож тогворжуулж өгдөг. Тэгснээр тухайн наноматериалын хүний биед үзүүлэх хоруу чанар багсаж илүү био-нийцтэй болдог. Биологийн аргаар наноматериал гарган авхад мөөгөнцөр болон дрожжууд ихээхэн тохиромжтой учир нь эдгээр организмууд металлын давсуудыг ангижруулж нанобүтэц рүү шилжүүлдэг хоёрдогч метаболизмийн бүтээгдэхүүнүүд болон ферментүүдээ тэжээлт орчин руу ихээр ялгаруулдаг. Байгалийн гаралтай зэрлэг жимэснүүд нь дрожжийн өсөж, үржихэд тохиромжтой нүүрс усны эх үүсвэр ихээр агуулдаг учир амьдрах таатай орчин болдог. Уг судалгааны ажлаар Монгол орны зэрлэг жимэснээс ялгасан дрожжийн цэвэр өсгөвөрүүдийн төрөл бүрийн нанохэмжээст метал сууртай бүтэцүүдийг нийлэгжүүлэх потенцал, тохиромжтой нөхцлийг тогтоох юм. Үүний үр дүнд Монгол орны байгалын гаралтай дрожжууд шинэ тутамд хөгжиж буй салбарт судалгааны эргэлтэнд орж, илүү аюулгүй бионийцтэй нанохэмжээст материал гараган авах технологиуд хөгжүүлэх суурь болох юм.","abstract_eng":"One of the advances in materials science in recent years has been the ability to produce and engineer materials at nanoscales (1-100 nm) using nanotechnology. As a result, new materials are being developed and used to accelerate the development of most fields, including energy, optical engineering, food, agriculture, computers, electronics, cosmetics, and medicine. Nanomaterials are obtained in three main ways: chemical, physical, and biological. The use of chemical and physical methods is harmful to the environment due to secondary emissions. Biosynthesis of nanomaterial is a greener technology with less environmental impact. In the process of biological production of nanomaterials, the compounds of the organism bind to the surface of the nanostructure and stabilize it. This reduces the toxicity of the nanomaterial to the human body and makes it more bio-compatible. Fungi and yeasts are ideal for the biological synthesis of nanomaterials because these organisms release large amounts of secondary metabolic products and enzymes into the nutrient medium that reduces metal salts and converts them into nanostructures. Natural wild fruits are a good source of carbohydrates for yeast to grow and reproduce. The study will identify the potential and suitable conditions for the production of various nanoscale metal-based structures of yeast cultures isolated from wild berries in Mongolia. As a result, Mongolia's natural yeasts will be put into research in emerging industries and will form the basis for the development of technologies for the production of safer bio-compatible nanomaterials.","start_date":"2021-11-13T00:00:00","end_date":"2023-12-24T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1220,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":16,"research_field":"Нано-технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3943,"project_code":"P2020-3943","project_name":"Тооны онол ба түүний хэрэглээ","project_name_eng":"Number theory and its applications","abstract_mn":"Тооны Онол (Number Theory) нь математикийн хамгийн эртний салбаруудын нэг бөгөөд товчхондоо натурал тооны шинж чанарыг багцлан судалдаг онолын салбар юм. Энэ салбарт математикийн бараг бүх салбарын шинээр гарсан арга, техникүүд хурдацтай нэвтэрч үр дүнд нь нээлттэй асуудлууд шийдэгдэж байдаг бөгөөд энэ утгаараа үргэлж судалгаа, шинжилгээний идэвхтэй талбар болдог ажээ. \n     Энэ төслийн гол зорилго нь тооны онолоор суралцаж буй математикийн тэнхимийн ахисан түвшний оюутнуудыг онолын, элементар, компьютер дахь хэрэглээ гэсэн 3 чиглэлд хамаарах дараах сэдвүүд дээр судалгааны туслахаар  ажиллуулах, JCR-IF-тай сэтгүүлд эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлэхэд оршино. Тодруулбал:\n1. Орчин үеийн математикт хамгийн эрчимтэй хөгжиж буй автоморфик функцийн онолын хамгийн фундаментал ажил болох “Тате’s Ph.D Thesis” дээр ахисан түвшний оюутнуудыг судалгааны туслахаар ажиллуулна. Үүнээс гадна тодорхой Галуагийн өргөтгөлүүд Диксоны олон гишүүнтээр нэг утгатай тодорхойлогддог болохыг нотлох судалгааны ажлыг гүйцээх зорилт тавьж байна.\n2. Гармоник нийлбэр болон түүнтэй ойролцоо шинж чанар бүхий дарааллын “p-adic valuations”-ийн ерөнхий зүй тогтлыг судалж гармоник нийлбэрийн хуваагчдын шинж чанарыг тогтоох, “approximation theory” сэдвийн хүрээнд Ротын ажлыг өргөтгөх чиглэлээр хийж буй судалгааны ажилд дэвшил гаргахыг зорьж байна.\n3. Алгебрлаг кодын онолын чиглэлээр судалгааны туслах ажиллуулна. Мөн түүнчлэн компьютерын онолын судалгаанд ихээхэн ач холбогдол бүхий “k-automatic” чанартай уялдан 1990-ээд оны үеэс гарч ирсэн “k-regular” чанартай гармоник нийлбэрүүдийг байгуулах судалгааны ажлыг гүйцээх зорилт тавьж байна.","abstract_eng":"Number theory is one of the oldest branches of mathematics and is concerned with the properties of numbers in general. New methods and techniques in almost all fields of mathematics are rapidly being developed in this field. Those advances have been used to bring about breakthroughs, solve longstanding problems, and raise new inspiring questions. In this sense, this field always becomes an active area of research.\n      The main goal of this project is to hire graduate students in mathematics to engage in research work, which leads to student theses, as well as to publish research articles in journals with JCR-IF. More precisely, \n1.\tSome of graduate students will study the Tate’s thesis which is the starting point for anyone interested in the modern theory of automorphic representations and may be viewed as giving the theory of automorphic representations and L-functions of the simplest reductive group. In the context of Galois theory, connections between Galois extensions over certain fields and Dickson’s polynomials will be studied.\n2.\tIn the context of approximation theory, a lot of intensive research work inspired by the famous result of Roth has been conducted for many years, and we plan to finish our research work generalizing some previous known results. We will also focus on certain problems in the field of elementary number theory. In particular, the general characterizations of p-adic valuations of some special sequences will be explored.\n3.\tIn connection with the k-automatic property in theoretical computer science, an extensive study of the concept of k-regular property, which appeared in the 1990s, will be conducted. In particular, we plan to construct certain sequences of harmonic sums with k-regular property.","start_date":"2021-01-01T00:00:00","end_date":"2022-12-08T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1292,"performer_name":"МУИС Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4549,"project_code":"P2023-4549","project_name":"ГАЗАР ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫН ТӨЛӨВЛӨЛТ БОЛОН ГАЗРЫН МОНИТОРИНГИЙН АРГА АРГАЧЛАЛЫГ САЙЖРУУЛАХ","project_name_eng":"IMPROVEMENT OF LAND USE PLANNING AND LAND MONITORING METHODS AND GUIDELINES","abstract_mn":"Гэрээний дагуу зөвлөх ажлыг гүйцэтгэн дараах эрх зүйн баримт бичигт шинжилгээ хийж үр дүнг арга зүй, аргачлал, зөвлөмж тус бүрээр боловсруулна. Үүнд \n3.1.   Газар ашиглалтын нэгдсэн төлөвлөлт (ILUP)-ийн аргачлал” гарын авлагад хийсэн дүн шинжилгээ, тусгах боломжит агуулга\n3.2. Хуурай хээрийн тогтвортой ландшафт, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах асуудлыг тусгах тайлангийн дүн шинжилгээ, тусгах боломжит агуулга\n3.3. Уур амьсгалын өөрчлөлт, нөлөөлөл, эрсдэл эмзэг байдал, дасан зохицох онцлогуудыг тусгах асуудал тайлангийн дүн шинжилгээ, тусгах боломжит агуулга\n3.4 Газрын мониторингийн арга зүйг сайжруулах","abstract_eng":"Perform consulting services according to the contract, analyze the following legal documents and improve the results with each method, guidelines, and recommendation. \n3.1. Methodology of Integrated Land Use Planning (ILUP)” manual analysis and possible contents\n3.2. Analysis and potential content of reports to address sustainable dryland landscape and biodiversity conservation\n3.3. Analysis and potential content of the report to reflect climate change, impacts, vulnerability and adaptation features\n3.4 Improving land monitoring methodology","start_date":"2023-09-29T00:00:00","end_date":"2024-03-27T16:00:00","sponsor_id":1914,"sponsor_name":"НҮБ, ХХААБ, “ДОРНОД МОНГОЛЫН ХУУРАЙ ХЭЭРИЙН ТОГТВОРТОЙ ЛАНДШАФТ, БИОЛОГИЙН ОЛОН ЯНЗ БАЙДЛЫГ ХАМГААЛАХ НЬ” ТӨСӨЛ","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4170,"project_code":"P2021-4170","project_name":"Нүүдэлчин Монголчуудын уламжлалт мэдлэгт тулгуурлан бэлчээрийн тэжээлийн зэрлэг ургамлыг зүй зохистой ашиглах нь","project_name_eng":"Rational use of wild pasture forage plants on the basis of traditional knowledge of nomadic Mongolians","abstract_mn":"Монголчуудын эрхэлж ирсэн нүүдлийн мал аж ахуй нь хамгийн багадаа 5000 жилийн түүхтэй билээ. Монгол орны эх газрын эрс тэрс уур амьсгалд дасан зохицсон бэлчээрийн 5 хошуу мал, тэжээлийн ургамал, эндофит микроорганизмын талаар малчин Монголчуудын уламжлалт мэдлэг арвин баялаг бөгөөд түүний шинжлэх ухааны үндэслэлийг нээн илрүүлж, өөрийн орны төдийгүй, хүн төрөлхтөний өмнө тулгарч буй глобал асуудлуудыг шийдэхэд хувь нэмрээ оруулах явдал бидний төслийн зорилго юм. Бэлчээрийн мал, түүний идэж буй тэжээлийн зэрлэг ургамал, түүнд агуулагдах микроорганизмын хоорондын харилцан шүтэлцээ, өвөрмөц онцлогийг олж тогтоосноор Монгол орны нүүдлийн мал аж ахуй дотоод төдийгүй, гадаад зах зээлд илүү үнэлэгдэх, өртөг, мэдлэг, технологи шингэсэн, импортыг орлох бүтээгдхүүний үйлдвэрлэл хөгжихөд түлхэц болно. Энэ төслийн хүрээнд жилийн 4 улирлын туршид 5 хошуу малын идэж буй бэлчээрийн тэжээлийн зэрлэг ургамал, түүний эндофит микроорганизмын халуун, хүйтэн, ган, нарны хурц гэрэл, давс зэрэг гадаад орчны стресст тэсвэрлэх чадвар болон хурдан өсөлт хөгжилтийг нь нөхцөлдүүлэгч гени, тэдгээрт агуулагдах эмт, биологийн идэвхт нэгдлүүдийг нь олж тогтоох судалгааны ажил хийгдэж эхлээд байна.","abstract_eng":"Mongolian nomadic livestock has a history of at least 5,000 years. Nomadic Mongolians have a rich traditional knowledge of 5 kinds animals (horse, sheep, camel, cow, goat), wild pasture forage plants and  microorganisms adapted to the harsh continental climate of Mongolia. The goal of our project is to discover its scientific basis and contribute to the solution of problems facing not only our country but also humanity.","start_date":"2021-12-31T16:00:00","end_date":"2022-01-30T16:00:00","sponsor_id":1606,"sponsor_name":"Япон улсын ЖАЙКА байгууллага","performer_id":1607,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":21,"funding_type":"Өртөг хуваалцах төсөл","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3752,"project_code":"P2019-3752","project_name":"Диффузийн процессын загварчлал, түүний тоон симуляци","project_name_eng":"Modeling of Diffusion process and its numerical simulation","abstract_mn":"Хөрсөн дээрх болон хөрсөн доорх янз бүрийн бодисын шилжилт хөдөлгөөн, тархалт нь тухайн орчны газар нутаг бохирдох, цөлжих үйл явцад шууд нөлөөлж байдаг. Ийм төрлийн шилжих, тархах, нэвчих зэрэг физик процессууд нь математикийн хувьд (тухайн уламжлалт цаашлаад бутархай эрэмбийн уламжлалт) дифференциалт тэгшитгэлүүдээр загварчлагддаг юм. Эдгээр математик загваруудын нэг гол суурь төлөөлөгч нь адвекци-диффузи, телеграфын тэгшитгэлийн хувьд тавигдсан анхны болон захын утгат бодлогууд юм. Иймээс дээрх бодлогуудыг (аль болох ерөнхий байдлаар тухайлбал 1, 2 болон 3 хэмжээст, хувьсах коэффициенттой г.м. тохиолдолд) аналитикаар болон/эсвэл тоон аргаар бодож, шийд дээр анализ хийх, цаашлаад холбогдох программ хангамжийг боловсруулж тоон симуляци хийж гүйцэтгэх, физик утгыг нь шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тайлбарлах зэрэг нь онол-практикийн олон талын чухал ач холбогдолтой юм. Энэхүү төслийн зорилго нь шугаман биш тухайн уламжлалт диффузи болон телеграфын бодлогыг ашиглан хөрсний цөлжилтийн тархалтыг математик аргаар загварчилж, уг процессыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр тайлбарлах, цаашлаад холбогдох тоон симуляци болон төрөл бүрийн боловсруулалт, прогноз хийх боломжийг туршин судлахад оршино. Төслийн ажлыг дараах 2 чиглэлээр явуулах зорилтыг тавьж байна. Үүнд:\n1. Хөрс бохирдох, цөлжих процессын математик-физикийн онолын загвар болох диффузи, телеграфын тэгшитгэлд хүргэдэг энгийн болон бутархай уламжлалт дифференциалт системийн шийдийг Ли бүлгийн онолыг ашиглан байгуулж, тэдгээр нь параметрын тодорхой утгуудад сонгодог диффузи эсвэл телеграфын тэгшитгэлийн шийдийг өгдөг болохыг харуулна.\n2. Төслийн багийн гишүүдийн боловсруулсан Өргөтгөсөн Интеграл Дүрслэлийн аргыг хөгжүүлж, дээр дурдсан практик ач холбогдол бүхий бодлого дээр туршин хэрэгжүүлэх боломжийг судална. Цаашлаад тоон симуляциар жинхэнэ болон ойролцоо шийд дээр төрөл бүрийн боловсруулалт, прогноз хийх боломжийг туршина. Мөн шаардлагатай тохиолдолд хөрс бохирдох, цөлжих процессыг оновчтойгоор хянах туслах загварыг боловсруулна. Уг загварын дагуу тоон симуляци явуулж, боломжтой тохиолдлуудад аналитик үр дүнтэй нь харьцуулсан харьцуулалтыг хийнэ.\nЭнэ судалгаа нь өөр, ижил төстэй (гол, нуурын усны бохирдолт г.м.) процессуудыг тайлбарлах бололцоог олгохоос гадна цаашид манай орны хувьд энэ сэдвээр ажиллаж байгаа шинжлэх ухааны бусад (хүрээлэн буй орчин, экологи, биологи, геологи г.м.) салбаруудын судалгааны ажилд өндөр түвшний математик загвар ашиглах, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй таамаглал /prediction/ дэвшүүлэх, төрөл бүрийн боловсруулалт хийх зэрэг ажлын үндэс болно.","abstract_eng":"Advection, diffusion and dispersion of various physical and chemical elements in and on the soil directly affect to contamination and deserfication of the local area or region under consideration. These kinds of physical processes in terms of mathematics are modeled by (classical differential or fractional order partial) differential equations. One of the most fundamental and important representative of these mathematical models is initial-boundary value problems for Advection-diffusion and Telegraph equations. Therefore solving such problems analytically and/or numerically (as possibly in generic cases such as in 1,2, and 3 dimensions, with variable coefficients etc.), analyzing the obtained solution, developing an associated programming codes, conducting numerical simulation and interpreting physical meaning of the solution have have a versatile theoretical and practical importance.\nThe main goal of the current research project is to mathematically model a soil deserfication process by using nonlinear partial differential diffusion and/or telegraph equations. Moreover, such a model would help us to explain the obtained solutions and to conduct numerical simulation and various processing and prediction on the solution and on the model itself.\nThe project will be implemented by the following 2 ways, namely:\n1. The diffusion and telegraph equations are mathematical physics models of soil contamination and deserfication. Therefore, we will attempt to construct solutions of the standard and fractional order diffusion and telegraph equations via the Lie group theory. It will be shown that these solutions give solutions of the classical diffusion and telegraph equations for the concrete values of the corresponding parameters.\n2. The project members will do research on possibility of applying the Generalized Integral Representation Method to the above important problems. Further, we will conduct numerical simulation and make comparison between analytical and approximate solutions and conduct various processing on the solutions.\n\nThis research project would help researchers of other fields (environmental science, ecology, biology, geology) that are doing similar (such as water contamination in river or lake etc.) in using mathematical modeling, making prediction and conducting numerical processing.","start_date":"2020-01-01T00:00:00","end_date":"2020-12-31T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":141,"performer_name":"МУИС, ШУС","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4070,"project_code":"P2021-4070","project_name":"Зүүн Азийн хотуудын агаарын тоосонцрын эх үүсвэрийг хүхрийн изотопын найрлагаар судлах нь","project_name_eng":"Sulfur isotopic approach on sources and production of urban atmospheric  particulate matters in East Asia","abstract_mn":"Many cities in East Asian countries suffer severe haze pollution due to rapid urbanization, industrializing, and increasing population. Recent research works show that PM2.5 composition in Ulaanbaatar (UB) and Beijing is highly affected by coal combustion sources, which contribute to atmospheric pollution from local to regional levels. Besides, there are many unidentified sources, which become an obstacle for haze pollution mitigation. This study aims to assess the source contributions of PM2.5 based on approaches of sulfur (e.g. 33S and 34S) and carbon isotopes (13C) and other components in PM2.5 collected at UB and Beijing. In the 1st year, intensive PM2.5 sampling will be implemented and sample pretreatment method for S isotope analyses will be adapted. Then, the analytical conditions of the S isotopes will be optimized. In the 2nd year, daily PM2.5 sampling will be conducted for two weeks in each season, and the chemical components of PM2.5 (ions, carbonaceous compounds, trace elements) and S and C isotopes will be analyzed. Regional and seasonal characteristics of the chemical components of PM2.5 will be clarified. Major sources will be distinguished coupling chemical components, C isotopes and simulations. Finally, sulfur isotopes (33S and 34S) of sulfate in PM2.5 aerosols is discussed to better understand the sources and formation of sulfate, which can be crucial for \nimproving the air quality in East Asia.","abstract_eng":"Many cities in East Asian countries suffer severe haze pollution due to rapid urbanization, industrializing, and increasing population. Recent research works show that PM2.5 composition in Ulaanbaatar (UB) and Beijing is highly affected by coal combustion sources, which contribute to atmospheric pollution from local to regional levels. Besides, there are many unidentified sources, which become an obstacle for haze pollution mitigation. This study aims to assess the source contributions of PM2.5 based on approaches of sulfur (e.g. 33S and 34S) and carbon isotopes (13C) and other components in PM2.5 collected at UB and Beijing. In the 1st year, intensive PM2.5 sampling will be implemented and sample pretreatment method for S isotope analyses will be adapted. Then, the analytical conditions of the S isotopes will be optimized. In the 2nd year, daily PM2.5 sampling will be conducted for two weeks in each season, and the chemical components of PM2.5 (ions, carbonaceous compounds, trace elements) and S and C isotopes will be analyzed. Regional and seasonal characteristics of the chemical components of PM2.5 will be clarified. Major sources will be distinguished coupling chemical components, C isotopes and simulations. Finally, sulfur isotopes (33S and 34S) of sulfate in PM2.5 aerosols is discussed to better understand the sources and formation of sulfate, which can be crucial for \nimproving the air quality in East Asia.","start_date":"2020-09-30T00:00:00","end_date":"2022-09-29T16:00:00","sponsor_id":1518,"sponsor_name":"Глобаль өөрчлөлтийн судалгааны Ази Номхон Далайн Орнуудын Сүлжээ","performer_id":1519,"performer_name":"МУИС, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4229,"project_code":"P2022-4229","project_name":"АГААРЫН БОХИРДЛЫН ЧИГЛЭЛЭЭР ХИЙГДСЭН СУДАЛГААНЫ АЖЛЫГ ДҮГНЭХ, ЦААШИД ХИЙХ СУДАЛГАА, ШИНЖИЛГЭЭНИЙ АЖЛЫН ЗӨВЛӨМЖ БОЛОВСРУУЛАХ","project_name_eng":"АГААРЫН БОХИРДЛЫН ЧИГЛЭЛЭЭР ХИЙГДСЭН СУДАЛГААНЫ АЖЛЫГ ДҮГНЭХ, ЦААШИД ХИЙХ СУДАЛГАА, ШИНЖИЛГЭЭНИЙ АЖЛЫН ЗӨВЛӨМЖ БОЛОВСРУУЛАХ","abstract_mn":"Агаарын бохирдлын эх үүсвэр, бохирдлын физик, хими, оптик шинж чанар, байгаль орчин, эрүүл мэнд, нийгэм, эдийн засаг болон бусад салбарт нөлөөлөх нөлөөлөл, агаарын бохирдлыг бууруулах талаар авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, бохирдлыг бууруулах дэвшилтэт техник, технологийн талаар өмнө хийгдсэн судалгааны ажлын үр дүнг нэгтгэн, Монгол улсын хэмжээнд зайлшгүй хийх шаардлагатай судалгааны ажлыг эрэмбэлэн салбар тус бүрээр гаргаж, 2021-2025 онд хийх эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлын төлөвлөгөөг боловсруулж, батлуулна.","abstract_eng":"Агаарын бохирдлын эх үүсвэр, бохирдлын физик, хими, оптик шинж чанар, байгаль орчин, эрүүл мэнд, нийгэм, эдийн засаг болон бусад салбарт нөлөөлөх нөлөөлөл, агаарын бохирдлыг бууруулах талаар авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, бохирдлыг бууруулах дэвшилтэт техник, технологийн талаар өмнө хийгдсэн судалгааны ажлын үр дүнг нэгтгэн, Монгол улсын хэмжээнд зайлшгүй хийх шаардлагатай судалгааны ажлыг эрэмбэлэн салбар тус бүрээр гаргаж, 2021-2025 онд хийх эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлын төлөвлөгөөг боловсруулж, батлуулна.","start_date":"2021-07-31T00:00:00","end_date":"2021-10-14T16:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3958,"project_code":"P2020-3958","project_name":"Монгол улс дахь англи хэлний боловсрол ба  боловсролын тэгш бус байдал","project_name_eng":"English language education and educational inequality in Mongolia","abstract_mn":"Англи хэлний хичээлийг улсын сургуулиудад 5-р ангиас эхлэн заах Монгол Улсын засгийн газрын шийдвэр хэрэгжиж эхэлснээс хойш 30 орчим жил болжээ. Гэсэн хэдий ч БШУЯ-ны харьяа Боловсролын үнэлгээний төвөөс гаргасан их дээд сургуульд элсэх англи хэлний шалгалтын дүнгийн статистик мэдээллээс харахад сүүлийн хэдэн жилийн хугацаанд улсын сургууль төгсөгчид хувийн сургууль төгсөгчдөөс хамаагүй доогуур үнэлгээ авсан байна. Энэ нь боловсролын байгууллагын орчин, дэд бүтэц, хангамж, сурагчдын нийгмийн гарал, эдийн засгийн байдал, хотын төв/захын болон хөдөө орон нутгийн сургуулиудад англи хэлний чадварлаг, сайн багш дутагдалтай байгаа зэргээс шалтгаалан англи хэлний чанартай боловсрол эзэмшихэд хүндрэлтэй байгааг тодорхой харуулж байгаа юм. Мөн Монголд англи хэлний боловсролтой холбоотой үүссэн боловсролын тэгш бус байдлын тухай судалгаа олон улсын нэр хүнд бүхий сэтгүүлд бараг хэвлэгдээгүй байна. \n\nИймээс энэхүү судалгаа нь англи хэлний боловсролтой холбоотой Монголд  үүссэн боловсролын тэгш бус байдлыг судлах, үр дүнг нь Web of Science JCR индекстэй олон улсын сэтгүүлд  хэвлэн нийтлүүлэх зорилготой юм. Францын социологич Пьер Бурдьегийн капитал, фийлдийн онол, үзэл баримтлалд тулгуурлан судлах болно. Хувийн болон улсын сургуулийн хориос гучин багш, мөн тэдгээр сургуульд хүүхдүүдээ сургадаг эцэг эхчүүдээс англи хэлний боловсролын өнөөгийн байдлын талаар ярилцлагын аргаар судалгаа авах ба 200 орчим оюутнаас англи хэл болон дунд сургуулийн англи хэлний сургалтын тухай тэдний үзэл бодлыг нь сонсох, англи хэлний мэдлэгийн түвшинг нь тодорхойлуулах судалгаа авна. Тус судалгаа нь хувийн болон улсын ЕБС-ийн сурагчид англи хэл сурах ижил тэгш боломжоор хангагдаж чадаж байгаа эсэх, улмаар тэдний ирээдүйд, ажил хөдөлмөр эрхлэхэд нь англи хэлний боловсрол хэрхэн нөлөөлж буйг нарийвчлан харах боломж олгоно. Судалгааны ач холбогдол нь Монголын зарим ерөнхий боловсролын сургуулийн англи хэлний сургалтын өнөөгийн байдлыг тодорхойлох, сурагчдыг нийгмийн гарлаас нь үл хамааран тэгш, хүртээмжтэй боловсрол олгох нөхцөл боломжоор хэрхэн хангах талаар зөвлөмж гаргахад оршино.","abstract_eng":"It has been nearly 30 years since the Mongolian government made English language education compulsory from Year 5 at primary level in public schools. However, according to the recent statistics on the university English language entrance exam results by the Education Evaluation Centre under the Ministry of Education and Science in Mongolia, public school graduates had much lower scores than private school graduates during the last few years. This clearly shows that there is a divide in accessing good quality English language education in Mongolia depending on educational infrastructure and resources, students’ socio-economic status, and a lack of high-quality English teachers not only in suburban and rural schools but also in some urban public schools. Nevertheless, the study, published in internationally prestigious journals, about the existing educational inequality related to English language education in Mongolia is quite limited. \n\nThis study, thus, aims to explore the inequalities in English language education in Mongolia and to publish it internationally in the academic journals indexed in Web of Science. Drawing on French sociologist Pierre Bourdieu’s conceptual tools of different types of capital and field, the study will investigate the complexity of educational inequality in Mongolia. Twenty to thirty teachers and parents will be involved in in-depth interviews about English education in Mongolia with the researcher. About 200 students will be asked to fill in the survey about their perceptions of English language and effectiveness of English language teaching, and to assess their English language levels. The participants will be from public and private schools in Ulaanbaatar which would help to find out what differences exist between English language education in public and private schools and whether the students have equal opportunities to learn English in their schools and to eventually access education and employment using their English language skills. Importantly, the study will be useful to evaluate the current situation of English language education at some secondary schools in Mongolia and make recommendations for providing more equal educational opportunities and contexts regardless of students’ social background.","start_date":"2021-08-31T16:00:00","end_date":"2022-08-31T16:00:00","sponsor_id":174,"sponsor_name":"Korea Foundation for Advanced Studies","performer_id":1221,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Их Британи, Америк Судлалын Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4550,"project_code":"P2023-4550","project_name":"Нөөцийн хил хязгаар: Азийн хил дамнасан голын усны зохицуулалт","project_name_eng":"Resource Frontiers: Managing Water on a Trans-border Asian River","abstract_mn":"Цэнгэг усны нөөцийн захиран зарцуулалт, менежментийн асуудал дэлхийн бодлого тодорхойлогчдийн анхаарлыг татаж байна. НҮБ-ын зүгээс олон улсын өмнө тулгарч буй усгны ашиглалт, хүртээмжтэй холбоотой асуудлыг хүмүүнлэгийн үүднээс авч үздэг. Харин олон улсын эрх зүйн үүднээс орон бүр хил дамнасан уснаас ижил тэнцүү, шударга хүртэх асуудлыг олон улсын гэрээ хэлэлцээрээр тохирдог. Харин нийгмийн ухааны салбарын судлаачид даян дэлхийд ховордож буй нөөц баялаг болох цэвэр усны менежментийг илүү сайн судлахыг эрмэлзэж байна. \n\nТус төслийн зүгээс хил дамнасан гол ус нуурын менежмент болон төлөвлөлтийг тойрсон улс төрийн асуудлыг этнографийн судалгааны арга зүй ашиглан судлах юм. Гол нь нөөцийн уулзах хил хязгаар дээр улс бүрийн үндэсний эрх ашиг тулан давхцаж, усны нөөцийн талаар маргаан гардаг тул ихээхэн чухал юм. \n\nИймэрхүү зөрчил үүсгэж буй бодит жишээ болох Сэлэнгэ мөрнийн менемжментийн асуудлыг бид судлах юм. Монгол улсын хойд хилээр эх аван урсаж, ОХУ-ын Байгал нуурт цутгаж буй уг гол дээр Хятадын эдийн засгийн болон улс төрийн сонирхол давхцаж байгаа юм. Хил дамнасан гол нуурууд дээр хэрэглэж буй олон талт олон улсын гэрээ хэлэлцээрийг даван Сэлэнгэ гол дээр усан цахилгаан станц байгуулж, эрчим хүчний хамааралтай байдлыг аюулгүй болгохоор Монгол улс ажиллаж байна. Харин ОХУ-ын зүгээс Байгал нуурын соёлын болон биологийн хосгүй тогтоцыг хамгаалахын төлөө зүтгэж байна. Хятад улсын зүгээс нутгийнхаа баруун хойд болон төв хэсгийн хуурай газар нутгийг Дотоод Азиас ус татах байдлаар шийдэж эдийн засгийн өсөлт бий болгох гэж зорьж байна.","abstract_eng":"Recent years have seen increased global policy concern with the management and governance of fresh-water resources. From a humanitarian perspective, the United Nations aims to tackle global challenges associated with water access. From the perspective of international law, a growing body of multilateral agreements aims to ensure countries have fair access to trans-border rivers. Against these backgrounds, the social sciences pay increasing attention to fresh water as a scarce global resource requiring careful management.   \n\nWe use ethnographic methods to explore the politics of managing, and planning the management of, trans-border rivers on water resource frontiers. Such frontiers are critically important as they are sites where different national interests collide over the management of often contested water resources.    \n\nThe river Selenga (Mongolian: Сэлэнгэ мөрөн; Russian: река Селенга; Chinese: 色楞格河), whose management we study, provides an exemplary case study of such collisions. Running from northern Mongolia into Russia’s Lake Baikal, the Selenga is also the object of extensive Chinese economic and political interest. Unhindered by multilateral legal agreements of the sort that govern other trans-border rivers, Mongolia strives for energy security by proposing hydroelectricity plants on tributaries of the Selenga. Russia aims to preserve the unique ecology and cultural significance of Lake Baikal by protecting its water inflow from the Selenga. And China seeks to fuel economic growth in its arid northwest and central agricultural provinces through plans of water-abstraction from Inner Asia.","start_date":"2023-05-30T00:00:00","end_date":"2024-08-30T16:00:00","sponsor_id":1908,"sponsor_name":"Кембрижийн их сургууль, Монгол ба Дотоод Азийн судалгааны төв","performer_id":1915,"performer_name":"МУИС Монгол судлалын хүрээлэн, Антропологи, археологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3760,"project_code":"P2019-3760","project_name":"Монгол орны газрын тосны уламжлалт бус түүхий эдийг гидрогенжүүлэн цэвэр дизель түлш гарган авах хими технологийн судалгаа.","project_name_eng":"Chemical and technological study on production of clean diesel fuel from unconventional oil by hydro-treatment","abstract_mn":"Монгол улс газрын тосны бүтээгдэхүүний  хараат байдлаасаа ангижран эдийн засгаа эрчимтэй хөгжүүлэх гол гарц нь дотоодын түүхий эдийг боловсруулан моторын түлш гарган авч ашиглах явдал юм. Нүүрс, шатах занараас гарган авсан уламжлалт бус түүхий тос нь ердийн тостой харьцуулбал нөөцийн хувьд хавьгүй их хэмжээтэй байж болох ч чанарын хувьд ихээхэн тааруу байдаг нь тэдгээрийг хэрэглэх боломжийг хязгаарлаж байна. Ялангуяа азот, хүхэр, хүчилтөрөгчит нэгдлүүдийн өндөр агуулга нь шууд нэрлэгийн бүтээгдэхүүний чанарт ихээхэн сөрөг нөлөөтэй. Эдгээр түүхий эдийг гетеро-атомт нэгдлүүдээс урьдчилан цэвэрлэх, дараа нь өндөр идэвхит катализатор, реактор ашиглан устөрөгчийн боловсруулалтад оруулж стандартын дизель түлш гаргах технологийн үндэс боловсруулах шаардлагатай байна. Энэ төрлийн судалгаа манай улсад өмнө хийгдээгүй тул газрын тосны судалгааны салбарт гидроболовсруулалтын техник, технологи хөгжих үндэс суурь болно. Судалгааны хүрээнд дараах ажлуудыг гүйцэтгэнэ. Багануур, Шивээ-овоо, Тавантолгойн ордуудын нүүрсний дээжийг пиролизын аргаар задлан шингэн давирхай гаргаж тэдгээрийн физик-химийн болон технологийн шинж чанарыг судална. Нүүрсний давирхайг фракцлан нэрж дизелийн түлшний дунд фракцийг гарган авч элементийн ба химийн найрлага, GC, GC-MC, FT-IR болон бусад багажит шинжилгээний аргуудаар нарийвчлан тогтооно. Дизелийн фракцуудын гетероатомт нэгдлүүдийг хүчлийн экстракц, комплекс үүсгэх, сонгомол шингээлт г.м. физик-химийн аргаар ялган судлана. Гетероатомт нэгдлүүдээс цэвэрлэсэн дизелийн фракцуудыг устөрөгчит боловсруулалтанд оруулан Евро-5 стандартын буюу 10ppm –ээс бага хүхэр агуулсан дизелийн фракц гарган авах боломжийг судлан технологийн горим тогтооно.","abstract_eng":"For Mongolia, It is important to reduce its dependence on imported oil products and develop the production of liquid fuels from own resources. Although coal and oil shale have abundant reserves compared with conventional oil, the synthetic oil produced from them have very poor qualities. Especially contents of hetero-atoms such as N, S, O are very high in synthetic oils and make the oil processing more difficult. Therefore, the study on separation of hetero-atoms from synthetic oil and further hydro-treatment of cleaned oil is very interesting and important. While hydro-treatment technology has not been studied in Mongolia, this study will greatly contribute in the development of technology for processing of synthetic fuels. Purpose of this research project is to study the hydro-treatment of liquids obtained from coal of important deposits in Mongolia. Coals from Baganuur, Shivee ovoo and Tavantolgoi will be pyrolysed and physic-chemical study will be performed on pyrolysis liquids. Liquids will be distilled and middle distillates will be analysed by GC/FID, GC/MS FTIR elemental analysis. Also analysis of hydrocarbons and heteroatom compounds will be done. Hetero-atomic compounds, especially nitrogen compounds will be extracted by acid/base extraction, selective adsorption and complex formation. Cleaned middle distillates will be hydro-treated in order to obtain clean diesel oil with sulfur contents below 10ppm, which would be compatible with Euro diesel 5 standard fuels.","start_date":"2020-01-02T00:00:00","end_date":"2022-12-23T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1220,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":15,"research_field":"Үйлдвэрийн технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4546,"project_code":"P2023-4546","project_name":"Байгалийн эрдэс түүхий эдэд суурилсан натрийн гипохлорит гарган авах, түүний хэрэглээний  судалгаа","project_name_eng":"Fabrication of sodium hypochlorite based on natural mineral raw materials and research on application","abstract_mn":"Төслийн хүрээнд Монгол орны зарим хлорид агуулсан эрдэс түүхий эдийг боловсруулан натрийн гипохлорит гарган авах судалгааг гүйцэтгэнэ. Судалгааны дээж болгож хлоридын төрлийн эрдэс агуулсан түүхий эдийг хэрэглэх бөгөөд судалгааны үр дүнд шинээр гарган авсан материалын исэлдүүлэх, цайруулах, ариутгах шинж чанарыг судлан тогтоож, гарган авах арга зүйг оюуны өмчөөр баталгаажуулах ажил хийгдэнэ.","abstract_eng":"Within the scope of the project, research will be carried out to fabrication sodium hypochlorite by processing some chloride-containing mineral raw materials in Mongolia. Raw materials containing chloride-type minerals will be used as research samples, and as a result of the research, the oxidation, bleaching, and sterilization properties of the newly extracted materials will be determined, and the fabrication methodology will be confirmed by intellectual property.","start_date":"2023-05-09T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1913,"sponsor_name":"Грийн Химистри ХХК","performer_id":1607,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4555,"project_code":"P2023-4555","project_name":"МУИС-д Жендэр судлалыг хөгжүүлэх","project_name_eng":"The launch of Mongolia's first gender studies program at NUM","abstract_mn":"МУИС ЖЕНДЭР СУДЛАЛЫН САЛБАР ДУНДЫН МАГИСТРЫН ХӨТӨЛБӨР ХЭРЭГЖҮҮЛНЭ.\nМУИС нь Нийгэм, Хүмүүнлэг, Байгалийн ухааны салбар дундын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх нөөц боломж, чадавх бүрдсэн \"либерал арт\" уламжлалд суурилсан хөтөлбөрийг хэрэгжүүлдэг, үндэсний их сургууль юм. МУИС-д Жендэр судлалын чиглэлээр 11 хичээл орж байгаа бөгөөд, Жендэр судлалын чиглэлээр сургалт, судалгаа эрхэлдэг багшийн хамгийн их төвлөрөл байна.\nМонголын нийгэм дэх жендэрийн асуудлыг судлах, бодлого төлөвлөлтөд тусгах, хэрэгжүүлэх, хянах үйл ажиллагаанд оролцох үндэсний чадавхийг нэмэгдүүлэх замаар нийгмийн тэгш бус байдлыг бууруулах, Тогтвортой хөгжлийн зорилтыг хэрэгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулна. Тус хөтөлбөр хэрэгжсэнээр:\n•\t“Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хууль”, “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого болон “Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах салбар дундын стратеги төлөвлөгөө (2022-2031) зэрэг төрийн бодлого, хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ. \n•\tНийгэм, эдийн засаг, улс төр, соёлын болон гэр бүлийн хүрээн дэх жендэрийн асуудлыг цогцоор нь судлах, үндэсний онцлогийг шингээсэн бодлого хөтөлбөр  боловсруулах, түүнийг хэрэгжүүлэх, хянах үндэсний чадавх бүрдэнэ.\n•\tЖендэрийн болон нийгмийн тэгш бус байдлын талаарх төрийн албан хаагчид, Иргэний нийгмийн байгууллагын гишүүд болон иргэд залуучуудын ойлголт хандлага болон идэвхи санаачлагад эерэг өөрчлөлт гарна.\n•\tМУИС-ийн 2016-2024 он хүртэлх хөгжлийн шинэчилсэн стратеги төлөвлөгөөний биелэлтэд хувь нэмэр оруулна.\n2016 оны 6 дугаар сарын 15-нд Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны сайдын тушаалаар МУИС-д Жендэр судлалын магистрын сургалт эрхлэх тусгай зөвшөөрлийг авч, индексийг батлуулсан. 2023 оны 3 дугаар сарын 10 өдөр МУИС, ШУС-ийн захирлын А-98 тушаалаар Жендэр судлал салбар дундын магистрын хөтөлбөрийн анхан шатны хөтөлбөрийн хороо байгуулагдаж, МУИС-ийн 10 тэнхимийн 20 багшийн бүрэлдэхүүнтэй жендэр судлалын сургалт, судалгааны баг магистрын хөтөлбөр боловсруулж, батлуулж хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна.\nЖендэр судлалын салбар дундын хөтөлбөр нь 2023-24 оны хичээлийн жилийн Хаврын улирлаас хэрэгжиж эхэлнэ. Салбар дундын судалгааны болон мэргэжлийн магистрын хөтөлбөр нь англи, монгол хосолсон хэлээр хичээлэнэ.  Суралцагсад Төрийн болон иргэний нийгмийн байгууллага, хувийн хэвшил, олон улсын хөгжлийн байгууллагуудад дадлагжиж,  үндэсний болон олон улсын судалгааны төслүүдэд туслахаар ажиллах боломжтой байна.","abstract_eng":"NUM WILL LAUNCH AN INTERDISCIPLINARY GENDER STUDIES MA PROGRAM\nNUM is a national university which implements a Liberal arts education and capabilities to implement interdisciplinary programs in the fields of social sciences, humanities, and sciences. NUM has 11 courses in the field of Gender Studies, and plenty of professors teach and research in the field of gender studies.\nImplementing Interdisciplinary gender studies MA program will contribute to reducing social inequality and achieving sustainable development goals by increasing the national capacity to study gender issues in Mongolia's society, promote policy planning, implement, and monitor. Outcomes of the project:\n• Supports the implementation of policies and programs such as the \"Gender Equality Act-2050\" Mongolia's long-term development policy and the \"Gender Equality Strategy Plan (2022-2031). \n• Increase the national capacity to study gender issues in context of society, economy, politics, culture, and family spheres, and planning the national policy program, implementing, and monitoring.\n• There will be positive changes in the attitudes and awareness of government officials, members of civil society organizations, and citizens on gender equality and social inequality.\n• Contribute to the completion of the development strategy plan for NUM 2016-2024.\nOn June 15, 2016, the Ministry of Education and Science approved the index with special permission to conduct a master's degree in gender studies at MUIS. On March 10, 2023, under orders from the Director of MUSIC and SES, the First Stage Program Committee for the Gender Study Branch was established, and a gender research training and research team consisting of 20 teachers from 10 departments of NUM is working to develop and approve a master's program.\nThe Interdisciplinary gender studies MA program will launch in the spring season of 2023-24 academic year. The program will be bilingual (English and Mongolian).  MA Students will be able to practice in governmental, Civil society organizations and international development agencies. Also work to assist with national and international research projects.","start_date":"2023-10-29T00:00:00","end_date":"2027-12-12T16:00:00","sponsor_id":1514,"sponsor_name":"Азийн сан","performer_id":1350,"performer_name":"МУИС, ШУС, НУС, Антропологи, археологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4414,"project_code":"P2022-4414","project_name":"Монгол орны цөлжиж буй бүс нутгийг нөхөн сэргээх замаар шороон шуурганы эрсдэлийг бууруулах хамтарсан төсөл","project_name_eng":"THE REPUBLIC OF KOREA-MONGOLIA JOINT RESEARCH PROJECT ON  YELLOW DUST EFFECT AND MITIGATION IN DEGRADED DRYLAND OF MONGOLIA","abstract_mn":"Зүүнхойд Ази нь дэлхийн шороон шуурга хамгийн их давтамжтай явагддаг бүс нутгийн нэг юм. Монгол Улсад шороон шуургыг судлах, түүнтэй тэмцэх, газрын доройтлыг бууруулах чиглэлээр олон төсөл хэрэгжсэн. Гэвч хөрснөөс үүссэн шороон шуурга, салхины элэгдлийн талаар судалгаа дутмаг байна. Шороон шуурга болон салхины элэгдлийн мониторингийн судалгааны сүлжээг байгуулах нь шороон шуурганы эрсдэлийг бууруулах, тэмцэх менежментийн үр ашгийг үлэмж нэмэгдүүлэх чухал аргачлал бөгөөд Монголын орны хуурай гандуу бүс нутаг дахь шар шороон шуурганаас үүдэлтэй газрын доройтлыг загварчлах, өнөөгийн төлөв байдал болон цаашдын чиг хандлагыг тоон болон чанарын түвшинд үнэлэхэд чухал ач холбогдолтой. Энэхүү төслийн зорилго нь шар шороон шуурга, салхины элэгдлийн механизм, тоосны цөлжиж буй бүс нутгийн экосистемд үзүүлэх нөлөөллийг үнэлж, үр ашигтай арга техникийг боловсруулахад оршино.","abstract_eng":"Northeast Asia is one of the region that the were highest dust frequencies. In Mongolia, many projects have been implemented for dust and sandstorm control and mitigate land degradation. There are research lacks on soil-derived dust storm and wind erosion. Dust and Wind Erosion Monitoring Research Network is urgent to establish to develop new approaches to representing management impacts, and provide a means for quantifying model performance and uncertainty across degraded drylands areas of Mongolia. The goal of this project is to assess the yellow dust and wind erosion mechanisms, dust effect on ecology and to develop cost-effective mitigation techniques.","start_date":"2022-09-30T00:00:00","end_date":"2023-12-30T15:00:00","sponsor_id":1778,"sponsor_name":"Солонгосын Байгаль Орчны Яам","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4548,"project_code":"P2023-4548","project_name":"Боловсролын технологийн хэрэгжилтийн явцыг таамаглах динамик загвар","project_name_eng":"Dynamical model for predicting the progress of educational technology implementation","abstract_mn":"Боловсролын аль ч салбарт, түүн дотор ЕБС-д орчин үеийн аливаа сургалт судалгааны техник, технологийг нэвтрүүлж үр дүнтэй хэрэгжүүлэхийн тулд эхлээд тухайн технологийн хэрэгжилтийн үйл явц, түүнээс гарах завсрын болон эцсийн үр дүн, нөлөөг тохирох арга, загвараар оновчтой зөв урьдчилан үнэлэх нь маш чухал юм. Ингэж аливаа боловсролын технологийн хэрэгжилтийг янз бүрийн хувилбараар шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр урьдчилан таамаглаж чадвал уг үйл явцын туршид учирч болохуйц саад бэрхшээл болон завсрын сөрөг үр нөлөөг багасгаж, тухайн технологийг аль болох богино хугацаанд, зардал багатайгаар үр дүнтэй хэрэгжүүлэх үндэс болдог билээ. Өндөр хөгжилтэй орнуудад боловсролын аль нэг салбартаа ямар нэг сургалтын шинэлэг технологийг нэвтрүүлж, түүнийгээ үр дүнтэй хэрэгжүүлэх талаар янз бүрийн судалгааны ажил хангалттай хийгдсэн байдаг төдийгүй тухайн нөхцөлд тохирох арга, загварыг хэрэглэн урьдчилсан таамаглал, үнэлгээг хийж, уг үнэлгээний үр дүнд тулгуурлан шийдвэр гаргах замаар үйл ажиллагаагаа тасралтгүй сайжруулж, үр өгөөжийг нэмэгдүүлэхэд анхаардаг. Манай орны хувьд энэ түвшний судалгаа одоогоор хийгдээгүй, онол арга зүйн үндэслэлийг хөгжүүлээгүй ба нөгөө талаас хөгжүүлэх, хэрэгжүүлэх зайлшгүй хэрэгцээ шаардлага тулгарч байна. Энэхүү төслийн зорилго нь практикт өргөн хэрэглэгддэг, шинжлэх ухаанч аргуудын нэг болох Компартмент загварчлалын математикийн онол, арга зүйн үндэслэлийг боловсруулж, дагалдах программын кодыг зохиох ба уг динамик загвараа боловсролын технологийн тодорхой кэйс тохиолдол дээр туршиж, түүний хэрэгжилтийн явцыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр урьдчилан таамаглахад чиглэнэ.","abstract_eng":"In almost every field of the educational system including general education schools, in order to implement a modern teaching or research technology, it is very important to first predict and evaluate the implementation process, intermediate and final results, and effects  of the technology, using an appropriate mathematical method or model. In this way, the implementation of any educational technology can be scientifically predicted in various scenarios by reducing the obstacles and intermediate negative effects that may occur during the process. Furthermore, it can become the basis for the effective implementation of the technology in the shortest possible time and at the lowest cost. In the developed countries, various research works have been carried out on the introduction and effective implementation of an innovative technology in a specific field of the educational  system. These researches mostly focus on the use of predictions and evaluations using an appropriate mathematical model in the given situation, and make decisions based on the results of the evaluation. In our country, this type of research has not been conducted so far, the theoretical and methodological basis has not been developed. Therefore on the other hand, there is an urgent need to develop and implement it. The purpose of this project is to develop mathematical theory and methodology of the Compartment Modeling, which is one of the scientific methods widely used in practice, in order to design an accompanying program code, and to test the dynamical model on a specific case of educational technology, and thus to predict the progress of its implementation on a scientific basis.","start_date":"2023-05-26T00:00:00","end_date":"2023-08-25T00:00:00","sponsor_id":1826,"sponsor_name":"Боловсролын судалгааны үндэсний хүрээлэн","performer_id":1620,"performer_name":"МУИС, ШУС, Математикийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3843,"project_code":"P2020-3843","project_name":"МУИС-ийн ерөнхий болон мэргэжлийн суурь хичээлийн сурах бичих зохиох, хэвлүүлэх, \"Япон хэл 1\"","project_name_eng":"Developing and Publishing of the textbook “JAPANESE 1” for NUM’s Liberal Arts Education","abstract_mn":"ШУС, ХУС-ын Ази судлалын тэнхимийн япон хэлний багш нар “Япон хэл 1” хичээлийн хөтөлбөрийг МУИС-ийн ерөнхий суурь хичээлээр 2014 оны 10 дугаар сард санал дэвшүүлэн батлуулж 7 дахь жилдээ зааж байгаа. Уг хичээлийг нэг улиралд 250-300 оюутан, нэг хичээлийн жилд 500-600 оюутан сонгон судалдаг боловч нэгдсэн сурах бичиг байхгүй, ашиглаж буй “Minna no Nihongo” сурах бичиг нь суралцагчдын эрэлт хэрэгцээ сонирхолд нийцдэггүй, хичээлийн хөтөлбөрийн цагт судалж амждаггүй, тоо нь хүрэлцээгүй байсан. Иймд, олон улсын гадаад хэлний стандартад тулгуурласан, монгол суралцагчдын эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн, сургалтын багц цагт багтаан судлах боломжтой сургалтын хэрэглэгдэхүүн боловсруулах шаардлагатай хэмээн үзэж, япон хэлний 6 багш хамтран уг сурах бичгийг зохиох ажлыг хийж гүйцэтгэсэн. “МУИС-ийн ерөнхий суурь болон мэргэжлийн суурь хичээлийн сурах бичих зохиох, хэвлүүлэх” төсөлд хамруулж,   2019 оны 12 дугаар сард уг сурах бичгийн эхийг сургуульд хүлээлгэж өгөв. 2020 оны 1 сард сурах бичиг хэвлэгдэж, 2020 оны 2 дугаар сараас сургалтанд ашиглаж эхэлсэн болно. \nСурах бичгийг зохиохдоо Япон хэлний боловсролын JF стандарт 2010-ын үзэл баримтлалд тулгуурласан ба суралцагчид Өөрийгөө танилцуулах, Миний нэг өдөр, Амралтын өдөр, Сургуулийн амьдрал, Унаа, Хоол, Юм худалдан авах, Эрүүл мэнд, Дуртай зүйл, Төрсөн өдөр, Аялал, Үдэшлэг сэдвийн хүрээнд сонсож, уншиж, бичиж, харилцан ярих анхан шатны мэдлэг, чадвар олгохыг зорив. Дээрх чадварыг эзэмшихэд шаардагдах цагаан толгойн хирагана, катакана 96 үсгийн дуудлага, бичлэг, нийлэмж, тэмдэглэгээ, 130 орчим ханз үсгийг унших, бичих, хэрэглэх арга, 900 орчим өдөр тутмын хэрэглээний үг хэллэг, мөн хэл зүйн үндсэн ойлголтууд болох нэр үг, тэмдэг нэр, үйл үгийн хувилал, энгийн болон нийлмэл өгүүлбэрийн бүтэц зэрэг мэдлэгийг багтаав.\nЭнэхүү сурах бичгийг зохиосноор МУИС-ийн ерөнхий суурийн “Япон хэл 1” хичээл нь багц цагийн агуулгадаа тохирсон үндэсний сурах бичигтэй болсон.","abstract_eng":"We developed the textbook “Japanese 1” for NUM’s Liberal arts education. When creating the textbook “Japanese 1” us authors, have aspired to follow the methodologies for developing foreign language teaching materials, common criteria for textbook, internationally accepted CEFR and the JF Standard for Japanese-Language Education. CEFR and JF standards both clearly define the Level A or beginners’ learning goals and objectives. We took those goals and objectives as our main indicators for evaluation and took a student-centered, communication-oriented approach. Furthermore, when setting learning goals and objectives and evaluating the results, we used the Can-do statements evaluation method, which focuses on “What will the learner be able to do?”. As the above-mentioned textbook is targeted for Mongolian students, it is structured around concepts concerning Mongolian cultural elements. In the future, we firmly believe that this textbook should be used as a comprehensive teaching aid for Japanese language and should be improved along the way.  \nThe final draft of the textbook was submitted to the National University of Mongolia in December 2019. It was published in January 2020 and starting from February, the textbook is being used for Japanese Language classes across the University.","start_date":"2018-12-19T00:00:00","end_date":"2019-12-24T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1246,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Ази судлалын тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4257,"project_code":"P2022-4257","project_name":"КОВИД-19 цар тахлын үеийн товлолын дархлаажуулалтын үйлчилгээ","project_name_eng":"Evaluation on Routine Immunization Service during COVID-19 pandemic","abstract_mn":"Зорилго: \nКОВИД-19 цар тахлын үеийн товлолын дархлаажуулалтын үйлчилгээг үнэлэх\n \nЗорилт:\n1. КОВИД-19 цар тахлын үед товлолын дархлаажуулалтын хамрагдалт өөрчлөгдсөн эсэхийг тогтоох, \n2. КОВИД-19 цар тахлын үеийн товлолын дархлаажуулалтын үйлчилгээний нөхцөл байдал, сорилт бэрхшээл, анхаарах зүйлсийг илрүүлэх.\nХэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа:\nТовлолын дархлаажуулалтын үйл ажиллагааг үнэлэх үнэлгээний хуудас, аргачлал боловсруулах;\nХамрагдалтын мэдээ баримтад чанарын үнэлгээ хийх;\nТовлолт дархлаажуулалтын оролцогч бүх талыг багтаасан тоон болон чанарын судалгааны баримт мэдээ цуглуулах;\nМэдээллийг боловсруулж, дүгнэх; \nКОВИД-19 цар тахлын үеийн товлолын дархлаажуулалтын үйлчилгээг үнэлсэн тайланг хүлээлгэн өгөх.\nХүлээх үр дүн:\n1. КОВИД-19 цар тахлын үед товлолын дархлаажуулалтын хамрагдалтад өөрчлөлт гарсан эсэхийг тодорхойлсон байна. \n2. КОВИД-19 цар тахлын улмаас үүссэн байж болох товлолын дархлаажуулалтын үйлчилгээний нөхцөл байдал, сорилт бэрхшээл, анхаарах зүйлсийн талаар дүгнэлт, зөвлөмж гарсан байна.","abstract_eng":"Aim: To assess the changes in the utilization of RI services in both the public and private sectors as a result of the COVID-19 pandemic to project the occurrence of potential outbreaks of VPDs after the subsidence of the pandemic.\nObjectives:\n\n-\tTo determine whether there is a change in the coverage of targeted immunization before and after the pandemic of COVID-19.\n-\tTo determine the changes in the methods of targeted immunization activities due to the COVID-19 pandemic and their positive and negative effects on immunization.\nImplementing activities:\n1.\tDevelopment of evaluation sheets and methodologies to assess the routine immunization activities during the COVID-19.\n2.\tFill in the evaluation form with the help of vaccinators and other assistants at selected immunization points in Ulaanbaatar and rural areas.\n3.\tSummarize the information gathered and make an evaluation conclusion.\n4.\tPreparation of a report on the evaluation of targeted immunization activities during the COVID-19\nExpected results:\n-\tTo determine changes in the scope of routine immunization before and after the COVID-19.\n-\tTo identify changes in the methods of routine immunization and positive and negative effects on routine immunization of COVID-19.","start_date":"2021-12-02T00:00:00","end_date":"2022-01-30T16:00:00","sponsor_id":1667,"sponsor_name":"ДЭМБ","performer_id":1668,"performer_name":"МУИС, ХӨСҮТ","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":22,"research_field":"Бусад анагаах ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3741,"project_code":"P2019-3741","project_name":"Терагерцийн цацаргалтын өргөн зурвас бүхий шугаман бус монокристалыг бүтээх шинэлэг  технологи","project_name_eng":"Advance technology for obtaining nonlinear single crystals with a wide band of terahertz radiation","abstract_mn":"Төслийн үндсэн зорилго нь DAST (4-N,N-dimethylamino-4'-N'-methyl-stilbazolium tosylate ) төрлийн шугаман бус оптикийн органик  монокристалуудын синтез, кристалжилт ба ургуулалтын физик-химийн үндсийг боловсруулахад оршино. Энэ төрлийн кристал орчин үед бараг  судлагдагдахгүй байгаа боловч терагерцийн  болон инфра улаан туяаны мужийн өргөн зурвас бүхий цацаргалттай шугаман бус оптикийн эх үүсвэрүүд орчин үеийн фотониксийн  ирээдүй болох магадлалтай юм. Тус төслийн хүрээнд гарган авах органик кристалууд нь лазерийн инфра улаан цацаргалтыг хувиргах (давтамжийг өсгөх, пераметр оптик генератор) өндөр хүчин чадал бүхий шугамаг бус оптикийн материалуудын дотор өөрийн байр суурийг эзлэх болно. Өндөр чанар бүхий шугаман бус оптикийн кристалын гарган авах технологи орчин үеийн ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"The main goal of the planned scientific research is to develop the physicochemical foundations of the synthesis, crystallization and growth of promising nonlinear optical single crystals of organic compounds of DAST derivatives. Prototypes of these crystals are practically absent among modern scientific developments. However, precisely such crystals as nonlinear optical emitters of the broadband THz and IR spectra may turn out to be the most promising for modern photonics. It is assumed that the organic crystals that will be obtained by the project will subsequently occupy a corresponding niche as highly efficient nonlinear optical materials for conversion (frequency doubling, parametric optical oscillator, etc.) and the generation of infrared (IR) laser radiation. The creation of modern technologies for producing high-quality nonlinear optical crystals is highly relevant.","start_date":"2020-02-29T00:00:00","end_date":"2020-11-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4416,"project_code":"P2022-4416","project_name":"Сүлжээнд холбогдсон нарны фото цахилгаан үүсгүүрт системийн загварчлал, зардал, үр ашгийн тооцоо","project_name_eng":"Simulation and cost effectiveness calculations of on-grid PV system","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд эрчим хүчний нэгдсэн системийн найдвартай байдал суларч, эрчим хүчний тасалдалт болон хязгаарлалтын давтамж нэмэгдэж байна. Үүнээс үүдэлтэй компани, үйлдвэрүүдийн үйл ажиллагаа доголдох эрсэд үүсээд байгаа. Зарим үйлдвэрүүдийн хувьд эрчим хүчний найдвартай байдал нь амин чухал асуудал байдаг. Тиймээс эрчим хүчний аюулгүй байдалдаа анхаарч алтернативь эх үүсгүүрүүдийг сонирхож байна. Эрчим хүчний алтернативь эх үүсвэрийн хувьд дараах гурван асуудал чухал байдаг. Үүнд: 1. Найдвартай байдал, 2. Урсгал зардал бага, 3. Хүрээлэн буй орчинд сөрөг нөлөө бага. Сүлжээнд холбогдсон байгууллагын хувьд эрчим хүч тасалдсан үед эрчим хүчний нөөц хэрэгцээгээ хангахдаа хэрэглээгээ өдрийн турш бүрэн хангах уу? Хэсэгчлэн хангах уу? Эсвэл хагас тодорхой цагаар хангах уу гэдгээс хамаарч альтарнативь эх үүсвэрийн анхны суурилуулалтын зардал хамаарна. Суурилуулалтын зардлыг бууруулахын зэрэгцээ эрчим хүчний найдвартай байдлыг хангах нь энэ судалгааны ажлын зорилго. Судалгаанд байгууламжийн бодит ачааллыг тооцох, нарны нөөцийг үнэлэх, фото цахилгаан үүсгүүрийн суурилагдах чадлыг оновчлох зэрэг ажлуудыг хийнэ.","abstract_eng":"In recent years, the reliability of the integrated energy system has weakened, and the frequency of power outages and restrictions has increased. As a result, companies and factories are at risk of malfunctioning. For some industries, power reliability is a vital issue. Therefore, we are interested in alternative generators, focusing on energy security. The following three issues are important for alternative energy sources. These include: 1. Reliability, 2. Low operating costs, 3. Low environmental impact. For a grid-connected organization, will you be able to meet your energy back-up needs throughout the day when power outages occur? Partial satisfaction? Alternatively, the initial installation cost of the alternative source depends on whether it is to be provided on a part-time basis. The goal of this research is to reduce installation costs while ensuring energy reliability. The research will include calculating the actual load of the facility, evaluating solar resources, and optimizing the installed capacity of photovoltaic generators.","start_date":"2022-02-14T16:00:00","end_date":"2023-08-14T16:00:00","sponsor_id":1670,"sponsor_name":"Гүехэн далай ХХК","performer_id":1720,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4398,"project_code":"P2022-4398","project_name":"Агаар, сансрын зураглалаас хиймэл оюун ухаан ашиглан хот суурингийн ногоон байгууламж дах мод, бут сөөгийг тоолох, мониторинг хийх арга зүйг боловсруулах судалгаа","project_name_eng":"A study of developing methodology for counting and monitoring trees in urban green area using artificial intelligence from aerial and satellite imagery","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд өндөр хөгжилтэй орнуудад аж үйлдвэрийн 4 дүгээр хувьсгалын үр нөлөөгөөр хүн хүч, эдийн засгийн хэмнэлттэй технологи, хиймэл дагуулын мэдээг ашиглан ойн талбайг ялгах, мод бут сөөгийг хиймэл оюун ухааны тусламжтайгаар тоолох, ялгах арга зүйг боловсруулан, нэвтрүүлэх ажлууд хийгдсээр байна.Иймд сансрын хиймэл дагуулаас байгаль орчныг зайнаас тандан судлах нь судалгааны өндөр ач холбогдолтой болохын сацуу орчин үеийн нарийн өндөр технологи болох хиймэл оюун ухааны технологиор хиймэл дагуулуудын их хэмжээний өгөгдлүүдийн зураглалаас автоматаар биет объектуудыг компьютерын автомат системээр илрүүлэн боловсруулах нэн шаардлага үүсэж байгаа болно. Өнөөгийн байдлаар Монгол орны таримал ой, ойн төгөл, хот суурин газрын ногоон байгууламжуудад тарьсан мод, бут сөөгийг бүртгэсэн тооллогын баримт, хэчнээн мод тарьсан түүний хэд нь ургасан бодит тоо баримт дутмаг байна. Бидний судалгаа нь Монгол улсын ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачлан уриалж буй “Тэрбум мод” мега төсөлтэй уялдуулан хотжилтын хүрээнд ногоон байгууламжуудад мод сөөг бүхий ургамлан объектуудыг хиймэл оюун ухааныг технологийг ашиглан тоолох үйл явц нь шинжлэх ухааны өндөр ач холбогдолтой гэж үзэж байна. “Алсын хараа 2050 Монгол улсын урт хугацааны хөгжлийн хөгжлийн хөтөлбөр”-ийн 6.2-р зорилтод “Байгаль орчны хяналт-шинжилгээний сүлжээ, мэдээллийн нэгдсэн цахим санг өргөжүүлэх, технологийн хөгжлийг нэвтрүүлэх, мэдээллийн ухаалаг цогц тогтолцоог бүрдүүлэх” гэж заасан байна. Үүнтэй уялдуулан Монгол орны ойн үржүүлэг, ойн аж ахуй болон мод тарьсан газрын орон зайн мэдээллийн сан одоогоор байхгүй бөгөөд бидний энэхүү судалгааны үр дүн цаашид бий болох мэдээллийн санг баяжуулах, мониторинг хийхэд чухал ач холбогдолтой судалгаа болно. Манай судалгааны лабораторийн суурь судалгаа ба цаашдын судалгааны суурь ажил болох онцлогтой.","abstract_eng":"In recent years, the efforts have been made to develop and introduce methods to distinguish forest areas, count and distinguish trees and shrubs with the help of artificial intelligence, using manpower and economy-saving technology and satellite data in due to the effects of the 4th industrial revolution. While remote sensing of the environment from satellites is great importance for research, there is an urgent need to automatically detect and process physical objects from the mapping of large amounts of satellite data using artificial intelligence technology, which is a modern technology. Currently, there is a lack of census records of trees and shrubs planted in cultivated forests, forest groves, and urban green spaces in Mongolia, and actual data on how many trees have been planted and how many have grown. Our research is related with the \"Terbum Mod\" mega project initiated by the President of Mongolia, U. Khurelsukh, and we believe that the process of counting plant objects with trees and shrubs in green area in the context of urbanization using artificial intelligence technology is of high scientific importance. Objective 6.2 of \"Vision 2050 Mongolia's long-term development program\" states \"expanding the network of environmental monitoring and integrated electronic data base, introducing technological development, and creating a smart comprehensive information system\". In line with this, there is currently no spatial database of forest breeding, forestry and tree plantations in Mongolia, and the results of our research will be an important study for the enrichment and monitoring of the database that will be created in the future. It has the characteristics of basic research and future research of our research laboratory.","start_date":"2022-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-31T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1769,"performer_name":"МУИС, Зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн системийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3718,"project_code":"P2019-3718","project_name":"Хоёр хэмжээст материал (MoS2 ба MoSe2)-ийг өндөр давталттай фемтосекундын лазерын импульс ашиглан судлах","project_name_eng":"To study two-dimensional material (MoS2 and MoSe2) using high impulse femtosecond laser pulses","abstract_mn":"2004 онд графены нэг атомын давхаргыг илрүүлсэнээс хойш сүүлийн 10-аад жилд хоёр хэмжээст материалын судалгаа эрдэмтдийн сонирхлыг ихээр татаж байна. Молубдений дисульфид ба диселенид нь (MoS2 болон MoSe2) олон үеэс тогтдог бөгөөд үеүүд нь хоорондоо Ван дер Ваальсын сул харилцан үйлчлэлээр, харин нэг үе доторхи Mo ба S, Se нь хоорондоо ковалентын хүчтэй харилцан үйлчлэлээр холбогддог. MoS2 болон MoSe2 нь цул бүтэцтэй үед шууд биш шилжилттэй хагас дамжуулагч бөгөөд хориотой зоны өргөн нь 1.2 эВ  ба харин нэг үет бүтэцтэй байхад шууд шилжилттэй, хориотой зоны өргөн нь 1.8 эВ байдаг.  Энэ өвөрмөц шинж чанартай холбоотойгоор 2 хэмжээст MoS2 болон MoSe2-ыг сүүлийн жилүүдэд наноэлектроник ба оптоэлектроникийн төхөөрөмжүүдэд хэрэглэх боломжтойг судлаачид харуулсаар байна. \nЭнэ чиглэлийн судлаачдын үр дүнгээс үзэхэд том хэмжээтэй нэг болон олон үет молибдений дисульфидийг гарган авах, үеийн тоог тодорхойлох, үеүүдэд явагдах асар богино хугацааны хугацааны физик үзэгдлийг судлах зайлшгүй шаардлага тулгардаг. Миний бие 2018 онд Монгол улсын их сургууль дээр байгуулагдсан Лазерын судалгааны лабораторийн багийн гишүүн бөгөөд энэхүү лабораторийн бааз тоног төхөөрөмжийг ашиглан судалгааны ажлаа хийх болно. Энэ материалыг өндөр давталттай лазерын хүчтэй импульсээр өдөөх туршилт нь төдийлөн сайн хийгдээгүй шинэ төрлийн судалгааны ажил бөгөөд амжилттай хийж гүйцэтгэвэл олон улсын мэргэжлийн нэр хүндтэй сэтгүүлүүдэд өгүүлэл хэвлүүлэх бүрэн боломжтой. \nТүүнээс гадна энэхүү төсөл нь лазерын богино пульсийг ашиглан гэрлийн үйлчлэлээр хатуу төлөвд явагдах хэт хурдан процессыг судлах, физик, хими, зарим судалгаанд хэрэглэх боломжийг нээх зорилтыг дэвшүүлж байна.","abstract_eng":"Due to the recent expanding interest in two-dimensional layered materials, molybdenum disulphide (MoS2) and molybdenum diselenid (MoSe2) has been receiving much research attention. Having an ultra-thin layered structure and an appreciable direct band gap of 1.9 eV in the monolayer regime, few-layer MoS2 has good potential applications in nanoelectronics, optoelectronics and flexible devices. The dissertation consists of two main parts. First, a brief introduction to molybdenum disulfide (MoS2), molybdenum diselenid (MoSe2) and its properties is provided. We overview fundamental properties, preparation techniques, and potential device applications of single and few-layer-thick molybdenum disulphide MoS2 belonging to a new emerging class of materials: 2-dimensional semiconductors. To a large extent, the interest in the 2-dimensional materials is fueled by the quest for alternatives to graphene, which is hardly suitable for electronic devices because of the lack of a band gap. A unique combination of physical properties, including flexibility, high electron mobility, and optical transparency combined with a large band gap tunable from indirect 1.2 eV for bulk to direct 1.8 eV for a monolayer, make MoS2 and MoSe2 attractive for a variety of electronic and optoelectronic devices.","start_date":"2019-12-30T16:00:00","end_date":"2023-12-11T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":188,"performer_name":"МУИС-ШУС-БУС-Физикийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4178,"project_code":"P2021-4178","project_name":"ТӨВ МОНГОЛ ДАХЬ КАЙНОЗОЙН НАСНЫ ВУЛКАН ГАРАЛТ ХУРДАС, АШИГТ МАЛТМАЛЫН ТӨРӨЛШИЛТИЙГ ӨРГӨЖҮҮЛЭХ НЬ","project_name_eng":"Expanding of Cenozoic volcanic assemblages and mineral types in the Central Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны кайнозойн хурдас гарш сайтай, амьтны олдвороор баялаг, зарим хэсэгт базальтын чулуулагтай үелэн тогтсон зэрэг онцлогтой бөгөөд манай орны уулс хоорондын томоохон хотгор, гол мөрний сав газарт өргөн тархжээ.\nЗаамарын дүүргийн Доргонт орчмын базальттай үелсэн кайнозойн хурдас өмнө дээд плиоценд ялгагдаж байсан (сүүлийн үеийн олон улсын стратиграфийн ангилалд өөрчлөлт орсонтой холбоотойгоор доод плейстоценд хамаарч магадгүй болсон) Шаамар формацын зүсэлттэй төсөөтэй байж магадгүй байна. Шаамар формацын хурдас Сэлэнгэ, Туул, Хэрлэн, Онон, Чулуут голуудын саваар илэрдэг ба бул чулуу агуулсан хайргажин, базальтын үе ба химэрлэг шавар агуулсан дайрга, хайргажин бүхий найрлагатай байдаг (Девяткин, 1981; Девяткин и др., 1989; Жегалло, 1978; Лискун, Бадамгарав, 1975; Хосбаяр, 2005; Бадамгарав, Наранцэцэг, 2009). Шаамар формацад жижиг хөхтөн, мэлхий, дун хясааны үлдвэр олдох  ба одоогоор Заамар орчмын кайнозойн хурдасаас баттай тогтоосон зүйл үгүй байна. \nЗаамарын дүүргийн кайнозойн хурдасын хил заагийг нийцүүлэх боломж хир байгааг шалгахтай зэрэгцэн вулканизмын хөгжлийн асуудал хөндөгдөнө. Монголын кайнозойн вулканизмын төрлийг Девяткин (1981) үүссэн геологийн структурээс хамааруулан Хойд Монголын рифтийн, Хангай-Хэнтийн өргөгдлийн, Томоохон шугаман өргөгдлийн хэмжээнд үүссэн гэж ангилсан бол Маринов нар (1973) тархалтын онцлог дээр тулгуурлан 17 талбай (Баруун Хөвсгөл, Зүүн Хөвсгөл, Тэс гол, Хануй гол, Орхон-Сэлэнгэ, Өгий нуур, Тариат-Чулуут, Өмнөд Хангай, Нууруудын хөндий, Баруун хуурай, Завхан, Говь Алтай, Өмнөговь, Дундговь, Өндөршил, Дарьганга, Халх гол) ялгасан байдаг. Үүнээс үзэхэд Заамар орчмын вулканизмын үйл ажиллагаа нарийвчилсан талбайд буугаагүй харьцангуй судалгаа байхгүй нь харагдаж байна. Заамарын вулканизмыг Хангай-Хэнтийн нэг өргөгдөлд байгаа гэж үзэн Тариат-Чулуутын талбайн судалгаатай харьцуулан судлах боломж бий.\nШувуутай Mo илрэл Хангай-Хэнтийн хотгорын өмнө зах дээр Дундговь аймгийн Хулд сумын нутагт байрлах ба өмнөх судалгааны материалуудын үр дүнгээр талбайд ямар нэгэн молибдений илрэл, эрдэсжсэн цэг тэмдэглэгдэж байгаагүй. Бидний гүйцэтгэсэн геологийн зураглалын ажлын явцад шинээр нээн илрүүлж шат дараалсан геологи-хайгуулын судалгааны ажлын явцад молибдений порфирын төрлийн хүдэржилтийг тогтоогоод байна. Төслийн хүрээнд бид илрэлийн нарийвчилсан судалгааг хийж, Хангай-Хэнтийн хотгорын ховор металлын эрдэсжилтийн төрөлшилтийг өргөжүүлэн, орд үүслийн тектоник загварыг гаргана.","abstract_eng":"The Cenozoic sediments of Mongolia are characterized a good exposures, presence of fauna and existence of layering with basalt in some places, wide spreading in intermontane depressions and river basins. \nBasalt-layered Cenozoic sediments near Dorgont, Zaamar region are likely a similar with Shaamar Formation, which defined as a Upper Pliocene, but possibly Lower Pleistocene due to revision of International Stratigraphic Chart. Shaamar Formation is occurred along a basins of the Selenge, Tuul, Kherlen, Onon and Chuluut rivers, and composed of boulder-bearing gravel and angular grains with basalt layer and loess-like clay (Devyatkin, 1981; Devyatkin et al., 1989; Zhegallo, 1978; Liskun and Badamgarav, 1975; Khosbayar, 2005; Badamgarav and Narantsetseg, 2009). Shaamar Formation has a fauna such as rodents, turtles and mollusk. Currently Cenozoic sediments near Zaamar are not defined a traces. \nConsequently, volcanic activity constrains with Cenozoic sediments boundary in the Zaamar region. Cenozoic volcanism types of Mongolia are classified by Devyatkin (1981) as of the North Mongolian rift, Khangay-Khentey uplift and other linear uplift due to geological structure, whereas Marinov et al. (1973) distributed 17 zones, based on morphological pattern and chronological data. But volcanism near Zaamar is not included them, because study is poor. We have a chance to study comparison with Tariat-Chuluut zone, considering that Zaamar volcanism is in the same uplift or Khangay-Khentey. \nShuvuutay Mo occurrence is located in the southern margin of Khangay-Khentey basin. Previous materials have not indicated an any molybdenum occurrences. We have discovered it during mapping and defined a porphyry type of mineralization in light of following exploration. In suggesting proposal, we will study detailed research of occurrence, make a tectonic model for deposit, and expand molybdenum mineralization type to Khangay-Khentey metallogenic district.","start_date":"2022-01-09T00:00:00","end_date":"2023-12-19T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1416,"performer_name":"МУИС - Геологи, геофизикийн тэнхим, МУИС - Газарзүйн тэнхим, ШУА - Палеонтологийн хүрээлэн","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4367,"project_code":"P2022-4367","project_name":"Баруун Монголын хуурай гандуу бүс нутгийн нууруудын талбайн хамаарал, сансрын зурагт тулгуурласан шинжилгээ: Тайширын УЦС-ын \"Гэгээн\" нуурын талбайн өөрчлөлт, Айраг нуурт үзүүлэх нөлөө","project_name_eng":"Water area changes and correlations between lakes based on satellite imagery data: A case study of  Gegeen, Airag lakes area in the arid region, Western Mongolia","abstract_mn":"Төслийн гол үндэслэл, ач холбогдол нь Монгол орны хуурай гандуу бүс нутгийн голуудын усны урсац тодорхой хэлбэлзэлтэй байгаагаас гадна хүний үйл ажиллагааны нөлөөгөөр Айраг нуурын гадаргын талбай ба Гэгээн нуурын гадаргын талбайн хооронд урвуу хамааралтай өөрчлөлтөөр тодорхой зүй тогтол илэрч байна. Энд Завхан голын урсацаас шууд хамааралтай Гэгээн ба Айраг нууруудын талбайд сүүлийн жилүүдэд эрс өөрчлөлтүүд илэрч эхэлсэн. Уур амьсгалын хуурай гандуу бүсэд байрлах Айраг нуур нь тектоникийн гаралтай хотгорт орших эртний томоохон нууруудын үлдэгдэл бөгөөд харьцангуй гүехэн устай, усны тэжээлийн горим орчин үеийн уур амьсгалын өөрчлөлт, антропогены нөлөөгөөр ихээхэн хэлбэлзэж байгаа тул нуурын талбай болон усны түвшин багасах хандлагатай өөрчлөгдсөөр байна. Харин Гэгээн нуур нь одоогоос 10 гаруй жилийн өмнө усан цахилгааны станцын далангаар хязгаарлагдаж үүссэн антропоген гаралтай бөгөөд нуурын талбай, усны түвшин жил ирэх тусам улам бүр нэмэгдсээр байгаа юм. Судалгаагаар нууруудын усан гадаргын талбайн өөрчлөлтүүдийг тодруулах үүднээс нууруудын талбайд нөлөөлөгч уур амьсгалын хүчин зүйл, голын урсацын хэмжээ, тэжээлийн эх үүсвэрүүдийн хамаарлыг сансрын зурагт суурилсан шинжилгээ, хээрийн судалгаагаар тооцоолох шаардлагатай юм. Энэ шаардлагын хүрээнд судалгаанд хамрагдсан нууруудын усны талбайн дүрсзүйн тодруулж цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг тодорхойлж өгөх нь судалгааны гол ач холбогдол юм.","abstract_eng":"In the arid regions of Western Mongolia, there are many impacts on river flow and lake area changes. There is an inverse relationship between the surface area and morphology of Airag Lake and Gegeen Lake the lake's water source is highly dependent on human activities.  This was directly related to the dammed of the hydropower plant. Changes in the morphology of the lake area a sharp change was observed in the delta of the Zavkhan River, starting from the confluence of the rivers in Airag Lake. The surface area of Airag Lake has been declining over about 10 years, the area of Gegeen Lake has been increasing the lake area changes are visible. \nThere is an inverse relationship between the water area and morphology of Airag Lake and Gegeen Lake the lake's water balance is highly dependent on human activities. Due to the lack of research in Mongolia to compare the area of the natural lake and the anthropogenic lake is a novelty for this study. Within this requirement, the main importance of the research is to clarify the topography of the water area of the lakes involved in the study and determine the measures to be taken in the future.","start_date":"2022-09-30T00:00:00","end_date":"2023-12-24T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1752,"performer_name":"Геопедологийн лаборатори, Газарзүйн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4374,"project_code":"P2022-4374","project_name":"Түлшээ үржүүлэн шатаадаг (B&B) бага чадлын реакторын голомтын дизайны судалгаа","project_name_eng":"Study on small power, breed-and-burn (B&B) reactor core design","abstract_mn":"Монголын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр болон оролцох цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгож бага дунд чадлын дэвшилтэт реакторын технологийг судалж, голомтын дизайн хийнэ. Хамгийн сүүлийн үеийн технологи бүхий түлшээ үржүүлэн шатаадаг хурдан реакторын голомтын дизайныг ураны нитрит болон ураны силицид түлштэй тохиолдлуудад зохих хөргүүрийн хамт гүйцэтгэнэ. Өмнө гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнд үндэслэн дизайны эхний параметрийг авах ба түлш хөргүүрийн зохицол, онцлог тохируулан зохих параметрийг оновчтой болгоно. Голомт дэх түлш, удирдлагын саваа, ойлгогч, хөргүүр гэх мэт төрөл бүрийн муж дундуур цөмийн цацраг (гамма квант, нейтрон, электрон, протон, цэнэгтэй бусад бөөмс) явж өнгөрөхдөө тэдгээр цөмтэй харилцан үйлчлэх бүх үзэгдэл буюу шилжилтийг магадлалаар нь тооцон  Монте Карло аргаар симуляц хийдэг худалдааны комьютерийн код болох SERPENT-ийг ашиглан уг реакторын голомтын дизайны нейтроникийн үзүүлэлтүүдийг гарган авна. Энэ код нь цөмийн цацрагийн дайрч өнгөрч буй орчны физик шинж чанар, бүтэц, төлвийн талаарх өгөгдлийн сан болон тэдгээрийн цөмийн харилцан үйлчлэлийн урвалтай холбоотой бүх мэдээлэл бүхий JEFF2.0 сан ашиглан тухайн орчин дундуурх цөмийн цацрагийн шилжилтийг симуляц хийхдээ тохиолдож болох харилцан үйлчлэлийн нарийн төвөгтэй бүх физик процессийг багтаасан математик загварчлал хийдэг. Уг симуляцийг МУИС-ийн Цөмийн физикийн судалгааны төвд ажиллаж байгаа кластр сервер болон Японы Токиогийн технологийн институтын кластер серверт гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"One of the energy sources to provide future energy demand for Mongolia is the nuclear energy. As nuclear energy source, the technology for an advanced, safe, reliable, small nuclear reactor would be studied and the breed-and-burn fast reactor core with uranium nitrite or uranium silicide fuel and an appropriate coolant would be designed. Based on the previous preliminary results, the initial design parameters of core are chosen and then the optimization on the parameters by considering the feature and the compatibility between fuel and coolant. When nuclear particles as gamma, neutron, electron, proton and the charged particles go through the medium of reactor core such as nuclear fuel, control rod, reflector, coolant, many kinds of interaction processes of these particles with these various matters occur in reactor core. The probability of these processes is calculated by Monte Carlo methodology and the commercial simulation code of SERPENT based on the Monte Carlo methodology is used to analyze neutronic performance of the reactor core design. These neutronic codes would be used with the nuclear data library of JEFF2.0 which contains nuclear reaction cross-section data at the arbitrary temperature. These simulation calculations would be performed using the high-speed, cluster computer-server at Nuclear Research Center, National University of Mongolia as well as TSUBAME super-computer server at Tokyo Institute of Technology.","start_date":"2022-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-29T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1304,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4378,"project_code":"P2022-4378","project_name":"ХӨНГӨН ЦӨМИЙН ЭНЕРГИЙН СПЕКТР","project_name_eng":"Energy spectrum of light nuclei","abstract_mn":"Нейтрон хэт илүүдэлтэй эсхүл протон хэт илүүдэлтэй цөмүүдийн бүтцийг судалж, од нарны төвд явагддаг хөнгөн цөмийн нэгдэх урвалын r-процесст шаардлагатай мэдээлэл гарган авах нь цөмийн асто-физикчдын нэн тэргүүний зорилт болоод байна. Бид дэвшүүлж буй төслийн хүрээнд 8He (нейтрон илүүдэлтэй) ба 8С (протон илүүдэлтэй) цөмүүдийг 5-кластерийн систем гэж загварчлан, толин цөмүүдийн энергийн төлөвүүдийг тодорхойлон, Кулоны харилцан үйлчлэлийн нөлөөгөөр изоспин-симметр алдагддаг болох тухайд тайлбар гаргана. Дээрх толин цөмүүдийн мэдэгдээгүй байгаа шинэ төлөвүүдийг илрүүлж/тооцоолж, 4He цөм болон 4 валенс нуклон хоорондох бүрэн орбитал моментийг (p-wave) судална.","abstract_eng":"Studying the structure of neutron or proton-rich nuclides, and obtaining information needed for the r-process (rapid neutron-capture process) of stellar nucleosynthesis, as well as in the thermonuclear reactions which produces in the sun. \nIn the framework of the project, we analyze the 8He neutron-rich isotopes and their mirror nuclei with the 4He +N + N + N + N five-body model. We discuss the isospin-symmetry breaking dynamically induced by the Coulomb interaction in the energy spectra and decay widths of the resonances in two mirror nuclei. We predict the resonance energies and decay widths for the future experiments. We also investigate the configurations of valence nucleons above 4He in two nuclei with the j j coupling scheme, and all the states dominantly have the p-shell configurations.","start_date":"2022-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1607,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4108,"project_code":"P2021-4108","project_name":"Монгол Улсад мэргэжлийн иргэн төвтэй төрийн албыг төлөвшүүлэх нь","project_name_eng":"Towards a Professional and Citizen-centered Civil Service in Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсад мэргэжлийн иргэн төвтэй төрийн албыг төлөвшүүлэх нь” \nТөслийн тухай товч мэдээлэл болон төслийн үр дүн:\nЭнэүү төслийн зорилго нь тогтвортой, шударга, мэргэшсэн, иргэн төвтэй төрийн албыг бий болгоход чиглэгдсэн төрийн албаны шинэтгэлийг хэрэгжүүлэхэд Монгол Улсад дэмжлэг үзүүлэхэд оршино. Мэргэшсэн төрийн албыг төлөвшүүлэхэд шаардлагатай хууль, эрх зүйн болон бодлогын шинэтгэл хийж, сургалт зохион байгуулах, төрийн албан дахь жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах, төрийн үйлчилгээ болон хариуцлагын тогтолцоог сайжруулах замаар төрийн албан хаагчдын мэргэжлийн ур чадварыг бэхжүүлсэнээр уг зорилгыг ханган биелүүлэх юм.\nГарах үр дүн:\n1. Мэргэшсэн төрийн албыг төлөвшүүлэхэд чиглэгдсэн хууль, эрх зүйн болон\nбодлогын тогтолцоо бэхжинэ.\n2. Төрийн албан хаагчдын мэргэжлийн ур чадвар дээшилнэ.\n3. Төрийн захиргаан дахь жендэрийн эрх тэгш байдал сайжирна.\n4. Төрийн захиргааны ажлын гүйцэтгэлд иргэн төвтэй хяналт бий болно.","abstract_eng":"Towards a Professional and Citizen-centered Civil Service in Mongolia\nThe transition experience of Mongolia has shown that establishment of a formal legal framework is insufficient for creation of professional and depoliticized civil service. Rewarding supporters with civil service posts is widely practiced across all parties and across central, subnational and local levels of the government. It undermines stability and continuity as well as capacity development efforts in the civil service. There is consensus across the political spectrum in Mongolia that this issue needs to be addressed on an urgent basis. The project will support the implementation of the civil service reform priorities towards creating a stable, impartial, professional and citizen centred civil service and their implementation through capacity-building.\nThe first output of the project will facilitate consensus building on reform priorities through analytical research on stability and staff turnover, accountability mechanisms for beaching the Civil Service Law, and gender parity in the civil service. This will be complemented by capacity building activities towards professionalization of the civil service, including induction courses for different posts, online mandatory courses, curriculum reform of the government training institution, reform of the civil service entry\nexamination and support to women leaders in the civil service.\nThe project will support the implementation of the gender quotas for administrative posts in the civil service set by the Gender Equality Law by introducing stronger enforcement mechanisms. It will also develop leadership capacities and networking among of female leaders in the civil service.\nIn the context of increasing demand for engaging citizens in government affairs, the project will pioneer initiatives to engage citizens’ experiences, give voice to citizens on their experiences with public services, and provide inputs to improve the quality of public services and competencies of civil servants.","start_date":"2020-03-17T00:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":1536,"sponsor_name":"UNDP in Mongolia","performer_id":1537,"performer_name":"Нийтийн Удирдлагын Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4462,"project_code":"P2023-4462","project_name":"Орон нутгийн төрийн албан хаагчдыг чадавхжуулах төсөл","project_name_eng":"Capacity building for local civil servants of Mongolia","abstract_mn":"The Public Administration Department (PAD) of School of International Relations and Public Administration (SIRPA), National University of Mongolia (NUM) has developed a program for enhancing critical elements of Mongolia’s democratic and civil society building efforts. The program has three goals including: 1) to support good governance by further developing capacity of Mongolian civil servants in the areas of democratic public policy-making, 2) to enhance the educational and training capacities of the PAD, NUM and 3) to learn from practical US experiences in good government and public policy-making. Our proposed program seeks to obtain a deeper understanding of U.S. values and policies as they relate to governance and policy-making by inviting and financing Prof. Dr. Dr. h.c. John Duffy’s travel to Mongolia which will allow him to undertake a series of presentations, training seminars for civil servants, student and faculty lectures and educational program development","abstract_eng":"The Public Administration Department (PAD) of School of International Relations and Public Administration (SIRPA), National University of Mongolia (NUM) has developed a program for enhancing critical elements of Mongolia’s democratic and civil society building efforts. The program has three goals including: 1) to support good governance by further developing capacity of Mongolian civil servants in the areas of democratic public policy-making, 2) to enhance the educational and training capacities of the PAD, NUM and 3) to learn from practical US experiences in good government and public policy-making. Our proposed program seeks to obtain a deeper understanding of U.S. values and policies as they relate to governance and policy-making by inviting and financing Prof. Dr. Dr. h.c. John Duffy’s travel to Mongolia which will allow him to undertake a series of presentations, training seminars for civil servants, student and faculty lectures and educational program development","start_date":"2021-11-28T16:00:00","end_date":"2022-12-29T16:00:00","sponsor_id":1828,"sponsor_name":"Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин Сайдын Яам","performer_id":1537,"performer_name":"Нийтийн Удирдлагын Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4376,"project_code":"P2022-4376","project_name":"Ховд голын усны динамик өөрчлөлт ба экогидрологийн үйл явцын харилцан хамаарлын судалгаа","project_name_eng":"Study of the interrelationship between dynamic water changes and ecohydrological processes of Khovd River","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь Ховд голын усны урсцын өөрчлөлт, уур амьсгал болон хүний хүчин зүйлсийн нөлөөллийг судлан, ус намгархаг газрын экосистем, биологийн олон янз байдлын хөдлөл зүй, өөрчлөлт нийгэм эдийн засгийн нөлөөллийг судлах зорилготой. Үүнийг хэрэгжүүлэхийн тулд Ховд голын усны нөөц, динамик болон усны хэмжилт судалгааг нарийвчлах, Ховд голын усны горим болон балансыг тооцох, ирээдүйн хандлагыг гаргах, Ус намгархаг газрын экосистемийг нарийвчлан авч үзэхдээ Ховд голын сав газрын газар бүрхэвчийн өөрчлөлтийг 1990, 2000, 2010, 2020 онуудаар гаргах, тодорхойлох, экосистем, экологийн өөрчлөлтийг илрүүлэх, Нийгэм-эдийн засгийн өөрчлөлт нөлөөллийг тодорхойлох зэрэг зорилтуудыг дэвшүүлсэн болно.","abstract_eng":"This study aims to study the changes in the flow of water in the Khovd River, the impact of climate and human factors, and to study the socio-economic impact of wetland ecosystems and biodiversity. In order to implement this, detailed research on the water resources, dynamics, and water measurement of the Khovd River, Calculating the water regime and balance of the Hovd River, drawing up future trends, When taking a detailed look at the ecosystem of the wetlands, the changes in the land cover of the Khovd River basin in 1990, 2000, 2010, and 2020 will be determined and identified, and ecosystem and ecological changes will be detected. Objectives such as determining the impact of socio-economic changes have been proposed.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2023-12-24T16:00:00","sponsor_id":1451,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","performer_id":1422,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан инженерчлэлийн сургууль, Хүрээлэн буй орчин ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4556,"project_code":"P2023-4556","project_name":"Монгол орны нутгаар тархах температурын инверсийн тархалтыг тооцоолох","project_name_eng":"Distribution of temperature inversion over the territory of Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны өвлийн улирлын уур амьсгал нь Евроазийн их газрыг хамран тогтдог Сибирийн их даралтын орны нөлөөн доор оршдог учраас харьцангуй үүлний давтагдал бага, салхины хурд ихэнх нутагт тогтуун, хуурай, хүйтэн уур амьсгалтай байдаг билээ. Энэхүү уур амьсгалын онцлогоос хамаарч Монголчууд удаан үргэлжлэх хүйтэн өвлийг даван туулахдаа нэмэлт эрчим хүчийг хэрэглэдэг бөгөөд үүнтэй холбоотойгоор агаар, орчны бохирдлыг бий болдог. Ялангуяа Улаанбаатар хот болон бусад хүн ам төвлөрсөн аймгийн төвүүдэд агаар, орчны бохирдол хүлцэх агууламжаас хэд дахин нэмэгддэг. Энэ талаар гадаад дотоодын эрдэмтэд нилээд судалгаа хийсэн (Iny Jhun, 2015; Цацрал, 2016; Wang, Minrui, 2018 г.м). Өвлийн улиралд Улаанбаатар хотод өглөө, оройдоо хамгийн их бохирдол ажиглагддаг ба энэ нь температурын инверс, салхины хурднаас хамаарч байна гэж Цацрал (2016) үзжээ. Ерөнхийдөө агаарын температур тропосферт 100 метр тутамд 0.70С-ээр буурдаг зүй тогтолтой боловч Монгол орны эх газарт зарим үед ялангуяа өвлийн улиралд энэ зүй тогтол алдагддаг. Харин агаарын температур эсрэгээрээ өсдөг бөгөөд түүнийг температурын инверс гэж нэрлэдэг. Температурын инверсийн талаар С. Эрдэнэсүх 2008 онд судалгаа хийж түүгээрээ эрдмийн зэрэг хамгаалсан байна. Энэхүү судалгаандаа аэрологийн ажиглалт болон бусад цаг уурын мэдээг ашиглан инверсийн давтагдал, эрчим, дээд хилийг анх гарган ирсэн байна. С. Эрдэнэсүхийн хийсэн нь нэг сэдэвт бүтээл нь тухайн үеийн шинжлэх ухааны хамгийн шинэлэг аргыг ашигласан боловч аэрологийн мэдээний нарийвчлал нь тухайн үед одоогийнхоос муу байсан болон орон зайн нарийвчлалын хувьд орчин үеийн хэрэгцээ шаардлагад тэр бүр хангахгүй сул талууд байна.\nЗөвхөн аэрологийн мэдээнээс гадна орчин үед хиймэл дагуулын технологи сайжирсаны үр дүнд түүний мэдээний хэвтээ болон босоо тэнхлэгийн ялгах чадвар 16 километр (км), 100 түвшинд тус тус тооцоолдог, мөн Монгол орны нийт нутгийг хамарсан 9×9 км-ийн цэг бүр дээр бүс нутгийн уур амьсгалын загварын бодолтыг хийж түүний үр дүнгээр инверсийн тархалтыг нарийвчлан хийх боломж бүрдсэн байна.","abstract_eng":"Mongolian climate is characterized by relatively less cloudiness, wind calm, dry, and a long severe cold winter, is mainly influenced by Siberian high (e. g., Mijiddorj, 1999; Panagiotopoulos et al, 2005; Bayasgalan and Ahn, 2018) which is a dominant circulation system over the Eurasian continent in winter. Depending on characteristics of the Mongolian climate, people, where lives, is necessary to take additional energy for surviving the long cold winter, and in connection, air pollution occurs. Several research is revealed that air and environmental pollution increases several times over the tolerance level in populated center, especially Ulaanbaatar (e. g. Iny Jhun, 2015; Tsatsral et al., 2016; Wang, Minrui, 2018). Air pollution has reached maximum values in the morning and evening in Ulaanbaatar that depends on a temperature inversion (Tsatsral, 2016). \nUnder general atmospheric condition, air temperature decreases by 0.70C at every 100 meter in troposphere, the temperature inversion called as the general atmospheric is lost.  S. Erdenesukh completed to study on the temperature inversion in 2008 and received PhD. S. Erdenesukh’s monograph on the inversion was used the most innovative scientific methods at the moment, however accuracy of used data was relatively low and there are weaknesses in terms of spatial distribution map that do not meet modern requirements.\nCurrently, spatial distribution of state-of-the-art regional climate model is much improved which is possible to make a detailed inversion distribution on a horizontal resolution of 9×9 km.","start_date":"2023-10-04T00:00:00","end_date":"2023-12-04T16:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":1919,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Ус, цаг уур судлалын тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4633,"project_code":"P2024-4633","project_name":"“Монголын бизнесийн орчин 2023” судалгаа","project_name_eng":"Business Climate Survey in Mongolia 2023","abstract_mn":"Монголын Бизнесийн Орчин 2023 судалгааны зорилго нь Монгол улсын бизнесийн орчны өнөөгийн нөхцөл байдлыг тодорхойлох ба үнэлэх, тулгамдаж буй асуудлуудыг илрүүлэх, бизнесийн таатай орчинг бүрдүүлэх боломжуудыг эрэлхийлэхэд оршино. \nСудалгааны зорилгод хүрэх дараах зорилтуудыг дэвшүүлсэн.\n\tБизнесийн орчинд нөлөөлөх хүчин зүйлсийн ерөнхий болон нарийвчилсан үнэлгээ хийж, бодит байдлыг тодорхойлох\n\t3 жил тутам уг судалгааг явуулснаар өмнөх судалгааны үр дүнтэй харьцуулалт хийж, бодит өөрчлөлтийг дүгнэх\n\tБизнесийн орчныг сайжруулахад нэн тэргүүн хэрэгжүүлбэл зохих арга хэмжээг илрүүлэх зэрэг болно.","abstract_eng":"Currently, the private sector is faced with interventions of the GoM into the way how Mongolian businesses can operate or by influences on market structures and processes. There is a need to systematically research the factors that influence the business climate in Mongolia; to analyze the current and future development of the business climate and to identify the expectations in the private sector. Based on this, recommendations are made for measures to improve the business climate incl. the roles of public and private sector organizations in implementing these measures. A special focus is given to the implications of the business climate and expectations. An important feature of the study is the coverage of businesses not only in the capital but also in all Aimags.","start_date":"2023-04-14T00:00:00","end_date":"2024-01-14T00:00:00","sponsor_id":1967,"sponsor_name":"Европын Холбооны \"Монгол улсад гадаад худалдааг хөгжүүлэх\" төсөл, EU-International Trade Development in Mongolia","performer_id":1968,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Монголын Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4620,"project_code":"P2023-4620","project_name":"Антропологийн судалгааны шинэ орой зай: Дижитал ижилсэл бүтээх үйл явц","project_name_eng":"New Horizons in Anthropology: Digital Identity Construction","abstract_mn":"Дэлхий нийтийн цахим хэрэглээний шилжилттэй холбоотойгоор нийгэм, хүмүүнлэгийн шинжлэх ухааны салбарууд мэдээллийн технологи, хиймэл оюун ухааны хөгжилтэй уялдуулан судалгаа хийх шаардлага тулгарч байна. Нийгэм, соёлын антропологид “дижитал антропологи”, “антропологи 2.0”, “кибер антропологи” гэх мэт дэд салбар, ойлголт ухагдахуун шинээр бий болж, цахим, дижитал орчин нь нийгмийн харилцаа өрнөх талбар, нийгэм, соёлын нэгээхэн хэсэг (Aouragh, 2018) болон өргөжин тэлсээр байна. Дижитал антропологи бол хүн-технологийн харилцаа, түүнд гарч буй огтлолцлыг нийгэм, соёлын орон зайд судалдаг чиглэл юм. \nАнтропологийн судалгааны үндсэн арга зүй хээрийн шинжилгээний талбар, цаг хугацаа, орон зайн тухай ойлголт, судалгааны сэдвүүд ч мөн технологийн хөгжлийг даган өөрчлөгдөж байна. Ийм нөхцөлд дижитал орчин дахь хүний нийгэм, соёлын амьдрал, зан дадлыг судлах антропологийн судалгааны хэрэгцээ шаардлага зайлшгүй тулгарч буй юм.\nМонголчуудын нийгмийн амьдралд дижитал платформ болох нийгмийн сүлжээний хэрэглээ өндөр байгаа нь фэйсбүүк хэрэглэгчдийн тоо 2,2 сая буюу Монгол улсын нийт хүн амын 70 гаруй хувь, интернет хэрэглэгчийн тоо нийт хүн амын 64,7%, гар утасны хэрэглээ 6-аас дээш настай хүн амын 87,8% зэрэг судалгааны үр дүнгээс харагддаг. \nЭнэхүү төсөл нь монголчуудын дижитал орчинд хувь хүний болон хамтын “ижилсэл” (identity) бүтээх, хамтын бүлэглэл (groupism) үүсгэх үйл явцыг судлахыг зорьж байна. Антропологийн үүднээс ижилсэл бүтээх үйл явцыг (identity construction) улс төр, нийгэм, соёлын нөхцөлд (улс, үндэстэн, угсаа гарвал, ажил мэргэжил, хүйс г.м.) тайлбарлаж ирсэн бол дижитал орчинд хувийн мэдээлэл (хэрэглэгчийн нэр, нууц үг, биометрик мэдээлэл, бусад нууцлал г.м.) зэрэг бусад зүйл хавсран тодорхойлдог болсон. Үүнээс гадна, хувь хүмүүс дижитал орчин дахь “би”-гээ цаг хугацаа, орон зайгаас үл хамааран аливаа ижилсэл, бүлэгт хамруулан илэрхийлэх нь элбэг болж. Хувь хүн цахим орчинд космополитан (Монголд байгаа хүн Их Британийн “1980-аад оны панк-рок” бүлгийн гишүүн г.м.) ижилслээс “нуугдмал ижилсэл” (нэр, нүүрээ нуун хуурамч хаяг ашиглах) бүтээх өргөн сонголттой. Хүмүүсийн тодорхой зорилгоор авч буй селфи, видео, богино видео контентоос (reels) эхлэн дээр дурдсан хэрэглэгчийн нэр, биометрик мэдээлэл зэрэг нь бүгд нийгэм-соёлын харилцаанд зохих нөлөө үзүүлж байна. \nУг судалгааны төслийн хүрээнд нэгдүгээрт, Олон улсын Боловсрол, Шинжлэх Ухаан, Соёлын байгууллага болох ЮНЕСКО-ийн 2023 онд дэвшүүлсэн “Дижитал антропологийг судалгааны салбарт нэвтрүүлэх” зорилтын хүрээнд антропологийн судалгааны арга зүйгээр дижитал талбарт судалгаа хийх, хоёрдугаарт, фэйсбүүк, инстаграм, Х (twitter) зэрэг нийгмийн сүлжээний платформд хувь хүн болон нийгмийн бүлгүүдийн дижитал ижилсэл бүтээх зан дадал, тэдгээрт нөлөөлөх хүчин зүйлс, учир шалтгааныг тодруулах, улмаар дижитал харилцаа нийгмийн бүтцэд хэрхэн нөлөөлөх арга замыг тодруулахыг зорино. гуравдугаарт, судалгааны үр дүнг импакт фактор өндөр олон улсын эрдэм шинжилгээний хянан магадлагаа бүхий олон улсын сэтгүүлд хэвлүүлнэ. дөрөвдүгээрт, дижитал антропологийн онол аргазүй, судалгааны үр дүнг антропологийн болон мэдээллийн технологийн судлаач оюутнуудад танилцуулах онлайн сургалт, семинар зохион байгуулна. \nУг төсөл нь цаашид “Дижитал антропологи”-ийн хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах, энэ чиглэлийн цаашдын судалгаа явуулах онол, аргазүй, төлөвлөгөөний үндэс болно.","abstract_eng":"Along with the global shift towards digital environment and usage, social and humanities fields face the necessity of conducting research aligning with the development of information technology and artificial intelligence. In social and cultural anthropology, new subfields and concepts such as “digital anthropology,” \"anthropology 2.0,\" and \"cyber anthropology\" have emerged. The digital environment is recognized as a realm of social interaction, an integral part of society and culture (Aouragh, 2018). Digital anthropology, which explores human-technology relations and their intersections in social and cultural settings, has gained prominence in this context.\nThe fundamental methodology of anthropologists, the concepts of time and space, and research topics are evolving with technological advancements. Consequently, there is an inevitable need for anthropological research to delve into the social and cultural lives and behaviors of individuals within the digital environment.\nThe use of social networks as digital platforms is prevalent among Mongolians. Statistics reveal that the number of Facebook users exceeds 2.2 million, representing over 70% of Mongolia's total population. Moreover, internet usage encompasses 64.7% of the population, and over 87.8% of individuals above 6 years old utilize mobile phones, as indicated by research findings.\nThis project aims to investigate the process of personal and collective identity formation and groupism among Mongolians in the digital sphere. Anthropologically, the construction of identity has been contextualized within political, social, and cultural settings (country, nation, ethnicity, occupation, gender, etc.). However, in the digital environment, personal information (such as usernames, passwords, and biometric data), and privacy settings define aspects of identity. Moreover, individuals commonly express their \"self\" in the digital realm, transcending the constraints of time and space to embrace various identities or groups. Online identity construction or creation options range widely, from a cosmopolitan approach (e.g., a Mongolian being part of a British \"1980s punk rock\" group) to adopting a \"hidden identity\" (using another one's identity). Selfies, videos, short-form content like reels, usernames, and biometric data all significantly influence socio-cultural interactions.\nWithin this research project's framework, the primary goals include utilizing anthropological research methodologies to study the digital landscape in line with the 2023 objective of \"Introducing Digital Anthropology in Research\" proposed by UNESCO.\nFurthermore, the aim is to examine individuals' and social groups' behaviors in crafting digital identities on platforms such as Facebook, Instagram, and Twitter, analyzing influencing factors and motivations. Additionally, the project seeks to elucidate how digital communication shapes social structures. Subsequently, the research findings will be disseminated through publication in a high-impact international journal. Finally, the project aims to organize training sessions and seminars to introduce the theory, methodology of digital anthropology, and research outcomes to students in anthropology and information technology research.\nThis project will serve as the foundational basis for developing the theory, methodology, and curriculum for further research in the digital anthropology field.","start_date":"2023-12-07T16:00:00","end_date":"2024-02-29T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":25,"performer_name":"Антропологи археологийн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4601,"project_code":"P2023-4601","project_name":"Дүрс танилтыг хэрэглээнд нэвтрүүлэх","project_name_eng":"Application of image recognition","abstract_mn":"Өнөө үед бизнес болоод үйлдвэрлэлд хурд, хүний нөөцийн асуудал улам чухалаар тавигдаж байна. Иймд автоматжуулалт нь дээр хоёр асуудлыг шийдвэрлэх нэгэн чухал шийдэл болж байна. Автоматжуулалт гар хүчин чармайлтыг багасгах, нарийвчлалыг сайжруулдаг. Энэхүү төсөл нь дүрс боловсруулалтын судалгааг хөгжүүлж, цаашид үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэлтийн туршлага чадварыг нэмэгдүүлэхэд чиглэнэ.","abstract_eng":"In today's business and industry, speed and human resources issues are becoming more and more important. Therefore, automation is an important solution to the above two problems. Automation reduces manual effort and improves accuracy. This project aims to develop image processing research and increase the experience of further introduction into production.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-10-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4566,"project_code":"P2023-4566","project_name":"Цөмийн эрчим хүчний дэвшилтэд реакторын судалгаа","project_name_eng":"Advanced nuclear reactor","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Монголд улсад баригдах боломжтой, хаягдал баг үүсгэдэг, дулааны цахилгаан станцыг орлуулан ажиллах боломжтой дэвшилтэд реакторын голомтын дизайныг судлах зорилготой. Энэхүү реакторын судлах болсон шалтгаан нь өнөөгийн эрчим хүчний реакторуудын тулгамдсан асуудлууд болох цөмийн хаягдалыг бууруулж, байгалын ураны нөөцийн ашиглалтыг сайжруулах юм. Тус реактор нь нэг цэнэглэсэн түлшээрээ удаан хугацаанд ажиллах боломжтой байх нь бүс нутгийн хэмжээнд барьж байгуулахад тохиромжтой байна. Энэхүү ажлыг Монте Карло аргад сууриласан реакторын физикийн шаталтын тооцооллыг хийх тусгай код ашигласан гүйцэтгэнэ. Энэ чиглэлийн судлагааны ажлыг Токиогийн Технологийн Институт, Калифорнийн Их Сургууль (Беркли)зэрэг томоохон лабораториуд дээр явуулж байна.","abstract_eng":"The purpose of this study is to clarify the possibility of designing a small rotational fuel-shuffling breed-and-burn fast reactor (RFBB) with nitride fuel and sodium coolant based on neutronic and heat removal analyses. the concept has been developing and analyzing to overcome the challenge for current light water reactors including nuclear waste, fuel utilization efficiency, ect. The neutron transport and fuel burnup were performed using Serpent 2.1.0, a continuous-energy Monte Carlo Reactor Physics Burnup calculation code with the ENDF/B-VII.0 cross-section library. For the fuel, cladding, and coolant materials, continuous-energy cross sections based on the library were prepared at 800 and 700 K, respectively.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":106,"performer_name":"МУИС, Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4588,"project_code":"P2023-4588","project_name":"Тогтворт чанар сайтай металлын галидын перовскайт хагас дамжуулагч нимгэн үеийн синтез, хэрэглээ","project_name_eng":"Materials design for stable metal halide perovskite semiconductor films","abstract_mn":"Фотоволтаик бүтээмж их байх хүчин чадалтай перовскит нарны зай бүтээх нь эрдэм шинжилгээ, судалгааны салбарт судлаачдын анхаарлын төвд байхаас гадна бизнес, арилжааны түвшинд хэдийнээ сонирхол татсан асуудал болжээ. Энэхүү шинээр гарч ирж буй фотоволтаик технологийг лабораторийн ширээнээс зах зээлд арилжааны зорилгоор хэрэглэх, нутагшуулахад перовскит PV модуль нь дивайс (device)-ын талбай ихтэй, чийглэг, температур их, эсвэл бага зэрэг хатуу нөхцөлд тогтвортой, удаан хугацаанд тасралтгүй ажилладаг байх ёстой. Хэдийгээр перовскит нарны зайн бүтээмжийн хувьд маш их ахиц дэвшил гарч байгаа хэдий ч ийм өндөр бүтээмжтэй перовскит нарны зайг гол төлөв инертийн орчинд глоббокс (glovebox) дотор гарган авдаг. Түүнчлэн ердийн нөхцөлд удаан хугацаанд тогтворт чанараа хадгалан бүтээмжтэй ажиллах нь перовскит нарны зайн судалгааны том сорилтуудын нэг байсаар байна. Чийг, хүчилтөрөгч, хэт ягаан туяа, температур зэрэг олон хүчин зүйл перовскит нарны зайн задралыг үүсгэж, бүтээмжийг бууруулдаг. Инертийн орчин шаардахгүй перовскит нарны зайг үйлдвэрлэхийн тулд перовскит нимгэн үеийн өсөлтийг ердийн нөхцөлд сайтар хянаж байж талст бүтэцтэй, нэгэн жигд морфологтой материал гарган авах ёстой байдаг. Мөн талст бүтэцтэй перовскит нимгэн үеийг гарган авсны дараа идэвхгүйжүүлэх буюу хамгаалах нь төхөөрөмжийн бүтээмж, тогтвортой чанарт чухал ач холбогдолтой юм. Ердийн нөхцөлд перовскит нимгэн гарган авах чиглэлээр нэлээд судалгааны ажил хийгдэж, сайн үр дүнгүүд гарган авсан боловч дивайсын бүтээмж нь ихэвчлэн инертийн орчинд үйлдвэрлэсэн перовскит нарны зайнаас бага байдаг нь шийдэх ёстой асуудлын нэг юм. Ийм хязгаарлагдмал бүтээмжээс гадна ердийн нөхцөлд үйлдвэрлэсэн 20%-аас дээш бүтээмжтэй перовскит нарны зайн бүтээмжийг өөрчлөлгүйгээр тогтворт чанарыг сайжруулах шаардлага тулгарч байна. Эдгээрээс гадна ердийн нөхцөлд гадаргуугийн талбай ихтэй өндөр бүтээмжтэй перовскит нарны зайг бүтээх нь судлаачдын нэг сорилт болохоос гадна энэхүү дэвшилтэт технологийг томсгон үйлдвэрлэл, улмаар арилжаанд нэвтрүүлэх нь шийдвэрлэх асуудлын нэг мөн.\nИйм учраас энэхүү төслийн хүрээнд ердийн нөхцөлд ажиллах хүчин чадалтай перовскит нарны зайд хэрэглэгдэх боломжтой MXene (Ti3C2Tx), нүүрстөрөгчийн нано хоолой (CNTs) болон графен дээр суурилсан функциональ нүүрстөрөгчийн электродыг шинээр гарган авах, хөгжүүлэх зорилго дэвшүүлж байна. Монгол улсад буй нүүрстөрөгчийн баялаг түүхий эдээс графен зэрэг өндөр чанартай нүүрстөрөгчийн материалуудыг гарган авч, худалдаанд зарагдаж буй адил төсөөтэй нүүрстөрөгч суурьтай материалуудтай шинж чанарыг нь жишиж, перовскит нарны зайд хэрэглэн бүтээмжийг нь харьцуулан судлах болно. Энэхүү төслийн хүрээнд бүсийн өргөний, гетероуулзварын (hetero junction), химийн инженерчлэл хийх, гадаргууг идэвхгүйжүүлэх арга техникийг ашиглах замаар цахилгаан дамжуулах чанар их, цэнэгийн сонгомол чанар сайтай электродын материалыг шинээр гарган авна. Мөн рентген туяаны дифракц (XRD), хэт ягаан туяаны спектроскопи, Раман спектроскопи, циклийн вольтметр (CV)-ийн зэрэг олон арга техникийг ашиглан перовскит нимгэн үеийн задралын механизмыг судална.","abstract_eng":"With the potential of producing remarkably high photovoltaic (PV) efficiency, perovskite solar cells (PSCs) have become commercially attractive, in addition to their success in research sector. In order to commercially translate this emerging PV technology from laboratory to market, the perovskite PV modules must be constructed with large device area and operationally stable for long-term in harsh environment (e.g. under moisture and thermal (85 °C) conditions). Despite great progress, high efficiency PSCs are mainly fabricated in a glovebox under inert conditions. Notably, the long-term stability under ambient operating conditions remains to be one of the significant challenges in PSCs. This is because of the numerous factors affecting the degradation of PSCs including moisture, oxygen, ultra-violet light, and temperature. To fabricate PSCs without an inert environment, the growth of perovskite films must be well controlled in an ambient atmosphere allowing for good crystallinity and well-defined morphology. In addition, passivating or protecting the highly crystalline perovskite film (after growing) is of great importance to the final performance and stability of the devices. While there has been some excellent progress in the fabrication of perovskite films in an ambient atmosphere, their efficiencies are usually lower than PSCs fabricated in an inert environment. In addition to the limited efficiencies, the stability of the PSCs fabricated under ambient conditions should be further improved while achieving a PCE of over 20%. More importantly, constructing high efficiency PSCs with large device area under ambient conditions is very challenging, while scaling up PSCs in large quantities is important to the commercialization of this cutting-edge technology.\nThis project will focus on developing functional carbon electrodes, based mainly on MXene (Ti3C2Tx), carbon nanotubes (CNTs) and graphene, for the fabrication of PSCs under ambient conditions. Significantly, naturally abundant carbon sources (from Mongolia) will be used to prepare high quality carbon nanomaterials such as graphene. For comparison, carbon sources from commercial providers (e.g. Sigma) will also be used for device fabrication. Newly designed electrode materials developed in this project will have high conductivity and excellent charge selectivity, which will be achieved via band-gap engineering, heterojunction engineering, compositional engineering and surface passivation strategies. In particular, this project will aim to investigate the underlying mechanism of perovskite film degradation using a range of characterization techniques such as X-ray diffraction (XRD), UV-vis spectroscopy, Raman spectroscopy and cyclic voltammetry (CV).","start_date":"2024-01-19T00:00:00","end_date":"2024-12-28T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1244,"performer_name":"Department of Chemistry","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4615,"project_code":"P2023-4615","project_name":"Экологийн барилга байгууламжид уламжлалт бус усны эх үүсвэрийг аюулгүй ашиглах нь","project_name_eng":"On safe utilization mode of unconventional water resources in ecological construction","abstract_mn":"Аж үйлдвэрийн IV хувьсгал техник технологийн хөгжлийн эрин үед Монгол орон төдийгүй дэлхийн олон оронд усны хомсдол их байгаа ч экологийн бүтээн байгуулалтад уламжлалт бус усны нөөцийг ашиглах, аюулгүй байдлын асуудал, нөлөөллийн гол механизм хараахан тодорхой болоогүй байна. \nИймд бид энэхүү төслөөрөө экологийн барилга байгууламжид уламжлалт бус усны нөөцийг ашиглах, усны чанарын индексийг сайжруулах, синергетик эх үүсвэр бүхий хаягдал усыг цэвэршүүлэхэд эх орны эрдэс түүхий эдийн шүүлтүүрийг ашиглах инновацийн туршилт судалгааг санал болгож байна.\nБид энэхүү санал болгож буй инновацийн төслийн хүрээнд дараахи зорилтуудыг тавин ажиллах болно:\n(1)\tЭкологийн бүтээн байгуулалтад ашиглах, нөхөн сэргээх эх үүсвэр болгох замаар бий болгосон усны чанарын янз бүрийн үзүүлэлтүүдийн хөрсөн дэх богино хугацааны нөлөөлөл; \n(2)\tУурхайн ус, ахуйн бохир ус, хур тунадасны ус зэрэг уламжлалт бус усны эх үүсвэрээс цэвэршүүлэн гарган авсан усыг экологийн бүтээн байгуулалтанд ашиглах;\n(3)\tОлон усны эх үүсвэрийн синергетик ашиглалтын схемийг боловсруулах;  \nТөслийн судалгааны дүнд экологийн бүтээн байгуулалтад ашиглах уламжлалт бус усны нөөцийн усны чанарын шинж чанарт анхаарал хандуулж, богино болон урт хугацааны экологийн бүтээн байгуулалтад усны чанарын үзүүлэлтүүдийн ургамал, хөрсөнд үзүүлэх нөлөөллийн механизмыг судалж, үр ашигтай уламжлалт бус усны нөөцийг бий болгоно. \nУсны хомсдолтой бүс нутагт орон зай-цаг хугацааны янз бүрийн хувилбарт олон эх үүсвэрийн хамтын ажиллагааны зарчимд суурилсан цэвэрлэх технологийн систем бий болох боломжтой болно.","abstract_eng":"In the era of technological development of the Fourth Industrial Revolution, there is a large water shortage not only in Mongolia but also in many countries of the world, but the main mechanism of using non-traditional water resources in ecological construction, safety issues, and impact have not yet been clarified.\nTherefore, this project proposes to explore and elucidate the influence mechanism of water quality index of water quality index for ecological construction in water-scarce areas on grassland vegetation and soil.\nAiming at the water demand for ecological construction in water-scarce areas, this project is:\n(1) To clarify the water quality requirements of water used for ecological construction based on ecological restoration by analyzing the short-term effects of different water quality parameters of reclaimed water used for ecological construction on soil; \n(2) To use in ecological construction of purified water of unconventional water sources such as mine water, domestic sewage, and urban rainwater, \n(3) To develop the scheme multi-source synergy unconventional water resources in the ecological construction of water-scarce areas.\nIt is of great significance to study the scientific and technological issues of unconventional water resources in the process of ecological construction in such areas, and is a common demand of the most countries. The research on this topic in cooperation with the  enable us to obtain research results for more demanding ecological and environmental objects, which can be used to guide the safe and efficient application of unconventional water sources in ecological construction.","start_date":"2023-12-31T16:00:00","end_date":"2025-12-31T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1952,"performer_name":"МУИС, Шинжлэх Ухаан Технологийн Улаанбаатар Парк","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4604,"project_code":"P2023-4604","project_name":"Монгол Гэсэр","project_name_eng":"Mongol Geser","abstract_mn":"Гэсэрийн тууж бол монгол угсаатны түүх, нийгэм, соёл, нутгийн аялгууны үнэт өв юм. Тиймээс ч дунд сургуулийн сурах бичигт унших бичгээр тусгасан байдаг. Гэвч нийгэм-улс төрийн шалтгаанаар Гэсэрийн туужийн судалгаа Монголд олон арван жил завсардаж монгол хүн Гэсэрийн туужийн агуулга санаа, хэл, уран зохиол, түүх соёлын ач холбогдлыг танихгүй болсон байна. Дунд, ахлах сургуульд унших бичгийн агуулга нь ч хүнддэж, түүний хялбаршуулсан найруулга, тайлбар гараагүй байсаар иржээ. \nТиймээс судалгаанд суурилсан нийгэм-хүмүүнлэгийн салбарын бодит инноваци бүтээх шаардлага тулгарч байна. Нас насанд тохирсон комик, хялбаршуулсан унших бичиг, гар утасны тоглоом, хүүхэлдэйн кино, жүжгийн зохиол, хөгжмийн зохиолыг академик судалгаанд суурилан гаргахаар төлөвлөн ажиллаж эхлээд байна.","abstract_eng":"The Epic of Geser Khan is a valuable heritage of Mongolian history, society, culture and dialects. Therefore it is a required reading in middle schools. However, due to socio-political reasons, the study of The Epic of Geser Khan has been neglected for decades, and Mongolians do not recognize the significance of Geser novel's subject, language, literature, and cultural history. The content of the text to be read in middle and high schools has become difficult, and its simplified composition and explanation have not been published. Therefore, there is a need to create real innovations in the social-humanitarian sector based on research. Age-appropriate comics, book with simplified language, mobile games, cartoons, plays, and musicals based on academic research have been planned.","start_date":"2024-01-03T00:00:00","end_date":"2024-11-08T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4616,"project_code":"P2023-4616","project_name":"ХАР-УС НУУР ОРЧМЫН УС, НАМГАРХАГ ГАЗРЫН ЭКОСИСТЕМИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ, ТҮҮНД  НӨЛӨӨЛӨХ  НӨЛӨӨЛЛИЙН ҮНЭЛГЭЭ, ШИЙДЭХ АРГА ЗАМ","project_name_eng":"THE CHANGES IN THE ECOSYSTEM OF WATER AND WETLANDS AROUND KHAR-US LAKE, EVALUATION OF ITS IMPACT AND SOLUTIONS","abstract_mn":"Уур амьсгалын өөрчлөлтийн өнөөгийн байдал, цаашдын чиг хандлага, түүнд дасан зохицох байгаль орчин, биологийн олон янз байдал, хүн байгалийн харилцан холбоо, хамаарлыг судлах асуудал Монгол улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал 2030, Монгол улсын ногоон хөгжлийн бодлого, Монгол Улсын засгийн газрын үйл ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлүүдэд онцгойлон тусгагдсан.\nМонгол орны Баруун бүс нь байгаль, экосистемийн бүтэц, тогтоц, биологийн олон янз байдал болон нийгэм, эдийн засгийн хөгжил, дэвшилд эзлэх байр сууриараа өөрийн гэсэн өвөрмөц онцлогтой бүс нутаг юм. Манай үндэсний эрдэмтэд хамгийн их халалт явагдаж буй газар нутгууд нэг нь Алтайн нуруу гэж тодорхойлсон байдаг. Төв Азийн гадагш урсгалгүй ай савын гол, горхи, нууруудын ус бүрэлдэх явцад Алтайн нурууны уур амьсгалын нөхцөл, мөстлөг, цэвдэг голлох үүрэг гүйцэтгэнэ. Харамсалтай нь сүүлийн жилүүдэд мөстлөг, цэвдгийн хайлалт ихээр явагдаж, Алтайн уулсын мөстлөгийн тэн хагас нь сүүлийн 50 гаруй жилийн дотор хайлж алга болсон баримт бий. Энэхүү уур амьсгалын дулааралт болон мөстлөгийн хайлалт нь энэ бүс нутгийн гадаргын усны нөөцийн тэнцвэрт байдал нөлөөлж, сөрөг үр дагавар үзүүлж байгаа нь олон төрлийн баримтаар нотлогдож байгаа юм.   \nТөслийн газар нутгийн гадаргын ус тухайн орон нутагт оршин суух хүн амын өдөр тутмын амьжиргаанд чухал нөлөө үзүүлнэ. Тухайлбал, Ховд, Буянт гол болон Хар-Ус, Хар нууруудын хөндийд олон мянган малчин, тариачин айл өрх амьдарч, мал аж ахуй, хадлан тэжээл, жимс ногоо тариалан өөрсдийн амьжиргаагаа залгуулдаг байна. Үүнээс гадна төслийн газарт усан цахилгаан станцууд голууд дээр үйл ажиллагаа явуулахаас гадна ойрын хугацаанд томоохон усан цахилгаан станц дахин нэгийг барихаар шийдвэрлэгдэн ажлаа эхлүүлээд байна. Ийм учраас Хар-Ус түүний ойр орчмын нуур голуудыг судлах нь нийгэм-эдийн засаг, бүс нутгийн хөгжлийн байгаль орчны нөөц бололцоог тодорхойлох боломжтойгоос гадна  илэрч буй сөрөг нөлөөг урьдчилан мэдэх, түүнээс сэргийлэх арга хэмжээ, төлөвлөгөөг шинжлэх ухааны үндэслэлд тулгуурлан зөвлөмж гаргах нь шийдвэрлэвэл зохих тулгамдсан асуудал болсон байна. Нөгөө талаас усны барилга байгууламж барихаас өмнөх үеийн байгаль орчны төлөв байдлыг барьсны дараа үеийн нөхцөл байдалтай харьцуулах замаар эдийн засаг, байгаль орчны нөхцөл байдлыг тодорхойлж харуулах нь нутгийн иргэдийг үнэн бодит мэдээллээр хангаж, зөв ойлголт өгөхөд ач холбогдолтой.\nХар-Ус нуур, түүний орчмын ус намгархаг газар нь Монгол орны Баруун бүс нутгийн гадаргын усны үндсэн нөөцийг бүрдүүлдэг онцлогтой. \nХар-Ус нуур, түүний орчмын ус намгархаг газар нь газарзүйн байрлал, нийгэм эдийн засгийн үр өгөөжөөрөө онцгой байр суурь эзэлдэг, байгаль орчин, эдийн засгийн стратегийн чухал ач холбогдол бүхий район юм. Энэхүү ус намгархаг газар нь нутгийн иргэдийн амьдрал ахуй, бүс нутгийн нийгэм эдийн засгийн гол үндсэн суурь, тулгуур болохоос гадна хил дамнасан бүс нутгийн нүүдлийн зүйл, унаган амьтад, ургамлын амьдрах орчин болдог олон улсын ач холбогдол бүхий газар юм. \n\nХар-Ус нуур орчмын ус намгархаг газрын экосистемийн тэнцвэрт байдал, өөрчлөлтийг тодорхойлох, түүнд нөлөөлөх нөлөөллийг үнэлэх, сөрөг нөлөөллийг бууруулах арга зам, менежментийн  зөвлөмжийг боловсруулахад төслийн үндсэн зорилго оршино. Энэхүү судалгааны хүрээнд үйл ажиллагааны 2 зорилт, стратегийн 1 зорилтыг дэвшүүлсэн. \nТөслийн эцсийн үр дүнгээр судалгааны обьектын усан орчны экосистемийн голлох хүчин зүйлийн өөрчлөлтийг үнэлж, судалгаанд суурилсан үйл ажиллагааны төлөвлөлт, хөтөлбөрийг боловсруулна. Баруун бүсийн хөгжлийн төлөвлөгөөнд тус ус намгархаг газрын хэмжээнд цаг алдалгүй, зайлшгүй хэрэгжүүлэх ажлын саналуудыг бодлогын түвшинд тусгуулж ажиллах болно. \nСудалгааны цуглуулсан өгөгдөл, үр дүн нь МУИС-ийн Ховд аймаг дахь салбар сургуулийн Баруун бүсийн экологийн судалгааны суурингийн Ус намгархаг газрын судалгааны мэдээллийн баазыг баяжуулж, дотоодын болон олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлуудад илтгэл, эрдэм шинжилгээний өгүүлэлийн хэлбэрээр нийтэд түгээгдэх болно.","abstract_eng":"The issues of the current state of climate change, its perspectives, adaptation of the environment to it, biological diversity, and interrelationship between mankind and nature are specifically reflected in Mongolia Sustainable Development Vision 2030, Mongolia Green Development Policy and the priorities of the Mongolian Government activities.\nThe Western region of Mongolia  is a region with its own unique features due to its nature and ecosystem structure and formation, biological diversity, as well as its role in social and economic development and progress. Our country's scientists have identified the Altai Mountains as one of the areas experiencing the greatest warming. During the formation of the rivers, streams, and lakes of Central Asia's non-flowing basins, the climatic conditions, glaciation, and permafrost of the Altai Mountains play a major role. Unfortunately, there has been a lot of melting of glaciers and ice sheets in recent years, and there is an evidence that half of the glaciers of the Altai Mountains have melted and disappeared in the last 50 years. It has been proved by many kinds of facts that the climate warming and the melting of the glaciers affect the balance of the surface water resources in this region bringing negative consequences.\nKhar-Us Lake and its surrounding wetlands are unique as they are the main surface water resources of the Western Region of Mongolia. Khar-Us Lake and its surrounding wetlands are a region of strategic importance for the environment and economy, occupying a special position due to their geographical location and socio-economic benefits. Surface water in the project area will have a significant impact on the daily livelihood of the local population. For example, thousands of herdsmen and farmers make a living in the valleys of the Khovd and Buyant Rivers, and the Khar-Us and Khar Lakes by planting hay feed, vegetables and fruits as well as raising the livestock. Besides, it has been decided to build another large hydroelectric power plant in the near future in addition to the hydroelectric power plants operating on the rivers in the project area. For this reason, the study of lakes and rivers in the vicinity of Khar-Us can help to determine the environmental resources for socio-economic and regional development, as well as predicting the negative effects, and making recommendations based on scientific basis for measures and plans to prevent them. On the other hand, it is important to provide the local people with accurate information and to give them the right understanding by comparing the environmental conditions before the construction of water facilities with the conditions after the construction.\nThis wetland is the main foundation and support of local people's livelihood and regional socio-economy, as well as it is a place of international importance by being a habitat for transboundary migratory species, local animals and plants.\n\n\nThe main purpose of the project is to determine the balance and changes of the wetland ecosystem in the Khar-Us Lake area, assess the impact on it, and develop management recommendations to reduce negative impacts. Within this study, 2 operational objectives and 1 strategic objective were proposed. Based on the final results of the project, the changes in the main factors of the aquatic ecosystem of the research object will be evaluated, and research-based action planning and programs will be developed. At the policy level, the proposals for necessary actions to be implemented immediately within the wetlands will be included in the development plan of the western region.\n\t\nThe collected data and results of the research will enrich the wetland research database at the Western Regional Ecological Research Station of the Khovd Branch of NUM, and will be disseminated to the public via reports and scientific articles of both domestic and international scientific conferences.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1953,"sponsor_name":"Монгол Улсын их суругуль","performer_id":1954,"performer_name":"МУИС-ийн Ховд аймаг дахь салбар сургууль, Хими, Биологийн тэнхим","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4619,"project_code":"P2023-4619","project_name":"МУИС-ийн Шинжлэх ухаан, технологийн Улаанбаатар паркийн инновацын экосистемийн орчныг бүрдүүлэх","project_name_eng":"Creation of an environment for the innovation ecosystem of the Ulaanbaatar Science and Technology Park of the National University of Science and Technology","abstract_mn":"МУИС-ийн Шинжлэх ухаан, технологийн Улаанбаатар паркийн инновацын экосистемийн орчныг бүрдүүлэх\n\nХураангуй\nТүлхүүр үг: Инновац, Парк, Экосистем, Бодлого-хөтөлбөр\nАлсын хараа 2050 Монгол улсын урт хугацааны хөгжлийн баримт бичгийн “Хүний хөгжил бүлгийн шинжлэх ухаан, инновац” хэсэгт олон улсад өрсөлдөх чадвар бүхий үндэсний шинжлэх ухаан, инновацын тогтолцоог хөгжүүлэх, 2021-2023 онд шинжлэх ухаан, технологийг улс орны тогтвортой хөгжлийг үнэт хүчин зүйлийн нэг болгон хөгжүүлж, үр ашигтай үндэсний инновацын тогтолцоог бүрдүүлсэн байна гэж тодорхойлсон байна. \nМУИС-ийн хувьд, оюуны өмчийн талаар баримтлах бодлого, технологи дамжуулах журмыг 2012 онд батлан өнөөдрийг хүртэл үйл ажиллагаандаа ашиглаж байгаа ба нийт 52 патент, 21-барааны тэмдэг, 24-ашигтай загвар, 19-зохиогчийн эрх бий болсон ба үүнээс эдийн засгийн эргэлтэд 23% орсон байна. Дээрхээс харахад, энд тулгарч буй асуудал нь их сургууль-аж үйлдвэрийн хамтын ажиллагааг бодитоор хөгжүүлэх, оролцоог хангах, түншлэлийн харилцаа холбоог тогтоох зэргээр инновацын экосистемийн орчныг цогц байдлаар хөгжүүлэх хэрэгцээ, шаардлага, орон зай дутагдаж байгааг  харуулж байна.  \nИймээс Шинжлэх ухаан, технологийн Улаанбаатар паркийн инновацын экосистемийг бүрдүүлэх хөгжлийн бодлогын зөвлөмж, хувилбарыг боловсруулах зорилготойгоор энэхүү төсөл бичигдсэн.\nШУТУБП-ын инновацын экосистемийн орчныг бүрдүүлснээр, төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэх, шинжлэх ухаан технологи, нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд их сургуулийн зүгээс үнэтэй хувь нэмэр оруулах,  инновацыг бодит дэд бүтцийн нөхцөлд хөгжүүлэх анхдагч жишиг инновацын орчин бий болох юм.  \nЖишиг орчин бий болсноор их сургууль, хувийн хэвшил, бизнес эрхлэгчдийн шинжлэх ухаан, технологи, үйлдвэрлэлийн харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх нээлттэй орчин бий болж, эрдэмтэн судлаачид, багш, оюутны мэдлэг шингэсэн судалгааны үр дүн, шинэ бүтээл, шинэ технологийг хүлээгдэж буй хэрэглээнд шилжүүлэх улмаар улс орны өмнө тулгарч буй асуудлыг шийдвэрлэх, шинжлэх ухаан, нийгэм эдийн засагт урт болон богино хугацаанд эерэг үр нөлөө үзүүлэх ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Creation of an environment for the innovation ecosystem of the Ulaanbaatar Science and Technology Park of the National University of Science and Technology\nAbstract\nKey words: Innovation, Park, Ecosystem, Polisy- program\nVision 2050 In the \"Science and Innovation of the Human Development Group\" section of Mongolia's long-term development document, the development of a national science and innovation system with international competitiveness, science and technology as one of the valuable factors for the country's sustainable development in 2021-2023 developed and formed an efficient national innovation system.\nAs for MU, the intellectual property policy and technology transfer procedure was approved in 2012 and is still being used in its operations. A total of 52 patents, 21 trademarks, 24 utility models, and 19 copyrights have been created, of which 23 are in economic circulation. % is included. As seen from the above, the problem faced here shows the need, requirement and lack of space for the comprehensive development of the innovation ecosystem environment by actually developing university-industry cooperation, ensuring participation, and establishing partnership relations.\nTherefore, this project was written with the aim of developing recommendations and options for the development policy to form the innovation ecosystem of Ulaanbaatar Park of Science and Technology.\nBy forming the innovation ecosystem environment of SHUTUBP, the university will make a valuable contribution to the implementation of government policies, science and technology, social and economic development, and a primary standard innovation environment will be created for the development of innovation in real infrastructure conditions.\nWith the creation of a standard environment, an open environment for the development of mutually beneficial cooperation between universities, the private sector, and entrepreneurs in science, technology, and industry will be created, and the results of research, inventions, and new technologies embedded in the knowledge of academics, teachers, and students will be transferred to expected applications. It is important to solve the problems facing the country and have a positive effect on science, society and economy in the long and short term.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1272,"sponsor_name":"NUM","performer_id":1956,"performer_name":"МУИС,ШУТУБП","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4596,"project_code":"P2023-4596","project_name":"Монгол улс дахь Байгаль орчин, Нийгэм, Засаглал/ESG/-ын талаарх зохицуулалт: өнөөгийн байдал ба ирээдүйн чиг хандлага","project_name_eng":"ESG Regulation in Mongolia: Current Status and Future Prospects","abstract_mn":"Бодлогын судалгааны хүрээнд Монгол Улс дах байгаль орчин, нийгэм, засаглалын (БОНЗ) эрх зүйн зохицуулалтын өнөөгийн болон ирээдүйн чиг хандлагыг судална. Монгол Улсын Хөрөнгийн Биржид хувьцаа арилжаалдаг цөөн тооны компаниудаас сайн дурын үндсэн дээр БОНЗ-ын тайлан гаргаж, нийтэд нээлттэй байршуулж байгаа бөгөөд засаглалыг хөгжүүлэх чиглэлд эерэг санаачилгууд гарсаар байна. Үүнээс гадна, Монгол Улсын тогтвортой санхүүгийн үндэсний зургийг баталсан нь санхүүгийн бодлогод тогтвортой байдлын талаар тусгах хэрэгцээ, шаардлага байгааг харуулж байна.\nБусад улс орнуудтай харьцуулахад, Монгол Улсын БОНЗ-ын бодлого, зохицуулалт нь анхан шатанд явж байгаа тул судалгаагаар одоогийн болон ирээдүйн зохицуулалт, эрх зүйн орчны бодлогын судалгааг хийж гүйцэтгэх шаардлага үүсэж байна. Тодруулбал, БОНЗ зохицуулалттай холбоотой үүсэж болзошгүй бэрхшээл болон шинээр үүсэх боломжуудыг судалж, тодорхойлох юм.\nСудалгааны үр дүнд Монгол Улсын БОНЗ-ын эрх зүйн орчин, зохицуулалтыг сайжруулах талаар бодлого боловсруулагч болон тухайн харилцаанд оролцогч талуудад зөвлөмж хүргүүлнэ. Бодлогын зөвлөмж хүргүүлэх замаар БОНЗ-ын ирээдүйн чиг хандлагыг тодорхойлж, тогтвортой хөгжлийн бодлогыг батлахад дэмжлэг үзүүлнэ.","abstract_eng":"The policy research on \"ESG Regulation in Mongolia: Current Status and Future Prospects\" assesses the evolving landscape of environmental, social, and governance (ESG) regulations in Mongolia. Despite a limited disclosure of ESG data by listed companies, recent initiatives signal a positive shift. Mongolia introduced \"The ESG and Sustainability Reporting Guidance for Mongolian Companies\" in August 2022, offering a comprehensive overview of global sustainability reporting frameworks.\n\nThe National Sustainable Finance Roadmap of Mongolia further demonstrates the country's commitment to integrating sustainability into financial policies. While Mongolia's ESG policies are in early stages compared to other nations, the research examines the existing legal framework, regulatory bodies, and reporting requirements. It delves into challenges and opportunities associated with ESG regulation.\n\nThe research aims to provide recommendations for policymakers and stakeholders to enhance ESG regulation in Mongolia. By outlining the current state of affairs and projecting future prospects, the study seeks to contribute to the promotion of sustainable development in the country.","start_date":"2024-01-14T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1774,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хууль зүйн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4614,"project_code":"P2023-4614","project_name":"Улаанбаатар хотын авто замын хөдөлгөөний симуляцийн загвар, шинжилгээ","project_name_eng":"Simulation modeling and analysis for the Ulaanbaatar city traffic flow","abstract_mn":"Авто замын хэт түгжрэл, үүнээс уялдсан асуудлууд Улаанбаатар хотын иргэдийн ажил, амьдралд ноцтойгоор нөлөөлж эхлээд 10 гаруй жил болжээ. Нийслэл хотод оршин суугчдын тоо сүүлийн 20 жилд 2.1 дахин нэмэгдсэн боловч нийтийн тээврээр зорчигчдын тоо энэ хугацаанд ердөө 17% нэмэгдсэн байна. Улаанбаатар хотын иргэд өдөрт дунджаар 2.5 цагийг, жилд 35 өдөртэй тэнцэх хугацааг замын хөдөлгөөний түгжрэлд зогсож өнгөрөөж байгаа бөгөөд үүний алдагдсан боломжийн өртөг 2.7 их наяд төгрөгөөр хэмжигдэж байна (Жайка, 2021).\nҮе үеийн засгийн газрууд нийслэлийн авто замын түгжрэлийн асуудлыг шийдэхээр төрөл бүрийн арга хэмжээ авч, хэрэгжүүлж ирсэн боловч замын хөдөлгөөний нөхцөл байдал улам дордсоор байна.  Монгол Улсын Засгийн газрын 2021 оны 05 сарын 19-ний 146 тогтоолоор 2022-2024 онуудад жил бүр 420 тэрбум төгрөгийг түгжрэлийг бууруулахад зориулан төсөвлөн зарцуулах  шийдвэр гарсан байдаг. Гэвч энэ төсвийн зарцуулалт нь нэг талаас замын засвар, өргөтгөл, гүүр болон нүхэн гарцууд барих, шинэ сургуулиуд барих, хуучин сургуулийн барилгын засвар, нийтийн тээврийн парк шинэчлэл гэх мэт өргөн хүрээнд хийгддэг учраас хангалттай биш, нөгөө талаас төсвийн зарцуулалтыг шийдэх эрх мэдэлтнүүдийн мөнгө унагах, угаах боломж болж хувираад байгаагаас дорвитой үр дүнд хүрэхгүй байна.\nТөсөв зарцуулахгүй, менежментийн аргаар авто замын түгжрэлийн нөхцөл байдлыг сайжруулах оролдлогыг нийслэлийн захиргааны зүгээс мөн авч хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд энд замын тэмдэг тэмдэглэгээ, хөдөлгөөний чиглэлийг өөрчлөх, замын чиглэлийн эгнээний тоог өөрчлөх, гэрэл дохионы шинэ горим нэвтрүүлэх, нийтийн тээвэрт зориулан 1-р эгнээг чөлөөлөх, нийтийн тээврийн цагийн хуваарийг өөрчлөх зэргийг дурдаж болно. Харамсалтай нь үр дүнгийн тооцоо судалгаа хангалтгүйгээс, эдгээр нь ердөө хариуцлагын зардал өндөртэй бодит симуляци туршилт болж хувиран ихэнхидээ иргэдийн эсэргүүцэлтэй тулгаран зогсох, байдлыг сайжруулах биш дордуулах нөхцөл байдлууд үүсээд байна.  \n2012 оны 08 сараас хэрэгжүүлж эхэлсэн авто машины дугаарын хязгаарлалтын журам үндсэндээ одоогийн нөхцөлд ажиллаж байгаа цорын ганц арга болоод байна. Хэдийгээр олон иргэд, эрдэмтэд, эрх мэдэлтнүүд төрөл бүрийн мэргэн санаа, гаргалгаа, логик ярьж, бичиж байгаа боловч аль ч шийдлийг оновчтой, зардал багатай гэх баталгааг өгөх хүн алга байна.\nИйм нөхцөл байдалд бидэнд зайлшгүй хэрэгтэй байгаа зүйл бол автозамын түгжрэлийн асуудлыг шийдвэрлэхээр гаргаж буй аливаа шийдэл, санаа, шийдвэрийн үр нөлөөг урьдчлан үнэлэх боломжтой, нэгдсэн симуляцийн загварчлал, тооцооны схем бөгөөд манай баг энэхүү ажлыг хийж, гүйцэтгэхээр төлөвлөж байгаа болно.\nСудалгааны ажлын зорилго нь Улаанбаатар хотын авто болон явган замын сүлжээ, дэд бүтэц зэрэг өгөгдөл, мэдээллүүд дээр суурилсан авто машины хөдөлгөөний урсгалын математик загварыг гаргах, симуляци тооцооны кодыг бичиж, үндсэн тооцооллын дэд бүтэц, платформыг байгуулах бөгөөд дараах хүрэх үр дүнд хүрэхээр төсөөлж байна.\n1.\tЗамын хөдөлгөөний урсгалын төрөл бүрийн статистикүүдийг үнэлэх тооцооллын платформыг байгуулснаар, нөхцөл байдлын үнэлгээ, харьцуулалт хийх боломж\n2.\tТухайн үед болон ирээдүйд авч хэрэгжүүлэх бодлого, стратегийн түвшний арга хэмжээнүүд (тухайлбал, авто замын өргөтгөл, шинэ замууд барих, шинээр нэвтрүүлэх тээврийн хэрэгслийн тоо, багтаамж, цагийн хуваарийн өөрчлөлт, автомашины дугаарын болон бусад төрлийн хязгаарлалтууд, нийтийн тээврийн зорчих урамшуулал, сургуулийн автобусууд нэвтрүүлэх гэх мэт) замын хөдөлгөөний урсгалын төлөвт ямар хэмжээний өөрчлөлт авчрах, үндсэн статистикүүд ямар хэмжээгээр өөрчлөгдөх вэ гэдгийг тооцоолох боломж\n3.\tЭнэ платформ нь нийслэлийн автозамын дэд бүтцэд оруулж буй хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг хэмжих, нэмэгдүүлэхэд үндсэн лавлах хэлбэртэйгээр ашиглагдах боломж","abstract_eng":"Over the past decade, Ulaanbaatar has grappled with severe road congestion, significantly impacting the daily lives of its residents. Despite a 2.1-fold increase in the city's population over the last 20 years, public transport usage has only risen by 17%. Citizens spend an average of 2.5 hours daily, equivalent to 35 days annually, stuck in traffic, resulting in an estimated 2.7 trillion MNT in lost opportunities (Jaika, 2021).\n\nVarious governmental initiatives, including a substantial budget allocation of 420 billion MNT annually from 2022 to 2024, have been implemented to alleviate congestion. However, broad-scale efforts, such as road repairs, bridge construction, and public transport fleet renewal, lack targeted effectiveness. Simultaneously, attempts to manage traffic without significant budgetary spending have resulted in high-liability simulation experiments, often facing citizen opposition and exacerbating the situation.\n\nIn this challenging scenario, the license plate restriction system, initiated in August 2012, emerges as the only effective measure. Despite numerous proposals, no universally optimal and cost-effective solution has been identified. Therefore, our research aims to develop an integrated simulation modeling and calculation scheme to pre-evaluate the effectiveness of any proposed solution.\n\nThe research objective is to construct a mathematical model of car traffic flow in Ulaanbaatar, incorporating data on the city's road and pedestrian network and infrastructure. We plan to develop simulation calculation code, establish a basic calculation infrastructure and platform, and anticipate the following outcomes:\n\n1. Creation of a calculation platform for evaluating diverse traffic flow statistics, enabling situational assessment and comparison.\n2. Formulation of policy and strategic measures, such as highway expansion, changes in vehicle capacity and schedule, license plate restrictions, and incentives for public transportation, with the ability to estimate their impact on traffic flow patterns and basic statistics.\n3. Utilization of the platform as a foundational guide for measuring and enhancing the efficiency of investments in the capital's road infrastructure.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1709,"performer_name":"Математик Хэрэглээ төв","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4594,"project_code":"P2023-4594","project_name":"Улаанбаатар хотын бичил уур амьсгалын судалгаа","project_name_eng":"Study on microclimate of Ulaanbaatar city","abstract_mn":"Нийслэл Улаанбаатар хотын байршил Хан Хэнтийн нурууны салбар уулсын дундах “Хүн чулууны хотгор”-т байршиж, Туул голын өргөн уудам хөндий түүний цутгал цөөнгүй голын хөндий бүхий дэнж, уулын бэл, хажуу бүхий рельефтэй юм. \nУлаанбаатар хотын хүйтний улирлын агаарын бохирдлын 80% гэр хорооллын (Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөр - 2017) галлагаатай холбоотой боловч агаарын бохирдлын ихсэлт нь өвлийн эсрэг циклоны нөлөөгөөр температурын инверсийн эрчимшил хамгийн их утгандаа хүрдгээс гадна эргэн тойрондоо өндөр уулсаар хүрээлэгдэж, хотын салхин дээд талд бохирдуулагчийн эх үүсвэр болон өндөр барилга байгууламж ихтэй түүнчлэн агаарын бохирдлыг сарниулах хамгийн чухал хүчин зүйл болох салхины хурд бага байдагтай холбоотой. \nХотын харьцангуй бага газар нутаг эрчимтэй ашиглагдсанаар, өөрөөр хэлбэл оршин суугчид суурьшлын орчинг динамикаар өөрчлөх замаар тухайн газар нутгийн агаар, хөрс, усны чанарыг эрс өөрчилдөг. Нэг саяас дээш хүн амтай хотын орчимд агаарын температур хотын гаднах агаараас 1-3°С дулаан болох үзэгдэл буюу хотын дулаан агаарыг \"дулааны арал\" гэж нэрлэдэг (Voogt, 2014).\nУлаанбаатар хот, хот орчмын нутаг дэвсгэр нөгөө талаас хот, хотын элемент, хүний хүчин зүйлийн үйл ажиллагаа нь агаарын бохирдол болон бичил, бэсрэг уур амьсгалын цоо шинэ хүчин зүйлийг бий болгодог онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл хот болон хот орчмын физик-газарзүйн нөхцөл хотжилд байр сууриа алдаж хэв шинж нь барилга, барилга байгууламж, хүний буруутай буюу зориудын үйл ажиллагаанаас болж өөрчлөгдсөн.\nИймд хотын уур амьсгал хэмээх нэн өөр бэсрэг, бичил уур амьсгалын хэв шинж буй болон барилга байгууламжийн байршил, тэдгээрийн өндөр, гудамж, цэцэрлэгт хүрээлэнгийн өтгөн сийрэг мод, гол горхины усан сан, авто тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөн, урсгалын хурд болон хотын бусад хүчин зүйлийн түүний дотор хотын хүн амын нягтаршил зэргээс хамааран үүсдэг (Намхайжанцан, 2008).\nЭнэхүү судалгааны зорилго бол дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөө, хүн амын өсөлт, хүний үйл ажиллагаанаас хамаарч өөрчлөгдсөн Улаанбаатар хотын бичил уур амьсгалыг нарийвчлан тодорхойлох, түүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлийг илрүүлэн дүн шинжилгээ хийх, судалгааны үр дүнг орчны бохирдлыг бууруулах, “дулааны арал”-ын сөрөг нөлөөллийг багасгах, хот төлөвлөлтийн цаашдын төлөвлөгөөнд тусгахад оршино гэж үзэж байна.","abstract_eng":"The capital city Ulaanbaatar is located in the \"Hun Stone Hollow\" in the middle of the mountains of the Khan Khentii mountain range, and the vast valley of the Tuul River has terraces, foothills and side reliefs with numerous tributary valleys.\n80% of Ulaanbaatar's cold season air pollution is related to residential emissions (National Air and Environmental Pollution Reduction Program-2017), however, the increase in air pollution is due to some factors such as the intensity of temperature inversion under the winter anti-cyclone, surrounded by high mountains and the large number of polluting sources and high-rise buildings at upwind of the city, as well as the low wind speed, which is the most important factor in dispersing air pollution (Sumiya et.al., 2023).\nBy intensively using a relatively small area of the city, i.e., by dynamically changing the living environment, the inhabitants significantly change the air, soil and water quality of the area. The phenomenon where the air temperature around a city with more than one million people is 1-3°C warmer than the air outside the city, or the warm air in the city is called a \"heat island\" (Voogt, 2014).\nOn the other hand, Ulaanbaatar city and the surrounding area are characterized by the fact that the city and urban elements and human activities create completely new factors of air pollution and micro-climate. In other words, the physical-geographical conditions of the city and its surroundings have lost their place in the city, and their patterns have changed due to buildings, constructions, and human's wrongful or intentional activities.\nTherefore, the city micro-climate comes from the location of buildings, their height, sparse trees in streets and parks, rivers and streams, traffic and flow speed, and other factors of the city including the population density (Namkhaijantsan, 2008).\nThe purpose of this study is to determine in detail the microclimate of Ulaanbaatar city, which has changed depending on the effects of global warming and climate change, population growth, and human activities, and to identify and analyze the factors affecting it, as well as to reduce environmental pollution and the negative impact of \"heat island\" and to reflect it in future city planning.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1919,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Ус, цаг уур судлалын тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4621,"project_code":"P2023-4621","project_name":"Монгол орны хот суурингуудын орон зайн хэвшинж ба хотын өсөлтийн таамаглал","project_name_eng":"Spatial pattern and urban growth prediction of urban settlements' in Mongolia","abstract_mn":"Хот суурин газрын хүн амын өсөлтөөс үүдэн хотын орон зайн тэлэлт явагдаж байна. Монгол Улсын нийт хүн амын дийлэнх буюу 68 орчим хувь нь хот суурин газарт амьдарч байна. Үүнээс улбаалан хотын захад төлөвлөлтгүй, хяналтгүй, замбараагүй нэг тарлийн газар ашиглалтын бүтэц бий болж байна. Иймд энэхүү судалгаа нь Улаанбаатар, Эрдэнэт, Дархан хот болон бусад аймгийн төвүүдийн хот орон зайн тэлэлтийг тооцоолж, торлосон автомат загвар-SLEUTH (налуу, газар ашиглалт, хотжилтыг хориглох бүс, хот суурин, зам тээвэр, гадаргын сүүдэрлэлт) ашиглан ирээдүйн хот тэлэлтийг урьдчилан таамаглах зорилготой болно. Энэхүү загвар нь өнгөрсөн үеэс өнөөг хүртэлх хотын өсөлтийн түүхэн өөрчлөлтөд үндэслэн математик тооцоолол хийж, тэлэлтийн найман индекс, таван коэффициентыг ашиглан ирээдүйн чиг хандлагыг загварчилдаг. Загварын шаардлагын дагуу бэлтгэсэн 1983-2023 оны оролтын өгөгдөлд үндэслэн хот суурин газрын 2040 он хүртэлх ирээдүйн тэлэлтийг урьдчилан таамаглаж, тооцоолно. Энэ загварыг Улаанбаатар хот болон бусад хурдацтай хөгжиж буй хотуудын газар зохион байгуулалт, хот байгуулалтын төлөвлөгөөнд болон хот суурин газрыг тэлэх, цаашид хөгжүүлэх зориулалтаар нөөцлөх газрыг төлөвлөхөд ашиглах боломжтой.","abstract_eng":"Urban spatial expansion is taking place resulting from population growth in urban areas. Most of Mongolia's population, or about 68%, lives in urban areas, and an unplanned, uncontrolled, and unregulated land use structure is emerging at the urban edge. Therefore, this research aims to simulate the urban spatial expansion of Ulaanbaatar, Erdenet, Darkhan cities and other aimag centres and to predict future urban expansion using the cellular automata model-SLEUTH (slope, land use, excluded areas, urban, transportation and hillshade). The model performs mathematical calculations based on the historical change in urban growth from the past to the present and models future trends using eight expansion indices and five coefficients. Based on the input data from 1983 to 2023 prepared according to the model's requirements, the future urban expansion to 2040 will be predicted and calculated. It suggests that the model can be used for land management and urban development plans for Ulaanbaatar and other fast-growing cities to plan urban expansion and reserve the land for future development.","start_date":"2024-01-07T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1767,"performer_name":"Газар төлөвлөлт зураглалын лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4559,"project_code":"P2023-4559","project_name":"Хиймэл мэдрэлийн сүлжээ ашигласан рентген флуоресценцийн спектрийн анализ","project_name_eng":"XRF Spectra Analysis Using Artificial Neural Networks","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь хиймэл мэдрэлийн сүлжээг (ANNs) рентген флуоресценцийн (XRF) спектрийн өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийхэд ашиглах зорилготой. XRF спектрийн шинжилгээнд хиймэл мэдрэлийн сүлжээг ашиглах талаар судалж, элементийн шинжилгээний арга техникийг сайжруулахад машин сургалтын боломжийн талаар үнэ цэнэтэй ойлголтыг санал болгоно. Мөн спектрээс элементийг таних, нарийвчлалтай тодорхойлох ажлыг автоматжуулах чадварыг нэмэгдүүлж, рентген спектрийн шинжилгээ, оновчлолыг сайжруулж, хөгжүүлэх боломж бүхий өндөр түвшний судалгааны үр дүнг гарна. Судалгаагаар рентген флуоресценцийн спектрийн өгөгдлүүдийг цуглуулан, XRF спектрийн элементүүдийг автоматаар таних, тоон утгыг тодорхойлох хиймэл мэдрэлийн сүлжээг хөгжүүлж, XRF спектрийн өгөгдөлтэй ажиллахад ANN тохиромжтой эсэх, янз бүрийн архитектурын сонголтуудын нөлөөллийг судална. Гарсан дүнг уламжлалт аргуудтай харьцуулан ANN-ийн давуу болон сул талыг тодорхойлно. Үр дүн нь машин сургалтын болон шинжлэх ухааны судалгааны өсөн нэмэгдэж буй хөгжилд хувь нэмэр оруулах болно.Төслийн төсөв нь өгөгдөл цуглуулах, загварчлалын сургалтын тооцооллын хийх, дүн шинжилгээ хийхэд шаардлагатай программ хангамж, компьютер, багаж хэрэгсэлтэй холбоотой зардал болон судалгаанд оролцож буй магистрант, докторант оюутнуудын тэтгэлэгт зарцуулагдана.","abstract_eng":"This project aims to utilize artificial neural networks (ANNs) for the analysis of X-ray fluorescence (XRF) spectral data. The exploration of applying artificial neural networks to XRF spectral analysis will provide valuable insights into the potential of machine learning to enhance elemental analysis techniques. Furthermore, it seeks to enhance the ability to automate the identification and accurate quantification of elements from the spectrum, improve X-ray spectrum analysis and optimization, and generate high-level research results with potential for further development. The study involves the collection of X-ray fluorescence spectral data, the development of an artificial neural network for the automatic recognition and quantification of XRF spectral elements, and an examination of the suitability of ANNs for handling XRF spectral data and the impact of different architectural options. The results will be compared with traditional methods to determine the advantages and disadvantages of ANNs. The outcomes of this research will contribute to the ongoing development of machine learning and scientific research. The project budget will cover the costs of software, computers, and tools required for data collection, simulation training, calculations, and analysis. Additionally, funds will be allocated for scholarships for graduate and doctoral students participating in the research.","start_date":"2023-12-30T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":106,"performer_name":"МУИС, Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4571,"project_code":"P2023-4571","project_name":"Монгол орны ургамлын соёололтын хурд, орчны стрессийг тэсвэрлэх чадвар болон ургамалд агуулагдах эндофит актиномицетийн судалгаа","project_name_eng":"Research for plant germination rate, environmental stress resistant of Mongolian plants and endophytic actinomycetes","abstract_mn":"Монгол орны далайгаас алслагдсан, эх газрын эрс тэс уур амьсгал нь энэхүү бүс нутгийн ургамал, микроорганизм, амьтны аймаг бүрэлдэхэд үндсэн үүргийг гүйцэтгэсэн бөгөөд үржил шим багатай, жилд унах хур тунадасны хэмжээ харилцан адилгүй, улирал хоорондын болон өдөр шөнийн температурын хэлбэлзэл өндөр байдаг нь тухайн бүсэд орших ургамлын аймгийн зүйлүүдийг орчны таагүй нөхцөлд тэсвэртэй болоход нөлөөлсөн гол хүчин зүйл юм. Монгол орны ургамлын хувьд дээрх хүрээлэн буй орчны стресст дасан зохицох үүднээс амьдралын мөчлөг нь маш богино буюу зуны сардаа багтаж урган, намрын сардаа үрлэн хагдардаг онцлогтой. Бид энэхүү дасан зохицох мөн чанарыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр тайлбарлан цаашдын генетик, молекул биологийн судалгааг гүйцэтгэхэд шаардлагатай үндсэн суурь судалгааны үр дүнг гаргах зорилгоор энэхүү судалгааг хийж байна. \n     Мөн ургамлын амьдралын цикл болон олон төрлийн өвчин үүсгэгч, орчны таагүй нөхцөлд дасан зохицох чадварыг бүрдүүлэхэд эндофит микроорганизмын гүйцэтгэх үүрэг чухал бөгөөд тэдгээрийн дотроос эндофит актиномицет нь судалгааны чухал обьект болдог.  Ургамлаас биологийн идэвхитэй, шинэ  зүйлийн актиномицетийг илрүүлэх ажлыг судалгааныхаа бас нэгэн зорилт болгож дэвшүүлсэн болно. \n     Бид одоогоор 38 овгийн 126 төрлийн 211 зүйл ургамлын үрийн соёололтын хурдыг тодорхойлох скрининг судалгааг хийгээд байна. Судалгааны явцад 9 овгийн 22 зүйл ургамал 4℃ температур бүхий харанхуй орчинд соёолох чадвартай буюу маш хурдан, 16 овгийн 54 зүйл ургамал 24 цагийн дотор буюу хурдан  соёолдог болохыг тогтоосон.  Бид дээрх хурдан соёолох чадвартай ургамлуудын гангийн стресс, давсны стресс, халууны стресс, шүлтлэг орчны стрессийг тэсвэрлэх чадварыг тодорхойлж байгаа бөгөөд цаашлан генийн түвшинд нарийвчлан судлах шаардлага урган гарч байна.\n     Түүнчлэн хурдан соёолох чадвартай, орчны стресст тэсвэртэй ургамлуудаас эндофит актиномицетийн 3000 орчим өсгөвөр ялган авч тэдгээрийн бактерийн эсрэг идэвх,  куорум сенсинг дарангуйлах идэвх зэрэг биологийн идэвхийг тодорхойлон, актиномицетийн төрөл зүйлийг тогтоохоор ажиллаж байна.","abstract_eng":"Mongolia has unfavorable natural and climatic conditions, not only in winter and summer, but also in air temperature fluctuations between day and night, frequent wind storms, low rainfall, drought, salty, infertile soil, long winter, spring, and short summer, but historical development biological resources with unique features adapted to it during the process. Every plant that grows in our country rapidly germinates, adapts to the environment and climate of Mongolia, and completes its life cycle in the short summer months before falling off in the fall. Thus, our aims were to find rapidly germinating plants that have adapted to this harsh temperature and habitat, as well as determine how resistant these plants are to environmental stress and discover molecular pathways. By promoting the growth and development of the host plant and releasing compounds that are active against pests and plant diseases, endophytic actinomycetes help to the protection of the host plant. Unfortunately, not much research has been done on the genes of plants and microbes that have adapted to the harsh climate in our country, which has a wide variety of natural and climatic conditions.\nAt present, we have completed experiments to study the germination rate of seeds of 211 species of 126 species of 38 genera in laboratory conditions. During the experiment, it was found that the seeds of 22 plant species from 9 genera can germinate in a dark condition with a temperature of 4℃ (vernalization phase) or very fast, the seeds of 54 plant species from 16 genera can germinate within 24 hours or faster. We are identifying resistant to drought stress, salt stress, heat stress, and alkali stress in rapid-germinating plants; however, more genetic research is required.\nFurthermore, endophytic actinomycetes are isolated from the plants that germinate quickly and are resilient to environmental stress. Endophytic actinomycete species are identifying, as well as their biological activities, including their antibacterial and quorum sensing inhibitory activities.","start_date":"2023-12-29T00:00:00","end_date":"2025-12-31T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1638,"performer_name":"МУИС, Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхим, Ургамлын биотехнологийн лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4581,"project_code":"P2023-4581","project_name":"Нүүрстөрөгчийн давхар ислийн гидрогенжуулалтаар хөнгөн нүүрсустөрөгчид (C2-C4) гарган авахад ашиглах кобальт катализаторт үзүүлэх Ba, La, Ce нэмэлт металл идэвхижүүлэгчийн нөлөөг судлах.","project_name_eng":"Studying the effects of Ba, La, and Ce metal promoters on cobalt catalysts for the synthesis of hydrocarbons (C2-C4) from liquefied petroleum gas by CO2 hydrogenation.","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд шатах ашигт малтмал болоод үйлдвэрлэлийн процессын хаягдал болох нүүрсхүчлийн давхар ислийн (CO2) хийг хадгалах технологи буюу CCS (Carbon Capture and Storage), түүний боловсруулалтаар химийн нэгдэл, олон төрлийн бүтээгдэхүүн гарган авах CCU (Carbon Capture and Utilization) технологиуд эрчимтэй хөгжиж байна. Дэлхийн нийтийн хэмжээнд хүлэмжийн хийг багасгах, түлшний шинэ эх үүсвэр бий болгох зэрэг шаардлагын улмаас CCS болон CCU технологийн сайжруулалтын судалгаа болоод суурь судалгаа нь энэ чиглэлийн судлаачдын сонирхлыг ихээхэн татаж байна. Нүүрстөрөгчийн давхар ислийг боловсруулах үр дүнтэй аргуудын нэг нь түүний каталитик гидрогенжуулалтаар шингэрүүлсэн нефтийн буюу LPG-ийн нүүрсустөрөгчид (C2-C4)-ийг гарган авах процесс (сайжруулсан Фишер-Тропшийн синтез) юм. Энэ процессыг сэргээгдэх эрчим хүч, хий, шингэн түлш болон аж үйлдвэрийн салбарт өргөнөөр хэрэглэх боломжтой юм. Энэ технологи нь хүрээлэн буй орчинд ээлтэй, өндөр үр ашигтай ба цаашид илүү сайн хөгжих хандлагатай CCU технологи юм. \n\t Сайжруулсан Фишер-Трошийн синтез нь өндөр даралт, температур зэрэг нөхцөлийг шаарддаг тул энергийн зарцуулалт өндөр байдаг. Иймд шинэ төрлийн кобальт катализаторыг хэрэглэснээр процессын энергийн зарцуулалтыг багасгаж, бүтээгдэхүүн бодисын гарцыг нэмэгдүүлэх боломжтой юм. \nДэвшүүлж буй төслийн ажлаар дараах ажлуудыг хийж гүйцэтгэнэ.\n•\tХөнгөн нүүрсустөрөгчдийн гарц өндөртэй, бари (Ba), лантан (La), цери (Ce) зэрэг нэмэлт металл идэвхжүүлэгч бүхий шинэ төрлийн кобальт катализаторуудыг нойтон дуслын аргаар бэлтгэнэ. \n•\tГарган авсан катализаторын нүүрстөрөгчийн давхар ислийг гидрогенжуулах каталитик идэвхийг хөдөлгөөнгүй үет ган реактор туршиж, урвалаас бүтээгдэхүүний анализыг хийнэ. Зорилтот болон дайвар бүтээгдэхүүний гарц, сонгомол зэрэг үзүүлэлтийг тодорхойлно. \n•\tКатализаторт H2-TPR, CO2-TPD, XPS, BET зэрэг шинжилгээг хийж түүнд агуулагдах кобальтын шинж чанарыг тогтоох судалгааг хийж гүйцэтгэнэ. \n•\tҮр дүнг эмхэтгэн нэгтгэж, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлнэ. \nСайжруулсан Фишер-Тропшийн синтезийг өндөр идэвхтэй катализаторын оролцоотойгоор хийж гүйцэтгэснээр синтезийн үед явагддаг дагалдах урвалуудын идэвхийг бууруулж, үүсэх дайвар бүтээгдэхүүний гарцыг багасгахын зэрэгцээ зорилтот бүтээгдэхүүний гарцыг нэмэгдүүлэх боломжтой юм. Мөн катализаторын гадаргуу дахь кобальтын жижиг хэсгийн шинж чанарыг судалснаар нэмэлт металл идэвхжүүлэгчийн кобальт металлд үзүүлэх нөлөөг тогтоох, урвалын механизмыг ойлгоход хувь нэмрээ оруулах зэрэг эдийн засаг, технологи, шинжлэх ухааны өндөр ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"In recent years, there has been significant progress in mitigating greenhouse gas emissions, particularly in the utilization of carbon capture and storage (CCS) technology to store carbon dioxide (CO2) generated in industrial processes and burning fossil fuels. Additionally, carbon capture and utilization (CCU) technologies, involving various chemical compounds, have emerged as efficient solutions. The global demand for sustainable energy sources and the necessity for new initiatives to reduce emissions underscore the importance of research in the advancement of CCS and CCU technologies.\nOne promising avenue involves the utilization of catalytic hydrogenation for converting syngas produced from CO2 into valuable hydrocarbon products, such as liquid petroleum gas (LPG). This Fischer-Tropsch synthesis process, facilitated by a newly developed cobalt catalyst, offers possibilities for more efficient energy utilization in various applications, including power generation and industrial processes. Moreover, it aligns with the growing need for environmentally friendly and economically viable CCU technologies.\nThe Fischer-Tropsch synthesis typically requires high pressure and temperature conditions, demanding substantial energy input. The use of a novel cobalt catalyst aims to mitigate energy requirements and enhance the catalytic activity for the production of hydrocarbons. This technology presents opportunities for utilization in diverse fields, such as transportation and industrial sectors, contributing to the reduction of carbon emissions.\nTo implement this technology effectively, several tasks are undertaken:\n•\tDevelopment of new cobalt catalysts incorporating additional metal promoters like barium (Ba), lanthanum (La), cerium (Ce) using a incipient-wetness impregnation method.\n•\tUtilization of a unique reactor setup without the need for hydrogenation to analyze the products obtained from the hydrogenation of the cobalt catalyst's CO2.\n•\tCharacterization of cobalt catalysts using techniques like H2-TPR, CO2-TPD, XPS, BET to understand their properties thoroughly.\n•\tCompilation of comprehensive data through analysis, interpretation, and presentation of results.\nThe successful implementation of Fischer-Tropsch synthesis with an efficient cobalt catalyst not only opens new possibilities for hydrocarbon production but also provides insights into the catalyst's characterization, aiding in the optimization of the synthesis process. Additionally, exploring the catalytic properties of cobalt in fine detail contributes to advancements in understanding reaction mechanisms and offers potential for further improvements in the fields of economics, technology, and scientific knowledge.","start_date":"2024-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1216,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим, Цэвэр энергийн технологи хөгжүүлэлтийн лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4562,"project_code":"P2023-4562","project_name":"Галуагийн алгебр ба олон гишүүнт","project_name_eng":"Galois аlgebras and Polynomials","abstract_mn":"Өнөөг хүртэл шийдлээ хүлээж буй Тооны Онолын салбарт хамаарах нэгэн чухал асуудал нь нэг хувьсагчийн n зэргийн олон гишүүнтийг хялбарчлах тухай Гилбертийн дэвшүүлсэн арван гурав дугаар проблемын алгебрлаг хувилбар юм. Сүүлийн жилүүдэд “салшгүй хэмжээс” гэсэн ойлголтын тусламжтайгаар энэ чиглэлд ихээхэн ахиц дэвшил гарч байгаа болно. Энэ ойлголтыг 1990-ээд оны сүүлээр Buhler (Америк), Reichstein (Канад) нар тодорхойлсон ба энэ ойлголт нь квадратлаг хэлбэр, энгийн алгебр, torsor-ууд, стак модулиуд, бүлгийн болон алгебрын дүрслэлүүд гэх мэт олон чухал ач холбогдолтой объектуудтай  холбогддог (Reichstein [1]-ийг харна уу). Энэ чиглэлийн судалгаанд алгебрлаг бүлгийн versal torsor-ийг судлах, байгуулах нь үр дүнтэй байдаг ба геометр арга, техникүүдийг ашиглах боломжийг олгодгоороо онцлогтой. \n\nТөслийн хүрээнд төгсгөлөг G бүлгээр тодорхойлогдох H^1(-,G) функторыг бид судлах болно. Ямар ч K талбарын хувьд нэгдүгээр когомологи H^1(K, G) нь K дээрх G-torsor-ийн изоморфизмын ангиудаар тодорхойлогддог ба K дээрх бүх Галуагийн G-алгебрыг ангилдаг. Төслийг дэвшүүлэх гол шалтгаан болсон \n\n        1. versal torsor-уудыг Галуагийн G-алгебраар илэрхийлэх, \n        2. судлагдахууны универсал чанарыг versal torsor-оор судлах\n\nгэсэн зүй ёсны асуултууд бидний судалгааг чиглүүлэх болно. Бидний авч үзэж буй \"versal\" гэдгээр \"universal\" гэсэн ойлголтыг бага зэрэг сулруулсан хувилбарыг ойлгоно. Учир нь universal torsor оршин байх албагүй боловч versal torsor үргэлж оршин байдаг. Энэ чиглэлээр бидний гүйцэтгэсэн судалгааны ажил 2007 оноос эхэлсэн ба уг ажилд алгебрлаг tori-ийг ашиглан хамгийн бага хэмжээстэй versal чанартай цикл torsor-ийг байгуулсан ([2]-ийг харна уу). \n\n[1] Z. Reichstein, Essential dimension, Proceedings of the International Congress of Mathematicians, vol. II, 162-188, Hindustan Book Agency, New Delhi, 2010. Hyderabad, India, 2010","abstract_eng":"The problem of simplifying polynomials of degree n in one variable may be viewed as an algebraic variant of Hilbert’s 13th problem. This problem is one of the long-standing problems in number theory. In recent decades, considerable progress has been made in the area with the introduction of essential dimension. This notion is introduced by Buhler-Reichstein in the late 1990s and is of interest in many contexts: quadratic forms, central simple algebras, torsors, moduli stacks, representations of groups and algebras, etc (cf. Reichstein [1]). An effective approach is to study and to construct versal torsors for algebraic groups. A key advantage of this approach is that it allows us to apply techniques of algebraic geometry.\n\n      In this project, we restrict our attention to the functor H^1(-,G) for a finite group G. An important feature of this functor is that the first cohomology H^1(K, G) is defined as the isomorphism classes of G-torsors over K and classifies all Galois G-algebras over K for any field K. The following natural questions, which are indeed the main reason for proposing the project, will guide our research:\n\n     1. describe versal G-torsors in terms of Galois G-algebras,\n\n     2. derive generic properties from versal torsors. \n\nNote that generic G-torsors do not exist in general while versal G-torsors always exist.\n\n[1] Z. Reichstein, Essential dimension, Proceedings of the International Congress of Mathematicians, vol. II, 162-188, Hindustan Book Agency, New Delhi, 2010.\nHyderabad, India, 2010","start_date":"2024-01-10T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1827,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4599,"project_code":"P2023-4599","project_name":"Кератин дээр суурилсан дэвшилтэд биофилм гарган авах технологийн судалгаа","project_name_eng":"Technological investigation on keratin -based biofilm formation","abstract_mn":"Кератин нь шувуу, мөлхөгч, сээр нуруутан амьтадын өд, үс, эвэр, туурай, хучуур эдэд ихээр агуулагддаг холбогч эдийн уураг юм. Кератин манай гариг дээр хамгийн өргөн тархсан уургуудын нэг бөгөөд түүний амьтадад механик хамгаалалт болдог, бат бөх шинж чанартай, ус, сул хүчил шүлтэд уусдаггүй байдал нь инженер, судлаачдын анхаарлыг ихэд татаж кератин суурьтай био материал буюу бүтээгдэхүүн  гарган ашиглах томоохон сэдлийг өдөөж байна. Кератин уураг нь цистэйн (7-13%), аланин, глицин, серин, валин зэрэг тодорхой төрлийн амин хүчлийг их хэмжээгээр агуулдаг ба лизин, триптофан, метионины агууламж багатай байгалийн биополимер юм. Кератины молекулын бүтэц нь өөрчлөх боломжтой карбоксил, амин, тиол, гидроксил зэрэг олон идэвхтэй бүлгүүдийг өөртөө агуулдаг. Кератины молекул дээрх эдгээр химийн бүлгүүд нь хоорондоо харилцан үйлчилж, ковалент бус (дисульфидын холбоо, устөрөгчийн холбоо, гидрофобын холбоо, ионы холбоо) дотоод ба молекул хоорондын холбоог үүсгэдэг бөгөөд ингэснээр кератины макромолекулын агрегатуудыг үүсгэдэг. Кератинд α болон β уургийн хоёрдогч бүтцийн аль нь давамгай байгаагаас шалтгаалж альфа (α) болон бета (β) гэсэн хоёр ангилалд хуваадаг ба α кератин нь үс, ноос, эвэрлэгийг бүрдүүлдэг бол β-кератин нь өд, мөлхөгчдийн хайрс зэргийг бүрдүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл сульфидын холбоо бага буюу β-кератиныг зөөлөн кератин, сульфидын холбоо их α-кератиныг хатуу кератин гэж ангилдаг. Дисульфидын холбоо нь молекул хоорондын хөндлөн холбоосыг дэмждэг тул кератин нь биофилмийн маш сайн түүхий эд болох боломжтой. \nДэлхий нийтээр асар их хэмжээний кератин агуулсан хог хаягдлыг хүнс, арьс шир, нэхмэл эдлэл  гэх мэт салбарууд ихээр үйлдвэрлэдэг. Статистикийн мэдээгээр дэлхий дээр жил бүр 2.5 сая тонн ноос, 40 гаруй сая тонн үс, 65 сая гаруй тонн өд үйлдвэрлэдэг. Одоогийн байдлаар кератин агуулсан эдгээр хог хаягдлын ихэнхийг хогийн цэгт хөрсөнд булдаг ба үлдсэн хэсэг нь физик, химийн үйлчлэлд тэсвэртэй учир байгальд он удаан жил задралгүй орчны янз бүрийн бохирдлыг бий болгож байна. Иймээс кератин агуулсан хог хаягдлыг дахин боловсруулах, ашиглах, кератин дээр суурилсан функциональ материалыг хөгжүүлэх нь хүрээлэн буй орчны бохирдол, эрчим хүчний хомсдолыг шийдвэрлэх улмаар улс орнуудын тогтвортой хөгжилд чухал ач холбогдолтой хэмээн үзэж байна.\nМонгол орны хувьд малын гаралтай түүхий эд боловсруулах үйлдвэрүүдэд ихэвчлэн мах үйлдвэрлэлийн дайвар бүтээгдэхүүн болох арьс, шир, ноос, ноолуурыг ашиглаж байна. Боловсруулах үйлдвэрүүд хангалтгүйн улмаас түүхий эд эцсийн боловсруулалтад орж чадалгүй хаягдаж байгаль орчинд сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Тиймээс малын гаралтай хаягдал түүхий эдийг боловсруулж өртөг шингээх, шинэ дэвшилтэт материал гарган авч төрөлжүүлэх шаардлага байна. Статистик мэдээллээр хонин сүргийн тоо толгой нэмэгдэж буйтай холбоотой ноосны нөөц нэмэгдэж байгаа боловч үйлдвэрийн аргаар боловсруулж буй хэмжээ буурч нөөцлөлт нэмэгдэж байна. Мөн ноолуурын үйлдвэрлэл, арьс шир боловсруулах явцад үйлдвэрийн шаардлага хангахгүй бүдүүн ширхэгт үс, ноос, хялгас ихээр гарч цаашид боловсруулах шийдлээ хүлээж байна.\nМонгол орны хувьд хог хаягдлын менежмент төдийлөн сайн хөгжөөгүй бөгөөд  нэг жилд ойролцоогоор 3 сая гаруй тонн хог хаягдал үүсдэгээс 212 мянга гаруй тонн  нь гялгар уутны хаягдал байдаг. Манай орон уг хаягдлын 17.5%-ийг нь дахин  боловсруулдаг бөгөөд үлдсэн хог хаягдлын дийлэнх (2.8 сая тонн) хувийг хөрсөнд  дарж булдаг. Гялгар уут буюу хуванцрын хаягдал нь макро болон микро түвшинд  хөрс, агаар болон усны бохирдлыг үүсгэж байна. \nКератин дээр суурилсан биофилм нь гялгар уут, пласткийг орлох байгаль орчинд ээлтэй дараагийн нэг шийдэл байж болох юм. Эдгээр шаардлага болон өөрсдийн туршлага дээр үндэслэн кератины байгалийн шинж чанарыг алдагдуулалгүйгээр нимбэгийн хүчилтэй холимог биофилмийг химийн болон физик холбоо үүсгэх байдлаар дэвшилтэд функцианол материал гарган авах оновчтой нөхцөлүүдийг тогтоохоор уг судалгааны төслийг дэвшүүлж байна. Үүний тулд энэ ажлын хүрээнд\n•\tТөрөл бүрийн малын гаралтай үс, ноос, хялгаснаас химийн аргаар кератин уураг гарган авч, гарц, физик химийн шинж чанарыг тогтооно.\n•\tБиофилм тогтох кератин болон нимбэгийн хүчлийн тохиромжтой харьцааг тогтооно. \n•\tБиофилмийн механик шинж чанарыг сайжруулахад тохиромжтой ионжуулагч цацрагийн тохиромжтой тун, хугацааг тогтооно. \n•\tГарган авсан биофилмийн найрлага, нэмэлтээр үүссэн холбоо, механик шинж чанарыг нарийвчлан тогтооно. \nКератин дээр суурилсан биофилм гарган авах талаар одоогоор зөвхөн 5 эрдэм шинжилгээний өгүүлэл 2019-2022 оны хооронд хэвлэгдээд байгаа бөгөөд шинэ тутамд хөгжиж буй судалгааны чиглэл юм. Бид 2020 оноос кератины судалгааны чиглэлийг МУИС дээр хөгжүүлж байгаа ба энэ ажлыг гүйцэтгэх бэлтгэлийг дараах байдлаар хангаад байна:\n1.\tХонины ноосноос химийн аргаар кератин уураг гарган авах оновчтой нөхцөлүүдийг урьдчилсан байдлаар тогтоосон\na.\tСүүлийн 3 жилийн хугацаанд Монгол хонины ноосноос химийн аргаар лабораторид кератин гарган авах аргуудыг харьцуулан судалж арга тус бүрийн оновчтой нөхцөлүүдийг тогтоосон.\nb.\tМонгол орны хөрснөөс ноос, өд задлах өндөр идэвхтэй бактерийн цэвэр өсгөврүүдийг гарган авсан.\n2.\tМУИС-ийн наноматериалын лаборатори энэ төрлийн судалгааны ажлыг гүйцэтгэх зарим багаж тоног төхөөрөмжөөр хангагдсан\n3.\tЭнэ чиглэлийн судалгаа хийх онол арга зүйн бэлтгэлтэй болсон. Сүүлийн 3 жил энэ чиглэлийн судалгааны ажлаар манай багаас 5 бакалавр, 2 магистрын судалгааны ажлыг гүйцэтгэж амжилттай хамгаалсан.\n4.\tУг чиглэлээр манай баг Америкийн химийн нийгэмлэгээс гаргадаг Q1 ангиллын if-4.1 ACS-Omega сэтгүүлд судалгааны ажлаа энэ онд хэвлүүлсэн.\n5.\tХимийн аргаар хонины ноосноос кератин уураг гарган авах талаар 1, био утаслаг гарган авах талаар 1, нийт 2 оюуны өмчийг МУИС-ийн нэр дээр оюуны өмчийн газарт мэдүүлээд байна.","abstract_eng":"Keratin, a connective tissue protein abundant in feathers, hair, horns, hooves, and epithelium of birds, reptiles, and vertebrates, stands out as one of the most pervasive proteins on Earth. Its mechanical shielding for animals, robust properties, and resistance to water and weak acids and alkalis have captured the attention of engineers and researchers, fostering the exploration and application of keratin-based biomaterials and products. Functioning as a natural biopolymer, keratin encompasses a substantial quantity of specific amino acids, including cysteine (7-13%), alanine, glycine, serine, and valine. Conversely, it maintains a low content of lysine, tryptophan, and methionine. The molecular structure of keratin boasts numerous reactive groups such as carboxyl, amine, thiol, and hydroxyl, offering avenues for modification. These chemical groups on the keratin molecule interact, establishing non-covalent intra- and intermolecular bonds, such as disulfide bonds, hydrogen bonds, hydrophobic bonds, and ionic bonds, consequently forming keratin macromolecular aggregates. Categorized into two classes, alpha (α) and beta (β), keratin's distinction lies in the prevalence of either α or β protein secondary structures. α-Keratin gives rise to hair, wool, and cornea, while β-keratin contributes to feathers and reptile scales. Essentially, soft keratin, characterized by β-keratin with fewer sulfide bonds, and hard keratin, characterized by α-keratin with an abundance of sulfide bonds, exemplify this classification. Due to the promotion of intermolecular cross-linking by disulfide bonds, keratin emerges as a promising raw material for biofilms.\nGlobally, industries such as food, leather, and textiles generate a substantial volume of waste containing keratin. Statistics reveal staggering figures, with the world producing 2.5 million tons of wool, over 40 million tons of hair, and more than 65 million tons of feathers annually. Currently, a significant portion of these keratin-rich wastes ends up in landfills, and the remainder proves resistant to both physical and chemical degradation, contributing to persistent environmental pollution that lingers for many years without decomposition in nature. Recognizing the urgency of addressing this issue, the recycling and utilization of keratin-containing waste, coupled with the development of functional materials based on keratin, emerge as crucial strategies. These endeavors are deemed essential not only for mitigating environmental pollution but also for tackling energy shortages, thus fostering the sustainable development of nations.\nIn Mongolia, by-products of meat production, such as leather, wool, and cashmere, undergo processing in animal raw material plants. However, due to inadequate processing facilities, these raw materials often fail to reach the final processing stage, leading to environmental harm as they are discarded. Consequently, there is a pressing need to enhance the processing of animal waste raw materials, extracting advanced materials and diversifying their applications. Statistics indicate a rise in wool stock due to an increase in sheep numbers, but industrial processing has decreased, resulting in a surplus of raw materials. In the production of cashmere and leather processing, a significant amount of coarse hair, wool, and hair that do not meet industry standards are generated, prompting the search for solutions in further processing. Mongolia faces challenges in waste management, generating over 3 million tons of waste annually, with plastic bag waste accounting for more than 212,000 tons. The country presently recycles only 17.5% of its waste, with the majority (2.8 million tons) being disposed of in landfills. This mismanagement of plastic bags and other plastic waste contributes to soil, air, and water pollution on both macro and micro scales, necessitating urgent and comprehensive waste management solutions.\n\nKeratin-based biofilms represent a promising environmentally friendly alternative to traditional plastics, especially in the context of replacing plastic bags. Our research project aims to establish optimal conditions for the production of advanced functional materials capable of forming a robust chemical and physical bond with a citric acid-mixed biofilm while preserving the inherent properties of keratin.\nThe key objectives of this project include:\nChemical Extraction of Keratin: We will extract keratin protein from various animal sources such as hair, wool, and fur, assessing both yield and physicochemical properties to ensure a comprehensive understanding of the material.\nOptimal Keratin-Citric Acid Ratio: Determining the ideal ratio of keratin to citric acid is crucial for the successful formation of the biofilm, balancing structural integrity with environmental considerations.\nIonizing Radiation Enhancement: Investigating the appropriate dose and duration of ionizing radiation to enhance the mechanical properties of the biofilm, ensuring its durability and functionality.\nDetailed Biofilm Composition Analysis: A comprehensive analysis will be conducted to identify the composition of the resulting biofilm, the bonds formed through additions, and a thorough examination of mechanical properties.\nKeratin-based biofilm production is an evolving research area with only five academic papers published between 2019 and 2022. Commencing our efforts in 2020, we have been at the forefront of developing the keratin research field at National University of Mongolia, meticulously preparing for our innovative work in the following ways:\n1.\tOptimal Keratin Extraction Conditions: Over the past three years, we have established preliminary optimal conditions for extracting keratin protein from sheep's wool through chemical methods. This involved a thorough comparison and assessment of various extraction methods in our laboratory.\na.\tIn-depth research has led to the identification of the most effective conditions for each extraction method, ensuring the highest quality and yield of keratin from Mongolian sheep wool.\nb.\tWe have successfully obtained pure cultures of highly active wool and feather decomposing bacteria from Mongolian soil, enriching our understanding of the biological aspects of keratin decomposition.\n2.\tLaboratory Tools and Equipment: The nanomaterials laboratory at NUS has been equipped with the necessary tools and equipment to facilitate our research in this field, ensuring a state-of-the-art environment for experimentation and analysis.\n3.\tTheoretical and Methodological Preparedness: Over the past three years, our team has garnered comprehensive theoretical and methodological expertise, successfully defending five bachelor's and two master's research projects in this field.\n4.\tPublication in Prestigious Journal: Our team has contributed to the academic discourse by publishing research work in the Q1 category if-4.1 ACS-Omega journal, a publication issued by the American Chemical Society this year, further establishing our presence in the scientific community.\n5.\tIntellectual Property Filings: Notably, we have filed two intellectual properties in the name of National University of Mongolia with the Intellectual Property Office. These filings encompass advancements in extracting keratin protein from sheep's wool through chemical methods and producing biofibers, showcasing our commitment to innovation and contributing valuable insights to the field.","start_date":"2023-11-30T00:00:00","end_date":"2025-12-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1938,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4590,"project_code":"P2023-4590","project_name":"Багш мэргэжлээр суралцаж буй оюутнуудын багшлахад бэлэн эсэх тухай харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"Exploring pre-service teachers’ and teacher educators’ perceptions of readiness to teach","abstract_mn":"Олон улсын тавцанд өрсөлдөх чадвартай болохын тулд Англи хэл сурч буй Монголчуудын тоо жилээс жилд хурдацтай өсч байна. Нийгэмд гарч буй энэхүү өөрчлөлт, даяаршилын улмаас англи хэлний боловсролд Монголын засгийн газар ач холбогдол өгсөөр ирсэн хэдий ч Монголд англи хэлний багшийн боловсролын талаар олон улсад хэвлүүлсэн эмпирик судалгаа цөөн байна. Австралийн Засгийн газраас зохих стандартад хүргэхийн тулд үндэсний шалгалтын тогтолцоог нэвтрүүлсэн ч ирээдүйн багш нарын англи хэлний мэдлэг санаа зовоосон асуудал хэвээр байна. Энэ талын судалгаа ч мөн хомс байгаа тул уг төсөл нь  багш мэргэжлээр суралцаж буй Монгол, Австрали оюутнуудын багшлахад бэлэн эсэх талаар судлах зорилготой юм. Түүнчлэн багш бэлтгэх хөтөлбөрийн   багш нараас тус хөтөлбөр болон багш мэргэжлээр суралцаж буй оюутнуудынх нь талаар судалгаа авч, харьцуулан судлах болно. Ийнхүү багш, оюутнуудыг оролцуулснаар бид тэдний багшийн боловсролын хөтөлбөрөөс хүлээсэн хүлээлт, санал бодол хоорондоо зөрүүтэй байгаа эсэхийг тодорхойлж, ямар бэрхшээл тулгарч байгааг судлах боломжтой болох юм. 15-20 англи хэлний багш мэргэжлээр суралцаж буй Монгол, Австрали оюутан, багш бэлтгэх хөтөлбөрийн   багш нараас дэлгэрэнгүй ярилцлага авч, 50-60  оюутан, багшаас санал асуулга авснаар тэдэнд тулгарч буй асуудлуудыг нарийвчлан судлах боломжтой болно. Энэхүү харьцуулсан судалгаа нь Австрали, Монголын нөхцөлд багш бэлтгэх хөтөлбөрийн чанарыг сайжруулахад судалгааны үндэслэлтэй шийдвэр гаргахад хувь нэмэр оруулах болно. Мөн Монгол улсад Англи хэлний багш бэлтгэж буй хөтөлбөрийн өнөөгийн байдлыг бодитой үнэлэхэд ач холбогдолтой.","abstract_eng":"The number of the people who are learning English has been increasing steadily in recent years. Though the Mongolian government has emphasised English education responding to changes in society and globalisation, there is limited internationally available empirical research on English language teacher education in Mongolia. Likewise, in the Australian context, the English language proficiency of future teachers still remains a concern, despite the Government’s introduction of a national testing scheme to ensure appropriate standards are achieved.  To address these linguistic gaps, the project aims to examine pre-service teachers' perceptions around their own readiness for the classroom. In addition, teacher educators' perspectives of teacher preparation programs and pre-service teachers will be investigated. By involving not only pre-service teachers but also teacher educators in the study, we can identify if there is a mismatch between their expectations from teacher education program and explore what challenges they face in their respective journeys. We are aiming to interview 15-20 pre-service teachers and teacher educators, and take survey from 50-60 students and teachers who are involved in teacher preparation programs to investigate the challenges they are encountering. The study will contribute to making informed decisions on improving the quality of teacher preparation programs in both the Australian and Mongolian contexts with shared lessons to be learned and applied through this comparative research approach.","start_date":"2024-01-01T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1942,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of British and American Studies","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4582,"project_code":"P2023-4582","project_name":"(SiO2 ба CaF2)-ийн нимгэн шилэн суурь ялтасыг ашиглан лазерын хэт богино пульс гарган авах","project_name_eng":"Use of thin glass plates (SiO2 and CaF2) to generate ultrashort laser pulses","abstract_mn":"Орчин үед (фемто болон аттосекундын) лазерын пульсуудыг шинжлэх ухааны зорилгоор төдийгүй анагаах ухаан, үйлдвэрлэл технологийн олон салбаруудад өргөнөөр ашиглаж байна. Судалгаа шинжилгээний корилгоор хэт богино лазерын пульсуудыг аливаа бодисын дотор явагдах (химийн урвал гэх мэт) хэт хурдан процессыг ажиглахад ашиглах бөгөөд лазерын пульсийн өргөн нь хэдий чинээ богино байна төдий чинээ хэмжээний хурдан өрнөх процессыг судлах боломжийг олгодог. Тиймээс хэт богино лазерын пульсуудийг гарган авах тэдгээрийг боломжит хамгийн богино пульс болгон шахах нь шинжлэх ухааны чухал ач холбогдолтой юм.\nЭнэхүү төслийн хүрээнд бид янз бүрийн материалаар хольцолсон (SiO2 ба CaF2) нимгэн шилэн ялтасыг ашиглан лазерын хэт богино богино пульс буюу үргэлжилсэн олон өнгийн спектрийг гарган авах аргыг судална. Тухайлбал газрын ховор элементүүд (Yb3+, Tm3+, Er3+ гэх мэт) -ээр хольцолсон эсвэл зөвхөн SiO2 болон CaF2 материал бүхий нимгэн шилэн суурь ялтасыг хэт богино пульсээр өдөөхөд үүсэх шугаман бус процессын ялгаа, тэдгээрийн давуу болон сул талуудыг харьцуулан судалж тэндээс үүсэх лазерын хэт богино пульсын шинж чанар зэргийг тодорхойлго. Ингэснээрээ газрын ховор элементээр хольцолсон болон хольцлоогүй нэгэн төрлийн нимгэн шилэн суурь ялтасаас гарган авсан лазерын пульсын практик хэрэглээг хөгжүүлэх, лазерын шинэ төрлийн эх үүсвэрийг бий болгох зэрэг шинжлэх ухаан, практикийн хувьд чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"Nowadays, laser pulses (femtosecond and attosecond) are widely used not only for scientific purposes, but also in many fields of medicine and industrial technology. In research, ultra-short laser pulses are used to observe ultra-fast processes (such as chemical reactions) in any substance, and the shorter the laser pulse width, the faster the process can be studied. Therefore, extracting ultrashort laser pulses and compressing them into the shortest possible pulses is of scientific importance.\nIn this project, we will study the method of obtaining ultrashort pulses or continuous multicolor spectra of lasers using thin glass plates made of different materials (SiO2 and CaF2). For example, compare the advantages and disadvantages of the non-linear process that occurs when a thin glass plate mixed with rare earth elements (Yb3+, Tm3+, Er3+ etc.,) or only SiO2 and CaF2 is excited for a short time. In this way, it is important for science and practice, such as the development of practical applications of laser pulses extracted from thin glass plates mixed with and without rare earth elements, and the creation of new types of laser sources.\nOur research team is engaged in many activities in the field of femtosecond laser research and has extensive experience in nonlinear optics and time-resolved excitation research. Also, intensive research is being carried out in the direction of laser technology application","start_date":"2024-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-31T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":129,"performer_name":"Монгол улсын Их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, физикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3744,"project_code":"P2019-3744","project_name":"Үүлний эволюц хөгжилд хамааралтай тропосферийн үе давхаргын зарим термодинамикийн үзүүлэлтүүдийн олон жилийн хэлбэлзэл","project_name_eng":"Long-term variation of some thermodynamic characteristics of the troposphere related to cloud evolution","abstract_mn":"Тропосферийн үе давхаргад явагдах усны уурын фазын шилжилттэй холбоотой явагддаг термодинамикийг үзүүлэлтүүд нь олон жилийн горимоор хэлбэлзэлд орж байгааг зарим судлаачид онцолсон байдаг. Бид энэхүү таамаглалыг Монгол орны хувьд шалган тогтоож, түүний хэлбэлзлийн горимыг үнэлнэ. Шинээр тогтоох үнэлгээг нь үүлний хөгжлийн динамик загварын оролтын параметрүүд болгон үүлний хөгжлийн симуляци судалгааг хийнэ. Эдгээр ажлын үр дүнд хувьсан өрчлөгдөж буй термодинамик үзүүлэлтүүдээр тоон загварын анхны ба захын нөхцөлийг нарийвчлан судлаж улмаар таарцыг дээшлүүлэх боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"Some meteorological researchers emphasized that the atmospheric thermodynamic characteristics associated with the phase transitions of water vapor in the troposphere layer of atmosphere are sensibly fluctuating on long-term. We will investigate this assumption for the over Mongolia and evaluate its. New assessment will be to implement as an input parameter for cloud physical and dynamical simulation model. As a result of this work, it is possible to increase the prediction quality of the numerical weather prediction model by adding new thermodynamic characteristics via initial and boundary conditions.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":49,"performer_name":"МУИС ХШУИС Хэрэглээний Математикийн Тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4379,"project_code":"P2022-4379","project_name":"Палеарктик ба Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартроподын олон янз байдал, биогеографи, онтогенез ба филогенез","project_name_eng":"Diversity, biogeography, ontogeny and phylogenetics of soil microarthropods in the Palaearctic and Oriental regions","abstract_mn":"Экологийн нөхцөл болон газарзүйн байрлалын хувьд ялгаатай боловч гарал үүслийн хувьд Палеарктик ба Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартропод бүлгийн амьтад өөр хоорондоо ихээхэн холбоотой учир тэдгээрийн ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх нь фауногенезийн асуудлыг шийдвэрлэхэд ихээхэн ач холбогдолтой. Гэвч дээрх биогеографийн мужуудын микроартроподын судалгаа бүрэн бус хийгдсэн ба ялангуяа зарим овог, төрөл нь огт судлагдаагүй үлдсэн байна. Иймд дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлт, газар ашиглалт, хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэл зэрэг хүний үйл ажиллагааны улмаас байгальд үзүүлэх нөлөө эрс нэмэгдэх болсон сүүлийн жилүүдэд эдгээр бүс нутгийн хөрсний амьтдын биологийн олон янз байдлын олон янз байдал, ангилал зүйн талаар суурь мэдээлэл бүрдүүлэх, тэдгээрийн цаашдын хувьсал өөрчлөлтийн чиг хандлагыг тодорхойлох, улмаар биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах менежментийн үндэслэлийг боловсруулах онолын үндэс болсон ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх зайлшгүй шаардлагатай юм. Түүнчлэн амьдралын эргэлт ба үржил хөгжлийн үе шатууд нь тодорхой судлагдаагүй маш олон төрөл зүйл бий бөгөөд тэдгээрийг хөгжлийн биологийн чиглэлээр гүнзгийрүүлэн судлах шаардлагатай. Энэхүү судалгааны үр дүнд: 1) Палеарктик, Ориенталь бүс нутгийн хөрсний микроартроподын ангилал зүйн судалгааг хийж, шинэ төрөл зүйлийг нээн илрүүлэх; 2) Ялгаатай бүс нутаг, экосистемийн хөрсний микроартроподын бүлгэмдэл, олон янз байдлыг тодорхойлох; 3) Байршил болон экологийн шинжээрээ ялгаатай бүс нутгуудын хөрсний микроартроподын биогеографийн бүрдэлд анализ хийж, тэдгээрийн харилцан холбоог илрүүлэх; 4) Амьдралын эргэлт, үржил хөгжлийн үе шатууд нь тодорхойгүй төрөл зүйлүүдийн онтогенез, филогенезийн судалгааг хийж, тэдгээрийн бүрэлдэн тогтсон зүй тогтлыг илрүүлнэ. \nСудалгааны  үр дүнг нэгтгэн боловсруулж Web of Science, Scopus-д бүртгэлтэй Q1, Q2 ангиллын мэргэжлийн сэтгүүлд нэгдүгээр зохиогчоор 2-оос доошгүй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлнэ. Түүнчлэн энэхүү\nсудалгаанд залуу судлаачид, ахисан түвшний болон бакалаврын оюутнууд оролцон ажиллаж өөрсдийн судалгааны ажлын анхдагч материалыг цуглуулах, улмаар хээрийн болон лабораторийн судалганы арга зүйд суралцаж дадлагажина.","abstract_eng":"The soil microarthropods of the Palaearctic and Oriental regions are closely related and have some connections in terms of their origin though these realms are different not only in their ecological conditions, but also in geographical locations. Therefore, the studies on systematics, ecology, biogeography of soil microarthopods are important for understanding the faunal' origins (fauna-genesis) of these regions. However, the microathropods in these regions are insufficiently investigated, and even some families and genera are completely unknown. As the human impacts on nature and environment, e.g. global warming, climate change, industrial development, agriculture etc., are significantly increased in recent years, the studies on biodiversity, systematics and composition of soil microarthropods are essential, which become a theoretical basis for creating conservation management for soil biodiversity. Hence, the study of biodiversity, ecology and biogeography is of great value. Further, there are numerous groups (families, genera, species) of microathropods the life history, development and ontogeny of which are unknown, and therefore, the developmental biology studies are required for those groups. We propose the following objectives in frame of main goal of the present research: 1) Studies on systematics and taxonomy of soil microarthropods, and discovery of new species and genera; 2) Definition of the diversity and communities of soil microarthropods in different realms, ecosystems and habitats; 3) Performing biogeographical analysis and revealing relationships between some groups of microarthropods in different realms, ecosystems and habitats; 4) Studies on ontogeny and phylogeny of selected species, the life history and reproductive development of which are unknown. Based on the project studies, we will compile at least 2 scientific articles in the peer-reviewed journals indexed in Web of Science and Scopus databases as Q1, Q2 journals. Besides of these results, some graduate as well as undergraduate students will take in part this project having an opportunity to collect essential materials and data for their theses research, and to learn and practice the field and laboratory studies.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2023-12-28T15:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4253,"project_code":"P2022-4253","project_name":"СИСТЕМ БИОЛОГИЙН СУДАЛГАА (Фотосинтез, биоинформатик, биостатистик)","project_name_eng":"Systems Biology (Photosynthesis, Bioinformatics and Biostatistics)","abstract_mn":"Тус төсөл нь Фотосинтез, Биоинформатик, Биостатистик гэсэн гурван дэд сэдэвтэй.\nТөслийн судалгааны ажлын хүрээнд дараах зорилтуудыг тавив. Үүнд: \nУргамлын фотосинтезэд орчны нөхцөл, соронзон орны үзүүлэх нөлөөг судлах \nУлаанбаатар хотын дотоод орчны дуу, шуугианы түвшинг тогтоох\nБүтэц нь тодорхойлогдсон Лейцин баялаг давталтад уургийн хеликсийн параметрыг тодорхойлох\nХүний биологи, физиологийн хэмнэлийг шалгах хангалттай үнэмшлийн магадлал бүхий шалгуурыг бий болгох.\nТус судалгаанд хлорофиллийн флуоресценцийг Fluor Pen (FP 100), шуугианы түвшинг TES-1353H багажаар, уургийн хеликсийн параметрыг HELFIT програмаар, биохэмнэлийг статистик аргаар судлав.\nДээрх 4 зорилтын хүрээнд судалгаа хийж дараахь дүгнэлтүүдийг гарган авлаа. Үүнд: \n1) Фотосинтезийн судалгааны үр дүнгээс харахад навчны флуоресценцийн максимум ба стационарь утгын харьцаа ба флуоресценцийн оптимал квант гарц 12-14 цагийн орчим минимумтай парабол хэлбэртэй байсан. Дундаж утгаар үзвэл оптималь квант гарц хээрийн ургамалд 0.75-0.76; нугын ургамалд 0.72-0.73 байсан ба флуоресценцийн унтралтын харьцаа хээрийн ургамалд 2.95-3.35; нугын ургамалд 3.40-3.43 байлаа.\n5мТ тогтмол соронзон орноор 5 минут, 30 минут, 60 минут үйлчлүүлсэн үрнээс ургасан навчинд агуулагдах хлорофилл а-ийн хэмжээ соронзон орноор үйлчлээгүй үрнээс ургасан навчинд агуулагдах хлорофилл а-ийн хэмжээнээс  харгалзан 70, 16 хувиар өсч, 16 хувиар буурсан бол хлорофилл б-ийн хэмжээ харгалзан 57, 26, 12 хувиар өссөн байна. Харин каротиноидын хэмжээ харгалзан 57, 37, 3 хувиар өссөн байна. \n17 Гц-ийн 5 мТ соронзон орноор 5 минут, 30 минут, 60 минут үйлчлүүлсэн үрнээс ургасан навчинд агуулагдах хлорофилл а-ийн хэмжээ соронзон орноор үйлчлээгүй үрнээс ургасан навчинд агуулагдах хлорофилл а-ийн хэмжээнээс  харгалзан 48, 12 хувиар өсч, 27 хувиар буурсан бол хлорофилл б-ийн хэмжээ харгалзан 10, 26, 26 хувиар өссөн байна. Харин каротиноидын хэмжээ 48, 35, 4 хувиар өссөн байна.\nНугын ургамлуудын флуоресценцийн үзүүлэлтүүд хээрийн ургамлуудынхаас харьцангуй илүү байгааг тэдгээр экологийн орчны усны хангамжтай холбоотой гэж үзэж байна\n5 мТ тогтмол болон 17 Гц-ийн хувьсах соронзон буудайн үрээс соёолсон навчны пигментийн нийлэгжилд ижил эерэг нөлөө үзүүлэх бөгөөд, энэ нь соронзон орны төрөл, үйлчлэх хугацаанаас хамаардаг болохыг тогтоов.\n2) Улаанбаатар хотын зарим олон нийтийн газрын төвшний хэмжилтийг олон нийтийн газарт олон улсын стандартын шаардлага хангасан багажаар хэмжиж, стандарттай харьцуулав. \nУлаанбаатар хотын дотоод, гадаад орчны дуу, шуугианы түвшин нь Монгол улсад батлагдсан стандартаас дунджаар 1-16дБА-аар өндөр байна. Энэ нь Улаанбаатар хотын иргэд шуугиан ихтэй орчинд ажиллаж, амьдарч байгааг илтгэж байгаа бөгөөд цаашид байнгийн мониторинг хийж, шуугиан хүний эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлж байгааг судалж тогтоох шаардлагатайг харуулж байна.\n3) ЛБД агуулсан дараалал нь вирусээс эукариот хүртэлх 20000 гаруй уурагт агуулагдаж байна. Бид ЛБД агуулсан 114 уургийн 642 бүтцийн хеликсийн параметрийг өөрсдийн зохиосон HELFIT програм ашиглан тодорхойлов. ЛБД уургийн хеликсийн параметрүүд нь ЛБД уургийн 8 ангитай болон ЛБД агуулсан уургийн давталтын тоо, бүтцийн олигомери үүсэлт, лигандтай холбогдох төлөвтэй хамааралтай байгааг тогтоов. 8 ангийн ЛБД уургийн хеликсийн параметрүүд нь хоорондоо давхцах болов ч ЛБД уургийн дотоод хүнхэр гадаргууд байрлах β-утаслагуудын хоорондын зай тогтмол байгаа нь хеликсийн параметрыг тодорхойлох анхдагч хүчин зүйл болж байна. Давталтын тоо (n) цөөн үед бүтэц илүү өөрчлөлттэй буюу уян хатан байна. n ≥ 10 ЛБД агуулсан уургуудын хувьд “RI-төст”, “Цистейн агуулсан” ангиудын ∆z (давталтын нэгжид оногдох хеликсийн тэнхлэгийн дагуу шилжилт) нь “SDS22-төст”, “Ургамалын” ангиудынхаас бага байлаа. Энэ ялгаа нь бүтцийн нэгжийн ялгаагаар тайлбарлагдаж байна. Хеликсийн параметрүүд нь ЛБД уургуудын эргэлтийн чиглэл (handedness), хеликсийн димер, дэд домейныг тодорхойлж чадаж байна. Мөн тэрчлэн хеликсийн параметрүүд нь уураг-уургийн харилцан үйлчлэл, гликолизац, мутациар өдөөгдөн бий болох бүтцийн өөрчлөлтийг маш сайн мэдэрч илэрхийлж байна. \n4) Элсэлтийн ерөнхий шалгалтын дүнгээс үзэхэд хүний сэтгэн бодох үйл нэг жилийн хэмнэлтэй бөгөөд, хэлбэлзлийн эхний хагаст сөрөг, сүүлийн хагаст эерэг шинжтэй байна.  Хэмжээст оноо монгол хэлний шалгалтын хувьд эмэгтэй Бумбынханд гурван жилийнхээ дунджаас дээш +11.21, Мэлхийнхэнд доош \n-11.06 ба зөрөө 22.27 байна. Эрэгтэй Бумбынханд гурван жилийнхээ дунджаас дээш +9.26, Мэлхийнхэнд -9.03 ба зөрөө 18.29 байна. \nОнолоор тооцож үзэхэд энэ зөрөө эмэгтэйд 22.27 (4.32%), эрэгтэйд 18.29 (3.85%) байна.\nНарны хөдөлгөөн, түүний шар замын хавтгайд харагдах байрлалаас шалгуулагчдын шалгалтад авсан хэмжээст оноо хамаарч байна. Энэ нь зөвхөн Элсэлтийн ерөнхий шалгалт (ЭЕШ)-ын дүнд харагдаж байгаа үзэгдэл төдий биш, ер хүний сэтгэн бодох үйл ажиллагаа нэг жилийн үе бүхий хэмнэлтэй болохыг харуулж байна. Энэ бол байгалийн ерөнхий зүй тогтлын нэг, хүний сэтгэн бодох үйлийн шинж юм. Үүнийг анх удаа илрүүллээ. Энэ хэмнэлээс болж элсэлтийн ерөнхий шалгалт өгөгчид мэдлэг чадвараараа биш, харин ямар одны ордод төрснөөсөө болоод 30.95 хүртэлх хэмжээст онооны зөрөөтэй эрэмбэлэгддэг байна.","abstract_eng":"This project involved three subtopics - Photosynthesis, Bioinformatics and Biostatistics. \nMain purposes are, following.  \n-\tTo study an influence of environmental conditions on photosynthetic activity\n-\tTo determine the level of noise in Ulaanbaatar\n-\tTo determine helical parameters of Leucine-rich repeat proteins using their known structures data\n-\tTo create reliable parameters for determine human biological and physiological rhythms  \n\nIn this study the following main instruments, software and methods mainly used:\nFluor Pen (FP 100) is for the estimation chlorophyll fluorescence, TES-1353H is for determination of sound level meter and HELFIT program is for the determination of sound level, and statistical methods for the analysis of biorhythm.\n Main conclusions are\n- the ratio of maximum and steady/stationary values of fluorescence and optimal yield are minimum around 12 – 14 pm\nWhen experimental plant seeds are irradiated with 5MT magnetic field for 5, 30 and 60 minutes, chlorophyll-a concentrations in leaves are increased by 70 and 16 and decreased by 16 percent than those of control seeds, respectively. Concentrations of carotynoid are also increased 57, 37, 3 percent respectivy than control.  \n\nFluorescence parameters of meadow plants are higher than that of steppe plants. This effect may cause by the water supply of plants. \n\n2) Sound level of Ulaanbaatar city in inside and outside public places higher than the allowed standards with 1-16dB unit. Further needed long term monitoring and study the real effect on human health.  \n3) Distances between beta-strands in the concave surface of Leucine-rich repeat proteins are always constant. This parameter is primary factor to determine helical parameters of this proteins.  \n\n4) Results of entrance examinations of higher school students to university and college shows that the rate of human mental activity has a periodic change around a year.","start_date":"2015-12-22T00:00:00","end_date":"2022-04-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":1173,"project_code":"P2016-1173","project_name":"Вэбэд суурилсан HELFIT програмын хөгжүүлэлт ба уураг дахь Лейцин баялаг давталтат соленойд бүтцийн өгөгдлийн сан байгуулах","project_name_eng":"Development of web-based HELFIT program and construction of database of Leucine rich repeat (LRR) solenoid structure in proteins","abstract_mn":"PFAM, SMART, PROSITE, InterProLRR сангийн мэдээллээр вирус, бактери, эукариотын 100000 гаруй уурагт Лейцин-баялаг давталт (ЛБД) агуулсан амин хүчлийн дараалал байна. Амин хүчлийн дараалал нь тодорхойлогдсон бүх организмууд дор хаяж нэг ЛБД агуулсан уурагтай байдаг. Ихэнх ЛБД агуулсан уураг нь ургамалын дархлааны хариу үйлдэл, сүүгээр бойжигчдын төрөлхийн дархлааны хариу үйлдэлд ажиглагддагтай адил уураг-уургийн харилцан үйлчлэлд оролцоно. ЛБД агуулсан уургууд нь дархлаанаас гадна апоптосис, автофаги, убихинонтой холбоотой процессууд, бөөмийн мРНХ-ийн зөөгдөлт, нейроны хөгжил, патогеник бактерийн 3-р төрлийн шүүрлийн систем зэрэг өргөн хүрээний үүрэг гүйцэтгэхэд оролцоно. Ургамлын ЛБД агуулсан уургууд нь эдийн гэмтэл, симбиозийн хамаарал, өсөлт хөгжилтийн процессуудад сигналын өсгөгчийн үүрэг гүйцэтгэх ба эдгээрийн олонхид киназа, рецептор төст уургууд агуулагдана. \n\tЯнз бүрийн өгөгдлийн санд одоогоор100 гаруй ЛБД уургийн кристал бүтэц байна. Эдгээр бүтцэд 2-97 давталтын нэгж тандемаар (давталтуудын хооронд өөр амин хүчлийн дарааллууд их хэмжээгээр ороогүй) тохиолддог. Давталт бүр нь 20-30 амин хүчлийн урттай байх ба сайн хадгалагдсан хэсэг (HCS, Highly Conserved Segment) болон хувьсах хэсгүүд (VS, Variable Segment)-д хуваагдана. Сайн хадгалагдсан хэсэг нь LxxLxLxxNxL гэсэн 11амин хүчлээс, эсвэл LxxLxLxxCxxL гэсэн 12 амин хүчлээс бүрдэх ба энд“L” нь Leu, Ile, Val, Phe, эсвэл Met; “N” нь Asn, Thr, Ser, эсвэл Cys; “C” нь Cys, Ser, эсвэл Asn-ийг илэрхийлнэ. Үүнээс гадна 6-р байрлалд заримдаа Ala эсвэл Cys амин хүчлүүд байж болно. ЛБД агуулсан уургийн 8 анги тодорхойлогдсон байна. \n        2014 онд үед бид бүтэц нь тодорхойлогдсон ЛБД агуулсан уургуудын бүтцийг HELFIT програмаар судалсан. Үүнээс хойш олон тооны ЛБД агуулсан уургийн домейны PDB (Protein Data Bank) файлууд RCSB Protein Data Bank, Protein Data Bank Japan (PDBj)-д нэмэгдээд байгаа бөгөөд ЛБД агуулсан уургийн өгөгдөл тасралтгүй нэмэгдсээр байна. \n\tЭнэ төслийн үндсэн зорилго нь вэбэд суурилсан HELFIT програмыг хөгжүүлэх, HELFIT програмаар тооцоологдсон ЛБД уургийн соленойд бүтцийн өгөгдлийн өгөгдлийн сан бий болгох юм. \n\tТөслийн үр дүнд HELFIT програмын шинэ хувилбарыг хөгжүүлэх ба ЛБД агуулсан уургийн талаарх мэдлэгийн бааз бий болгох юм. Төслийн үр дүнгүүд нь дараахь ач холбогдолтой гэж үзэж байна. Үүнд:\n-\tHELFIT нь зөвхөн ЛБД агуулсан уурагт биш өөр олон төрлийн хеликс бүтцийн шинжилгээнд хэрэглэгдэж, олон хүн хэрэглэх болно\n-\tЛБД агуулсан уургийн талаар бий болсон мэдлэгийн бааз нь энэ мэдлэг мэдээллийг олон улсад түгээх эх үүсвэр болох юм. \n-\tЭнэ судалгаа нь цаашлаад эмийн дизайнд шаардлагатай чухал мэдээлэл хангах болно.","abstract_eng":"LRR units are present in over 100,000 proteins from viruses to eukaryotes, as listed in the data bases of PFAM, SMART, PROSITE, and InterPro. All organisms for which sequence data are available have at least one protein that contains LRRs. Most LRR proteins are involved in proteinе-protein interactions, as observed in the plant immune response and in the mammalian innate immune response. Beyond immunity, LRR proteins are involved in a broad range of functions including apoptosis, autophagy, ubiquitin related processes, nuclear mRNA transport, neuronal development, and the type III secretion system in pathogenic bacteria. Plant LRR proteins act as signal amplifiers in tissue damage, in symbiotic relationships, and in developmental processes, many of which involve kinases and other receptor like proteins.\n\nThere are now over one hundred crystal structures of LRR proteins in various data bases. In these structures two to 97 units occur in tandem. Each unit is 20 – 30 residues long and can be divided into a highly conserved segment (HCS) and a variable segment (VS). The HCS consists of an eleven residue stretch, LxxLxLxxNxL, or a twelve residue stretch, LxxLxLxxCxxL, in which “L” is Leu, Ile, Val, Phe, or Met; “N” is Asn, Thr, Ser, or Cys; and “C” is Cys, Ser, or Asn. Moreover, position 6 is sometimes occupied by Ala or Cys. There are eight recognized families of LRRs.\n\nVery recently, we performed the HELFIT analysis of the known LRR structures. After that, many PDB files of other LRR domains were added to RCSB Protein Data Bank and Protein Data Bank Japan (PDBj). Structural data of LRR proteins continue to increase.\n\nThe main purpose of this research is to develop web-based HELFIT program and to construct data base of Leucine Rich Repeat (LRR) solenoid structures analyzed by HELFIT.\n\nAs a result, we will develop a new HELFIT program and knowledge database of Leucine-rich repeat proteins. We expect the following intellectual merits of this project\n-\tHELFIT program can be used for the analysis of all other type of helical structures in proteins\n-\tKnowledge base of LRR proteins will provides essential resource for dissemination of  this information and knowledge.\n-       Furtheremore, this research will serve as a inmportant information for design of new drug.","start_date":"2017-01-31T16:00:00","end_date":"2020-07-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":22,"performer_name":"Мэдээлэл, компьютерийн ухааны тэнхим, Хэрэглээний Шинжлэх Ухаан Инженерчлэлийн Сургууль, МУИС","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3937,"project_code":"P2020-3937","project_name":"Монголын эзэнт гүрний нийслэл Хархорум","project_name_eng":"Qaraqorum-Capital of Mongol Empire","abstract_mn":"“МОНГОЛЫН ЭЗЭНТ ГҮРНИЙ НИЙСЛЭЛ ХАРХОРУМ” \nИННОВАЦИЙН ТӨСЛИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА\n\nТөслийн үндэслэл, шаардлага: ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтанд манай улсаас бүртгэгдсэн Орхоны хөндий дэх түүх соёлын баялаг өвийн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг нь XIII зууны Монголын эзэнт гүрний нийслэл Хархорум билээ. 1346 онд Хархорум хотноо босгосон монгол, нангиад бичээст гэрэлт хөшөөний бичигт: “Чингис хаан их ор суусан 15-р он цагаан луу жилд Хорумд суух балгасун оршуулсан ажгуу” хэмээн өгүүлсэн нь, 1220 онд монголчууд Их Монгол улсынхаа анхны нийслэлээр чухам энэ газрыг сонгон авсныг гэрчлэх албан ёсны баримт болно. Ийнхүү Хархорум хот их эзэн Чингис хааны үед эхлэл нь тавигдаж, дараахь Өгэдэй, Гүюг, Мөнх хаадын үед цэцэглэн хөгжиж байсан бөгөөд тухайн цагтаа дэлхийн талыг эзлэн захирсан эзэнт гүрний төв нийслэл болж, өрнө дорнын харилцаанд чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан түүхтэй. \nТөслийн зорилго: Монголын эзэнт гүрний нийслэл Хархорум хотын 800 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх ажлын хүрээнд цаасан хэлбэрээр гарсан эрдэм шинжилгээний бүтээлийг технологийн ололтонд тулгуурлан инновац шингээсэн олон түмэнд хамгийн их хүртээмжтэй цуврал сонсдог ном – үндэсний соёлын өвийн шинэ контент бүтээл туурвихад оршино. \nТөслийн зорилт: Нийт 16 цуврал дэд сэдвээр Хархорум хотын түүхэнд холбогдох эх сурвалжууд, түүх, археологи, эх бичгийн судалгаа, Орхоны хөндийн түүхэн ач холбогдлын тухай, Өгэдэй хааны үед Хархорумыг бүтээн байгуулсан, цаашид хот цэцэглэн хөгжиж байсан хийгээд доройтон мөхсөн түүх, Хархорум хотын бүтэц, зохион байгуулалт, Ордон хот – Засаг захиргааны төв, Сүм хийд – Шашин мөргөлийн төв, Худалдаа, үйлдвэрлэлийн төв, Хотын оршин суугчид, Хархорумын суурин дээр байгуулсан Эрдэнэ зуу хийдэд явуулсан түүх, археологийн судалгааны үр дүн, Монголын эртний нийслэл ба Халхын Бурханы шашны анхдугаар хийдийн залгамж холбооны асуудлыг баримтанд тулгуурлан шинжлэх ухааны хялбаршуулсан байдлаар олон нийтэд хүргэх, соён гэгээрүүлэхэд төслийн зорилтууд чиглэгдэнэ.\n\nЭцсийн үр дүнгийн талаархи төсөөлөл, шинэлэг болон дэвшилттэй тал: Тус төслийн үр дүнд Хархорум хот бол зөвхөн монголчуудаар зогсохгүй XIII зууны дэлхийн соёл иргэншил, худалдаа арилжааны томоохон төв байсныг түүх, археологийн баримт, судалгаа шинжилгээний сүүлийн үеийн үр дүнд тулгуурлан өргөн олон уншигчдад судалгааны үр дүнг хүртээмжтэй болгох, соён гэгээрүүлэх зорилготой. \n\nСэдэвт ажлын үр дүнг шилжүүлэх, борлуулах, ашиглах боломж, төслийн өртгийг нөхөх урьдчилсан тооцоо, хугацаа (бусдад худалдах, лизенгийн гэрээгээр ашиглуулах, төсөл, сэдэвт ажлыг санаачлагч өөртөө үлдээх гэх мэт): Тухайн төслийн ажлын гүйцэтгэлийн тайлан, үр дүнг МУИС-ийн Эрдэм шинжилгээ, инновац, хамтын ажиллагааны хэлтэс, Монгол судлалын хүрээлэнд нэгггэж хүлээлгэн өгнө. Зохиогчийн эрх, оюуны өмчийн патент зохих журмын дагуу авах бөгөөд төслийн үр дүнгийн бүтээгдэхүүнийг тодорхой хэмжээгээр худалдан борлуулах, түүх, археологи, антропологийн судалгаа явуулдаг газар, эрдэмтэн судлаач болон их дээд сургуулийн оюутан сурагч нийт өргөн олон хэрэглэх боломжтой. \nСуурь судалгааны лаборатори, туршилтийн баазын хангамж: Судалгааг арваас дээш жил ажилласан туршлагатай археологич, техникийн мэргэжилтнүүд хийж гүйцэтгэнэ. МУИС-ийн Монгол судлалын хүрээлэн, Археологийн лабораторийг түшиглэн материалыг боловсруулах ба туршлагатай лаборант  туслахууд ажиллана.  \nСудалгааны аргазүй: Түүх, археологийн болон компьютерийн технологи, телеиз, радиогийн салбарын техникийн аргуудыг ашиглана.\nТөсөв: 48.000 мян.төгрөг \nТөслийн үр дүн: Монголын Эзэнт Гүрний нийслэлийн түүх, археологийн судалгаа, дундад зууны монголчуудын хот байгуулалт, соёлын өвийн тухай өргөн олон нийтэд хүртээмжтэй, инновац шингээсэн үндэсний шинэ контент бүтээж буй болгоно. \n\n\nБоловсруулсан:\n\n\nМУИС-ийн ШУС-ийн Антропологи, Археологийн тэнхимийн \nдэд профессор, доктор (Ph.D) У.Эрдэнэбат","abstract_eng":"Qarqarorum-Capital of Mongol Empire\n\nDifferent historical sources written on different occasions and with different intentions provide insights into the history and the development of the ancient Mongolian capital Karakorum. Alongside travel reports written by European monks who frequently travelled to the East for missionary and also diplomatic reasons, there are also a few primary and secondary sources of Mongolian origin to be cited. Moreover the descriptions of the Franciscan monks John of Plano Carpini and William of Rubruk are of crucial importance. William of Rubruk spent a long period of time at the court of Möngke Khan and he composed a detailed and lively description of daily life in the city. The Persian chronographers, Ata-Malik, Juvaini, Rashid al-Din, and Al-Umari, also mentioned Karakorum in their chronicles. The same applies for the Yuanshi, the official history of the Yuan dynasty. It was, however, written some time later. An inscription dated 1346 provides detailed information about the construction processes in Karakorum. This bilingual document represented by fragments stemming from Karakorum describes the construction of the “temple of the rise of the Yuan”. The description of the building given by this source, which in several points has striking counterparts in the archaeological record, is of particular interest.","start_date":"2020-09-20T16:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1415,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Монгол судлалын хүрээлэн","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4565,"project_code":"P2023-4565","project_name":"Эрүүл мэндийн мэдээ, нэвтрүүлгийн зохицуулах бодлого, өнөөгийн байдал","project_name_eng":"The regulatory framework pertaining to health-related news or broadcasting","abstract_mn":"Радио, телевиз гэх мэт хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь хүмүүсийн эрүүл мэндийн нөхцөл байдлыг сайжруулах мэдээ, нэвтрүүлгийг хүргэж чадахаас гадна нийтийн болон хувийн эрүүл мэндийн асуудлаар тэдний түгээсэн мэдээ мэдээлэл, мэдээний аян нь шийдвэр гаргагч нарт ч нөлөөлж чадна. \nЭрүүл мэндэд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийн талаар үнэн бодит түүхийг сонирхолтой хүргэх, эрүүл мэндийн асуудлаар мэтгэлцэх, ярилцах боломжийг олон нийтэд олгох, эрүүл мэндийн онцгой байдлын үед мэдээллийг хариуцлагатай, зөвөөр мэдээлэх, шийдвэр гаргагч, засгийн газрын хариуцлагыг мэдрүүлэх зэргээр хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь эрүүл мэндийг дэмжих боломжтой. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл өсөн олширсон нь эрүүл мэндийн боловсрол, нийтийн эрүүл мэндийн хөтөлбөр, мэргэжлийн сүлжээг тэлэн сайжруулах өргөн боломжийг нээж байгаа ч чанар муутай мэдээллийг түгээх, мэргэжлийн нэр хүндийг унагах, эмчлүүлэгчийн хувийн нууцыг задлах, хувийн болон мэргэжлийн хил хязгаарыг зөрчих, эрх зүйн асуудлыг хөндөх эрсдэлийг ч дагуулж байна.    \nИймээс мэдээллийн технологийн давуу талыг ашиглахын хамт болзошгүй эрсдэлээс сэргийлэх үүднээс эрүүл мэндийн мэдээ, нэвтрүүлгийн талаар төрөөс баримтлан буй бодлогыг эрх зүйн баримт бичигт тулгуурлан судалж, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн хүрээнд эрүүл мэндийн агуулгыг хэрхэн тусгаж буй нөхцөл байдлыг үнэлэн, бусад орны сайн туршлагаас суралцах ажил тулгамдаж байна. Энэхүү төслөөр харилцаа холбоо, хэвлэл мэдээллийн эрх зүйн баримт бичигт дүн шинжилгээ хийх, шинэчлэх үндэслэл, хэрэгцээг тодорхойлох, гадаад орнуудын сайн туршлага, эрх зүйн зохицуулалтыг судлах, эрүүл монгол хүн үндэсний хөтөлбөрийн медиа контент бүтээх, хэвлэл мэдээллийн хөтөлбөр дэх эрүүл мэндийн нэвтрүүлгийн эзлэх хувийг тодорхойлох ажлыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Media platforms, such as radio and television, are pivotal in enhancing public health conditions by delivering informative news and programs. The information disseminated through these channels, particularly during public health campaigns, holds the potential to influence decision-makers. Media outlets contribute to health promotion by narrating compelling stories about health factors, fostering public discourse on health matters, ensuring responsible reporting during emergencies, and holding governments accountable.\nWhile the proliferation of mass media presents significant opportunities for expanding health education, public health programs, and professional networks, it also poses risks. The abundance of information may lead to the spread of low-quality content, potentially undermining the credibility of the healthcare profession, breaching physicians' privacy, violating personal and professional boundaries, and raising legal concerns.\nTo leverage the benefits of information technology while mitigating risks, it is imperative to scrutinize government policies on health news and programs as outlined in legal documents. Evaluating how health content is portrayed in the media and incorporating best practices from other nations are essential steps. This project aims to analyze communication and media legal frameworks, identify grounds and requirements for potential updates, examine foreign countries' effective practices and legal regulations, generate media content aligning with the Healthy Mongol Human National Program, and define health programs' shares featured in various media formats.","start_date":"2023-11-16T00:00:00","end_date":"2024-04-12T16:00:00","sponsor_id":1843,"sponsor_name":"Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар","performer_id":1505,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Хүмүүнлэгийн ухааны салбар","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4650,"project_code":"P2024-4650","project_name":"Шүүхийн шийдвэрийн ил тод байдлын хураангуй","project_name_eng":"Summary of transparency of judgments","abstract_mn":"Шүүхийн шийдвэрийн ил тод байдлын мониторинг хийх хүрээнд бид  Захиргааны  хэргийн шүүхийн шийдвэрийн ил тод байдлын асуудлыг судлахаар сонгон авсан. \n\nШүүхийн Ерөнхий зөвлөлийн 2022 оны 02 дугаар сарын 24-ний өдрийн 39 дүгээр тогтоолоор “Шүүхийн шийдвэрийг цахим хуудаст байршуулах журам”-ыг  баталсан ба уг журмын 3.1-д “Шүүхийн шийдвэрийн цахим сан /цаашид “цахим сан” гэх/ шүүхийн үйл ажиллагааг олон нийтэд нээлттэй, ил тод байлгах, шүүхийн шийдвэрийг судалгаа, шинжилгээний эргэлтэд оруулж шүүхийн практикийг хөгжүүлэх, хууль хэрэглээний нэгдмэл байдлыг хангахад мэдээлэл солилцох, иргэд шүүхэд мэдүүлэх эрхээ хэрэгжүүлэхэд шүүхийн практикийг таниулах, мэдээлэх зориулалттай байна” хэмээн  заасан. \nИйнхүү тус журам болон “Шүүхийн шийдвэрийг нийтлэх журам батлах тухай” Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн 2014 оны 04 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 32 дугаар тогтоол, “Шүүхийн шийдвэрийг цахим санд байршуулах журам батлах тухай” Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн Гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргын 2017 оны 09 дүгээр сарын 07-ны өдрийн А/44 дүгээр тушаалуудаар шүүхийн шийдвэрийг цахим санд байршуулж, улмаар шүүхийн үйл ажиллагааг олон нийтэд нээлттэй, ил тод байлгах, шүүхийн шийдвэрийг судалгаа, шинжилгээний эргэлтэд оруулах үндсэн зорилгыг агуулсан.  Гэсэн хэдий ч шүүхийн шийдвэрүүд цахим санд бүрэн байршихгүй, нэг хэргийн тухайд шийдвэр, магадлал, тогтоол нь бүхэлдээ байршаагүй, зарим тохиолдолд шүүхийн шийдвэр бүрэн эхээрээ байршаагүй зэргээс шалтгаалан дээрх зорилго бүрэн биеллээ олж чадахгүй нөхцөл байдалд хүрч байна. Ялангуяа дээрх нөхцөл байдал нь  судлаач, оюутануудад шүүхийн шийдвэрийг судлахад хүндрэлтэй нөхцөл байдлыг бий болгож байна.\nИймд шүүхийн шийдвэрийн ил тод байдалд мониторинг хийж, шүүхийн шийдвэрийг нийтэд ил тод болгож буйн зорилго биелэгдэж буй эсэх, ямар хүндрэл бэрхшээл тулгарч байгаа болон түүнийг хэрхэн шийдвэрлэх боломжтой болохыг судлахад тус судалгааны зорилго оршино.","abstract_eng":"The purpose of the monitoring to be carried out within the framework of this project is to study the status of uploading the decisions of the administrative courts of first instance in the capital to the online database www.shuukh.mn, to find out whether the goal of making court decisions public is being fulfilled, what difficulties are encountered and how they can be solved. to study.\nTo do this, analyze the situation in your own country by studying and comparing the good practices of some foreign countries. Also, the results of the comparative research will be used to find solutions to the problems facing our country.\nSince our country belongs to the continental legal system, it is considered that any court decision cannot be a source of law, and the opportunity to use the decision of the court involved in the case as a direct basis and explanation is limited. However, it is important to study the case law. It is an innovative aspect of this study to explore the possibility of introducing coding methods for uploading court decisions to the electronic database in accordance with practical needs such as making court decisions open, summarizing the decision of similar cases, ensuring the uniformity of law application based on research results, and explaining the law in one line. .\n\nDue to the current procedure for publishing court decisions, the court relies only on its own personnel resources, so there is an excessive workload, decisions are not fully published, and there is an assumption that the implementation of the procedure is insufficient. This will be determined during the research process and you will be asked if there are any alternatives based on public participation.","start_date":"2023-04-27T16:00:00","end_date":"2023-10-29T16:00:00","sponsor_id":1347,"sponsor_name":"Нээлттэй нийгэм форум","performer_id":1774,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хууль зүйн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4649,"project_code":"P2024-4649","project_name":"Байгальд суурилсан экологийн нөхөн сэргээлтийн аргыг ашиглан шар шороон шуурга болон хөрсний салхины элэгдлийг бууруулах","project_name_eng":"CONTROLLING YELLOW DUST STORM AND WIND EROSION USING NATURE-BASED ECOLOGICAL RESTORATION APPROACH","abstract_mn":"Зүүнхойд Ази нь дэлхийн шороон шуурга хамгийн их давтамжтай явагддаг бүс нутгийн нэг юм. Монгол Улсад шороон шуургыг судлах, түүнтэй тэмцэх, газрын доройтлыг бууруулах чиглэлээр олон төсөл хэрэгжсэн. Гэвч хөрснөөс үүссэн шороон шуурга, салхины элэгдлийн талаар судалгаа дутмаг байна. Шороон шуурга болон салхины элэгдлийн мониторингийн судалгааны сүлжээг байгуулах нь шороон шуурганы эрсдэлийг бууруулах, тэмцэх менежментийн үр ашгийг үлэмж нэмэгдүүлэх чухал аргачлал бөгөөд Монголын орны хуурай гандуу бүс нутаг дахь шар шороон шуурганаас үүдэлтэй газрын доройтлыг загварчлах, өнөөгийн төлөв байдал болон цаашдын чиг хандлагыг тоон болон чанарын түвшинд үнэлэхэд чухал ач холбогдолтой. Энэхүү төслийн зорилго нь шар шороон шуурга, салхины элэгдлийн механизм, тоосны цөлжиж буй бүс нутгийн экосистемд үзүүлэх нөлөөллийг үнэлж, үр ашигтай арга техникийг боловсруулахад оршино.","abstract_eng":"Northeast Asia is one of the region that the were highest dust frequencies. In Mongolia, many projects have been implemented for dust and sandstorm control and mitigate land degradation. There are research lacks on soil-derived dust storm and wind erosion. Dust and Wind Erosion Monitoring Research Network is urgent to establish to develop new approaches to representing management impacts, and provide a means for quantifying model performance and uncertainty across degraded drylands areas of Mongolia. The goal of this project is to assess the yellow dust and wind erosion mechanisms, dust effect on ecology and to develop cost-effective mitigation techniques.","start_date":"2023-05-31T00:00:00","end_date":"2024-05-30T16:00:00","sponsor_id":1778,"sponsor_name":"Солонгосын Байгаль Орчны Яам","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3785,"project_code":"P2020-3785","project_name":"Хэт бага температурт энергийн саадын резонансын системийг  туннелийн маягийн замаар дамжин өнгөрөх  изотопуудын квантын шигшилтийн математик загварчлал","project_name_eng":"Mathematical modeling of quantum sieving due to tunneling through the resonant system of energy barriers at ultra low temperatures","abstract_mn":"Хэт бага температурт энергийн саадын резонансын системийг  туннелийн маягийн замаар дамжин өнгөрөх  изотопуудын квантын шигшилтийн математик загварчлал нэртэй төслийн үндэслэл (Шинжлэх ухаан, эдийн засаг, нийгмийн ач холбогдол) \nХольцыг изотопоор баяжуулах шинэ аргыг судлах зорилготой бөгөөд үүнд: байгалийн болон сэргээгдэх нөөц, түүний зохистой хэрэглээг нэмэгдүүлэх бодлогыг шийдэх нь математикчдын өмнө тавигдсаар байна. Иймд ОХУ-ын Томскийн Их Сургуулийн эрддэмтэдтэй хамтран хийх нь стратегийн нэн чухал ач холбогдолтой юм.\n\nТөслийн зорилго:   Математикийн онолын талаас:\n Эргодик, холих, изоморф чанаруудыг нэгтгэх ба тэдний харилцаа холбоог авч үзэх, зарим чухал сонгодог теорeмуудын баталгааг сайжруулах, Шварца-Кристоффелийн интегралын тогтмолуудыг тодорхойлох Куфаревын аргын хэрэглээг өргөжүүлэх.\n\nХэрэглээний талаас:  хольцыг изотопоор баяжуулах шинэ аргыг судлах зорилготой бөгөөд үүнд: байгалийн болон сэргээгдэх нөөц, түүний зохистой хэрэглээ.\nДээрхи бодлогыг Томскийн Их Сургуулийн эрдэмтэдтэй хамтран математик загвар хийх, чанарын судалгааг хийж туршилтаар баталгаажуулна.","abstract_eng":"Rationale for a project called Mathematical modeling of quantum sieving due to tunneling through the resonant system of energy barriers at ultra low temperatures (Scientific, Economic, and Social Significance)\n\nThe aim is to study new methods of isotope enrichment of mixtures, including mathematical solutions to increase the use of natural and renewable resources and their rational use. Therefore, it is strategically important to work with scientists from Tomsk University in Russia.\n\nProject goal: From the point of view of mathematical theory:\n Combining ergodic, mixing, and isomorphic properties and considering their relationship, improving the validity of some important classical theorems, expanding the use of Kufarev's method for determining the constants of the Schwarz-Christoffel integral.\n\nFrom an application point of view: the aim is to study new methods of isotope enrichment of mixtures, including: natural and renewable resources and their rational use.\nThe above policy will be confirmed by experiments with mathematical models and qualitative research in collaboration with scientists from Tomsk University.","start_date":"2019-10-30T00:00:00","end_date":"2023-08-23T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4430,"project_code":"P2023-4430","project_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа хөгжүүлэлтийн гэрээт ажил","project_name_eng":"Mirai Technologies CLtd - R&D","abstract_mn":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, ХШУИС, ЭХИТ-ийн дэд профессор М.Баярпүрэв болон Р.Амартүвшин нарын дунд байгуулсан Судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээний дагуу хэрэгжих төсөл. \nДүрс боловсруулалт, тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","abstract_eng":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, ХШУИС, ЭХИТ-ийн дэд профессор М.Баярпүрэв болон Р.Амартүвшин нарын дунд байгуулсан Судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээний дагуу хэрэгжих төсөл. \nДүрс боловсруулалт, тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","start_date":"2022-10-14T16:00:00","end_date":"2023-06-29T16:00:00","sponsor_id":1788,"sponsor_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК","performer_id":1789,"performer_name":"ХШУИС, ЭХИТ, М.Баярпүрэв, Р.Амартүвшин","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4658,"project_code":"P2024-4658","project_name":"Өгөгдөл дээр суурилсан кластерын шинжилгээ","project_name_eng":"Data-based cluster analysis","abstract_mn":"Олон зорилгот шийдвэр гаргалт, статистик шинжилгээний аргууд, олон зорилгот оновчлолын аргууд дээр тулгуурлан кластерлах процесст нөлөөлж байгаа тодорхой шалгуурууд буюу хүчин зүйлүүдийг тодорхойлж холбогдох жингүүдийг хэмжиж гаргасны үндсэн дээр Сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагууд (СӨББ), ЕБС-иудыг хэд хэдэн бүлэгт хувааж кластерлах ажлыг хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Based on multi-objective decision-making, statistical analysis methods, and multi-objective optimization methods, specific criteria or factors influencing the clustering process are identified. Relevant weights are measured, preschool educational institutions (SEOs) and secondary schools are divided into several groups, and clustering is carried out.","start_date":"2024-04-04T16:00:00","end_date":"2024-07-04T16:00:00","sponsor_id":1826,"sponsor_name":"Боловсролын судалгааны үндэсний хүрээлэн","performer_id":1992,"performer_name":"МУИС- Мэдээллийн технологи, Электроникийн Сургууль, Хэрэглээний математикийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4652,"project_code":"P2024-4652","project_name":"Монгол орны хөхтөн амьтны экологи ба хамгаалал","project_name_eng":"A study on ecology and conservation of mammals of Mongolia","abstract_mn":"Монгол оронд одоогоор 144 зүйлийн хөхтөн амьтан тохиолдож байна. Эдгээр хөхтөн амьтад нь монгол орны тайга, ой, хээр, говь, цөлийн янз бүрийн бүс нутаг харилцан адилгүй тархаж байна. Хөхтөн амьтны тархалтын хэлбэр, орон шилжилт хөдөлгөөн, корридор нутгийн хэв маягийн судалгааг тогтоох судалгаа нь амьтны хамгаалал болон менежментийг оновчтой төлөвлөх, хамгааллын бодлогыг оновчтой хэрэгжүүлэхэд суурь мэдээлэл болно. Бид монгол орны зарим зүйл хөхтөн амьтны шилжилт хөдөлгөөнийг сансрын долгион дамжуулах хүзүүвчний тусламжтай судлах, амьтдын оройн зай ашиглалт болон амьдрах орчны сонголтын судалгааг хийж байна.","abstract_eng":"Mongolia is one of the richest countries with diverse natural zones and mammals species. There are currently 144 species of mammals in Mongolia. These mammals are distributed in different regions of Mongolian including, taiga, forest, steppe, gobi and desert, high mountain. Research to determine the pattern of distribution, migration, and corridor of mammals will provide basic information for the optimal planning of animal protection and management, and the optimal implementation of conservation policies. We are studying the migration of some species of mammals in Mongolia with the help of space wave transmission collars, and we are studying the use of space and habitat selection of animals.","start_date":"2024-01-09T16:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1986,"sponsor_name":"Монгол орны хөхтөн судлалын нийгэмлэг","performer_id":122,"performer_name":"МУИС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4653,"project_code":"P2024-4653","project_name":"Санхүүгийн Зохицуулах Хорооны зохицуулалтын орчны шинжилгээ хийлгэх зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Research on the legal regulations of FRC","abstract_mn":"Дараахь ажлыг хийж гүйцэтгэх санхүүгийн салбарын зохицуулах байгууллагын эрх зүйн байдлыг тодруулах, хэрэгжилтийг сайжруулахад чиглэсэн судалгааны ажлыг СЗХ-ны хуульд заасан бүрэн эрх, чиг үүргийн хүрээнд нийцүүлэн дараах сэдвүүдийн хүрээнд цогц судалгааг гүйцэтгэнэ. Үүнд: 1.СЗХ-ны хууль тогтоомж, олон улсын гэрээ түүнийг дагаж гарсан шийдвэр болон үйлчлэх хүч, хамрах хүрээ, хүлээн зөвшөөрөгдөх байдлыг онолын болон олон улсын эрх зүйн харьцуулсан судалгааг хийж, санхүүгийн салбар дах зохицуулах байгууллагын гүйцэтгэх чиг үүрэг, зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх арга хэлбэр, механизмуудыг тодорхойлох замаар СЗХ-ны эрх зүйн чадамж, түүний бие даасан байдалд үнэлгээ өгөх; 2. Санхүүгийн салбарт зохицуулах байгууллагын тусгай зөвшөөрөл олгох бүрэн эрхийн ач холбогдол, давуу талыг тодруулах замаар одоогийн тус хороонд олгогдсон бүрэн эрх хууль тогтоомжид заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлэхэд хангалттай хүрэлцэж буй эсэх, салбарын хөгжилд хэт оролцоотой зохицуулалт эсхүл сул зохицуулалтыг бий болгосон эсэхэд кейс судалгаа хийж, дүгнэлт гаргах; 3. СЗХ-ны шийдвэр /тогтоол/ гаргах эрх зүйн үндэслэл, шийдвэр гаргалтын дарааллыг судалж, нийтээр дагаж мөрдөх эрх зүйн хэм хэмжээг гарган мөрдүүлэх, хэрэгжилтийг хангуулах, хяналт тавих асуудлыг хууль, эрх зүйн талаас хэрхэн бэхжүүлэх, санал зөвлөмж боловсруулах; 4.Зохицуулах байгууллага нь улс төр болон бизнесийн ашиг сонирхлоос ангид байж, бие даасан үйл ажиллагааг явуулахад төрийн бусад байгууллагын чиг үүргийн давхардал үүсэж байгаа эсэхийг тодруулж, байгаа тохиолдолд үүссэн чиг үүргийн хэрэгжилт, түүний хамрах хүрээг хэрхэн тодорхойлох, арилгах талаар санал боловсруулах; 5. Зохицуулах хорооны удирдлага, бүрэлдэхүүний томилгоо хийдэг одоогийн тогтолцоо оновчтой эсэхэд үнэлэлт, дүгнэлт хийх, санал зөвлөмж боловсруулах; 6.СЗХ-ны санхүүгийн бие даасан байдлыг хэрхэн хамгаалах, төсөв санхүүгийн хувьд эрх бүхий этгээдээс хараат бус, халдашгүй байх, өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлэх, санхүүгийн шийдвэрийг бие даан гаргах, хорооны өмч хөрөнгийг зөвхөн хорооны үйл ажиллагаанд зарцуулдаг байх, өмч хөрөнгө шинээр олж авах, банк, санхүүгийн байгууллагаас зээл авах боломжтой эсэх харилцааг хууль эрх зүйн хүрээнд хэрхэн хамгаалах асуудлыг судалж, дүгнэлт гарган, санал боловсруулах; 7.СЗХ нь өөрийн зохицуулалтын зарим хэсгийг бусдаар гүйцэтгүүлэх, эсхүл хамтран ажиллах боломжтой эсэхийг тодорхойлох замаар төр, хувийн хэвшилтэй хэрхэн хамтран ажиллах зохистой хүрээг тодорхойлох, хувийн хэвшилд хөрөнгө оруулалт хийх, төсөл хөтөлбөр хамтран хэрэгжүүлэх, судалгааны төв байгуулах боломж нөхцөлийг бүрдүүлэх талаар авах арга хэмжээний санал боловсруулах; 8.СЗХ-ны хуулиар олгосон эрх хэмжээ нь санхүүгийн салбарын бизнес эрхлэгчдийг дэмжих, салбарын хөгжүүлэх, санхүүгийн салбарт шударга өрсөлдөх боломж, нөхцөлийг бүрэн бүрдүүлж өгч байгаа эсэхэд эрх зүйн дүгнэлт өгөх; 9.Дээр дурдсан асуудлуудыг судалсны үндсэн дээр СЗХ-ны эрх зүйн байдал, үйл ажиллагаанд цаашид анхаарах, сайжруулах шаардлагатай асуудлаар зөвлөмж боловсруулах, хууль тогтоомжид нэмэлт, өөрчлөлт оруулах, салбарын бусад эрх зүйн хэм хэмжээнд оруулах өөрчлөлтийн саналыг боловсруулах.","abstract_eng":"The project aims to clarify the legal status of the Financial Regulatory Agency as a regulatory body in the financial sector and to improve its implementation, or to conduct a comprehensive study on the following topics in accordance with its competencies and functions. 1. Conducting theoretical and international comparative studies on the legislation of the Financial Regulatory Agency , its decisions, their validity, scope, and acceptability, and the enforcement functions and regulation of the regulatory body in the financial sector submitting and evaluating methods and mechanisms to strengthen the legal capacity and independence of the Financial Regulatory Agency. 2. By identifying the importance and benefits of the regulatory body's power to issue patents in the financial sector, to investigate the case as to whether the powers conferred by law on the Agency are sufficient to implement its objectives, whether the regulations are too involved in the development of the industry or whether weak regulations are created and draw conclusions. 3. Investigate the legal basis and procedures for the decisions of the Financial Regulatory Agency and prepare advice to legally strengthen the issues on which it passes administrative legislation and enforces or controls 4. Clarify whether the regulatory body, free from political and business interests, overlaps with the functions of other government bodies in carrying out its independent activities and if so, formulate recommendations on how to resolve any overlaps that have occurred. 5. Assess and conclude that the current system for the management and appointment of members of the Financial Regulatory Agency is optimal and formulate recommendations. 6. How to safeguard the financial independence of the Financial Regulatory Agency; to be independent and invulnerable to those in authority in terms of budget and finance; to be independently financed; to make financial decisions independently; to use Agency property only for Agency activities; to use new property to study the issue of acquisitions or to obtain bank or financial institutions to obtain financing, how to protect the relationship within the legal framework, drawing conclusions and elaborating proposals. 7. Formulate proposals for measures on whether the Financial Regulatory Agency can outsource part of its powers, cooperation with the government and the private sector, investment in the private sector, joint implementation of projects, and the formation of research centers. 8. Provide a legal opinion on whether the powers conferred by the Financial Regulatory Agency's legislation support entrepreneurs in the financial industry, develop the industry, and provide adequate opportunities and conditions for fair competition in the financial industry. 9. Based on the study of the above issues, prepare recommendations on issues requiring further attention and improvement in the legal status and activities of the Financial Regulatory Agency.","start_date":"2024-03-31T16:00:00","end_date":"2024-06-27T16:00:00","sponsor_id":1718,"sponsor_name":"Санхүүгийн зохицуулах хороо","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4453,"project_code":"P2023-4453","project_name":"Хууль зүйн клиник сургалтын мониторингийн судалгаа","project_name_eng":"Legal Clinical Training Monitoring Study","abstract_mn":"Монголын боловсролын салбарт интерактив сургалтын шинэлэг хэлбэр болох клиник сургалт эрчимтэй нэвтэрч хөгжлийн тодорхой түвшинд хүрээд байна. Тус сургалт нь хэдийгээр хөгжлийн 100 гаруй жилийн түүхтэй ч сүүлийн хорь гаруй жилийн хугацаанд Ази, Европ, Скандиновын орнуудад түгэн тархаж, улс орон бүрт өөр өөрийн онцлог, зорилго чиглэлтэйгээр боловсролын салбарын шинэчлэлийг тодорхойлох болов Монгол улсын хувьд 1999-2000 оны хичээлийн жилд Соросын сан, Америкийн хөгжлийн агентлаг, Дэлхийн хөгжлийн банкны дэмжлэг, Нээлттэй нийгэм хүрээлэнгийн оролцоотойгоор МУИС-ын Хууль зүйн сургууль, Шихихутаг сургуулиудад анхны клиник сургалтын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд 2007 онд эрх зүйн боловсролын стандартад клиник сургалтын эрх зүйн үндсийг тусгаж улмаар тус стандартын 2011 оны С хавсралтаар тус Сургалтын зорилго, агуулга, хэлбэр, шаардлагыг цогцоор нь тодорхойлсон юм. Оюутан суралцахын хажуугаар бодит хэрэг маргаан дээр ажиллах замаар практик, туршлага хуримтлуулах, улмаар хууль зүйн туслалцаа шаардлагатай байгаа иргэдэд зохих туслалцааг үнэ төлбөргүй үзүүлэх боломжийг олгодгоороо тус сургалт нь оюутны нийгмийн оролцоо, нийгмийн тодорхой эрэлт хэрэгцээг хангаж байдаг онцлогтой. Монгол улсын Засгийн газраас удаа дараагийн мөрийн хөтөлбөр, хөгжлийн төлөвлөгөөндөө иргэдийн эрх зүйг боловсролыг хөгжүүлэх, бага дунд орлоготой болон төлбөрийн чадваргүй иргэдэд үзүүлэх хууль зүйн туслалцааг тэгш хүртээмжтэй хүргэх зорилтуудыг дэвшүүлсэнтэй Энэхүү сургалтын зорилго, агуулга бүрэн нийцсэн билээ. Тиймээс ч тус улсад энэхүү сургалтын хэлбэр хууль зүйн их дээд сургуулиудад түргэн шуурхай хэрэгжиж, боловсон хүчин хүчин, материаллаг базын хувьд тодорхой түвшинд хүрсэн гэж болно. Нээлттэй нийгэм хүрээлэнгээс энэхүү байдалд дүн шинжилгээ хийх зорилгоор анх 2015 онд тус улсын клиник сургалтын хэрэгжилтийн байдалд мониторингийн судалгаа явуулж, тулгарч буй асуудал, цаашид анхаарах зүйлийн талаар санал зөвлөмж гаргасан юм. Мөн 2019 оны хичээлийн жилд МУИС-ын Хууль зүйн сургуулийн Практик сургалтын төвийн 20 жилийн ойгоор клиник сургалттай хууль зүйн их дээд сургуулиудын төлөөлөл хуран цуглаж, хуримтлуулсан туршлага, тулгарч буй бэрхшээл, цаашдын чиг хандлагын талаар илтгэл хэлэлцүүлж, ярилцлага, хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн билээ. Энэ хүрээнд оролцогчдоос Уриалга гаргаж хэрэгжүүлэхээр тогтсоны нэг нь клиник сургалтын мониторингийг тогтмол хийх, үр дүнд нь үндэслэн цаашдын чиг хандлага бодлогоо тодорхойлж байх нь зүйтэйг тогтсон билээ. Эдгээр зорилго, зорилтуудыг ажил хэрэг болгох үүднээс Монголын хуульчдын холбооны Магадлан итгэмжлэх хорооны ажлын төлөвлөгөөнд тусгасны дагуу энэхүү мониторингийн судалгааг бидний төслийн баг хийж гүйцэтгэснээ ийнхүү толилуулж байгаадаа баяртай байна. Судалгааны ажил 2020-2021 оны Ковидын хязгаарлалтын нөхцөл байдлын үед хийгдсэн тул ажиглалт тандан судалгааны зэрэгцээ голчлон цахим асуулга, ярилцлагын аргад суурилсан болохыг анхаарна уу. Клиник сургалтын хөтөлбөрийг бодитой хэрэгжүүлж байгаа хууль зүйн сургуулиуд тэдгээрийн 2015 оноос хойших сургалтын үйл ажиллагааг хамруулж, клиник орчин нөхцел, клиник сургалт, клиник үйлчилгээ гэсэн заагаар судалгааг хязгаарлаж, холбогдох стандартын хэрэгжилт, клиник хөгжлийн өнөөгийн телев байдал, тулгамдсан асуудлын талаар тодорхой санал, зөвлөмжүүд дэвшүүлсэн бөгөөд түүнчлэн үр дүнг Нээлттэй нийгэм хүрээлэнгийн 2015 оны судалгаатай харьцуулахыг эрмэлзсэн болно. Энэхүү судалгааны үр дүнг клиник хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа сургуулиуд төдийгүй клиник боловсролын хөгжил, цаашдын чиг хандлагыг бодлогын хувьд тодорхойлох эрх бүхий этгээдүүдээс эрхбиш анхаарах болов уу хэмээн найдаж байна.","abstract_eng":"Clinical training, which is an innovative form of interactive training, has reached a certain level of development in the field of Mongolian education. Although the course has a history of more than 100 years of development, in the last twenty years it has spread to Asia, Europe, and Scandinavian countries, and each country has its own characteristics and goals to determine the reform of the education sector. With the support of the American Development Agency, the World Development Bank, and the Open Society Institute, the first clinical training program was implemented in the Law School and Shikhihutag Schools of the National University of Moscow. purpose, content, form and requirements are comprehensively defined. In addition to studying, the course provides students with the opportunity to gain practical experience by working on real cases and to provide free legal assistance to citizens in need of legal assistance. The goals and content of this course are fully consistent with the goals set by the Government of Mongolia in its successive action programs and development plans to develop citizens' legal education and provide equal access to legal assistance to low- and middle-income and insolvent citizens. Therefore, this form of education has been quickly implemented in law universities in the country, and it has reached a certain level in terms of personnel and material base. In order to analyze this situation, the Open Society Institute first conducted a monitoring study on the implementation of clinical training in the country in 2015, and made recommendations about the problems and issues to be considered in the future. Also, in the academic year of 2019, on the occasion of the 20th anniversary of the Practical Training Center of the MU Law School, representatives of law universities with clinical training were gathered to discuss the accumulated experience, challenges, and future trends, as well as interviews and discussions. In this context, one of the things that was decided to be implemented by the participants was to regularly monitor clinical training, and based on the results, it was determined that future trends and policies should be determined. In order to implement these goals and objectives, we are pleased to present that our project team has completed this monitoring study in accordance with the work plan of the Accreditation Committee of the Mongolian Bar Association. Please note that the survey was conducted during the 2020-2021 Covid restrictions and was mainly based on online questionnaires and interviews, along with observational research. Law schools that are actually implementing the clinical training program include their training activities after 2015, limit the research to the boundaries of clinical environment, clinical training, and clinical services, and put forth specific suggestions and recommendations about the implementation of relevant standards, the current state of clinical development, and pressing issues. and also sought to compare the results with the Open Society Institute's 2015 survey. It is hoped that the results of this research will be taken into consideration not only by the schools implementing the clinical program, but also by those who have authority to determine the development and future direction of clinical education.","start_date":"2020-12-04T16:00:00","end_date":"2024-01-04T16:00:00","sponsor_id":1395,"sponsor_name":"Монголын хуульчдын холбоо","performer_id":1530,"performer_name":"Монгол Улсын их сургууль, Хууль зүйн сургууль","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4661,"project_code":"P2024-4661","project_name":"Прокурорын байгууллагын хараат бус, бие даасан байдлыг хангах олон улсын сайн туршлага","project_name_eng":"Good international practice in ensuring the independence and autonomy of the prosecutor's office","abstract_mn":"Улс орнуудад нийтлэг чиг хандлагаараа прокурор нь шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутай эсэхийг шүүхэд нотолдог үндсэн чиг үүрэг бүхий нийтийн албан тушаалтан, хуульч юм.  Дэлхийн улс орнуудын эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь өөр өөр хууль, эрх зүйн системд үндэслэсэн бөгөөд нэгдмэл загвартай байдаггүй. Жишээлбэл, өмгөөлөгч болон прокурорын хооронд дахь эрх зүйн маргаанд тулгуурладаг эсвэл мөрдөн шалгах ажиллагаанд илүү тулгуурладаг тогтолцоо, шүүхийн ажилтан мөрдөн байцаалтын ажиллагааг хянадаг тогтолцоо болон шүүхийн бус прокурор эсвэл цагдаа мөрдөн байцаалтыг хянадаг тогтолцоонууд өөр хоорондоо чухал ялгаатай юм. Мөн прокурор яллах чиг үүргээ заавал хэрэгжүүлэх ёстой (хууль ёсны зарчим) болон нийтийн ашиг сонирхол шаардаагүй тохиолдолд прокурор яллахгүй байх эрхтэй тогтолцоо (боломжийн зарчим) гэж байдаг. Тогтолцооны хувьд прокурорын байгууллага нь өөр хоорондоо ялгаатай ч прокурорын чиг үүргээс гадна түүний бие даасан, хараат бус байдал онцгой ач холбогдолтой байна.\nПрокурор нь эрүүгийн хэргийн шүүхэд нийтийн эрх ашгийг төлөөлж буюу хамгаалж оролцдог тул иргэний эрх зүйтэй харьцуулбал илүү өндөр шалгуурыг баримтлах ёстой. Прокурор нь аливаа эрүүгийн хэргийг шалгах явцдаа шударга бөгөөд алагчлалгүй хандахаас гадна сэжигтэн, яллагдагчид ашигтай эсхүл ашиггүй нотлох баримтад тэгш ач холбогдол өгдөг байх шаардлагатай. Улмаар прокурорын үйл ажиллагаанд тулгуурласан шийдвэр нь ч гэсэн шударга байх ёстой юм. Прокурорын тогтолцоонд эдгээр шалгууруудын хэрэгжилтийг хангахын тулд тохирох ёс зүй, мэдлэг чадвартай хүмүүсийг ажиллуулах, томилох, дэвшүүлэх хэрэгтэй бөгөөд үүнийг хангах эрх зүйн орчныг бий болгох шаардлагатай байна. Үүнд прокурорын бие даасан, хараат бус үйл ажиллагаа онцгой хамааралтай бөгөөд судлаачдын анхаарлын төвд орох хэрэгцээ шаардлага бий болжээ.","abstract_eng":"In accordance with prevailing trends across nations, the prosecutor serves as a public official whose primary mandate involves demonstrating to the court whether the defendant is culpable of a crime. Criminal proceedings across different countries are predicated upon diverse legal systems and statutes, lacking a unified model. Noteworthy distinctions exist between systems wherein legal arguments between lawyers and prosecutors hold prominence, those reliant on investigative processes, and those where judicial officers or non-judicial entities oversee investigations. Furthermore, variations extend to the prosecutorial role, with some adhering to a legal principle necessitating prosecution, while others afford prosecutors the discretion not to proceed if the public interest so dictates (reasonable principle).\nThe organizational structures of prosecutor entities differ, yet beyond their functional roles, their autonomy and independence assume paramount significance. Prosecutors are entrusted with representing or safeguarding the public interest within criminal courts, thus warranting a higher standard of conduct compared to civil cases. It is imperative that prosecutors approach the investigation of any criminal case with fairness and impartiality, affording equal consideration to evidence favorable or unfavorable to both the suspect and the accused. Consequently, decisions emanating from prosecutorial actions must also uphold principles of fairness.\nTo ensure the realization of these standards within the prosecution system, the recruitment, appointment, and advancement of individuals possessing requisite ethics and knowledge are imperative. A legal framework must be established to underpin these endeavors. The autonomous and independent functioning of prosecutors assumes particular relevance in this context, warranting heightened attention from researchers.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1997,"sponsor_name":"Чимид сан","performer_id":1831,"performer_name":"МУИС-ийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4286,"project_code":"P2022-4286","project_name":"Биологийн олон янз байдлын онлайн сургалтын модуль","project_name_eng":"Biodiversity online training module","abstract_mn":"Энэхүү гэрээний үндсэн зорилго нь төслийн зорилтот бүлгүүдэд ногоон хөгжлийн зарчим, ойн тогтвортой менежмент, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, тусгай хамгаалалттай газар нутгийн менежментийн талаарх үндсэн ойлголт, чадавхыг нэмэгдүүлэх мэдлэгийн хэрэгсэл бий болгоход оршино.","abstract_eng":"Main goal of this assignment is to build a knowledge tool for project target groups to increase their understanding and capacity on the green development principles; sustainable forest management; biodiversity conservation and protected area management. \nThe objectives are:   \n• Review a rapid assessment that identified specific and practical needs of the online training module for target groups;\n• Create/develop online training module ( or other visible contents) under comprised following themes of package (i) Green Development Principles; (ii) Sustainable Forest Management; (iii) Biodiversity Conservation; and (iv) Protected Area Management; \n• Cooperate with the teams to develop webpage and mobile phone application for the training module;\n• Test dissemination of developed training modules.","start_date":"2021-10-18T16:00:00","end_date":"2022-02-27T16:00:00","sponsor_id":1674,"sponsor_name":"Монгол улс дахь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хөгжлийн Хөтөлбөрийн Газар","performer_id":1334,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Шинжлэх ухааны сургуулийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3634,"project_code":"P2019-3634","project_name":"Хар нунтаг - ногоон хөгжил \"Бионүүрс 4R\"","project_name_eng":"Black powder-Green development \"Biochar-4R\"","abstract_mn":"4R гэдэг нь reduction, reuse, recycle, recovery гэсэн үгний товчлол юм. Судалгаагаар ой мод, өвс ургамалд 450-иас 650 тэрбум тонн нүүрстөрөгч хуримтлагдаж байдаг ба үүнээс 80 хувь нь ой модонд оногдож байна. Ой мод, өвс ургамал нь жилдээ 60 тэрбум тонн нүүрстөрөгчийг агаар мандлаас шингээж авах чадвартай юм. Мөн газрын хөрсөнд ойролцоогоор 1,5 триллион тонн нүүрстөрөгч агуулагдаж байна. \nМод огтлолтын эрчим, хэмжээ, ойн түймрийн давтагдах тоо нэмэгдэж, хамрах талбайн хэмжээ нэмэгдэж байгаатай холбоотой агаарт хүлэмжийн хий их хэмжээгээр дэгдэж, хүлэмжийн хийг шингээгчийн хэмжээ багасч байна. Энэ нь дэлхийн дулаарлыг хурдасгаж байгаа хүчин зүйлийн нэг юм.\nМонгол Улсын бэлчээрийн 70 орчим хувь нь доройтолд оржээ. Зарим өндөр уулын бүсэд газрын доройтол, нөөцийн тогтвортой бус ашиглалтын улмаас биологийн төрөл зүйл  алдагдах, устах аюулд тулаад байна. Сэргэн ургалт нь улам бүр буурч байгаа хөрсний чийгийн агууламжаас их хэмжээгээр хамааралтай ойн экосистем нөөц ашиглалтын үйл ажиллагааны нөлөөнд улам эмзэг болж байна. Монгол орны газар нутгийн 55.3 хувь  нь ой, хээрийн түймрийн эрсдэлд эмзэг байхад нийт ойн талбайн 98.52 хувь  нь түймрийн эрсдэлтэй гэж тооцогддог. \nЦэвэр хөгжлийн механизм, REDD+ д бэлэн байх, олон улсын карбоны худалдаанд оролцох бэлтгэл ажлын хүрээнд Монгол орны ойн аж ахуйд зайлшгүй эхлүүлэх ажлуудын нэг нь хүний нөлөө, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөнд байнга өртөж буй ойн талбайгаас агаарт ялгарч буй нүүрстөрөгчийн хийн ялгаралыг багасгах явдал юм.\nНүүрстөрөгчийн хийн ялгарлыг бууруулах үндсэн механизмын нэг нь мод бэлтгэлийн дүнд байгал дээр хаягдаж буй модны иш, мөчир, холтос, малын гаралтай бууц, өтөг зэрэг ногоон материалуудыг хүчилтөрөгчийн дэмжлэггүй шатаасны дүнд гарган авсан Бионүүрс (хар нунтаг, green powder)-ний газрын хөрсөнд агуулагдах хэмжээг нэмэгдүүлснээр хэргэжих юм. \n1.\tМод бэлтгэл, түймрийн улмаас хаягдаж буй ногоон материалыг ашиглан бионүүрс гарган авах арга технологийн шинжлэх ухааны үндэслэлийг боловсруулах\n2.\tБионүүрсний ой болон хөдөө аж ахуйн эдэлбэр газрын хөрсний бүтэц, найрлагад үзүүлэх нөлөөг тодорхойлох\n3.\tНарс, шинэсний тарьцийн өсөлтөд нөлөөлөх байдал, мод огтолсон талбайд туршин ойн сэргэн ургалтын эрчим болон өвслөг ургамлын ургацыг тогтоох\n4.\tБионүүрсийг ойн аж ахуй, хөдөө аж ахуйд хэрэглэх аргачлал, стандарт бий болгох;\n5.\tНутгийн иргэд, сургууль, ойн нөхөрлөлүүдэд бионүүрсний санаачлагыг бий болгох, мэдлэг дээр суурилсан эко бүтээгдхүүн бий болгох;\n6.\tОлон улсын хурал (Biochar 2016, Asia-Pacific Biochar Conference 2016)-д оролцож илтгэл хэлэлцүүлэх, хянан магадлагаа хийгддэг мэргэжлийн сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлэх \nТөслийн үр дүн хүрээлэн буй орчин, нийгэм, эдийн засагт шууд нөлөөлөхүйц биш ч энэ судалгааны ажлын үр дүнг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлснээр ихээхэн хэмжээний үр ашгийг бий болгох шинэ аргачлал, технологи бий болно. Үүнд:\n1. Хүрээлэн буй орчинд: агаарт ялгарал нүүрстөрөгчийг бууруулах, хүлэмжийн хийн хуримтлалыг багасгах, энерги хэмнэх, хөрсний бүтцийг сайжруулах, тарьц суулгацын амьдралтын хувийг нэмэгдүүлэх, ногоон ургамлын хэмжээг нэмэгдүүлэх, хог хаягдлын хэмжээг бууруулах, биологийн олон янз байдлыг хадгалах.\n2. Нийгэмд: Хаягдлын менежментийг бий болгох, ажлын байр бий болгох, хамтлаг нөхөрлөл хувь иргэдийн орлогыг нэмэгдүүлэх, байгаль хамгаалах ажилд иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх, газар ашиглалтын чанарыг нэмэгдүүлэх, хаа-н болон жимс жимсгэний ургацыг нэмэгдүүлэх, ой хээрийн түймрийг багасган иргэдийг эрсдэлээс хамгаалах\n3. Эдийн засагт: Орон нутаг, аж ахуйн нэгжүүд олон улсын карбоны худалдаанд оролцох нөхцөл боломжийг бий болгох, байгалийн нөөцийн менежментийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх, ажлын байр бий болгох,","abstract_eng":"4R means - reduction, reuse, recycle, recovery. Research indicates forest and vegetation cover keeps 450 to 650 trillion ton carbon dioxide and 80 percent among them belongs to the forest. Forest and vegetation cover source is 60 trillion ton carbon dioxide from the earth. Soil keeps 1.5 trillion carbon dioxide.  \nIncreasing logging, number of forest fire and frequency, burnt area increase may cause sink of the carbon dioxide to the air. These are the one of the cause of the global warming. \n70 percent of the pasture land of Mongolia is degraded. Some high mountain regions' due to degradation, unsustainable management of the land use brings loss of the biodiversity. Reduced number of natural reproduction and loss of soil moisture forest ecosystem resources declining seriously. 55.3 percent of the forest area is sensitive and 98.52 percent of the forested area is in fire risk.\nPreparation phase of the many activities like a Clean development mechanism, REDD+ readiness and participation of the international carbon trade we need to decrease number of green house gas emissions from the degraded and deforested area. One of the great method for implementing for this purpose is Biochar which can use branches, logs, stumps after logging to use artificial burning. \nGoal of the project is \n1. Find scientific base of the biochar burning technology by using green biomass after logging and fire\n2. to determine influence of the biochar forest and agricultural soil properties.\n3. to test biochar for the larch and pine seedlings growth and dynamics of the vegetation cover.\n4. Produce a guideline for the biochar use for forestry and agriculture\n5. Involve to the biochar initiatives for communities, schools make a eco production.\n6. Participate international conference and publish scientific paper\nBy implementing this project we are predicting to reach green technology to use natural biomass waste it will benefit next results\n1. Environment: reduce greenhouse gas, energy consumption method for reuse, strengthening soil structure and properties, increase forest seedlings growth, increase vegetation cover\n2. Social: Implement new concept for waste management, community involvement t and better public perception. \n3. Economy: Biochar application can provide economic benefit through providing new opportunities for local and regional business for carbon trading, and employment increase.","start_date":"2019-01-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T00:00:00","sponsor_id":145,"sponsor_name":"Монголулсын их сургууль","performer_id":50,"performer_name":"МУИС,Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3716,"project_code":"P2019-3716","project_name":"Ертөнцийн Үгсийн Сан","project_name_eng":"Multilingual lexical database","abstract_mn":"Энэ төслийн хүрээнд бид их хэмжээтэй, автоматаар үүссэн үг гарал үүслийн мэдээллийг агуулах CogNet гэх өгөгдлийн санг танилцуулж байна. Мөн энэхүү өгөгдлийн сангаас гадна, үгийн гарлыг олох алгоритм, түүний үнэлгээ ба анализуудыг үзүүлэх юм. Одоогоор CogNet нь 338 хэл (35 өөр бичиг үсэгтэй) дээр 5.9 сая когнэйт холбоосыг 94 хувийн өндөр чанартайгаар агуулаж байна.","abstract_eng":"We present CogNet, a large-scale, automatically-built database of sense-tagged cognates---words of common origin and meaning across languages. Beyond the database itself, the paper presents the algorithm and input resources used for its computation, an evaluation of the result, as well as a quantitative analysis of cognate data leading to novel insights on language diversity. Following early work that resulted in a first release of CogNet, our method has been made extensible, allowing the continuous evolution of the resulting database, both in precision and in coverage. The current version of CogNet contains 5.9~million cognate pairs (an increase of 90\\%) over 338 languages and 35~writing systems, with new releases already in preparation. Furthermore, as large-scale cross-lingual knowledge such as CogNet is becoming crucial for improving the quality of multilingual applications in computational linguistics, we present a case study on the use of CogNet for bilingual lexicon induction.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2020-12-30T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":86,"performer_name":"Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль, Мэдээлэл, компьютерийн ухааны тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4427,"project_code":"P2023-4427","project_name":"Олон хэлний зэрэгцүүлсэн авиа зүйн туршилт судалгаа  (монгол, англи, герман, испани, итали, орос, солонгос,  турк, хятад, франц, япон хэлний жишээгээр)","project_name_eng":"Experimental phonetic analysis of Mongolian, English, German, Spanish, Italian, Russian, Korean, Turkish, Chinese, French, Japanese languages sounds pronunciation","abstract_mn":"Хэл шинжлэлийн судалгаанд техник, технологийн дэвшил, туршилтын аргыг ашиглаж, судалгааны үр дүнг нийгмийн тодорхой салбарт шууд хэрэглэх, инновацийн бүтээгдэхүүн гаргах, сургалт судалгааны чанарыг бодитой сайжруулах суурийг тавих, \nДэлхийн судалгааны түвшинд нийцэхүйц туршилт судалгааны онол, практикийн хэрэглэгдэхүүн боловсруулах нь эх хэл, гадаад хэлний боловсрол, түүнчлэн хэл ярианы согог судлал эмнэл зүйн суурь судалгааны чанарыг ахиулах,  дэлхий түвшинд хүргэх хэрэгцээ шаардлагад үндэслэн,\nМУИС-ийн ШУС-ийн Хэлний туршилт судалгааны төвийн эхо ультра саунд төхөөрөмж, праат, винпич программыг ашиглан, орчин үеийн хэл шинжлэлийн туршилт судалгааны дэвшилтэт аргаар монгол, англи, герман, испани, итали, орос, солонгос, турк, хятад, франц, япон хэлний авиа зүй, авиалбар зүйн жишиг дуудлагын өгүүлүүрийн эрхтний эхо зураг, аудио, видео бичлэг ба физик хэмжигдэхүүнээс бүрдсэн санг (картограф) үүсгэж, холбогдох хэрэглэгдэхүүн, судалгааны нэг сэдэвт бүтээл боловсруулна.","abstract_eng":"We analyze the phonetics of Mongolian, English, German, Spanish, Italian, Russian, Korean, Turkish, Chinese, French and Japanese languages using the ultrasonic device, Praat and Winpitch software from the Language Experimental Research Center of the National University of Mongolia to create a database (mapping) of echo images, audio recordings, video recordings and physical measurements of vocal folds of standard phonetics. As a result of this study we will write a monograph entitled \"Comparative Phonetic Study\", intended for Mongolian students of foreign languages and foreign students of Mongolian language. The main objective of the project is to reveal common characteristics and problems with laryngeal echocardiograms and develop a \"Phonological Mapping\" as a methodical recommendation and tool for learning and teaching foreign languages.","start_date":"2024-01-10T00:00:00","end_date":"2025-02-14T16:00:00","sponsor_id":1639,"sponsor_name":"БШУЯ, ШУТС","performer_id":1787,"performer_name":"МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3719,"project_code":"P2019-3719","project_name":"Метал оксид болон метал карбид нанокатализатор ашиглан CVD аргаар нүүрстөрөгчийн нано хоолой гарган авах судалгаа","project_name_eng":"Research on synthesizing carbon nanotubes by CVD method using metal oxide or carbide nanocatalysts","abstract_mn":"1991 онд Японы эрдэмтэн Сумиёо Ижима анх нүүрстөрөгчийн нано хоолойг нуман ниргэлэгийн аргаар гарган авсанаас хойш энэ төрлийн судалгаа эрдэмтдийн анхаарлыг ихээр татаж өнөөдрийг хүртэл төрөл бүрийн материалаас нано хэмжээт хоолойнуудыг гарган аваад байна. Нүүрстөрөгчийн нано хоолой нь уян хатан шинж чанартайгаас гадна цахилгаан, дулаан дамжуулах чадвар нь жирийн метал дамжуулагчдаас (тухайлбал, зэс, хөнгөн цагаан) 1000 дахин өндөр байдаг. Нөгөө талаас металаас хөнгөн бөгөөд бат бөх чанартай учир судлаачдын анхаарлыг сүүлийн жилүүдэд ихээр татах шалтгаан болж байна. Нүүрстөрөгчийн нано хоолой нь хагас дамжуулагч, оптоэлектроникийн салбарт шинэ материал болно хэмээн судлаачид үзэж байна. \nНүүрстөрөгчийн нано хоолой нь нэг атомын зузаантай нүүрстөрөгчийн нимгэн үе буюу графеныг хуйлж цилиндр хэлбэрт оруулсан бүтэцтэй байдаг. Идеал нано хоолой хувьд цилиндрийн хоёр төгсгөл нь фуллерений тал молекулаар таглагдсан байна. Цилиндрийн хана дан буюу нэг давхрага байвал дан ханат, олон давхар байвал олон ханат нано хоолой гэж нэрлэнэ. Нано хоолойн гол тэнхлэг графены нимгэн үе дээрх зургаан талт гексагональ бүтэц үүсгэн холбогдсон нүүрстөрөгчийн атомуудын хоорондын C-C холбооны чиглэлтэй харьцангуй ямар өнцөг үүсгэн хуйлагдсан байгаар түүнийг кристальграфийн хувьд зиг-заг, кираль, армчайр гэж ангилж үздэг. \nХэдийгээр нүүрстөрөгчийн нано хоолой нь 20 гаруй жилийн турш эрчимтэй судлагдаж байгаа боловч их хэмжээгээр үйлдвэрлэхэд бүтээгдэхүүний өртөг өндөр байгаа нь энэхүү материалыг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэхэд хамгийн том бэрхшээл болсон хэвээр байна. Гэвч гарган авах аргын технологийг нарийн тогтоож, сайжруулах, мөн өндөр ашигтай нано катализаторын тусламжтай үйлдвэрлэлийн өртөгийг бууруулах боломжтой юм. Бид энэхүү төслийн хүрээнд CVD (Chemical Vapor Deposition) аргаар нано катализаторын тусламжтай нүүрстөрөгчийн нано хоолойг гарган авч тэдгээрийн физик, химийн шинж чанарын судалгааг хийж гүйцэтгэнэ. Катализаторын шинж чанар нь нүүрстөрөгчийн нано хоолойн шинж чанарт нөлөөлөгч хамгийн гол хүчин зүйл юм. Иймд төрөл бүрийн, тодруулбал, металын оксид болон карбид, нано катализаторуудыг гарган авч тэдгээрийн нөлөө нүүрстөрөгчийн нано хоолойн гарц, чанар, морфологи бүтэц, физик, химийн шинж чанарт хэрхэн нөлөөлж буйг судална.","abstract_eng":"In 1991, Japanese scientist F. Iijima first discovered carbon nanotubes (CNTs) from the carbon soot of graphite electrodes that are used in an arc discharge. Since that various types of nanotubes, such as silver, copper, have been developed. Due to its outstanding physical properties such as extraordinary mechanical durability, excellent electrical and thermal conductivity (1000 times greater than bulk copper), CNTs have received great attention from researchers for the last two decades. Also, CNTs are expected to be next-generation materials in the applications of material science and optoelectronics. \nCNTs may be described as nanoscale graphene cylinders that are closed at each end by half of a fullerene molecule and are of two types, structures comprising only one cylinder are termed Single-Walled Carbon Nanotubes (SWCNTs) whereas structures containing two or more concentric graphene cylinders are called as Multi-Walled Carbon Nanotubes (MWCNTs). SWCNTs are classified according to three possible crystallographic configurations, zigzag, armchair, and chiral, depending on how the graphene sheet is rolled up. In the zigzag conformation, two opposite C–C bonds of each hexagon are parallel to the tube axis, whereas in the armchair conformation the C–C bonds are perpendicular to the axis, in all other arrangements, the opposite C–C bonds lie at an angle to the tube axis, resulting in a so-called helical nanotube that is chiral.\nDespite intense research on CNTs for over 20 years, developing a large-scale synthesizing method with low cost is still challenging. However, fabrication cost could be reduced efficiently by developing a synthesizing method or utilizing appropriate nanocatalysts. The main purpose of the project is focused to synthesize CNTs using nano-sized catalysts by means of the CVD method, and study its physical and chemical properties. In the synthesis of CNTs by CVD, catalysts play an important role, and so quality and yield of the product can be improved by developing the desired properties of catalyst materials. Studying the influence of nanocatalysts on quality, yield, morphology, physical and chemical properties of CNTs is one of the purposes of this project.","start_date":"2020-01-01T00:00:00","end_date":"2021-12-31T00:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4227,"project_code":"P2022-4227","project_name":"МОНГОЛ-ЯПОНЫ ХАМТАРСАН “ЧИНГИСИЙН ХААНЫ ДАЛАН: ОЛОН УЛСЫН ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА” ТӨСӨЛ. Төсөл хэрэгжих хугацаа 2020.11.01-2025.3.30","project_name_eng":"The Greation of on International joint Research of the \"Wall of Genghis khan'","abstract_mn":"Төсөл нь “Олон улсын хамтын судалгааг ахиулах сан (JSPS-ийн (B) Олон улсын  хамтын судалгааг дэмжих) баталсан Монгол-Японы хамтын ажиллагааны хүрээнд Чингисийн хэрэм хэмээх дурсгалын судалгааг шинэ түвшинд хүргэх зорилготой юм. \n Энэхүү төсөлд Японы судлаачид Монгол, Хятад, ОХУ-ын янз бүрийн чиглэлээр мэргэшсэн үлэмж туршлагатай мэргэжилтнүүдтэй баг бүрдүүлж, эртний түүхийн судалгаанд оролцож Монгол, Хятад, Орос, Тайван ба Японы архив, номын сангуудын сан хөмрөгийг сайтар судлах болно.  Судлаачид Чингисийн хэрмийг Ляо гүрэн, Баруун Ся, Зүрчидийн дурсгал гэж ойлгохын тулд бус  харин түүнтэй холбоотой түүх, нийгэм, соёлын элементүүдийг сэргээн босгох оролдлогыг хийх болно. Мөн Чингисийн хэрмийн үүсэх явц, түүнтэй холбоотой  үе үеийн овог аймгуудын зөрчлийг тодруулахыг зорьж байна.\nХамтарсан төсөл нь дараах зорилтуудыг гүйцэлдүүлнэ. Үүнд:\na)\tТухайн орон нутагт археологийн хайгуул, малтлагын ажил гүйцэтгэн археологи, антропологийн эх хэрэглэгдэхүүн болон лабораторийн шинжилгээний дээж цуглуулна.\nb)\tМонгол-Японы эрдэм шинжилгээний ажилтан, судлаачид энэхүү хамтын төсөлд хамтран оролцож судалгааны бүх хэрэглэгдэхүүн болон судалгааны үр дүнгийн талаар харилцан мэдээлэл солилцоно.\nc)\tХамтын төсөлд оролцогч хоёр тал жил бүр хийсэн судалгааны ажлын тайланг хамтран боловсруулж бичих ба “Чингис хааны далан: олон улсын хамтын ажиллагаа” төсөлд оролцогч нийт эрдэм шинжилгээний ажилтан, төсөл хэрэгжүүлж буй хоёр байгууллага харилцан мэдээлэл хийж байна.\nd)\tТөслийн үр дүнгийн талаар Монгол, Японы болон олон улсын эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд хэвлүүлэх талаар хамтран ажиллана.\ne)\tХамтарсан судалгааны ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэх үүднээс  монгол оюутнууд, эрдэмтдийн төлөөлөл Шова эмэгтэйчүүдийн Их Сургуульд зочлох, японы оюутнууд болон эрдэмтэд Монгол дахь сонгогдсон байгууллагууд, музейд зочлох зэрэг ажлыг багтаана. \nf)\tУг төслийн хүрээнд малтлагаас гарсан археологийн эх хэрэглэгдэхүүнд тулгуурлан үзэсгэлэнг гол судлаачдын харилцан тохиролцсоны үндсэн дээр Монгол Улсад, Шова Эмэгтэйчүүдийн Их Сургуульд болон бусад сонгогдсон байршлуудад  гаргана.\n1.5. “Чингис хааны далан: олон улсын хамтын ажиллагаа” төсөл таван жилийн хугацаатай.  2020 оны 11-р сарын 1-нээс 2025 оны 3-р сарын 31-ний хооронд зохион байгуулагдах болно. Судлаачид жилд 10-30 хоног хээрийн шинжилгээний ажилд зарцуулна.\n1.6. Археологи, физик антропологийн төслийг МУИС-ийн багш нар, Японы Шова Эмэгтэйчүүдийн  Их Сургуулийн судлаачид  хамтран гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"The project is entitled “Fund for the Promotion of Joint International Research (Fostering\nJoint International Research (B) of JSPS” in accordance with Mongolian-Japanese joint\nresearch “The Creation of an International Joint Research of the ‘Wall of Genghis Khan’”.\nShowa Woman's University will pay the expenses related to this project within the range of\nKAKENHI (Grants-in-Aid for Scientific Research) acquired by the project.\n The joint project will take place in the country of Mongolia.\n In this project, Japanese researchers will form a team with many experienced experts in\nvarious disciplines in Mongolia, China, and Russia, engage in studies of ancient history, and\ncarefully examine resources from archives and libraries in Mongolia, China, Russia, Taiwan,\nand Japan. This will be done not simply to understand the Wall of Genghis Khan as a relic of\nthe Liao dynasty, Western Xia and the Jin dynasty, but to attempt to reconstruct the historical,\nsocial and cultural elements related to it. Moreover, the team will aim to clarify the formation\nprocess of the Wall and ethnic discord connected to it which has existed in successive\nperiods.\nThe joint project will comprise the following objectives:\na) Archaeological and physical anthropological data collection including area survey, excavation,\nand laboratory analysis.\nb) Exchange of data and research findings between Mongolian and Japanese researchers.\nc) Annual reports based on data and preliminary research results written jointly and independently\nby team members are made available to all parties participating in the joint project.\nd) Joint preparation of articles to be submitted to Japanese, Mongolian and international professional\njournals.\ne) The collaboration will include potential visits of Mongolian students and scholars to the Showa\nWomen's University, and visits of Japanese students and scholars to selected institutions and\nmuseums in Mongolia. Both with the purpose of enhancing the productivity of the joint research.\nf) Results of the joint research project should be planned for possible exhibits in Mongolia, at the\nShowa Women’s University and other selected locations as agreed upon by the Principal\nInvestigator.\n1.5. The project will be held on during the coming five years or from November 1, 2020 to March\n31, 2025. Every year researchers will spend 10-30 days in the field in order to accomplish the\nproject objects.\n1.6. The archaeological and physical anthropological project will be co-directed by staff members\nfrom the National University of Mongolia and staff members from the Showa Women’s\nUniversity of Japan.\n1.7. Either of the two principle parties may request changes and alterations in the contract at any\ntime. Such changes will become valid with the signatures of the principle parties.","start_date":"2020-12-23T16:00:00","end_date":"2025-03-29T00:00:00","sponsor_id":1645,"sponsor_name":"Олон улсын хамтын судалгааг ахиулах сан (JSPS-ийн (B)","performer_id":1644,"performer_name":"Showa women's University","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4567,"project_code":"P2023-4567","project_name":"Ерасмус Харьцуулсан эрх зүй","project_name_eng":"Erasmus Comparative law","abstract_mn":"Ерасмус плас хөтөлбөрийн санхүүжилтээр энэхүү төслийн хүрээнд МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, Шихихутуг сургууль, Италийн Миланы Их сургууль, Францын Каннын их сургууль хамтран \nүндсэн хуулийн эрх зүй,  европын эрх зүй, олон улсын эрх зүйн бакалавр болон ахисан түвшний хүрээнд хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах, дээрх чиглэлээр олон улсын хурал зохион байгуулах, хамтарсан судалгааны бүтээл гаргах, оюутан солилцох чиглэлээр хамтрана ажиллана.","abstract_eng":"Funded by the Erasmus plus program, within the framework of this project, the School of Law of MSU, the Shihihutug University, the University of Milan in Italy, and the University of Cannes in France  will cooperate to implement this project. \nThe parties will jointly develop the undergraduate and graduate curriculum   in the fields of Constitutional law, European law and  international law. Also the team members will organize international conferences and write research book in the named field.","start_date":"2023-04-03T16:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":154,"sponsor_name":"Европийн Холбоо","performer_id":1725,"performer_name":"МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4442,"project_code":"P2023-4442","project_name":"Төв болон Дорнод Европын түүх сурах бичиг бичих төсөл","project_name_eng":"\"A History of Central and Eastern Europe\" - A Coursebook for World History","abstract_mn":"МУИС-ийн Хүмүүнлэгийн ухааны мэргэжлийн суурийн \"Дэлхийн түүх\" хичээлийн \"Төв болон Дорнод Европын түүх\" сурах бичиг бичих төсөл юм. Сурах бичиг Төв болон Зүүн Европын түүх судалж байгаа оюутнуудад зориулж түүхэн үйл явдал, үйл явцыг асуудалд төвлөрүүлэн, глобаль перспективээр тайлбарлан бичигдэх бөгөөд олон улсад тавигддаг дидактик шийдэлтэй байхаар зохиогдоно.","abstract_eng":"The project aims to publish a student book called \"A History of Central and Eastern Europe\" for the course \"World History\" HIST150, which has been proposed by Department of History. It will be written according to problem-centered approach and global perspective.","start_date":"2022-05-18T16:00:00","end_date":"2024-05-24T16:00:00","sponsor_id":1272,"sponsor_name":"NUM","performer_id":1803,"performer_name":"Department of History, NUM","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4663,"project_code":"P2024-4663","project_name":"ТӨВ АЙМГИЙН НУТАГ ДАХЬ РУНИ БИЧГИЙН ДУРСГАЛ, ТАМГЫН БҮРТГЭЛ, СУДАЛГАА","project_name_eng":"Research on Runic Inscriptions and Tamgas Located in Töv Province of Mongolia","abstract_mn":"Монгол улсын нутаг дэвсгэрээс өнөөгийн байдлаар руни бичгийн 198 дурсгал илэрч бүртгэгдсэн байна. Монголын руни бичгийн сонгодог дурсгалыг судалсан эрдэмтэд ихэвчлэн түүнд холбогдох бусад дурсгалыг, тухайлбал тамга, чулуун урлал болон бусад дурсгалыг цогцоор нь судлан шинжилсэн байдаг. Харин руни бичгийн бага дурсгалд холбогдох тамгын судалгааг сүүлийн жилүүдэд тухайлан хийж эхлээд байна. Одоогоор 40 орчим дурсгалт газрын бичээст холбогдох тамгын судалгааг хийж гүйцэтгэжээ. \nГэвч нийт 108 дурсгалт газраас 40 орчим нь бүртгэл судалгаа хийгдсэн нь тийм хангалттай тоо баримт биш юм. Мөн сүүлийн жилүүдэд ашигт малтмал олборлох лиценз бүхий талбайд хийсэн археологийн хайгуул, мөн археологийн бие даасан бусад олон хайгуул судалгааны ажлын хүрээнд руни бичгийн цөөнгүй дурсгал илрүүлж судалгааны эргэлтэд оруулжээ. Тэдгээр нь руни бичгийн бага дурсгал тул холбогдох тамгын судалгаа тухайлан хийгдэх нь ховор байна.\nМонголын руни бичгийн дурсгалд холбогдох тамга, дурсгалыг иж бүрнээр цогц байдлаар судлахад манай орны өргөн уудам нутагт тархсан байрлалтай байгаа тул асар их хөрөнгө мөнгө, цаг хугацаа зарцуулагдана. Үүний учир энэ удаад зөвхөн Төв аймгийн нутаг дахь руни бичгийн дурсгалын тамганы бүртгэл, судалгааг эхлүүлж байна. \nТодорхой цаг хугацаанд тодорхой бүс нутгийн руни бичгийн дурсгалын тамганы бүртгэл, судалгааг хийж буйд тус төслийн гол зорилго оршиж байгаа болно. \nЭнэхүү зорилгын хүрээнд монголын руни бичгийн дурсгалыг түүхэн сурвалжийн үүднээс судлах, тэдгээр дурсгалд холбогдох тамга тэмдэг зэргийг түүх, угсаа, соёлын үүднээс судлах, бичээс, тамгын хэв дардас, гэрэл зураг, дүрсийн сан хөмрөг бүрдүүлэх, дурсгалын байршил, газар орны байц байдал зэргийг багтаасан мэдээллийн цогц бааз бүрдүүлэх зорилт тавьж байна. \nУул уурхайн замбараагүй олборлолт зарим дурсгалыг сүйтгэж, зарим дурсгал олон зууны нар салхинд элэгдэж, эмтэрч унах, бүрмөсөн сүйдэх аюул тулгарч байна. Тиймээс дахин давтагдашгүй түүх соёлын үнэт өв, үсэг бичгийн чухал сурвалж болох тэдгээр дурсгалыг бүртгэн баримтжуулж цаг алдалгүй судлан шинжлэх шаардлагатай байгаа болно.","abstract_eng":"Currently, 198 monuments of runic inscriptions have been discovered in the territory of Mongolia. Scholars who have studied the classic monuments of Mongolian runic inscriptions have usually comprehensively analyzed other monuments related to it, such as seals, stone carvings, and other monuments. In recent years, the study of seals related to small runic monuments has been started. So far, about 40 monument inscriptions have been researched.\nHowever, about 40 out of 108 monuments have been registered and studied, which is not sufficient data. Although only a few inscriptions have been discovered since that time, enormous inscriptions were found in recent years as a result of archeological research work completed in the licensed mining field as well as many other independent archeological field research. Because they are small monuments of runic inscription, research on related seals is rarely done.\nA comprehensive study of the seals and monuments related to the Mongolian runic monuments will take a lot of money and time, as they are located in a vast area of our country. For this reason, this time, we are starting the registration and research of runic inscriptions and seals only in the Töv Province.\nThe aim of the project covers as following: research of Runic inscription based on textology, lexicology, morphology, conduct research work on other monuments related to these inscriptions such as seals according to history, ethnology and culture point of view, also to store imprint, photography and video database of the monuments. \nThere is a danger of destruction of these monuments because some inscriptions were destroyed by chaotic mining, some are worn by weather in many years crumbling letters and signs. Therefore, it is an urge to conduct research work, register and document all these inscriptions which represent historical and cultural heritage, a source of the writing system.","start_date":"2024-02-14T00:00:00","end_date":"2024-12-24T16:00:00","sponsor_id":1998,"sponsor_name":"Финсервис ХХК","performer_id":1999,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Ази судлалын тэнхим, Түрэг судлалын салбар","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4665,"project_code":"P2024-4665","project_name":"Франкофон хамтын ажиллагааны төв-2024 үйл ажиллагааны төсөл","project_name_eng":"Support the Francophone Cooperation Center of the National University of Mongolia 2024","abstract_mn":"2021-2025 оны хичээлийн жилд МУИС, АЮФ-ийн хооронд байгуулсан хамтын ажиллагааны гэрээний хүрээнд АЮФ-ээс МУИС-ийн Франкофон хамтын ажиллагааны төв-ийн үйл ажиллагааг тогтворжуулах, оюутан суралцагчдын ажлын байранд шаардагдах ур чадварыг олгох, ажил олгогчидтой уулзуулах, карьер хөгжлийг нь дэмжих зорилготой.","abstract_eng":"In the framework of the cooperation agreement between NU and AYUF in the academic year 2021-2025, AYU will stabilize the activities of the Francophone Cooperation Center of NU, provide students with skills required for the workplace, meet employers, and support their career development. with a purpose.","start_date":"2024-02-27T00:00:00","end_date":"2024-12-27T16:00:00","sponsor_id":1398,"sponsor_name":"Франц хэлтэн орнуудын Их, Дээд сургуулийн Холбоо-АЮФ","performer_id":1673,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Франкофон хамтын ажиллагааны төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":2338,"project_code":"P2017-2338","project_name":"Монгол орны ус намгархаг газрын тоон мэдээллийн сан үүсгэх, түүнийг хиймэл дагуулын мэдээгээр таних технологийн боломж","project_name_eng":"Digital database development of wetlands in Mongolia and its recognition technology by satellite image","abstract_mn":"Монгол орны хэмжээний ус намгархаг газрын тоон мэдээллийн санг үүсгэж, түүнийг LandSat хиймэл дагуулын мэдээгээр шинэчлэх, өндөр нарийвчлалтай тогтоох технологийн боломжийг судлах \nДэлхий нийт болон Монгол орны хувьд усны нөөцийн асуудал чухалд тооцогдож буй өнөө цагт энэхүү судалгааг гүйцэтгэх нь цаашид хэрэгжүүлэх нарийвчилсан судалгааны үндсэн суурь мэдээллийг боловсруулна. Хиймэл дагуулын мэдээг ашиглан газрын бүрхэвчийн ангиллыг гарган авч болох бөгөөд түүнээсээ уламжлан ус намгархаг газрыг түүний гэрэл ойлгох физик шинж чанар дээр үндэслэн тодорхойлох боломжтой ба түүнийгээ хээрийн судалгаагаар баталгаажуулна.   Энэ бүгдийг судлахын ач холбогдол нь Монгол Улсын байгаль орчны салбарт баримталж буй улсын хэмжээний усны нөөцийн нэгдсэн тооллого гаргах, барилга байгууламж барих тохиромжтой газрыг тодорхойлох, Усны тухай хуулийн 22-р зүйлд дурдсан усны нөөцийг хамгаалахад шаардлагатай орон зайн цар хүрээг тогтоох гэх мэт эрдэм шинжилгээ болон уул уурхай, аж ахуйн чиглэлийн судалгаа, шийдвэр гаргалтын үндэс суурь болно. Төслийг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай бодит нөхцөл байдал нэгэнт бүрдсэн. Үүнд Монгол орны 1:100000 масштабтай байр зүйн зургаас гол мөрөн, нуур тойром, мөстөл, рашаан, булаг, худаг, ус судлалын харуул ба мэдээ гэх мэт 7 төрлийн усан объектын тоон мэдээллийн санг энэхүү төслийг гүйцэтгэгч 2008-2010 онуудад үүсгэж, БОНХАЖЯ-д хүлээлгэн өгсний зэрэгцээ орон зайн янз бүрийн нягтралтай зайнаас тандан судлалын мэдээ, түүнийг боловсруулах онолын болон практикийн арга, мэдээг боловсруулах техник төхөөрөмж багтахаас гадна дэлхийн бусад улс оронд амжилттай хэрэгжүүлсэн жишээ нэлээдгүй байна.","abstract_eng":"Digital database of wetlands in Mongolia will be developed, and its recognition technology by LandSat satellite image will be tested. \naaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa","start_date":"2016-08-31T00:00:00","end_date":"2017-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3705,"project_code":"P2019-3705","project_name":"Эрдэнэт хот орчмын голуудын хурдас дахь молибдений уусах чанар","project_name_eng":"Chemical speciation and solubility of molybdenum in sediment from Erdenet mine, Mongolia","abstract_mn":"2017 оноос хойш хийсэн судалгаагаар Эрдэнэт хот орчмын голуудад молибдений (Мо) агууламж өндөр гарсан бөгөөд түүний орон зай-цаг хугацааны тархалт нь харилцан адилгүй байна. Энэ нь хүрээлэн буй орчны олон хүчин зүйлсээс хамаарч байгаа бөгөөд хүчин зүйлсээс хамаарсан молибдений уусах чанарыг судална. Энэ өртөг хуваалцах төсөл нь Fund for the promotion of joint international research (JSPS) сангаас 430 сая төгрөгийн санхүүжилт авсан бөгөөд Япон улсаас шинэ багаж оруулж ирэхэд шаардагдах 5 сая төгрөгийг хүсэж байна.","abstract_eng":"Since 2017, molybdenum concentration in the rivers near the Erdenet mine was determined as high, and its spatio-temporal distribution was uneven. Distribution of molybdenum is highly depending on environmental factors, and aim of this study is to determine chemical speciation and solubility of molybdenum in different environment. This co-sharing project is funded by Fund for the promotion of joint international research (JSPS) which equal to 430 mln MNT, and only 5 mln MNT is requested to pay taxes to buy a new laboratory instrument.","start_date":"2019-09-30T16:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1280,"sponsor_name":"Fund for the promotion of joint international research (JSPS)","performer_id":102,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3779,"project_code":"P2020-3779","project_name":"Монголын тэгш өндөрлөгийн газрын доройтол, нөхөн сэргэлтийн хэв шинж, нөлөөлөгч хүчин зүйлс, түүний зохицуулалт, хяналтын судалгаа","project_name_eng":"Land degradation and restoration pattern, influence mechanism, and regulation and control strategy in Mongolia Plateau","abstract_mn":"Төслийн зорилго нь Монголын тэгш өндөрлөгийн газрын доройтлын хэв шинжийг тодорхойлох, голлох бүс нутгуудыг ялгах, газрын доройтлыг бууруулах стратегийг боловсруулахад оршино. Хамтарсан судалгааны хүрээнд БНХАУ-аас судалгааны багаж, хээрийн судалгаа, 3-аас багагүй өгүүллийг SCI-тэй сэтгүүлд хэвлүүлэх гэх мэт олон талын ач холбогдолтой бөгөөд багаж нь МУИС-д лабораторид суурилуулах, өгүүлэл нь МУИС-ийн нэрээр бүртгэгдэнэ.","abstract_eng":"The project aims to design a land degradation pattern analysis and key region identification technology and a data-driven strategy for land degradation regulation and control for Mongolia Plateau. It will focus on land degradation multi-sources data collection and analysis, and will be developed in the following units: \nUnit A: Title: Land degradation pattern in Mongolia Plateau \nUnit B: Title: The evolution and mechanism of Mongolia Plateau \nUnit C: Title: The identification of key areas of land degradation in Mongolia Plateau \nUnit D: Title: Regional regulation and control strategy for land degradation in Mongolia Plateau","start_date":"2020-04-30T00:00:00","end_date":"2021-04-29T16:00:00","sponsor_id":1302,"sponsor_name":"БНХАУ-ын ШУА-ийн Газарзүй-Байгалийн нөөцийн судалгааны хүрээлэн","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":21,"funding_type":"Өртөг хуваалцах төсөл","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4218,"project_code":"P2022-4218","project_name":"Хүйсийн найман нуурын Байгалийн дурсгалт газрын эрсдэлийн тойм судалгаа","project_name_eng":"Risk study of Khuisiin Naiman nuur natural monument","abstract_mn":"Тусгай хамгаалалттай газар нутагт олон талт хамгааллын менежментийг хэрэгжүүлж, менежментийг сайжруулах, тусгай хамгаалалттай газар нутагт байгалийн эрсдэлийн үнэлгээ хийж, улмаар эрсдэлд суурилсан төлөвлөлтийг хэрэгжүүлэх нь судалгааны зорилго юм. \nЭрсдэлийн шинжилгээ (risk analysis) гэдэг нь хувь хүн, хүн амын бүлэг, сонирхож буй объектууд болон хүрээлэн буй орчинд байх аюулыг илрүүлэн тодотгох, тэдгээрийн эрсдэлийг тогтоох үйл ажиллагааг хэлнэ. Хүйсийн 8 нуурын хувьд 2018 оноос дотоодын аялагчдын урсгал эрс нэмэгдэж 7 сард ирэх аялагчдын ачаалал ихсэж, Ширээт нуурын эрэгт хөрсний талхагдал, бохирдолд өртөж, хог хаягдал ихээр нэмэгдэж улмаар аялагчдын ая тухыг хангах нөхцөл буурснаар цаашид авч хэрэгжүүлэх шинэ менежмент зайлшгүй хэрэгжүүлэх шаардлага үүссэн гэж үзсэн. Үүний тулд Хүйсийн 8 нуурын дурсгалт газарт эрсдэлийн үнэлгээг хийж, боломжит эрсдэлийг тогтоосноор, эрсдэлд суурилсан төлөвлөлтийг боловсруулж, хамгаалалт-ашиглалтын менежментийн шинэлэг арга барилыг хэрэгжүүлэх зөвлөмж гаргана.\nҮнэлгээнд үндэслэн тусгай хамгаалалттай газар нутгуудын менежментийг сайжруулах саналын хувилбарыг боловсруулах ба үүнийг практикт шууд нэвтрүүлэх боломжтой.","abstract_eng":"A disaster risk survey was conducted at the Khuisiin Naiman Nuur Natural Monument in order to develop a management planning methodology based on current and potential future risks in any local area and to develop proposals for its further implementation in other Protected areas. \nThe natural risk assessment should follow the “Guidelines for Disaster Risk Assessment” approved in 2018 and the “Disaster Risk Assessment Procedure” approved in 2020. Risks are usually expressed in terms of the source of the risk (threat), potential events (exposure), their consequences (vulnerability), and probability (level of risk). In this risk assessment, the risk is considered as a function of the results of the interaction of hazards, exposures, and vulnerabilities, and a combination of quantitative and qualitative approaches should be used.","start_date":"2021-04-18T00:00:00","end_date":"2022-01-30T16:00:00","sponsor_id":1636,"sponsor_name":"Тусгай хамгаалалттай газар нутгуудад дэмжлэг үзүүлэх замаар экосистемийг хадгалан хамгаалахад хувь нэмэр оруулах нь – SPACES төсөл","performer_id":1635,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн, Хүрээлэн буй орчин ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4635,"project_code":"P2024-4635","project_name":"Монголын бизнес эрхлэгчдийн бизнесийн ёс зүй, бизнесийн харилцааны нийтлэг зан төлөвийн судалгаа","project_name_eng":"STUDY ON BUSINESS ETHICS AND ETIQUETTES IN MONGOLIA","abstract_mn":"Бизнесийн хөгжлийн орчин үеийн чиг хандлага нь нийгмийн баримжаатай үзэл баримтлалаар дамжин хувь хүний эрхийг эрхэмлэсэн, хамгаалсан улмаар хүндэтгэсэн хариуцлагатай бизнесийн үзэл баримтлал уруу шилжих болсноор хүний эрхийг дээдэлсэн бизнесийн ёс зүйн асуудал нэн чухлаар тавигдах болсон. Энэ зууны эхээр гарсан бизнесийн луйвар, дуулиант хэргүүдээс үүдэн бизнесийн ёс зүйн асуудлыг улс орнууд төрийн бодлогын түвшинд авч үзэх шаардлага тулгарсан төдийгүй олон улсын байгууллагууд хүлээсэн үүргийнхээ хүрээнд зайлшгүй авч үзэх асуудал нь болсон байна. Энэхүү судалгааны өгүүлэл нь бизнесийн ёс зүй (business ethics), түүнээс улбаалсан ойлголт болох бизнесийн харилцааны нийтлэг зан төлөв (business etiquettes)-ийн талаарх онолын үндэслэл, судалгааны арга зүйг судалж, онол арга зүйн судалгаанд үндэслэн Монголын бизнес эрхлэгчдийн бизнесийн харилцааны ялгаатай үе шат (эхлэл, өсөлт, тогтворжилт, уналт) дахь бизнесийн ёс зүйн түвшин хийгээд бизнес эрхлэх нийтлэг зан төлөвийн онцлогийг тодорхойлохыг гол зорилгоо болгов.","abstract_eng":"This research examines the dynamics of business ethics and etiquette in Mongolia. To do this research, the same methodology conducted in the context of China was adopted. While both countries acknowledge the importance of ethics in business relationships, there are notable variations in their prioritization and perception. The findings of this study highlight the influence of cultural nuances on business practices in each country. The study underscores the significance of understanding and adapting to the specific ethical and etiquette expectations within each cultural context for successful business engagements. Such insights contribute to cross-cultural business understanding and offer valuable guidance to organizations operating in both Mongolia and China.","start_date":"2021-08-31T00:00:00","end_date":"2023-12-29T16:00:00","sponsor_id":1277,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Бизнесийн Сургууль","performer_id":1390,"performer_name":"Маркетинг, Худалдааны тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4685,"project_code":"P2024-4685","project_name":"Байгаль орчин, аялал жуулчлалын  салбарт хэрэгжиж буй техникийн туслалцаа, зээл тусламж болон бусад эх үүсвэрээс санхүүжилттэй төсөл, хөтөлбөрийн үйл ажиллагаа болон гүйцэтгэлд хөндлөнгийн үнэлгээ хийх","project_name_eng":"An independent evaluation of the management and results of environmental and tourism-related projects and programs supported by loans, grants, and other funding sources","abstract_mn":"Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2023 оны 11 дүгээр сарын 15-ний өдрийн А/598 дугаар тушаалаар байгуулагдсан \"Байгаль орчин, аялал жуулчлалын салбарт хэрэгжиж буй төсөл, хөтөлбөрийг дүгнэж, цаашид авах арга хэмжээний санал боловсруулах\" ажлын хэсгээс Монгол Улсын Засгийн газрын 2016 оны 176 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан \"Гадаадын тусламж авах, зарцуулах, удирдах, бүртгэх, тайлагнах журам\", Сангийн сайдын 2021 оны 04 дүгээр тушаалын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан \"Засгийн газрын гадаад зээлийн хөрөнгийг ашиглах, эдгээр хөрөнгөөр санхүүжих төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлэх, зохион байгуулах, санхүүжүүлэх, хяналт тавих, үнэлэх журам\"-ийг баримтлан хөндлөнгийн үнэлгээ хийсэн.","abstract_eng":"The Mongolian government granted approval in 2016 for the task force \"Evaluating the projects and programs implemented in the field of environment and tourism and developing proposals for further measures\" that was established by order No. A/598 of the Minister of Environment and Tourism dated November 15, 2023. The external evaluation was carried out in the implementation of the \"Procedures for receiving, spending, managing, registering and reporting foreign aid\" as approved by the annex of Resolution No. 176 and the \"Using foreign loan funds of the government and implementing and organizing projects and measures financed with these funds\" as approved by the annex 1 of Order No. 04 of 2021 of the Minister of Finance.","start_date":"2024-03-11T00:00:00","end_date":"2024-06-13T00:00:00","sponsor_id":167,"sponsor_name":"Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яам","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4686,"project_code":"P2024-4686","project_name":"“Морстэп” – Нүүдэл, шилжилт хөдөлгөөний эрсдэлд: Монгол орны тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалах","project_name_eng":"More step - Mobility at risk: Sustaining the Mongolian Steppe Ecosystem","abstract_mn":"“МОРСТЭП”  төслийн үндсэн зорилго нь нийгмийн болон экологийн шинжлэх ухааныг нэгтгэн улмаар Монгол орны тал хээрийн экосистемийн экологийн шилжилтийн утга (ecological tipping point)–ыг нөхцөлдүүлж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлоход оршино. Үүнээс гадна энэхүү төсөл нь тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг сайжруулах, улмаар экосистемийн экологийн шилжилтийн утгад хүрэхэд үлдсэн цаг хугацааг тодорхойлно. Экосистемийн эргэлт буцалгүй өөрчлөгдөх шилжилтээс урьдчилан сэргийлэх, тал хээрийн тогтвортой байдлыг хангахын тулд энэхүү төсөл бодлого боловсруулж, шийдвэр гаргагчид, мөн олон оролцогч талуудад зориулсан зөвлөмж боловсруулахад уг төслийн үйл ажиллагаа чиглэгдэнэ. Энэхүү төслийн хүрээнд нийгэм, эдийн засгийн өөрчлөлт зэрлэг амьтан ба малын нүүдлийн хэв маяг, малчдын нүүдлийн өв соёл, ёс заншилд хэрхэн нөлөөлж буйг онцгойлон судлах ба улмаар энэ төслийг хэрэгжүүлснээр Монгол орны тал хээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалахад чухал хувь нэмэр оруулах ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Biodiversity loss is a key challenge of our time and critically affects drylands, which cover about\n40% of the terrestrial surface. These ecosystems are of major importance for the conservation of\nglobal biodiversity (UNCCD 2011), store vast amounts of carbon in their soils, and are home to\nunique pastoral social-ecological systems. The concept of tipping points has partly been developed\nin dry rangelands, where state-and-transition models (Westoby et al. 1989, Briske et al.\n2006) have defined degradation as strong human interventions that cause an entire system to operate\nat a different and less desirable level. In consequence, tipping points and ecological thresholds\nhave been studied in several rangeland ecosystems, yet social and cultural drivers of ecological\ntipping points have received far less attention (Fernández-Giménez et al. 2017).\nBoth wildlife and human livelihoods in rangelands are constrained by harsh and highly variable\nclimatic conditions that result in variable and unpredictable vegetation dynamics. Flexible responses\nto the dynamic environment are a key aspect of drylands’ social-ecological systems. Mobility is\none of the key characteristics of both wildlife and human societies in these areas. Distinctive herbivore\ncommunities track changing resources (e.g. bison in North America, wildebeest in the Serengeti),\nand pastoral societies move herds in search of fresh pasture and water.\nMany drylands worldwide are currently undergoing social-ecological transformations that affect the\nmobility of both wildlife and pastoralists, leading to increased vulnerability and ultimately to losses\nin ecosystem functioning and biodiversity. Many nomadic pastoralists increasingly adopt a sedentary\nand more urban lifestyle that is considered more rewarding, provides more opportunities for\neconomic growth, or may be encouraged by sedentarization policies (McGahey 2011). With respect\nto wildlife, human infrastructure development fragments vast ranges into small parcels and\nmany historic wildlife migrations have ceased to exist, causing entire ecosystems to collapse to\nless diverse and less productive states (Boone and Hobbs 2004). Grasslands of north-eastern\nChina are a pivotal example where governmentally-promoted sedentarization resulted in reduced\nmobility of livestock, ultimately increasing grazing intensity and causing widespread degradation of\nsteppe vegetation and soils (Li and Li 2012, Gongbuzeren et al. 2015). Finally, in addition to and\ninteracting with the social-ecological changes that occur in drylands worldwide, climate change can\nhave severe direct effects on dryland systems. Observations suggest trends towards a higher frequency\nof extreme weather events, rendering flexibility and mobility even more important. Sedentarization\nand fragmentation may have severe consequences under these conditions, pushing the\nentire ecosystem across tipping points with strong consequences for biodiversity and ecosystem\nfunctioning and services.","start_date":"2023-08-23T00:00:00","end_date":"2025-08-30T00:00:00","sponsor_id":1977,"sponsor_name":"Federal Ministry of Education and Research","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4677,"project_code":"P2024-4677","project_name":"Хотын хөгжлийн индекс (хөрөнгө оруулалтын эрх чөлөө, төсвийн хөрөнгө оруулалтын санхүүгийн зохистой харьцаа, татварын ачаалал,  хувь хэмжээ)","project_name_eng":"City development index (investment freedom, fiscal ratio of public investment, tax burden and rate)","abstract_mn":"Уг гэрээт ажлын зорилго нь \"Хотын хөгжлийн индекс\"-ийн судалгааны хүрээнд хамтран ажиллаж, Улаанбаатар хотын хөгжлийн индексийн үзүүлэлтүүдээс хөрөнгө оруулалтын эрх чөлөө, төсвийн хөрөнгө оруулалтын санхүүгийн зохистой харьцаа, татварын ачаалал, хувь хэмжээ гэсэн индексийн хүрээнд судалгааг хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"The purpose of the contract work is to collaborate within the framework of the \"Urban Development Index\" research and carry out the research within the framework of the Ulaanbaatar City Development Index indicators such as investment freedom, fiscal balance of public investment, tax burden and rate.","start_date":"2023-09-10T16:00:00","end_date":"2023-11-14T16:00:00","sponsor_id":1856,"sponsor_name":"Нийслэлийн бодлогын судалгааны төв","performer_id":110,"performer_name":"МУИС, Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4697,"project_code":"P2024-4697","project_name":"Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын тулгамдсан асуудлуудын хүрээнд хийгдсэн судалгаа, шинжилгээний ажлуудыг иргэд, олон нийтэд сурталчлах таниулах, сургалт зохион байгуулах","project_name_eng":"Conducting research and analysis on the pressing issues of Ulaanbaatar, the capital of Mongolia, to inform and engage citizens and the public, and organizing training sessions.","abstract_mn":"Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотын өмнө тулгамдаж буй асуудлуудын хүрээнд хийгдсэн судалгаа, шинжилгээний ажлуудад иргэдийн санал авах тэдгээрийг тусгах, оролцоо идэвхийг нэмэгдүүлэх, контент анализ хийх замаар сургалт, семинар зохион байгуулж олон нийт сурталчлан таниулах, мөн судлаач, шинжээч нарыг чадавхжуулах, мэргэшүүлэх замаар мэргэжил, арга зүйн зөвлөгөө өгч судалгаа, шинжилгээний ажлын өнөөгийн нөхцөл байдлыг тодорхойлох.\n1. Нийслэлийн төсвийн нөхцөл байдалд үндэслэн төсвийн зарлагын оновчтой байдлыг тодорхойлох шинжилгээ хийн тодорхой хэд хэдэн загваруудыг боловсруулахад хамтран ажиллах;\n2. Нийслэлийн төсвийн нөхцөл байдалд үндэслэн төсвийн таамаглалыг гаргах загварыг гарган тооцоолол хийх; \n3. Бодлогын судалгаа, шинжилгээний төвийн хэмжээнд хийх загварчлал, тооцооллын  ажилд оролцох, зөвлөх чиглэлээр сургалт явуулах","abstract_eng":"In the research and analysis conducted on the issues faced by Ulaanbaatar, the capital city of Mongolia, our goals are to reflect the views of citizens, increase public participation, organize trainings and seminars using content analysis, and publicize the findings. Additionally, we aim to empower researchers and experts through specialized training and methodological advice, and to assess the current state of research and analysis.\n1. Collaborate in developing specific models to analyze and determine the optimality of budget expenditures based on the capital city's budget situation.\n2. Conduct calculations based on the budget forecasting model considering the budget situation of the capital city.\n3. Participate in modeling and calculation work at the policy research and analysis center, providing consulting and training.","start_date":"2022-08-09T16:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":1856,"sponsor_name":"Нийслэлийн бодлогын судалгааны төв","performer_id":1276,"performer_name":"МУИС, Санхүүгийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4702,"project_code":"P2024-4702","project_name":"Ингэний сүүний биохимийн найрлага,  ингэний сүүний циклодекстринтэй бэлдмэлийн фармакологийн судалгаа","project_name_eng":"Biochemical composition and pharmacological analysis of camel milk cyclodextrin formulations.","abstract_mn":"Монгол улс бол Бактриан тэмээгээ хадгалж чадсан цөөхөн орны нэг юм. 2022 он гэхэд тэмээний тоо толгой 470,500-д хүрсэн нь тэмээ маллах, өсгөн үржүүлэх зэрэг хэд хэдэн бодлого, санаачилгын үр дүн юм. Ингэний сүү тэжээллэг чанараараа бусад хивэгчийн сүүтэй харьцуулахад хүний хөхний сүүтэй илүү төстэй. Ингэний сүү нь өөх тос, лактоз багатай боловч эрдэс бодис, витамин С, инсулин ихээр агуулдаг болохыг тогтоожээ. Ингэний сүүний жижиг тосон бөмбөлөгт урт гинжин хэлхээтэй поли ханаагүй тосны хүчлүүд агуулагддаг. Түүний уураг нь үл орлогдох амин хүчлээр баялаг бөгөөд β-лактоглобулин (β-Lg) агуулаагүй тул үнээний сүүнд харшилтай хүмүүст хэрэглэхэд тохиромжтой. Цаашлаад ингэний сүүнд лактоферрин, лактопероксидаза, лизоцим, иммуноглобулин зэрэг хэд хэдэн хамгаалалтын уураг агуулагддаг тул хүний эрүүл мэндэд тустай.\nТэмээг ихэвчлэн элсэн цөл гэх мэт хуурай газар өсгөдөг тул тэмээний сүүний олдоц хязгаарлагдмал байдаг. Иймээс ингэний хуурай сүү үйлдвэрлэж, физик-химийн болон тэжээллэг чанарыг нь хадгалах, тохиромжтой хадгалах нөхцөлийг бүрдүүлэх нь хадгалах хугацааг уртасган, тээвэрлэлтийн зардлыг багасгаж, хэрэглээг өргөжүүлэн, дэлхийн зах зээлд хүргэхэд чухал шаардлагатай байна.\nβ-циклодекстриныг өөхөн эд болон амьтны сүүний тосноос холестеролыг арилгах, бууруулахад ашигласан судалгаа хийгдсэн байдаг. Бид энэхүү төслийн ажлыг ингэний сүүний биохимийн найрлага, ингэний сүүний циклодекстринтэй бэлдмэлийг үйлдвэрлэх оптималь нөхцөлийг (циклодекстрины концентраци, хутгах температур, хутгах хугацаа, хутгах хурд, циклодекстрин ба тэмээний сүүний харьцаа) тогтоох, цусан дахь холестерин, глюкозыг бууруулах үйлдлийг судлах зорилгоор явуулна.","abstract_eng":"Mongolia is one of the few countries that has managed to preserve Bactrian camels. By 2022, the number of camels had climbed to 470,500 as a result of a variety of policies, including incentives for camel herding and rearing. Camel milk is nutritionally more similar to human milk than any other ruminant milk. Camel milk has been found to be low in fat and lactose, but high in minerals, vitamin C, and insulin. Camel milk contains long chained poly-unsaturated fatty acids in small homogenized globules. Its proteins are rich in essential amino acids and free of β-lactoglobulin (β-Lg), making it a suitable option for those who are allergic to β-Lg in cow milk. Furthermore, camel milk contains several protective proteins, such as lactoferrin, lactoperoxidase, lysozyme, and immunoglobulins, making it potentially advantageous to human health.\nCamels are typically raised in dry places, such as deserts, so the availability of camel milk is limited. As a result, it is important to produce such milk powder and develop appropriate storage conditions to retain its physicochemical and nutritional properties, increase its shelf life, minimize transportation costs, broaden its use, and distribute it to the global market.\nStudies have been conducted using β-cyclodextrin to remove and reduce cholesterol from adipose tissue and animal milk fat. In this project, we will investigate the biochemical composition of camel milk and the optimal conditions (cyclodextrin and camel milk ratio, stirring temperature, stirring time, stirring speed, drying method) for the production of camel milk cyclodextrin preparations, as well as the effect of reducing blood cholesterol and glucose.","start_date":"2024-04-25T16:00:00","end_date":"2025-04-29T16:00:00","sponsor_id":2031,"sponsor_name":"“Азийн дэд бүтцийн судалгааны хүрээлэн” ХХК","performer_id":1414,"performer_name":"МУИС, Эмчилгээний хүнс байгалийн нэгдлийн химийн судалгааны баг","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4634,"project_code":"P2024-4634","project_name":"Хүртээмжтэй ба тогтвортой асрах ажилд хөрөнгө оруулах нь: Монголын асрахуйн эдийн засгийн макро эдийн засгийн загварт оруулах ойлгох нь","project_name_eng":"Investing in Inclusive and Sustainable Care: A Macroeoconomic approach to Understanding Care in Mongolia","abstract_mn":"МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургуулийн эдийн засгийн тэнхмийн багш нарын хэрэгжүүлэх Канадын Торонтогийн их сургуулийн хамтран хэрэгжүүлж буй “New Frontiers in Research Fund” төслийн санхүүжилттэй “Хүртээмжтэй ба тогтвортой асрах ажилд хөрөнгө оруулах нь: Монгол улсын асрахуйн салбарыг макро эдийн засгийн загварт оруулах нь судалгаа нь 5 жил хэрэгжих урт хугацааны суурь судалгааны төсөл бөгөөд Монгол Улс дах хэмжигдэггүй, үнэлэгддэггүй боловч нийт эдийн засаг, нийгмийн хэвийн үйл ажиллагаа, өсөлтийг хангаж байдаг цалин хөлстэй болон цалин хөлсгүй хийгдэж байгаа асрах ажлын хэмжээг тогтоож, ДНБ-д оруулж буй хувь хэмжээг хэмжих, улмаар асрахуйн эдийн засгийг Макро эдийн засгийн 2 том загварт оруулж хэмжих зорилготой том төсөл юм. Нийт төслийн санхүүжилт нь 500, 000 Канад доллар бөгөөд үүний 353,750 канад долларын судалгааны ажил нь Монгол улсад,  МУИС-ийн санхүүжилтээр дамжин орж ирж, нийт 4 аймаг, УБ хотын 4 дүүрэгт хийгдэх судалгаа юм.","abstract_eng":"Location: National University of Mongolia, Ulaanbaatar, Mongolia and field locations in urban\nger districts in Ulaanbaatar, Khuvsgul region and Dundgovi region\nThe team of researchers for Mongolia:\n1. Otgontugs Banzragch – team leader, professor in economics, economics department,\nNational University of Mongolia (NUM).\n2. Myagmarsuren Boldbaatar (NUM)\n3. Khishigt Dandarchuluun (NUM)\n4. Tserenbazar Pioner (NUM)\n4. Todbaatar Sodbaatar (National Statistics Office of Mongolia)\n5. Narantuya Dansran (NUM)\n6. Amarjargal Amartuvshin (University of Humanities, Mongolia)\n7. Mieke Meurs (American University in Washington DC).\nThe project pays salary for the following RAs:\n1. Dulamsuren Ulzaakhishig (MA student in economics, NUM)\n2. Undral Erdenebaatar(MA student in economics, NUM)\n3. Saran Munkhbat(MA student in economics, NUM)\n4. Esui Mungunshagai (MA student in economics, NUM)\n5. Zol Narantsatsralt (PhD student in sociology, NUM)\n6. Batchimeg Batbold (BA student in economics, NUM)\n7. Anand Enkhamgalan (BA student in sociology, NUM)\nResearch Activities\n• Conduct focus group with activists involved in herder organizations\n• Conduct focus group with activists involved with urban ger communities.\n• Design household survey to measure care work in Mongolia\n• Conduct household survey\n• Conduct semi-structured interviews with 50 households with children 0-5\n• Conduct semi-structured interviews with 50 households with elders who require some\ncare (households facing both issues may participate in both types of interview). Half of\nthese interviews will be conducted in 2 ger districts outside Ulaanbaatar and half with\ncome conducted in two rural regions already impacted by climate change—one area in\nKhuvsgul region in the north, and one area in Dundgovi region in the south.\n• Conduct 10 Key Informant Interviews with representatives of the Mongolian Ministries of\nLabor and Social Welfare of Mongolia and Environment, the city administration of\nUlaanbaatar, and paid childcare and elder providers in the areas selected for household\ninterviews, in order to understand key constraints and policy challenges.\n• Analyze the household interviews using NVIVO to identify key differences among\nhouseholds.\n• Combine the analysis of the qualitative data with analysis of the time use data\n• Host an international dissemination workshop\n• Hold four small workshops will be held in the 4 areas where data was collected\n• Disseminate the findings to international academic conferences\nResearch Outputs\n• Household survey dataset, cleaned, anonymized and available for sharing within the\ninternational research team for comparative analysis\n• Anonymized qualitative interview dataset available for sharing within the international\nresearch team for comparative analysis\n• Report with policy recommendations*\n• Academic papers and publications*\n• Materials for public dissemination*\n*Note that all publications must acknowledge the support of the New Frontiers Research Fund\nof Canada.\nWork Plan and Anticipated Timeline\nFebruary 2023: Kick off meeting, scheduling, prepare focus group question guide.\nMarch-May 2023: Focus groups, prepare household interviews (refine question guide for\nhouseholds, field test, modify; purchase equipment). Ethics approval sought. Hire assistants.\nTeam training.\nJune-September 2023: Household survey, training for data inputting, data inputting.\nOctober 2023- February 2024: Data cleaning, analysis. Key Informant Interviews and analysis.\nMarch-May: Preliminary report, revision, final report.\nJune-September 2024: Dissemination: workshops in Ulaanbataar and research locations.\nInternational Association for Feminist Economics.\nOctober-November 2024: Refine policy recommendations based on workshops. Meetings with\nkey ministries, NGOs. Social media campaign.\nDecember 2024-February 2025. Meeting with macroeconomic team and coordination with other\ncountry teams on Professor Peng’s project.\nBudget\nThe budget is laid out in Attachment 2. The PI in Mongolia has the authority to reallocate funds\nto achieve the goals of the research as long as the use of funds is consistent with the University\nof Toronto Financial Management plan and the Tri-Agency https://www.nserccrsng.\ngc.ca/InterAgency-Interorganismes/TAFA-AFTO/guide-guide_eng.asp#12 and\nhttps://finance.utoronto.ca/policies/gtfm/travel-and-other-reimbursable-expenses/travel-andother-\nreimbursable-expenses-policies-and-guidelines/ . Of particular note: the subgrantee may\nuse the funding in the Open category to pay for contractors to conduct the survey or to hire\nresearch professionals; however, they may not use the funding to pay the salaries and benefits\nof researchers or administrators who are already under salary, except with written attestation\nfrom their employer that the individual is not being compensated by the employer for time spent\non the grant-funded research/activities.","start_date":"2024-01-15T00:00:00","end_date":"2025-01-30T16:00:00","sponsor_id":1971,"sponsor_name":"Канадын Шинжлэх Ухааны Академи, Торонто их сургууль","performer_id":1969,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, эдийн засгийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4695,"project_code":"P2024-4695","project_name":"Азийн олон нийтийн ялгаатай байдал","project_name_eng":"Diversity in Asian Community","abstract_mn":"Еврази Сан нь 2010 оны 9-р сараас эхлэн Азийн олон нийт хичээлд тэтгэлэг олгож эхэлсэн бөгөөд хамгийн анхны тэтгэлэгийг Япон улсын Нихон их сургуулийн Олон улсын харилцааны коллеж авч байжээ. Одоогоор тус сан 58 улсын 566 хичээлийн төслийг санхүүжүүлээд байгаа бөгөөд манай тэнхим монгол улсаас тэтгэлэг авч буй 4 дэх сургууль болж байгаа ч энэ цаг хугацаанд тэтгэлэг авч буй их сургууль бол МУИС байна. Тэтгэлэгийн үндсэн шаардлага нь хичээл тус бүрийг өөр багш заах, багш нарын хичээлийн материал, хичээл орох үеийн зураг, видео бичлэг, ашигласан материалыг баримтжуулж сангийн сайтад байршуулах, багш бүр оюутнуудад тараах материал бэлдэж, нэмэлтээр судлах агуулга гаргаж өгөх болно. \nhttp://www.eurasia.or.jp/en/subsidies/totalNumber.html \nдээрх линкээр ороход энэ хичээлийн нэр тавигдсан бөгөөд хичээл орж эхлэх үед хичээл зааж буй багш нарын мэдээлэл, бичлэг, хичээлийн агуулга тус сайтад орно. \nМУИС-ийн зүгээс уг хичээлийг хөтөлбөртөө багтааснаар оюутнуудад нэгж хичээлийн хүрээнд ялгаатай үзэл бодол, багш нар, аргыг харах, ойлгох боломж нэмэгдэнэ. \nХичээл заах багш нарын хувьд нэмэлт орлого бий болно. \nТэнхим, салбарын хувьд гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаа өргөжин тэлнэ. \nХичээлийн хөтөлбөр сайжирч, цаашид олон улсад санал болгох жишиг хөтөлбөртэй болох суурь нөхцөл бүрдэнэ хэмээн үзэж энэ хичээлийг санал болгож байна. \nНэмэлт мэдээллийг дээрх линкээр орж эсвэл багшаас асууж тодруулах боломжтой.  \nХичээлийн хөтөлбөр, агуулгууд хөтөлбөр бүрэн дууссаны дараа сангийн эмхэтгэлд орж хэвлэгдэн гарна.","abstract_eng":"In the course ``Diversity in Asian Communities: A Comparative Study of Agricultural and Nomadic Societies,'' we compared the lifestyle cultures of agricultural societies and nomadic societies in Asia from a sociological perspective, and examined the diversity of Asian community civilizations. We will examine the practical significance that diversity and the exchange of civilizations bring to human society.\nSince the beginning of the 21st century, supported by science and technology, human society has achieved globalization at an unprecedented speed, and the movement of people, goods, and money has brought the world together politically, economically, and culturally. It is becoming more and more. The prevalence of new liberalism in political systems, the formation of a unified economic market, and the fusion of cultures have brought countries closer to each other and created a ``global village,'' which has provided great convenience for our lives and interactions. On the other hand, there are various negative chains such as ideological clashes between nations, the global spread of terrorism, the gap between rich and poor due to monopolization of capital resources, loss of cultural diversity, and pandemics of infectious diseases such as COVID-19. It is also true that he was born. The challenge we face is how to promote exchange and trust between people, create a peaceful international society, and overcome the negative problems brought about by globalization. This will be a challenge to be overcome. Traditional cultural wisdom is thought to play a major role in solving this problem. In this course, we will focus on Asia, comparing the agricultural and nomadic cultures of three countries that belong to the Asian community, specifically Mongolia, Japan, and China, from the perspectives of sociology and cultural anthropology, using field materials. Delve into the traditional cultural wisdom hidden in agriculture and nomadic life, and recognize in advance the value of each to modern society.\nThis course focuses on instructors from the National University of Mongolia, as well as instructors specializing in sociology, cultural anthropology, and social work from Japan and China.The course is aimed at university students and focuses on the nomadic traditional culture of Mongolia and the Inner Mongolia Autonomous Region of China. I would like to study the traditional knowledge of agricultural culture in Japan, reaffirm the value of traditional wisdom and local culture through comparative research, and deepen my understanding of the role and value of traditional cultural wisdom in solving modern social problems. Ultimately, by considering the state of the two civilizations in the Asian community, we will stimulate the younger generation's interest in history and reality, global and local, cultural homogeneity and diversity, and encourage ethnic groups in Asian countries and the world as a whole. The aim is to raise awareness of the importance of mutual understanding and exchange between and among countries.","start_date":"2023-08-30T16:00:00","end_date":"2024-05-29T16:00:00","sponsor_id":2022,"sponsor_name":"Eurasia Foundation","performer_id":191,"performer_name":"ШУС, НУС, Социологи, нийгмийн ажлын тэнхми","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4654,"project_code":"P2024-4654","project_name":"Сайжруулсан шахмал түлшний чанарыг дээшлүүлэх туршилт, судалгаа","project_name_eng":"Experiments and studies to improve the quality of coal briquette.","abstract_mn":"“Тавантолгой түлш” ХХК 2024 оны эхний хагаст өөрийн үйлдвэрийнхээ бүтээгдэхүүн болох Сайжруулсан шахмал түлшний чанарыг дээшлүүлэх цогц төлөвлөгөө боловсруулан ажиллаж байна. Энэ төлөвлөгөөний дагуу МУИС, ИТС-ийн Хими биологийн инженерчлэлийн тэнхмийн Дэд профессор Ц.Төгсөөтэй Захиалгат туршилт, судалгааны ажил хийлгүүлэхээр гэрээ байгуулан ажиллаж байна. Захиалгат туршилт судалгааны ажлаар одоогийн түүхий эдээр хэрэглэж байгаа Таван толгойн ордын мидлингтэй төстэй, эсвэл илүү шинж чанартай нүүрсний дээжийг судлаж тогтоох, хөвүүлэн баяжуулах аргаар чанарыг сайжруулах талын ажлыг хийж гүйцэтгэхээр гэрээнд тусган ажиллаж байна.","abstract_eng":"In the first half of 2024, \"Tavantolgoi Tulsh\" LLC is working on a comprehensive plan to improve the quality of its plant's product, Improved briquettes. According to this plan, a contract has been signed with Tugsuu Tserendorj, who is Associate Professor of the Department of Chemical and Biological Engineering of School of Engineering and Technology, NUM, to conduct custom experiments and research. It is included in the contract to study coal samples with characteristics similar to or better than the middling of Tavantolgol coal deposit and improve the quality by flotation method.","start_date":"2024-02-29T00:00:00","end_date":"2024-06-20T16:00:00","sponsor_id":1988,"sponsor_name":"\"Тавантолгой түлш\" ХХК","performer_id":1938,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4483,"project_code":"P2023-4483","project_name":"Авто машинд болон тогтмол байршилд бэхлэгдсэн төхөөрөмжөөр авто замын гэмтэл, мөс, усыг илрүүлэх нь","project_name_eng":"Detection of road damage, ice and water with devices mounted on the vehicle or in fixed locations","abstract_mn":"Монгол орны нутаг дэвсгэр өргөн уудам бөгөөд төв суурин газрууд алслагдаж байгуулагдсан байдаг. Тэдгээрийг холбосон авто замууд байнгын хяналт, засвар, арчилгаа, багаас болж замын эвдрэл гэмтэл их гардаг.  Мөн эвдрэл, мөстлөгөөс үүдэн авто замын осол, аваар ихээр гардаг. Иймд хөдөө орон нутгийн замын эвдрэл гэмтэл, халтиргаа гулгааг цаг алдалгүй илрүүлэх нь өндөр ач холбогдолтой юм. Иймд тус ажлаар авто машинд суурьлагдсан камер болон бусад мэдрэгчийн тусламжтайгаар авто замын эвдрэл, халтиргаа гулгааг илрүүлэх боломжуудын судалгааг хийж гүйцэтгэнэ. Хийгдэх ажлын хүрээнд, авто замын гэмтэл, мөс ус бүхий өгөгдлийн багцыг үүсгэнэ. Камер болон бусад мэдрэгч сенсорын судалгааг хийж үр дүнг тайлагнана. Мөн тус өгөгдлийн зурган дээрээс замын гэмтэл, ус мөсийг илрүүлэх өмнө нь дэвшүүлэгдсэн аргуудыг туршиж тайлагнана. Төслөөс гарсан үр дүнг тайлан хэлбэрээр хэвлэмэл байдлаар өгнө.","abstract_eng":"The territory of Mongolia is vast, and the central settlements are far away. Roads connecting them are subject to frequent inspection, repair, maintenance and maintenance. Also, there are a lot of road accidents and accidents due to breakdowns and ice. Therefore, it is essential to detect damage and slippage of roads in rural areas without delay. Thus, with the cameras and other car sensors, the possibility of detecting road damage and slippage will be studied. A dataset of road damage and ice water will be created for the project. Conducts camera and other sensor surveys and reports results. We will also test and write previously proposed methods for detecting road damage and water and ice from this data image. The project results will be provided in the form of a printed report.","start_date":"2023-05-08T00:00:00","end_date":"2024-07-13T16:00:00","sponsor_id":1851,"sponsor_name":"\"Амар Вишн\" ХХК","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4676,"project_code":"P2024-4676","project_name":"Компаний нөөцийг удирдах системийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research and development of company resource management system","abstract_mn":"Үйлдвэрийн нөөцийг үр ашигтай хянах, удирдах системийг хөгжүүлнэ. Ингэхдээ цаашид өргөтгөх боломжтой байдлаар системийн архитетур болон хэрэгжүүлэлтийг хийж гүйцэтгэнэ.  \nМөн үйлдвэрлэлэийн процессийн талаар үнэн бодит өгөгдөл цуглуулах боломжтой байна.","abstract_eng":"Develop an efficient control and management system for factory resources. In doing so, the architecture and implementation of the system will be implemented in a way that can be further expanded. It is also possible to collect real data about the production process.","start_date":"2024-05-08T00:00:00","end_date":"2025-05-30T16:00:00","sponsor_id":2010,"sponsor_name":"\"Кашмир консепт\" ХХК","performer_id":2011,"performer_name":"МУИС-МТЭС-МКУТ Г.Ууганбаяр ахлагчтай судалгааны баг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4683,"project_code":"P2024-4683","project_name":"Туузан дамжуурга дээр урсах цементийг камер ашиглан тоолох, бүртгэх системийн програм хангамж","project_name_eng":"Software for counting and recording cement from a conveyor belt using a camera","abstract_mn":"Уг төслийн хүрээнд,  дүрс боловсруулалт ашиглан цементийг тоолох ажиллагааг автоматжуулж, цаг болон зардлыг хэмнэх програмж хангамж бүтээнэ. \nУг программ хангамж нь цементийн үйлдвэрт авто машин болон вагонд ууттай цемент ачих дамжлагад камер суурилуулж, түүнээс ирэх зургаас ууттай цементийг тоолон, бүртгэнэ.","abstract_eng":"In this project, we create an application that automates cement counting using image processing, saving time and money. The application will be created to count and record bags of cement from the data coming from the camera during the process of loading bags of cement into trucks and wagons in a cement factory.","start_date":"2024-05-13T00:00:00","end_date":"2025-05-29T16:00:00","sponsor_id":2016,"sponsor_name":"\"Эс Эл Эс Эн Инженеринг\" ХХК","performer_id":2011,"performer_name":"МУИС-МТЭС-МКУТ Г.Ууганбаяр ахлагчтай судалгааны баг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4656,"project_code":"P2024-4656","project_name":"Ажил мэргэжлийн чиг баримжаа хариуцсан мэргэжилтэн, багш нарт зориулсан сургалтыг зохион байгуулах","project_name_eng":"Organizing training sessions for career guidance specialists and teachers.Organizing training sessions for career guidance specialists and teachers.","abstract_mn":"Аймгийн Боловсрол, шинжлэх ухааны газар, дүүргийн боловсролын хэлтсийн ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох үйл ажиллагаа хариусан мэргэжилтэн, Насан туршийн суралцахуйн тевийн \"Ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох мэдээллийн танхим\"-ыг хариуцан ажилладаг багш нарыг мэргэжил, арга зүйн удирдлагаар хангаж, суралцагчдад ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох арга зүй, аргачлал олгох 36 цагийн сургалтыг зохион байгуулах","abstract_eng":"Specialists responsible for career guidance within the Provincial Department of Education and Science, District Education Departments, as well as teachers overseeing the 'Career Guidance Information Hall' at Lifelong Learning Centers, deliver professional and methodological guidance to provide students with career counseling. We are organizing a 36-hour training course focusing on orientation methods and techniques.","start_date":"2024-01-06T16:00:00","end_date":"2024-02-05T16:00:00","sponsor_id":1990,"sponsor_name":"Боловсролын үнэлгээний газар","performer_id":1474,"performer_name":"МУИС, Ажил мэргэжил судлалын хөтөлбөрийн баг","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4655,"project_code":"P2024-4655","project_name":"Нийслэлийн иргэдийн нийгмийн сэтгэл зүй, боловсролын түвшин болон шийдвэр гаргах зан үйлийн судалгаа","project_name_eng":"\"Study on the Social Psychology, Educational Level, and Decision-making Behavior of Citizens in the Capital City\"","abstract_mn":"Нийслэлийн иргэдийн нийгмийн сэтгэл зүй, боловсролын түвшин болон шийдвэр гаргах зан үйлийн судалгааны хүрээнд “Сонгогчийн шийдвэр гаргалт, түүнд нөлөөлөгч хүчин зүйлүүд”, орон нутгийн сонгуулийн онцлог, орон нутгийн сонгуулийн ирц,нөлөөлөгч хүчин зүйлс, Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуулийн дүн, 2008, 2012, 2016, 2020 оны Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуульд ялалт байгуулсан намын мөрийн хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн үнэлгээг хийлээ.","abstract_eng":"In the context of studying the social psychology, educational background, and decision-making behavior of citizens in the capital city, the following aspects were examined:\n\nVoter decision-making and the influencing factors.\nCharacteristics of local elections.\nVoter turnout in local elections and its determining factors.\nResults of the elections for the Capital Citizens' Representative Assembly in 2008 and 2012.\nEvaluation of the implementation of the platform of the party that won the 2016 and 2020 elections for the Capital City People's Representative Assembly.","start_date":"2024-02-28T16:00:00","end_date":"2024-03-28T16:00:00","sponsor_id":1856,"sponsor_name":"Нийслэлийн бодлогын судалгааны төв","performer_id":1989,"performer_name":"Жендэр судлалын төв, судалгааны баг","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4713,"project_code":"P2024-4713","project_name":"Зах зээл болон бэлчээрийн удирдлагын хөгжил төслийн эцсийн үр дүнгийн шинжилгээ","project_name_eng":"Ex-post evaluation of the Project","abstract_mn":"Зах зээл, бэлчээрийн удирдлагын хөгжил төсөл хэрэгжиж дуусаж байгаатай холбоотойгоор төслийн үр дүнгийн эцсийн судалгаа болон төслийн үр ашгийн тооцоолол, дүн шинжилгээ хийсэн.\nҮнэлгээний хүрээнд тоон ба чанарын судалгааны асуулгын маягтыг боловсруулан үр дүнг нэгтгэсэн төдийгүй төслийн нийт хөрөнгө оруулалтын ажлын үр ашгийн тооцооллыг гүйцэтгэсэн.","abstract_eng":"Due to the completion of the market and pasture management development project, the final research of the project results and the calculation and analysis of the project's efficiency were carried out.\nAs part of the evaluation, questionnaire forms for quantitative and qualitative research were developed and the results were combined, and the calculation of the efficiency of the project's total investment was carried out.","start_date":"2023-06-09T16:00:00","end_date":"2023-08-29T16:00:00","sponsor_id":1429,"sponsor_name":"ХХААХҮЯ","performer_id":2044,"performer_name":"МУИС.Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4712,"project_code":"P2024-4712","project_name":"Хүртээмжтэй, тогтвортой асрах ажил дахь хөрөнгө оруулалт: Макро эдийн засгийн аргаар Монгол улс дахь асрах ажлыг ойлгох нь","project_name_eng":"Inclusive and sustainable investment in care working","abstract_mn":"Хүртээмжтэй, тогтвортой асрах ажил дахь хөрөнгө оруулалт: Макро эдийн засгийн аргаар Монгол улс дахь асрах ажлыг ойлгох нь төслийн хүрээнд фокус бүлгийн судалгаанд хамрагдсан 4 аймаг - Хөвсгөл, Завхан, Дундговь, Дорнод аймгаас цуглуулсан 25 айл, Улаанбаатар хотын 26 айл, иргэдээс авсан ярилцлагад тулгуурлан чанарын судалгааны өгөгдлийг цэвэрлэх, кодлох, боловсруулах урьдчилсан шинжилгээ хийнэ.","abstract_eng":"Investing in inclusive and sustainable care work: Understanding care work in Mongolia through a macroeconomic approach, based on interviews with 25 households from 4 provinces - Khuvsgul, Zavkhan, Dundgov, and Dornod provinces, and 26 households in Ulaanbaatar, which participated in the focus group research project. conduct a preliminary analysis of qualitative research data cleaning, coding, and processing.","start_date":"2024-02-13T16:00:00","end_date":"2025-05-19T16:00:00","sponsor_id":1515,"sponsor_name":"Канадын ЗГ","performer_id":2028,"performer_name":"МУИС. Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4711,"project_code":"P2024-4711","project_name":"Дунд хугацааны төсвийн тогтолцоог дэмжих бодлогын судалгаа","project_name_eng":"Policy study on Supporting Medium Term Fiscal Framework","abstract_mn":"Үр дүн:\n1. Ажлын хамрах хүрээг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны нарийвчилсан төлөвлөгөө, судалгааны аргачлалыг багтаасан эхлэлийн тайлан.\n2. Тайлангийн төсөлд тойм, МТЭФ/ МТБФ-д шилжих талаарх бодлогын зөвлөмжүүд\n3. Монгол Улсын төсвийн орлогын тогтолцооны тойм, дүн шинжилгээ, бодлогын зөвлөмж бүхий тайлангийн төсөл\n4. Төсвийн орлогын бүрдүүлэлт урьдчилан таамаглах боломжийн хэмжээг үнэлэх зорилгоор Монгол Улсын эдийн засагт үзүүлэх татварын дарамтад дүн шинжилгээ хийх.\n5. Судалгааны үр дүнг холбогдох талуудад танилцуулж, дараагийн хэлэлцүүлгийг хийх.\n6. Холбогдох талуудын саналыг тусгасан эцсийн тайлан\n\nБүх тайланг үйлчлүүлэгчдэд танилцуулах бөгөөд үйлчлүүлэгчдийн санал хүсэлт, сэтгэгдлийг хүлээн авч, оруулах ёстой.\n\nБүх материалыг монгол хэл дээр ирүүлнэ. Дүгнэлт, эцсийн тайланг англи, монгол хэл дээр ирүүлнэ.","abstract_eng":"Deliverables: \n1.\tAn Inception Report, including detailed plan and research methodology for the activities to fulfill the Scope of work. \n2.\tThe Draft Report with  overview and policy recommendations on shifting to MTEF/ MTBF\n3.\tThe Draft Report with  overview, analysis results on Mongolia’s budget revenue system with set of policy recommendations\n4.\tAnalysis of the tax burden on the Mongolian economy to evaluate the extent of predictability of budget revenue collection\n5.\tPresentation of findings of the study to relevant parties and carry out follow up discussions.\n6.\tThe final report which addresses the comments from the relevant parties\n\nAll reports shall be presented to the clients and must receive and include feedback and comments of clients.\n\nAll deliverables shall be submitted in Mongolian. Summaries of findings and final report shall be submitted in both English and Mongolian.","start_date":"2023-12-17T16:00:00","end_date":"2024-05-24T16:00:00","sponsor_id":2042,"sponsor_name":"НҮБХХ","performer_id":2028,"performer_name":"МУИС. Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4708,"project_code":"P2024-4708","project_name":"Шинжээчийн дүгнэлт гаргах","project_name_eng":"Investigation of the Expert","abstract_mn":"Засгийн газарт холбоотой нүүрсний АМНАТ-ын асуудлыг шинжилсэн.\nМонгол улсын Засгийн газар нүүрсний АМНАТ-ыг янз бүрийн байдлаар тодорхойлж ирсэн. Үүний шалтгаалан төрийн өмчийн болон хувийн хэвшлийн нүүрсний АМНАТ-тай холбоотой олон асуудал үүсэх болсон.","abstract_eng":"Analyzed the problem of coal  VAT related to the government.\nThe Government of Mongolia has defined VAT for coal in different ways. Due to this, many problems related to state-owned and private sector coal VAT have arisen.","start_date":"2023-11-06T16:00:00","end_date":"2024-01-25T16:00:00","sponsor_id":2039,"sponsor_name":"Энержи Ресурс ХХК","performer_id":2028,"performer_name":"МУИС. Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4706,"project_code":"P2024-4706","project_name":"Монгол улсын тээврийн салбарын эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийн шинжилгээ","project_name_eng":"Economic impact of the Mongolian transport industry","abstract_mn":"Тээврийн салбарын эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг шинжилж, цаашдын хандлагыг тодорхойлох чиглэлээр макро эдийн засгийн тойм судалгаа хийсэн.\nСудалгааны үр дүнд үндэслэн тээврийн салбарын талаар төрөөс баримтлах бодлого, хөтөлбөр, төслийн талаар санал зөвлөмж боловсруулсан.\nТухайн ажлын хүрээнд холбогдох уулзалт, хурал, зөвлөгөөн, форумд оролцож, илтгэл тавих, ярилцлага гэх мэт арга хэмжээнд оролцсон.","abstract_eng":"A macroeconomic review was conducted to analyze the impact of the transportation industry on the economy and determine future trends.\nBased on the results of the research, proposals and recommendations were developed for the policies, programs, and projects to be followed by the government regarding the transportation sector.\nWithin the scope of that work, participated in relevant meetings, conferences, workshops, forums, presentations, interviews, etc.","start_date":"2023-11-14T16:00:00","end_date":"2024-04-19T16:00:00","sponsor_id":2038,"sponsor_name":"Монгол тээвэр нэгдэл ТББ","performer_id":2028,"performer_name":"МУИС. Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4704,"project_code":"P2024-4704","project_name":"Хүнсний сүлжээн дэх кластерын засаглал, менежмент","project_name_eng":"Food cluster governance and management","abstract_mn":"Хүнсний сүлжээнд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байгаа 2-оос цөөнгүй кластерын үйл ажиллагаатай танилцах, туршлага, санал солилцох сургалтын аялал зохион байгуулна.\nХүнсний салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй бичил, жижиг бизнесийг кластерын хөгжлийн хандлага руу шилжихэд тулгарч буй асуудал, жишээ туршлагыг олон улсын жишээнээс суралцах байдлаар тайлбарлаж, харилцан санал солилцоно.\nХөгжлийн шийдэл ТББ-ын орон нутгийн зохицуулагчдад \"Хүнсний кластерын засаглал, менежмент\" гэсэн сэдвийн дор 3 модульт сургалт орно.","abstract_eng":"A field trip to the companies will be organized to familiarize participants with the activities of at least 2 clusters active in the food chain and to exchange experiences and opinions.\nThe problems faced by micro and small businesses operating in the food sector in moving to the cluster development approach and examples of experience will be explained by learning from international examples, and mutual opinions will be exchanged.\nThe development solution includes a 3-module training for local NGO coordinators under the theme \"Governance and Management of Food Clusters\".","start_date":"2023-10-31T16:00:00","end_date":"2023-12-24T16:00:00","sponsor_id":1715,"sponsor_name":"Хөгжлийн шийдэл төрийн бус байгууллага","performer_id":2028,"performer_name":"МУИС. Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4701,"project_code":"P2024-4701","project_name":"“Улаанбаатар хотын төсвийн удирдлагын тогтолцоог сайжруулах арга зам”","project_name_eng":"Improving City's budget management system","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь Нийслэл, Улаанбаатар хотын эдийн засгийн бие даасан байдлыг хангах зорилгын хүрээнд Монгол улсын Төсвийн тухай хуулийн холбогдох заалтад өөрчлөлт санал боловсруулах, төсвийн удирдлагын тогтолцоог сайжруулах асуудлыг судлах, санал, дүгнэлт боловсруулах чиг үүрэг бүхий ажлын хэсгийг үр дүнтэй ажиллахад нийслэлийн үр ашиг дээшлүүлэх, урсгал зардлыг бууруулах асуудлын хүрээнд судалгаа шинжилгээ хийж, мэргэжлийн арга зүйн зөвлөгөө өгөх үйлчилгээний ажлын зохих хөлсийг төлөхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулах зорилготой юм. \n\nСудалгааны зорилго нь нийслэлийн төсвийн үр ашигтай байдалд тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлж, учир шалтгааныг илрүүлж, шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлоход оршино.\n\nСудалгааны үр дүнг НИТХ-ын Эдийн засаг, төсвийн хорооны үйл ажиллагаанд тусган ажиллана.","abstract_eng":"This study aims to ensure the economic independence of the capital, Ulaanbaatar, by developing proposals for changes to the relevant provisions of the Budget Law of Mongolia, studying the problems of improving the budget management system and improving the efficiency of the capital in the effective work of the working group with the function of developing proposals and conclusions. It aims to conduct research and manage relations related to paying appropriate fees for professional methodological consulting services within the scope of reducing running costs.\n\nThe study's purpose is to identify the problems facing the efficiency of the city's budget, determine the reasons, and determine ways to solve them.\n\nThe research results will be reflected in the activities of the City Council's Economic and Budget Committee.","start_date":"2023-10-04T00:00:00","end_date":"2023-12-21T00:00:00","sponsor_id":2027,"sponsor_name":"Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал","performer_id":1490,"performer_name":"МУИС. ЭЗХ","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4700,"project_code":"P2024-4700","project_name":"Монгол улсын эдийн засгийн төлөв байдал 2023","project_name_eng":"Mongolian economic situation 2023","abstract_mn":"Хөрөнгөтөн Форумын оролцогчдод зориулан \"Монгол улсын эдийн засгийн төлөв байдал - 2023\" судалгааны үр дүнг танилцуулна.\n\nМонголын эдийн засаг 2023 онд эдийн засгийн өсөлт, хөгжлийн хоёр том хандлагатай тулгарсан байна. Нэгдүгээрт, цэвэр экспорт ихээхэн өсөж, нийт макро эдийн засгийн хэмжээнд 2023 оны 1-р улирлын байдлаар ДНБ-ий өсөлт 7.9%-тай тэнцэж, 2022 оны 4-р улирлаас өсөлт нь идэвхжсэн байдалтай байна. Монгол Улсын эдийн засаг 2022 оны сүүлээр тодорхой хэмжээгээр сэргэж эхэлсэн бөгөөд 2022 оны урьдчилсан статистикийн үзүүлэлтүүдийг харахад, ДНБ ойролцоогоор 5%-иар өссөн, 2022 оны 3-р улиралд өсөлтийн хувь 3.7% байсан бол оны эцсээр эдийн засаг сэргэх шатанд орж байгаа нь тодорхой болж байгаа. 2022 онд ХАА нийт өсөлтөд 1.7% өсөлтийн хувь, барилга 0.8% хувь, үйлчилгээ 3.2% хувийн өсөлтийг хангаж, харин уул уурхай -2.1% бууралтыг үзүүлсэн байна. Оны үнээр манай улсын ДНБ 53.9 их наяд төгрөгт хүрчээ. Нэрлэсэн ДНБ 22.8%-иар өссөн байна.","abstract_eng":"The results of the study \"Economic Perspective of Mongolia - 2023\" will be presented to the participants of the Capital Forum.\n\nIn 2023, Mongolia's economy faced two major economic growth and development trends. First, net exports have increased significantly, and GDP growth in the first quarter of 2023 is equal to 7.9% in the overall macro-economy, and the growth is active from the fourth quarter of 2022. The economy of Mongolia began to recover to some extent at the end of 2022, and looking at the preliminary statistics for 2022, the GDP increased by approximately 5%, and the growth rate was 3.7% in the third quarter of 2022. The economy is entering the recovery stage at the end of the year. have. In 2022, the total growth rate of agriculture is 1.7%, construction is 0.8%, services are 3.2%, and mining is -2.1%. In annual terms, the GDP of our country reached 53.9 trillion MNT. Nominal GDP grew by 22.8%.","start_date":"2023-05-24T16:00:00","end_date":"2023-08-24T16:00:00","sponsor_id":2025,"sponsor_name":"Концепт интернэшнл","performer_id":2028,"performer_name":"МУИС. Эдийн засгийн хүрээлэн","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4698,"project_code":"P2024-4698","project_name":"МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн сургалтад хиймэл оюун ухааныг нэвтрүүлэх боломж арга зам","project_name_eng":"The research on identifying the possibilities to implement Artificial Intelligence subject in Business School program, NUM","abstract_mn":"Бизнесийн сургуулиуд оюутнуудад өгөгдөлд тулгуурласан шийдвэр гаргахын ач холбогдлыг онцлон харуулахын тулд хиймэл оюун ухаан, машин сургалтын хичээлүүдийг сургалтын хөтөлбөрт оруулах, шинэчлэх шаардлага тулгарч байна. Хиймэл оюун ухаан, машин сургалт, өгөгдлийн аналитик зэрэг хичээлүүд нь бизнесийн хөтөлбөрүүдийн салшгүй хэсэг болж, оюутнуудад хиймэл оюун ухаанд суурилсан бизнесийн ертөнцийг удирдахад шаардлагатай мэдлэг, ур чадварыг олгох болно.\n       Тиймээс энэхүү төслөөр МУИС-ийн Бизнесийн сургуульд нэвтрүүлж болох хиймэл оюун ухаан, машин сургалтын  хичээлийн хоёр (суурь болон ахисан түвшний) хөтөлбөрийг гадаадын их, дээд сургуулийн туршлагыг орчин үеийн болон ирээдүйн чиг хандлагад үндэслэн боловсруулж, уг хичээлүүдийг Бизнесийн сургуульд нэвтрүүлэх боломж, тулгарч болох сорилт бэрхшээл,  тэдгээрийг шийдвэрлэх арга замыг тусгасан зөвлөмж гаргана.","abstract_eng":"Nowadays, business schools need to update and incorporate artificial intelligence and machine learning courses into their curricula to emphasize the importance of data-driven decision-making to students. Courses such as artificial intelligence, machine learning, and data analytics have been becoming integral parts of business school programs, and the knowledge and skills of these subjects are becoming vital and most demanding skills in the AI-driven business world.\n\nTherefore, the project team will develop two artificial intelligence and machine learning course syllabuses (bachelor's and master's degrees) that can be introduced in the Business School, NUM based on the experience of the world's top universities. The team will introduce recommendations for solving the challenges of implementing artificial intelligence.","start_date":"2024-02-29T00:00:00","end_date":"2024-09-29T16:00:00","sponsor_id":7,"sponsor_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1276,"performer_name":"МУИС, Санхүүгийн тэнхим","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4719,"project_code":"P2024-4719","project_name":"Хотын хөгжлийн индексийн судалгаа","project_name_eng":"Study of urban development index","abstract_mn":"Хотын хөгжлийн индексийг тооцох судалгааны ажил нь урт хугацааны бодлогын баримт бичиг болон үйл ажиллагааны хөтөлбөрт туссан арга хэмжээний хэрэгжилтийг хангах, эрүүл аюулгүй орчин бүрдүүлэх, хотын стандартыг олон улсын жижигт нийцүүлэн боловсруулах зорилгоор холбогдох сэдвийн хүрээнд суурь судалгаа хийх, зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх","abstract_eng":"The research work for calculating the urban development index is to ensure the implementation of measures included in long-term policy documents and operational programs, to create a healthy and safe environment, to develop city standards in accordance with international standards, to conduct basic research and provide consulting services within the scope of relevant topics.","start_date":"2023-11-01T07:00:00","end_date":"2024-06-17T07:00:00","sponsor_id":1856,"sponsor_name":"Нийслэлийн бодлогын судалгааны төв","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4718,"project_code":"P2024-4718","project_name":"Ухаалаг Дархан хотын хөгжлийн концепци болосруулах","project_name_eng":"Policy making concept Darkhand smart city","abstract_mn":"\"Хотын концепц буюу үзэл баримтлал\" уг нэр томьёо нь (цаашид үзэл баримтлал гэх) хот байгуулалт, дизайнтай холбоотой олон төрлийн санаа, төлөвлөгөө, сэдвийг илэрхийлж болох өргөн цар хүрээтэй ойлголт юм. Хотын үзэл баримтлал нь үндсэндээ хот, суурин газрын хөгжил, зохион байгуулалтыг чиглүүлдэг үндсэн зарчим буюу стратегийг хэлнэ. Эдгээр ойлголтууд нь байршлын брэндинг, маркетинг, сурталчилгаа болон өрсөлдөх чадвар, архитектур, тээвэр, мэдээллийн технологи, тогтвортой байдал, нийгмийн эв нэгдэл гэх мэт олон талыг хамаарна. \n     Хотын үзэл баримтлал нь хот суурин газрыг төлөвлөх, хотын дизайн дүр төрхийг тодорхойлох,  хотыг удирдахад хэрэгцээтэй төрөл бүрийн санаа, хандлагыг илэрхийлдэг.","abstract_eng":"The term \"urban concept\" (hereinafter referred to as \"concept\") is a broad concept that can refer to a variety of ideas, plans, and themes related to urban planning and design. The concept of the city basically refers to the basic principles or strategies that guide the development and organization of cities and towns. These concepts cover many aspects such as location branding, marketing, advertising and competitiveness, architecture, transport, information technology, sustainability and social cohesion.\n     Urban concepts represent a variety of ideas and approaches needed to plan urban areas, define urban design images, and manage cities","start_date":"2023-11-30T08:00:00","end_date":"2024-06-21T07:00:00","sponsor_id":157,"sponsor_name":"The European Union","performer_id":118,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Газарзүйн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4689,"project_code":"P2024-4689","project_name":"Их сургууль бизнесийн байгууллагын түншлэл","project_name_eng":"University- Business partnership","abstract_mn":"Төслийн үндэслэл, ач холбогдол:  Их сургуулийн бий болгосон ШУ-ны мэдлэгийг үндэсний баялаг болгон капиталжуулахад мэдлэгт суурилсан эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүч болсон энтрепренёр их сургуулийн тогтолцоог бүрдүүлэхэд их сургууль-аж үйлдвэр, бизнесийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх явдал хамгаас чухал юм. Нэг талаас их сургуулиуд санхүүгийн шинэ эх үүсвэрийг бизнесийн салбараас хайх, нөгөө талаас технологийн хөгжлийн мөчлөг ахих тусам мэдлэг болон өндөр технологид суурилсан компаниуд бий болж, аж үйлдвэрийн салбарт их сургуулийн профессор, судалгааны хамтлаг, судлаач оюутнууд улам эрэлт хэрэгцээтэй болж, аж үйлдвэрийн салбарын судалгаа боловсруулалтынхаа ажлын зардлыг хэмнэх сонирхол байгаа учраас судалгаа, инновац, энтрепренёршипийн иж бүрэн тогтолцоо бүхий ИСАҮХА-г хөгжүүлэх шинэ боломж бүрдэж байна. Мөн их сургуулиуд нийгэмдээ шууд үйлчлэх, өөрөөр хэлбэл их сургуулиуд гаргасан судалгаа, технологийн үр дүнг зах зээлд нэвтрүүлэх, бизнесийн байгууллагыг зөвхөн хүний нөөцөөр хангахаас гадна технологи бий болгох үйл ажиллагаанд оролцох, байгууллагад тулгамдаж буй асуудлыг судлах, хамтран ажиллах шинэ үүрэг гүйцэтгэх хэрэгцээ улам бүр нэмэгдэж байна. \nТөслийн зорилго: Их сургууль бизнесийн байгууллагуудын хамтын ажиллагааг сайжруулах, түншлэлийг хөгжүүлэх зорилгын хүрээнд ‘АОДЭ’ групптэй хамтран сургалт, судалгаа, эрдэм шинжилгээний хамтын ажиллагааг бий болгох","abstract_eng":"The development of cooperation between universities, industries, and businesses is crucial for establishing an entrepreneurial university system, which serves as a primary driver of the knowledge-based economy. This system helps in capitalizing on the university's knowledge, treating it as a national asset. On one hand, universities are seeking new financial sources from the business sector. On the other hand, as technology development cycles progress, there is an increase in the formation of knowledge and high-tech companies. Consequently, university professors, research groups, and students are increasingly in demand within the industrial sector. This surge in demand, coupled with the industrial sector's interest in reducing labor costs, presents a new opportunity to develop University- Business partnership as a comprehensive system encompassing research, innovation, and entrepreneurship. Additionally, there is a growing need for universities to serve their communities directly by bringing research results and technological developments to the market. Universities are expected not only to supply human resources to businesses but also to engage in technology creation, address organizational problems, and play an innovative role in collaborations.\nPurpose of the Project: The project aims to establish training, research, and academic cooperation with the AODE group. This initiative is intended to enhance collaboration and develop partnerships between the university and business.","start_date":"2024-05-14T00:00:00","end_date":"2025-03-27T16:00:00","sponsor_id":2017,"sponsor_name":"‘АОДЭ’ ХХК","performer_id":2018,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургуулийн Менежментийн тэнхимийн баг","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4722,"project_code":"P2024-4722","project_name":"Төрийн албан хаагчийн бүтээмжийн шинжилгээ","project_name_eng":"Analysis of Civil Servant Productivity","abstract_mn":"Хөдөлмөр нийгэм хамгааллын яамны дэргэдэх, хөдөлмөр халамж үйлчилгээний газрын төрийн албан хаагчийн ажлын бүтээмжийг хэмжин, дэмжигч болон хоригч хүчин зүйлсийн хамаарлын шинжилгээ хийнэ. Шинжилгээнд үндэслэн зөвлөмж гаргана.","abstract_eng":"Measuring and improving the productivity of civil servants in the Ministry of Labor and Social Security and the Department of Labor and Welfare involves understanding both supporting and inhibiting factors. By employing a mix of quantitative and qualitative measures, and adopting strategic initiatives to address identified issues, these organizations can enhance productivity, thereby improving public service delivery.","start_date":"2024-05-08T16:00:00","end_date":"2024-07-07T16:00:00","sponsor_id":2055,"sponsor_name":"Хөдөлмөр, Нийгмийн хамгааллын судалгааны институт","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4671,"project_code":"P2024-4671","project_name":"“Улаанбаатар хотын нарны замын өргөтгөл, шинэ замын барилгын ажлын хөрөнгө оруулалтын төслийн нийгэм, ядуурал, жендэрийн нөлөөллийн үнэлгээ” суурь судалгаа","project_name_eng":"Social, poverty and gender impact analysis of the investment project for the expansion of the solar road and the construction of a new road in Ulaanbaatar\"","abstract_mn":"Нийгмийн суурь үнэлгээгээр Төслийн нийгэм, эдийн засгийн суурь нөхцөлийг нэгтгэн дүгнэж, төсөлд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй бүх хүлээн авагч, нөөцийн талаарх мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийсэн. Үнэлгээний зорилго нь i) Баянзүрх дүүргийн 12, 37 дугаар хорооны нийгэм, эдийн засгийн өнөөгийн байдалд дүн шинжилгээ хийх, ii) нийгэмд учирч болзошгүй нөлөөллийг тодорхойлох, төслийг хэрэгжүүлэхэд тохирсон сөрөг нөлөөллийг бууруулах/сайжруулах стратегийг боловсруулахад оршино.\nНийгмийн суурь судалгааг хоёрдогч болон статистик мэдээллийн дүн шинжилгээ, гол мэдээлэгчтэй хийсэн ярилцлага, фокус бүлгийн хэлэлцүүлэг зэрэг тоон болон чанарын аргуудыг ашиглан бэлтгэсэн. Хоёрдогч мэдээллийг ихэвчлэн хороодын засаг захиргаа болон Үндэсний статистикийн хорооноос (ҮСХ) одоо байгаа хоёрдогч мэдээллийг шалгах замаар цуглуулсан. Хамгийн сүүлийн үеийн 2020 оны Хүн ам, орон сууцны тооллогын мэдээллийг тоон судалгаанд ашигласан. Хүн ам, орон сууцны тооллогыг 2020 онд Монгол Улсын нийт хүн амын 10 хувийг буюу хүн ам, өрхийг төлөөлсөн түүвэр судалгаа болгон явуулсан. Иймд түүвэр судалгааны мэдээлэлд тулгуурлан төслийн хороодын түвшинд үр дүнг тайлбарлахадаа хувийн жинг ашигласан. Оршин суугчдын төслийн талаарх ойлголтыг илүү сайн ойлгох, нийгэмд учирч болзошгүй үр дагаврыг тодорхойлох зорилгоор 2023 оны 9-р сард хороо тус бүрийн оршин суугчид (эмэгтэйчүүд болон эмзэг бүлгийн хүмүүсийг оролцуулан) (10-12 хүний бүлэг) оролцуулан фокус бүлгийн хэлэлцүүлгийг (ГБХ) зохион байгуулсан. Төслийн хоёр хорооны Засаг дарга, 2 нийгмийн ажилтантай 2023 оны 9-р сард гол мэдээлэгчтэй ярилцлаа. Гол мэдээлэл нь хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, нийгмийн чухал үйлчилгээний хүртээмж, замын аюулгүй байдлын асуудал, төслийн оролцогч талуудтай хамтран ажиллах боломж, төслийн нийгэмд үзүүлэх нөлөөллийн талаарх асуудлууд багтсан. \nТөслийн бүх үе шатанд зорилтот хороод болон төслийн бусад оролцогч талуудыг мэдээлэлжүүлж, татан оролцуулахын тулд оролцогч талуудын оролцооны төлөвлөгөөг (ОТТ) боловсруулсан. Төсөл нь төлөөллийн, хүртээмжтэй санал хүсэлтийг авах шаардлагатайг хүлээн зөвшөөрч, ОТТ нь зөвлөлдөх үйл явц дахь эмэгтэйчүүд болон эмзэг бүлгийн үүргийг хатуу тодорхойлохыг эрмэлздэг.","abstract_eng":"The social baseline assessment summarized the baseline socioeconomic conditions and offers information on all receptors and resources that may be adversely affected by the Project. The purposes of the assessment were to i) analyze the present socioeconomic aspects of Bayanzurkh district’s 12th and 37th khoroos and ii) identify potential social impacts and design appropriate mitigation/enhancement strategies for the project implementation.  \nThe social baseline study was prepared using both quantitative and qualitative approaches, including secondary and statistical data analysis, key informant interviews and focus group discussions. Secondary data was mostly gathered by reviewing existing secondary information from khoroo governments and the National Statistical Office (NSO). The most recent 2020 Population and Housing Census data was used in the quantitative study. The Population and Housing Census was conducted in 2020 as a sample survey of 10% of Mongolia’s total population, representing the population and households. Thus, the percentage distribution may be used to explain the results at the project khoroo levels based on the sample survey data.\nFocus group discussions (FGDs) were held in September 2023 with residents (including women and the vulnerable) in each khoroo (groups of 10 to 12 persons) to better understand residents’ perceptions of the project and to identify potential social implications. Key informant interviews (KIIs) were conducted in September 2023 with the project’s two khoroo governors and 2 social workers. Key information was questions about population mobility, access to essential social services, road safety concerns, opportunities to collaborate with project stakeholders, and potential social impacts of the project. \nThe Stakeholder engagement plan (SEP) developed to ensure that the target khoroos, as well as other project stakeholders, are informed and involved in all the phases of the Project. The Project recognizes the need to solicit representative and inclusive feedback and the SEP looks to firmly define the role of women and vulnerable groups within the consultation process.","start_date":"2023-09-30T16:00:00","end_date":"2023-12-29T16:00:00","sponsor_id":1340,"sponsor_name":"Дэлхийн банк","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4672,"project_code":"P2024-4672","project_name":"АСРАХУЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН БОДЛОГЫН ЦАР ХҮРЭЭ, АВАХ АРГА ХЭМЖЭЭ бодлогын зөвлөмж боловсруулах","project_name_eng":"Develop policy recommendations for care economy","abstract_mn":"Азийн сангийн санхүүжилтээр хэрэгжиж буй Асрахуйн эдийн засгийн бодлогын цогц бодлогын зөвлөмж боловсруулах, үр дүнгээр шийдвэр гаргагч нарт нөлөөллийн уулзалт, хэлэлцүүлэг хийнэ. Үүний тулд: \n- Монгол Улс дахь асрахуйн эдийн засгийн өнөөгийн байдлыг тодорхойлох\n-  Бодлого, хууль, эрх зүйн орчны тойм үнэлгээ хийх\n-  Асрахуйн эдийн засгийн бодлогын агуулга, хамрах хүрээг тодорхойлох\n- Асрахуйн бодлого, зохицуулалт, замын зураглал боловсруулах \n- Асрахуйн зохистой хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих орчинг бүрдүүлэхэд чиглэсэн бодлогын зөвлөмж зэрэг судалгаа, шинжилгээний ажлуудыг хийж гүйцэтгэсэн.","abstract_eng":"Development of comprehensive policy recommendations for the Care Economy Policy, which is being implemented with the funded by the Asian Foundation, and based on the results, a meeting and discussion were held to influence decision-makers. For it:\n- Determining the current state of the nursing economy in Mongolia\n- Review and evaluate policy, law, and legal environment\n- Determining the content and scope of the care economy policy\n- Development of nursing policies, regulations and roadmaps\n- Completed research and analysis tasks, including policy recommendations aimed at creating an environment to support decent care employment.","start_date":"2024-01-01T16:00:00","end_date":"2024-01-29T16:00:00","sponsor_id":1514,"sponsor_name":"Азийн сан","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4648,"project_code":"P2024-4648","project_name":"Аялал жуулчлалын судалгаа","project_name_eng":"Tourism industry research","abstract_mn":"Нийслэлийн бүс болон БЗД-ийн аялал жуулчлалын хөгжлийн өнөөгийн нөхцөл байдлын шинжилгээ хиймнээр судалгаанд үндэслэн  Улс, нийслэл, БЗД-ийн аялал жуулчлалын хөгжлийн бодлогын уялдаатай холбосон менежментийн хөтөлбөр гаргах","abstract_eng":"Based on the analysis of the current situation of tourism development in the capital region and BZD, based on research, create a management program that is linked to the tourism development policies of the country, the capital, and BZD.","start_date":"2024-01-14T00:00:00","end_date":"2024-03-29T00:00:00","sponsor_id":1981,"sponsor_name":"Нийслэлийн бүс болон БЗД","performer_id":1982,"performer_name":"Монсертф Туризм ХХК","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4699,"project_code":"P2024-4699","project_name":"Намнан Индастри ХХК захиалгат ажил","project_name_eng":"Consulting service of Namnan Industry LLC","abstract_mn":"Гэрээт ажлын хүрээнд байгууллагын стратегийн төлөвлөгөөг боловсруулах аргазүйн зөвлөмжөөр хангаж ажиллав. Стратеги төлөвлөгөө боловсруулах арга зүй Мандатын шинжилгээ, Стратегийн тэргүүлэх чиглэл Стратегийн чиглэл, тэнцвэржүүлсэн үнэлгээний аргын өнцөг Стратегийн чиглэл тус бүрээрх стратегийн зорилго Явцын тайлан хэлэлцүүлэг (1)* Зорилгын хэлэлцүүлэг + Орчны шинжилгээ Стратегийн зураглал, стратегийн үнэлгээ Явцын тайлан хэлэлцүүлэг (2)* Оролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI Оролцогч талуудаас авах судалгаа, KPI хэлэлцүүлэг Хорооны стратеги төлөвлөгөө* Сургалт (Зөрүүний шинжилгээ, HRM, MBO)","abstract_eng":"As part of the contract work, we provided methodological recommendations for the development of the organization's strategic plan. Methodology of strategic plan development Mandate analysis, Strategic priorities Strategic direction and balanced assessment approach angle Strategic goals for each strategic direction Progress report and discussion (1)* Objective Discussion + Environmental Analysis Strategy mapping and strategy evaluation Progress report and discussion (2)* Stakeholder surveys and KPIs Stakeholder surveys and KPI discussions Committee Strategic Plan* Training (Difference Analysis, HRM, MBO)","start_date":"2023-12-31T16:00:00","end_date":"2024-03-30T16:00:00","sponsor_id":2024,"sponsor_name":"Намнан Индастри ХХК","performer_id":1532,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4560,"project_code":"P2023-4560","project_name":"Нарны дулааны коллектор ба хийн бойлер хосолсон халаалтын системийн туршилт","project_name_eng":"Experimental investigation of the heating system combined solar thermal collector system with  gas boiler","abstract_mn":"Энэ судалгааны ажлын хүрээнд нарны дулааны коллектор болон хийн бойлерыг хослуулсан халаалтын систем үүсгэн туршилт хийнэ. Үүнд нарны дулааны коллекторын удирдлагын төхөөрөмжийн ажиллагааны функцүүдийг ашиглан хийн халаагуурыг аюулгүй ажиллуулах боломжтой эсэхийг тодорхойлно. Тодорхойлохдоо системийг симуляцын программ дээр загварчилж, үүний дагуу лабораторийн нөхцөлд туршилтын стенд-ийг бүтээж, бодит хэмжилтийн өгөгдөл ашиглан хэрэглээний янз бүрийн нөхцөлийг зохиомлоор өгч хосолсон системийн аюулгүй ажиллагааг лабораторийн хэмжилтээр нягтална. Үүний дараа бодит айл дээр системийг суурилуулж, бодит туршилтыг урт хугацаанд хөтөлж, системийн үр өгөөжийг тодорхойлно.","abstract_eng":"In this research, a heating system combining solar thermal collectors and gas boilers will be tested. The test will determine whether the gas heater can be safely operated using the operational functions of the control device of a solar thermal collector. To do this, the system is modeled on a simulation program, and accordingly, a test stand is created in the laboratory. Measurements verify the safety of the combined system's operation. After that, the system will be installed in households, and tests under natural conditions will be conducted over a long period to determine the system's benefits.","start_date":"2023-11-01T00:00:00","end_date":"2024-05-09T16:00:00","sponsor_id":1924,"sponsor_name":"Юнигаз ХХК","performer_id":1793,"performer_name":"МУИС Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3954,"project_code":"P2020-3954","project_name":"Монголын түүх археологын олдворууд болон монголын хээ угалзны гурван хэмжээст загварчлалыг байгуулах","project_name_eng":"To construct three-dimensional models of Mongolian historical and archaeological findings and Mongolian ornaments","abstract_mn":"Манай улс нь өвөг дээдсийн цогцсыг онголсон булш, хиргисүүр, хүн чулуун хөшөө зэрэг археологийн нэн эртний ховор олдворууд ихтэй баялаг түүхтэй улс билээ. Сүүлийн жилүүдэд манай эрдэмтэд түүхийн асар ховор олдворуудыг Монголын газар нутгаас нээн илрүүлсээр байна. Эдгээр соёлын үнэт өвүүдийг судлах шинжлэх ажил сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй явагдаж байна. Гэвч энэ судалгааны ажил нь цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө болон хүний хүч хөдөлмөр ихээхэн шаардсан хүндрэлтэй ажлын нэг юм. \nУчир нь эдгээр хиригсүүр булш нь олон мянган жил тухайн  орон нутагтаа оршин байсаар ирсэн, хадгалалт хамгаалалт муугаас болж зарим олдворуудын чанар муудсан буюу дүрс нь бүдгэрсэн, эдгээрийг олж үзэж, харьцуулахын тулд тухайн орон нутгийг зорьж очих шаардлага гарна. Гэвч эдгээр дурсгалууд Монгол оронд өргөн хэмжээнд тархан байрлаж байгаагаас болж тэр бүр нэг дор бүгдийг олж үзнэ гэдэг бараг боломжгүй зүйл юм. Бидний бахархал болсон эдгээр дурсгалуудын талаар олон улсын эрдэмтэд ч судлах сонирхол хэрэгцээ их байгаа. Тэгвэл бид эдгээрийн гурван хэмжээст загварчлалыг хийж, үүнийг нээллтэй болгосноор гадна дотны судлаач эрдэмтэд, сонирхон судлагч нарт ихээхэн дөхөм болох юм. Тиймээс бид энэ төслөөр хүний хүч хөдөлмөр шаардсан энэхүү ажлыг компьютер графикийн тусламжтайгаар хялбаршуулахыг зорилоо. \n\nБид Монгол үндэстнийхээ ахуй соёлын өвөрмөц хэв шинжийг тусгасан  хээ угалз, гоёл чимэглэлийн дүрсийг олон зүйл дээрээ хэрэглэж, чамирхаж ирсэн түүхтэй ард түмэн билээ. Эдгээр хээ угалз, чимэглэл, дүрс зурган байдлаар болон сийлбэр маягаар бидний дунд өвлөгдөн ирсэн байдаг. Тэгвэл бид энэхүү төслөөрөө иймэрхүү төрлийн хээ угалз, чимэглэлийн гурван хэмээст загварлалыг нь үүсгэхээр төлөвлөөд байна. Энэ ажил Монголдоо анхдагч болж байгаагаар онцлог юм.","abstract_eng":"Our country has a rich history with many ancient archaeological findings, such as tombs, burial mounds, and human stone statues. In recent years, our archaeologists have been discovering very rare historical artefacts in Mongolia. The study of these valuable historical artefacts has been intensified in recent years. However, this research is one of the most difficult, time-consuming, and human labour-consuming tasks. Because these historical findings have been in the area for thousands of years, and the quality of some of the findings has deteriorated or faded due to poor preservation. Thus it will be necessary to visit the area to find and compare them. However, due to the wide area of these findings in Mongolia, it is almost impossible to see them all at once. Moreover, there is a great need for international scholars to study these findings, of which we are proud. Due to we try to make a three-dimensional model of these significant findings and make its open into the world, which will be very convenient for outsiders and interested researchers. Therefore, this project aims to simplify this human labour-consuming work with the assistance of computer graphics.\n\n\nWe are the nation with a long history of using ornaments in many ways, reflecting the unique style of nomadic life and culture of the Mongolian nation. These ornaments are inherited from us in the form of rams, ornaments, images, and carvings. In this project, we plan to create a three-dimensional model library of this type of ornament. This work is beneficial and will be the first research in Mongolia.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-25T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4623,"project_code":"P2023-4623","project_name":"SDG-Aligned Budgeting to Transform Employment in Mongolia","project_name_eng":"SDG-Aligned Budgeting to Transform Employment in Mongolia","abstract_mn":"Монгол улсын төсвийн төслийг арвилан хэмнэлттэй, үр ашигтай, үр нөлөөтэй байхаар боловсруулж, төрийн санхүүгийн удирдлагыг сайжруулан эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг хангахад чиглүүлсэн эсэхэд олон улс болон Монгол улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн шинжлэх ухааны арга, аргачлалаар бодит, тоо мэдээлэлд үндэслэн судалгаа, шинжилгээ хийх замаар нотолгоонд суурилсан шинжээчийн дүгнэлт, зөвлөмж өгөхөд оршино.","abstract_eng":"Evidence-based research and analysis based on research and analysis using scientific methods and methods recognized in many countries and in Mongolia to ensure whether the Mongolian budget project is designed to be economical, efficient and effective to provide expert opinions and recommendations.","start_date":"2023-09-14T16:00:00","end_date":"2023-11-29T16:00:00","sponsor_id":1536,"sponsor_name":"UNDP in Mongolia","performer_id":1586,"performer_name":"МУИС-Бизнесийн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4694,"project_code":"P2024-4694","project_name":"МУИС-ийн Кредит цагийн өртөг ба төлбөрийг тооцох аргачлал боловсруулах","project_name_eng":"Development of a methodology for calculating the cost of credit hours and fees of NUM","abstract_mn":"МУИС-ийн сургалтын хөтөлбөрүүдэд тусгагдсан хичээлийн нэг багц цагийн бодит өртгийг олон улсын жишгээр тооцож, сургалтын төлбөрийн багц цагийн үнэлгээг тогтоох загвар боловсруулахад энэхүү судалгааны зорилго оршино.\nМУИС-ийн орлого нь үндсэн болон эрдэм шинжилгээ, туслах үйл ажиллагааны орлогоос бүрдэх бөгөөд үндсэн үйл ажиллагааны буюу сургалтын төлбөрийн орлого, төсвийн санхүүжилтээс бүрддэг. Харин  зарлагыг цалин хөлсний зардал, бараа үйлчилгээний зардал, сургалтын үйлчилгээний зардал, эрдэм шинжилгээ инновацийн зардал, тогтмол болон хөрөнгийн зардал гэсэн бүлгээр төсөвлөж тайлагнаж байгаа нь үйл ажиллагааны онцлогоос хамааран зардал хуваарилж өртөг тооцох боломж олгож байна.   \nСудалгаагаар бүрэлдэхүүн сургууль тус бүрийн сургалтын багц цагийн өртөг, хичээлийн хөтөлбөр тус бүрийн багц цагийн өртөг тооцох аргачлалыг боловсруулсан.\nСургалтын багц цагийн төлбөр тооцох арга зүйг санал болгосон.","abstract_eng":"The purpose of this research is to calculate the actual cost of one set of lesson hours included in the NUM curriculum according to international standards, and to develop a model to determine the evaluation of the set of tuition fees.\nNUM's income consists of income from basic, academic and auxiliary activities, income from basic activities or tuition fees, and budget funding. However, budgeting and reporting expenses by groups such as salary expenses, goods and services expenses, training service expenses, research and innovation expenses, and fixed and capital expenses gives an opportunity to allocate costs depending on the characteristics of the activity.\nBased on the research, a methodology was developed to calculate the cost of a set of teaching hours for each component school and the cost of a set of teaching hours for each course program.\nMethodology for calculation of fees for training package hours is proposed.","start_date":"2023-12-14T16:00:00","end_date":"2024-06-07T16:00:00","sponsor_id":2002,"sponsor_name":"МУИС Бодлогын судлагааны төв","performer_id":1430,"performer_name":"МУИС Бизнесийн сургууль Нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхим","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4660,"project_code":"P2024-4660","project_name":"Ажилчдын бүтээмжид нөлөөлөх хүчин зүйлсийн судалгаа","project_name_eng":"Research on Factors Affecting Employee Productivity","abstract_mn":"Байгууллагын амжилт, ололтын эх үүсвэр нь бүтээмж өндөртэй байх явдал. Бүтээмж гэдэг нь гарцыг орцод харьцуулан тооцдог тоон утгаас илүүтэйгээр тоо чанарыг нэгтгэн илэрхийлдэг нийлмэл үзүүлэлт. Бүтээмжид нөлөөлөх хүчин зүйлсийн талаар салбарын онцлогийг илэрхийлсэн судалгааны ажлууд  их хэмжээгээр хийгдэж үр нөлөөгөө өгч байгаа. Барилгын салбар нь дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд ихээхэн хувь нэмэр оруулдаг, ажлын байр бий болгодог, нийгмийн сайн сайханд нөлөөлдөг салбар юм. Иймээс түүний гүйцэтгэл нь зөвхөн эдийн засгийн хөгжилд төдийгүй нийгэмд чухал ач нөлөөтэй байдаг. Барилгын салбарын талбайн ажилчдын бүтээмжид нөлөөлөх хүчин зүйлсийг судлан ач холбогдлоор нь эрэмбэлсэн судалгааны ажил шаардлагатай байгаа нь олон улсын судалгааны ажлуудаас тодорхой болж байгаа.","abstract_eng":"The source of organizational success and achievement is high productivity. Productivity is a composite indicator aggregating the quantity rather than the quantity of output relative to input. Many industry-specific researches are being carried out on the factors affecting productivity, showing results. \nThe construction industry contributes significantly to the gross domestic product, creates jobs, and contributes to social well-being. Therefore, its performance has an important impact not only on economic development but also on society. It is clear from international research that there is a need for research work on the factors that affect the productivity of field workers in the construction industry, ranked by their importance.","start_date":"2024-04-08T00:00:00","end_date":"2024-05-16T16:00:00","sponsor_id":1995,"sponsor_name":"Хагас тойрог зам ХХК","performer_id":1532,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль, Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4584,"project_code":"P2023-4584","project_name":"Ашигласан моторын тосыг дахин боловсруулах туршилт судалгаа","project_name_eng":"Experimental study on the recycling of used motor oil.","abstract_mn":"“Түшигт зам гоолд” ХХК нь хөдөө орон нутагт зам барих, засвар үйлчилгээ явуулдаг компани бөгөөд олон тооны хүнд машин механизм ажиллуулдаг онцлогтой компани юм. Уг компаний хүнд машин механизмаас жилд дунджаар 0.8 тонн ашигласан тос, тосолгооны материал гардаг байна. Энэхүү тос, тосолгооны материалын хаягдал 4 тонн орчим хуримтлагдсан байгаа юм байна. Ашигласан тос, тосолгооны материалыг дахин ашиглах боломж байгаа эсэх, ямар аргаар дахин ашиглаж болох тал дээр туршилт судалгаа хийх шаардлагатай байна.","abstract_eng":"\"Tushigt Zam Goold\" LLC is a company that builds and maintains roads in rural areas and operates a large number of heavy machinery. On average, 0.8 tons of used oil and lubricants are released from the company's heavy machinery per year. About 4 tons of waste oil and lubricants have accumulated. There is a need to conduct research on the possibility of reusing used oil and lubricants and how they can be reused.","start_date":"2023-11-14T00:00:00","end_date":"2024-05-19T16:00:00","sponsor_id":1937,"sponsor_name":"Түшигт зам гоолд","performer_id":1938,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4731,"project_code":"P2024-4731","project_name":"Газрын ховор элементээр хольцлогдсон шилийг лазерын хэт богино пульсээр өдөөхөд үүссэн люминесценци","project_name_eng":"Up-conversion luminescence in rare-earth doped glasses excited by ultra-short laser pulses for high-resolution spectral diagnostics and super-resolution microscopy","abstract_mn":"Төслийн зорилго нь газрын ховор элементүүд болох Yb3+, Tm3+, Er3+ болон бусад элементүүдээр хольцолсон шилийг лазерын хэт богино пульсаар өдөөхөд шинээр үүсэх спектрийн мужийн хугацааны динамикийг судлахад оршино.\nТөслийн эцсийн зорилго бол газрын ховор элементүүдийг судалж өндөр давтамжтай спектрийн оношилгоо, хэт өндөр нарийвчлалтай микроскопд ашиглах хэтийн төлвийг үнэлэхэд оршино.\nТөслийг гүйцэтгэх явцад доор дурьдсан тодорхой асуудлуудыг шийднэ.\n1.\tИжил төстэй газрын ховор элементийн ион агуулсан шилний спектрийг өндөр нарийвчлалтай оношлогоонд, ялангуяа давхцаж буй спектрийн шугамыг ялгахад зориулж өдөөгдсөн дохионы шугаман бус байдлыг ашиглах боломжийг шинжлэх.\n2.\tГазрын ховор элементээр баяжуулсан шилийг лазерын хэт богино пульсаар өдөөхөд газрын ховор элементүүдийн ионуудын хоорондох энергийн солилцооны үр ашгийг судлах, фотоны нуранги үүсэх процесс, өдөөх нөлөөлөл, хувирсан фотонитын бууралтыг судлах. \n3.\tХэт өндөр нарийвчлалтай микроскопод дээш хувирсан гэрлийн импульсийг ашиглах хэтийн төлөвийг үнэлэх.\n4.\tГазрын ховор элементээр баяжуулсан шилийг лазерын хэт богино пульсаар өдөөх үед шилэн дэх шугаман бус байдлыг судлах;\n5.\tГазрын ховор элементээр баяжуулсан шилийг лазерын хэт богино пульсаар өдөөхөд шинээр үүссэн спектрийн мужийн динамикийг турших;","abstract_eng":"Abstract of the project\n\nAim of work\n\nThe goal of the project is to study the time dynamics of the up-conversion signal generated by ultrashort laser pulse excitation of glass doped with rare earth elements Yb3+, Tm3+, Er3+ and other rare earth elements.\nThe ultimate goal of the project is to evaluate the prospects for use in high-frequency spectral diagnostics and ultra-precision microscopy by studying rare earth elements.\n\nAuthor’s scientific idea\n\nThe main scientific data of the project is to study the time dynamics of the up-conversion signal excited by a train of ultrashort pulses in glasses containing rare earth ions Yb3+, Tm3+, Er3+ and other rare earth ions. \n\nMain planned results, their scientific and practical significance\n\nTo analyze the possibility of using the nonlinearity of the up-conversion signal for high-precision spectral diagnostics of glasses containing similar ions, in particular, for differentiating overlapping spectral lines. \n\nTo study the efficiency of energy exchange between ions and the occurrence of photon avalanches and quasi-avalanche processes when excited by a train of ultrashort pulses, as well as coherent and cooperative excitation effects, a decrease in the effective photonity of the up-conversion process. \n\nTo evaluate the prospects for using pulsed up-conversion luminescence for super-resolution microscopy.\n\nTo study nonlinearity of the doped fluorophosphates glasses under fs-excitation.\n\nTo test dynamics of the up-conversion signal excited by the train of the fs-pulses.","start_date":"2024-03-31T16:00:00","end_date":"2026-03-31T16:00:00","sponsor_id":1321,"sponsor_name":"ШУТС","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4690,"project_code":"P2024-4690","project_name":"ИХ ДЭЭД СУРГУУЛЬ СОНГОЛТ БОЛОН МЭРГЭЖИЛ СОНГОЛТОД НӨЛӨӨЛЖ БУЙ ХҮЧИН ЗҮЙЛС БА ЭЛСЭЛТИЙН ХУГАЦАА ОНОВЧТОЙ ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН НЭГДСЭН СУДАЛГАА","project_name_eng":"INTEGRATED STUDY ON FACTORS AFFECTING UNIVERSITY CHOICE AND PROFESSION CHOICE AND ADMISSION TIMING OPTIMAL PLANNING","abstract_mn":"Олон улсад хэрэглэж буй онолын болон практик шалгууруудыг судлан үзсэний дараа сургуулийн байршил, сурч боловсроход таатай сургалтын орчин, сургуулийн нэр хүнд, сургууль болон элсэлтийн талаарх мэдээллийн найдвартай байдлыг сургууль сонголтод нөлөөлөгч 4 хэмжигдэхүүн болгон энэхүү судалгаанд авч үзсэн. Мэргэжил сонголтыг тодорхойлогч хүчин зүйлсийг нөлөөлөгчид, хувь хүний сонирхол, санхүүгийн нөөц, хувь хүний ур чадвар болон ирээдүйн карьерын боломж гэсэн 5 хэмжигдэхүүнд хувааж үзсэн. Монгол Улсын Их Сургуулийн нийт 18140 суралцагдаас 2005 суралцагчдыг түүвэрлэж уг судалгааг гүйцэтгэв. Энэхүү судалгаанд Их дээд сургууль сонголт болон мэргэжил сонголтод нөлөөлж буй хүчин зүйлийн нөлөөллийг эмпирик судалгааны арга аргачлалыг ашигласан тодорхойлсон.","abstract_eng":"After studying the theoretical and practical criteria used internationally, school location, learning environment conducive to learning, school reputation, reliability of information about school and enrollment were considered in this study as 4 dimensions influencing school choice. Determinants of career choice were divided into 5 dimensions: influencers, personal interests, financial resources, personal skills and future career opportunities. The survey was conducted by sampling 2005 students from a total of 18140 students of the University of Mongolia. In this study, the impact of factors affecting university choice and career choice was determined using empirical research methods.","start_date":"2023-12-14T16:00:00","end_date":"2024-05-14T16:00:00","sponsor_id":1272,"sponsor_name":"NUM","performer_id":1794,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн профессор багш нар","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4727,"project_code":"P2024-4727","project_name":"БАКТЕРИЙН ЭСРЭГ ҮЙЛДЭЛТЭЙ НАНОБӨӨМИЙГ УРГАМЛЫН ТҮҮХИЙ ЭДЭЭС ГАРГАН АВАХ","project_name_eng":"Producing antibacterial activity nanoparticle using plant raw materials","abstract_mn":"Энэхүү захиалгат ажлын хүрээнд бактерийн эсрэг үйлдэлтэй нанобөөмийг ургамлын түүхий эдээс гарган авах судалгааг хийж гүйцэтгэв. Судалгааны багийн гүйцэтгэсэн ажлын хүрээнд Монголын уламжлалт анагаах ухаанд нян нядлах, номхотгох, нянгийн хорыг дарах чадал бүхий эмийн ургамлыг ашиглан мөнгөний нанобөөм гарган авч бактерийн эсрэг үйлдлийг тогтоох ажлыг хийж гүйцэтгэв. Бактерийн эсрэг үйлдлийг бид өвчин үүсгэгч өргөн хүрээний бактериас гадна сүрьеэ өвчнийг үүсгэгч бактерийн омог дээр туршин улмаар цаашид хэрэглэх боломжтой эсэхэд үнэлэлт дүгнэлт өгөв.","abstract_eng":"As part of this commissioned work, research was carried out on the extraction of antibacterial nanoparticles from plant raw materials. As part of the research team's work, silver nanoparticles were extracted and determined to have antibacterial properties using medicinal plants that have the ability to kill, tame, and suppress bacterial toxins in Mongolian traditional medicine. In addition to a wide range of disease-causing bacteria, we tested the antibacterial activity on strains of tuberculosis-causing bacteria and evaluated its potential future use.","start_date":"2023-02-28T00:00:00","end_date":"2024-07-19T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1852,"performer_name":"Эм судлалын хүрээлэн","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":13,"research_field":"Анагаах ухааны инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4742,"project_code":"P2024-4742","project_name":"\"Татварын бодлогын гарын авлага\" номын орчуулга","project_name_eng":"Translation of the Tax Policy Handbook","abstract_mn":"НҮБХХ-ийн Жендэрийн баг болон Тогтвортой санхүүжилтийн төв хамтран төрийн байгууллагуудын жендэрийн тэгш байдлыг хангах тамганы хэрэгжилтийг Сангийн яам, татварын албад хүртэл өргөжүүлэхээр боллоо.\n\n\nЭнэхүү хамтын ажиллагаа нь НҮБХХ-ийн 2022-2025 он хүртэлх Стратегийн төлөвлөгөө болон Жендэрийн тэгш байдлын стратегийн дагуу дэлхий даяарх түнш орнуудад жендэрт нийцсэн төсвийн бодлого, захиргааны шинэчлэлийг дэмжихэд чиглэсэн томоохон хүчин чармайлт юм. Төсвийн бодлого, татвар чухал хувь нэмэр оруулдаг олон нийтийн эх үүсвэрээр дамжуулан жендэрийн тэгш байдлыг хангахад НҮБХХ-ийн 100 тэрбум ам.\n\nТөсвийн бодлого нь жендэрийн тэгш байдлыг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэх боломжтой бөгөөд энэ нь Тогтвортой хөгжлийн зорилтуудад хүрэх зайлшгүй нөхцөл юм. Энэ нь одоо байгаа эдийн засгийн бүтэц, тогтолцоог өөрчлөхөд чиглэсэн хүйсийн онцлогт тохирсон татвар, зарлагын бодлогыг хэрэгжүүлэхийг шаардаж байна. Төсвийн засаглалыг хариуцдаг төрийн гол байгууллагууд, ялангуяа тухайн улсын Сангийн яам, татварын алба жендэрийн тэгш байдлыг бүх байгууллагын чиг үүргийн үндсэн зарчим, зорилт болгон бүрэн хэрэгжүүлсэн тохиолдолд ийм өөрчлөлтийг хийх боломжтой.\n\n\nЭнэхүү алсын хараанд тулгуурлан НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр саяхан төсвийн бодлогыг жендэрийн тэгш байдлыг хангахад чиглүүлж, төрийн санхүү, төсвийн засаглалаар дамжуулан ТХЗ 5-ын санхүүжилтийг дайчлах дэлхийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг EQUANOMICS санаачилгыг эхлүүлсэн. Энэхүү санаачилгын хүрээнд Монгол Улсыг сонгон шалгаруулж, татварын тогтолцооны жендэрийн хариуцлагыг дээшлүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэхээр сонгогдсон бөгөөд үүнд Сангийн яам, Монгол Улсын Татварын албанд төрийн байгууллагын жендэрийн тэгш байдлын тамгыг хэрэгжүүлэхэд зориулсан бүтээгдэхүүн багтсан.\n\nНҮБХХ-ийн төрийн байгууллагуудын жендэрийн тэгш байдлын тамга нь эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн бодит тэгш байдлыг хангахад чиглэсэн төрийн байгууллагуудын хүчин чармайлтыг дэмжих, хүлээн зөвшөөрөх хэрэгсэл юм. Энэхүү тамга нь байгууллагуудад жендэрийн тэгш байдлыг бодлого, үйл ажиллагаа, үйл ажиллагаандаа нэгтгэх, энэ үйл явцад жендэрийн тэгш байдлыг дэмжих, эмэгтэйчүүдийг чадавхижуулах таатай орчныг бүрдүүлэх амлалтаа харуулахад туслах зорилготой юм. Үүнд хүрэхийн тулд Seal нь (i) төлөвлөлт ба удирдлага, (ii) жендэрийн тэгш байдлын бүтэц, чадавхи, (iii) ажлын орчин, (iv) оролцоо, түншлэл ба хариуцлага, (v) гэсэн байгууллагын гүйцэтгэлийн таван хэмжигдэхүүнийг хамардаг. ) төрийн бодлогын үр дүн, үр нөлөө.\n\nОролцогч байгууллагууд үйл явцын төлөвлөгөөгөөр хангагдаж, Сангийн яам, татварын албаны ангилал зүй, институцийн бүрэн эрхэд тохируулсан хэрэгжүүлэх арга хэрэгсэл, ажлын хэрэглүүр болон бусад нөөцийг авах боломжтой.\n\n\nМонгол Улс жендэрийн тэгш байдлыг хангах эрх зүйн сайн үндсийг бүрдүүлж, 2011 онд Жендэрийн эрх тэгш байдлыг дэмжих тухай хуулийг баталснаар нийгэм, улс төр, эдийн засаг, соёлын салбар, гэр бүлийн харилцаанд жендэрийн тэгш байдлыг хангасан. LPGE нь хууль тогтоомж, бодлого, хөтөлбөр, төсөл, жендэрт нийцсэн төсөвт жендэрийн чиг хандлагыг тусгах үүрэгтэй.\n\nГССҮТ-ийн ажлын алба нь АТГ-ын хэрэгжилт, салбарын жендэрийн бодлогын уялдааг хянадаг. Өнөөдрийн байдлаар Сангийн яам зэрэг 12 салбарын яам 2016-2024 он хүртэл жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах стратегийг салбарын хэмжээнд баталж, хэрэгжилтийн эцсийн шатандаа явж байна.\n\nТөрийн санхүүгийн удирдлагын шинэчлэлийн үйл явц шат шатандаа хөтөлбөрийн төсөвт шилжиж, шилжилтийн шатандаа явж байна. Ерөнхийдөө жендэрийн бодлогын талаар ерөнхий ойлголттой байгаа ч төсөв боловсруулах үйл явцад жендэрийн чиг хандлагыг тусгах зорилго, ерөнхий үйл явцын нэг хэрэгсэл болох, хэрхэн хийх нь тодорхойгүй, ойлголтын түвшин харилцан адилгүй байна.\n\nӨнөөдрийн байдлаар Монгол Улсад жендэрт суурилсан татварын бодлогын талаар нэг ч судалгаа, үнэлгээ хийгдээгүй байна.\n\nТөрийн санхүүгийн удирдлагын шинэчлэлийн хүрээнд хөдөлмөрийн орлого, хөрөнгө, баялгийн татварын болон хэрэглээний татварыг хамарсан татварын бодлого, жендэрийн тэгш байдлын хоорондын хамааралд дүн шинжилгээ хийх, жендэрийн өрөөсгөл байдал, өрхийн татвар, хувь хүний орлогын албан татварт үзүүлэх нөлөөллийг тодорхойлох шаардлагатай байна. жендэр хоорондын ачааллын зөрүү, хүйсийн хэрэглээний хэв маягийн ялгаа. UNDP Mongolia CO нь Монгол Улсын Татварын албанд чиглэсэн төрийн байгууллагуудад жендэрийн тэгш байдлын тамга хэрэгжүүлэхээс гадна Монгол Улсад жендэр, татварт жендэрийн нөлөөллийн цогц үнэлгээ хийхээр төлөвлөж байна.\n\nЖендэрийн тэгш байдлын тамга нь төрийн байгууллагуудын чадавхийг бэхжүүлэх хэрэгсэл бөгөөд энэхүү санаачилгыг хэрэгжүүлэх нь ТХЗ 5, 16-д, УГЗ, татварын шинэчлэл, санхүүгийн салбарын жендэрийн тэгш байдлын стратегийн хэрэгжилт, үндэсний бодлогын хэрэгжилтэд тодорхой хувь нэмэр оруулах болно. \n\nЖендэрийн мэдрэмжтэй ажлын байр, \nМонгол Улсын жендэрийн тэгш байдлын талаарх үндэсний бодлого.\n\nТатварын нөлөөллийн үнэлгээний гарын авлага, хэрэгслийг орчуулахад Монголын Татварын албанд техникийн туслалцаа үзүүлэх зорилгоор хэрэгжүүлж буй номын орчуулгын төсөл юм.","abstract_eng":"UNDP’s Gender Team and Sustainable Finance Hub have joined forces to extend the implementation of the Gender Equality Seal for Public Institutions to Ministries of Finance and tax administrations. This collaboration is a key endeavor in broader efforts to promote gender responsive fiscal policy and administrative reforms in partner countries around the world in line with UNDP’s Strategic Plan and Gender Equality Strategy 2022-2025. The Strategy further outlines UNDP´s ambition to mobilize upwards of $100 billion towards gender equality including through public sources where fiscal policies and taxation are important contributors.\n\nFiscal policies can and should play a prominent role in advancing gender equality which is also a necessary condition to achieve the Sustainable Development Goals. This calls for gender-responsive tax and expenditure policies designed to transform existing economic structures and systems that perpetuate inequality. Such a transformation is only possible if the key public institutions responsible for fiscal governance, notably a country’s Ministry of Finance and tax administration, fully embrace gender equality as a fundamental principle and objective across all institutional functions.\n\n\nBuilding on this vision, UNDP recently launched the EQUANOMICS initiative, a global endeavor to make fiscal policies work for gender equality and to mobilize financing for SDG 5 through public finance and fiscal governance. Under this initiative, Mongolia was selected for support in advancing the gender-responsiveness of the tax system which includes an output dedicated to implementing the Gender Equality Seal for Public Institution at the Ministry of Finance and Mongolian Tax Authority.\nUNDP’s Gender Equality Seal for Public Institutions is a tool to support and recognize the efforts made by public institutions towards the achievement of substantive equality between men and women. The Seal is designed to help institutions integrate gender equality into their policies, practices and operations and in the process demonstrate their commitment to promoting gender equality and fostering an enabling environment for women’s empowerment. To achieve this, the Seal works across five dimensions of institutional performance, namely (i) planning and management, (ii) gender equality architecture and capacities, (iii) enabling work environment, (iv) participation, partnerships and accountability, and (v) results and impacts of public policies. \n\nParticipating institutions are provided with a process blueprint and get access to a set of implementation tools, working aids and other resources that have been adapted to the taxonomy and institutional mandates of Ministries of Finance and tax administrations.\n\n\nMongolia established a good legal foundation for gender equality and enacted the Law on Promotion of Gender Equality (LPGE) in 2011, which ensured gender equality in the social, political, economic, cultural spheres and family relations. LPGE mandates gender mainstreaming in laws, policies, programs, projects and gender-responsive budgeting.  \n\nThe secretariat of the NCGE oversees implementation of the LPGE and coordination of sectoral gender policies. As of date, 12-line ministries including Ministry of Finance have approved its sectoral Gender Equality Strategy 2016-2024, which is in the final stage of the implementation. The Public Financial Management reform process is moving towards programme budgeting incrementally and is in transition. In overall, while there is general understanding of gender policy, goals and overall process of gender mainstreaming in the budgeting process as a tool and how to do is widely unknown and degree of understanding varies. As of date, no single studies or assessment have been carried out on gender-responsive taxation policy in Mongolia. \n\nAs part of the public financial management reform, there is a need to analyse the relation between tax policy and gender equality covering taxation labor income, capital and wealth as well as consumption taxes, to identify gender biases and impact on household taxation, personal income tax burden gaps across genders and differences in consumption patterns across genders. UNDP Mongolia CO plan to implement the Gender Equality Seal for public institutions targeting the Mongolian Tax Authority as well as carry out comprehensive gender impact assessment on gender and tax in Mongolia. The Gender Equality Seal is a capacity building tool for public institutions and implementation of this initiative will have potential contributions towards SDG#5 and 16, and PFM and tax reform and implementation of financial sectoral gender equality strategy, as well as the implementation of national policy on gender-sensitive workplace, and national policy on gender equality of Mongolia. \n\nTechnical assistance to Mongolian Tax Authority will support in translation of Tax Impact assessment handbook and tools.","start_date":"2024-01-14T00:00:00","end_date":"2024-04-29T00:00:00","sponsor_id":2042,"sponsor_name":"НҮБХХ","performer_id":2002,"performer_name":"МУИС Бодлогын судлагааны төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4734,"project_code":"P2024-4734","project_name":"Нарны дулааны коллекторын удирдлага, автоматжуулалтын төхөөрөмжийн хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Control device development of solar thermal collector system","abstract_mn":"Нарны энергийг дулаанд хувирган халаалт болон халуун усны хэрэглээнд шууд ашиглах нь нарны энергийг цахилгаанд (PV) хувирган ашиглахаас хэд дахин өндөр үр ашигтай байдаг. Гэвч нарны дулааны коллекторын технологийг манай орны эрс, тэс хүйтэн уур амьсгалд тохируулан хөгжүүлж, урт хугацаанд хэмжиж турших ажил огт хийгдээгүй байсантай уялдан хэрэглээнд төдийлөн сайн нэвтрүүлж чадаагүй өдийг хүрсэн. Монгол улсын их сургуулийн \"Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори\" -ийн судалгааны баг 2012 оноос эхлэн тус технологийг судалж, бодит нөхцөлд урт хугацааны хэмжилт туршилтуудыг хийсэн. Үүний үндсэнд манай орны нөхцөлд нарны дулааны коллекторыг халуун ус бэлдэх эсвэл халаалтанд зориулан ашиглахтай холбоотойгоор зайлшгүй анхаарах шаардлагатай асуудлуудыг тодорхойлсон. Энэхүү суурь судалгааны ажилд тулгуурлан 2018 оноос судалгаа хөгжүүлэлтийн ажлыг тасралтгүй явуулж байна. Манай орны нөхцөлд коллекторын үр өгөөжийг сайжруулахад цаг уурын нөхцөл болон хэрэглэгчийн хэрэглээний онцлогоос хамааруулан удирдлагын системийг хөгжүүлэх зайлшгүй шаардлага байна. Удирдлагын төхөөрөмж нь нарны коллекторт үйлдвэрлэгдсэн дулааны энергийг танканд үр ашигтай зөөхөд оролцохоос гадна, нийт системийн аюулгүй байдлыг хянах, хангах үүрэгтэй. Бид олон төрлийн хэрэглээнүүдийг судалж, тэдгээр дээр бодит хэмжилт, туршилтуудыг хийсний үр дүнд манай орны өнөөгийн нөхцөл, аж амьжиргаанд тохирсон нарны дулааны коллекторын системийг загварчилж, түүнд зориулан удирдлагын төхөөрөмжийг бүтээн, хөгжүүлэлтийг хийж байна. Бидний хөгжүүлж байгаа коллекторын систем болон төхөөрөмж нь халуун усны хэрэглээ өндөртэй хүүхдийн зуслан, амралтын газрууд, халуун усанд орох байрууд, жижиг дунд үйлдвэрийн газрууд мөн түүнчлэн амины орон сууц, лагерийн байшингуудад нэвтрүүлэх бүрэн боломжтой.","abstract_eng":"Direct conversion of solar energy into heat for heating and hot water consumption is more efficient than conversion of solar energy into electricity (PV). However, solar thermal collector technology has not been developed and adapted to the harsh cold climate of our country, so its application is not as good as much. The research team of the \"Renewable Energy Laboratory\" of the National University of Mongolia has been studying the technology since 2012 and has been conducting long-term measurements and experiments in real conditions. Based on this, the issues that need to be considered in connection with the use of solar heat collectors for hot water demand or heating in our country have been identified. Based on this long term base research, we have been conducting research and development since 2018. In order to improve the efficiency of the collector in harsh climate country, it is necessary to develop a control box depending on the climatic conditions and the specifics of customer use. The control box is responsible for the efficient transfer of heat energy generated by the solar collector to the tank, as well as for monitoring and ensuring the safety of the entire system. As a result of studying various applications and conducting actual measurements and experiments on them, we are designing a solar thermal collector system suitable for the current conditions and livelihood of our country, and developing control devices for it. The collector system and control box we are developing can be used in children's hotels, resorts, hot springs, small and medium enterprises, as well as private houses and camps.","start_date":"2022-09-04T00:00:00","end_date":"2023-10-14T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1793,"performer_name":"МУИС Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4736,"project_code":"P2024-4736","project_name":"Ажлын байрны шинжилгээ, үнэлгээний аргачлал, загвар боловсруулах зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Consultancy for developing job analysis method","abstract_mn":"Санхүүгийн зохицуулах хорооны эрх зүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт орж, улмаар тус Хорооны чиг үүрэгт шинэ зохицуулалтын салбарууд нэмэгдсэнээр тус байгууллагад ажлын байрны шинжилгээ хийж, байгууллагын чиг үүрэгт тохирсон нэгж, албан тушаалын тодорхойлолт боловсруулж, улмаар өргөн хүрээний ажлыг цомхон чадварлаг бүтцээр гүйцэтгүүлэх шаардлага байгаа билээ. Энэ шаардлагыг хангахын тулд ажлын байрны шинжилгээ хийх нэгдсэн арга болон ажлын байрны тодорхойлолтын жишиг загвар тус байгууллагад хэрэгтэй байна. \nЗахиалагчийн хэрэгцээнд тулгуурлан тус байгууллагад ажлын байрны шинжилгээ хийх аргачлал боловсруулах, ажлын байрны тодорхойлолтын жишиг загвар боловсруулах, боловсруулсан аргачлалаа танилцуулах сургалт зохион байгуулах үндсэн зорилготой зөвлөх үйлчилгээг гэрээний үндсэн дээр үзүүлж байна.\nТөрийн байгууллагын онцлогоос шалтгаалан дээрх зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд байгууллагын үндсэн үйл ажиллагааны эрх зүйн зохицуулалт, түүний өөрчлөлтийг яаж судлах; байгууллагын үндсэн зорилго зорилтуудыг хэрхэн үнэлэх; нэгжийн одоогийн чиг үүргүүд зэргийг хэрхэн судлах, чиг үүргийн давхардал ба орхигдлыг хэрхэн илрүүлэх, чиг үүргийн хуваарилалтын уялдааг хэрхэн хангах зэрэг асуудлууд чухлаар тавигдана. \nИймд энэхүү судалгааны ажилд баримт бичгийн судалгааны арга томоохон үүрэг гүйцэтгэнэ. Мөн орхигдлын шинжилгээний арга, асуулгын арга, хэлэлцүүлгийн аргуудыг хэрэглэнэ. Судалгааны ажлын үр дүнд санал болгох арга нь ажлын байрны шинжилгээ хийх үндсэн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлох, шаардлагатай тоон мэдээлэл цуглуулах арга загварыг боловсруулах, тоон мэдээг цуглуулах, түүнийг боловсруулах, судалгааны үр дүнг танилцуулах процессыг зураглаж өгөх юм.","abstract_eng":"With the amendment of the Law on the Legal Status of the Financial Regulatory Commission, and the addition of new regulatory branches to the functions of the Commission, there is a need for the organization to conduct a job analysis, develop a job descriptions for units and positions suitable for the organization's functions, and then perform a wide range of tasks with a small and competent structure. To meet this requirement, the organization needs a common job analysis method and a standard job description template.\nBased on the client's needs, consulting services are provided with the main purpose of developing a methodology for job analysis, developing a standard job description model, and organizing a training course to present the developed methodology. \nDue to the characteristics of the public organization, in order to realize the above consulting goals the issues such as how to study the legal regulation of the organization's main activities and its changes; how to evaluate the main goals and objectives of the organization; how to study the current functions of the units, how to detect duplication and omission of functions, and how to ensure the coordination of the distribution of functions are important.\nTherefore, the document research method will play a major role in this research. Gap analysis methods, questionnaire methods, and discussion methods are also used. As a result of the research, the recommended method is to determine the main indicators of the job analysis, to develop a method for collecting the necessary quantitative data, to map the process of collecting quantitative data, processing it, and presenting the research results.","start_date":"2023-12-31T16:00:00","end_date":"2024-06-21T16:00:00","sponsor_id":1718,"sponsor_name":"Санхүүгийн зохицуулах хороо","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4723,"project_code":"P2024-4723","project_name":"“Мөнгө Нөөц Баялаг Аудит” ХХК-ний хөрөнгийн бүтэц бүрэлдэхүүний шинжилгээ хийж, хөрөнгө эх үүсвэрийн оновчтой бүтцийг тогтоох","project_name_eng":"Analyzing the capital structure of \"Money Resources Wealth Audit\" LLC and determining the optimal structure of capital resources","abstract_mn":"\"Мөнгө Нөөц Баялаг Аудит\" ХХК- ийн хөрөнгийн бүтэц бүрэлдэхүүний шинжилгээ, хийж, хөрөнгө эх үүсвэрийн оновчтой бүтцийг тогтоох. \nКомпанийн 2022 оны санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх, Компанийн удирдлагад сургалт зохион байгуулах.","abstract_eng":"Analysis of the capital structure of \"Money Resources and Wealth Audit\" LLC, and determining the optimal structure of capital resources.\nAnalyzing the company's 2022 financial report and organizing training for the company's management.","start_date":"2023-05-04T16:00:00","end_date":"2023-06-17T16:00:00","sponsor_id":2049,"sponsor_name":"\"Мөнгө Нөөц Баялаг Аудит\" ХХК","performer_id":1430,"performer_name":"МУИС Бизнесийн сургууль Нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4675,"project_code":"P2024-4675","project_name":"Бизнесийн орлого тодорхойлох өгөгдлийн ухааны төсөл","project_name_eng":"Data Science Project for Business Income Prediction","abstract_mn":"Харилцагчийн орлогыг тодорхойлох нь банк, санхүүгийн байгууллагын олон үйл төрлийн ажиллагаанд хэрэгтэй байдаг. Энэ төслөөр бизнесийн орлоготой харилцагчийн бизнесийн орлогыг тодорхойлох машин сургалтын загвар хөгжүүлэх, үнэлэх, хамгийн сайн загварыг сонгож бизнесийн орлогыг оновчтой тодорхойлох, бодит үйл ажиллагаанд туршиж үнэлэх зорилготой.","abstract_eng":"Determining a customer's income is crucial for various banking and financial activities. The goal of this project is to develop and evaluate a machine learning model that accurately estimates the business income of customers. We aim to identify the most effective model for optimal income prediction and to rigorously test and assess its performance in real-world scenarios.","start_date":"2024-04-23T00:00:00","end_date":"2024-05-27T16:00:00","sponsor_id":2009,"sponsor_name":"Таванбогд Финанс ББСБ","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4668,"project_code":"P2024-4668","project_name":"МОНГОЛ УЛСЫН ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛГЫН ХЭРЭГЖИЛТИЙГ ДЭМЖИХ СИСТЕМИЙН ХАНДЛАГЫГ ТӨЛӨВШҮҮЛЭХ НЬ","project_name_eng":"DEVELOPING A SYSTEMS APPROACH TO SUPPORT THE IMPLEMENTATION OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS IN MONGOLIA","abstract_mn":"Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго нь хүн бүрт илүү сайн, тогтвортой ирээдүйг бий болгох төлөвлөгөө юм. Эдгээр нь ядуурал, тэгш бус байдал, уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчны доройтол, энх тайван, шударга ёс зэрэг дэлхийн хэмжээнд тулгарч буй сорилтуудыг авч үздэг.  Иймд бид тус төслөөр дамжуулан их, дээд сургуулийн тогтвортой хөгжилд оруулж буй хувь нэмрийн оролцооны өнөөгийн байдлыг  судалгаа болон сургалтын гэсэн хоёр үндсэн хэсгээр судласан. Мөн аж ахуй нэгжүүд ( банк санхүү, уул уурхай, ноолуур, тээвэр) -н тогтвортой хөгжилд хэрхэн хувь нэмрээ оруулж байгаа, хэмжил, тайлагнал ямар түвшинд байгааг хоёр удаагийн хэлэлцүүлэг өрнүүлж судалж, тайлагнасан. Мөн МУИС- Бизнесийн сургуулийн багш нар, НҮБ-ийн ажиллагсадад  \"Impact standarts SDG\"-ийн 4 өдрийн 12 цагийн сургалтыг тус тус зохион байгуулсан.","abstract_eng":"The 17 Sustainable Development Goals are a blueprint for a better and more sustainable future for everyone. The SDGs address global challenges such as poverty, inequality, climate change, environmental degradation, peace and justice. Therefore, through this project, we have studied the current state of participation in the sustainable development of universities in two main areas: research and teaching. Also, two discussions were conducted and reported on how enterprises (banking, mining, cashew, transportation) are contributing to sustainable development, and the level of measurement and reporting. Also, a 4-day 12-hour training course on \"Impact standards SDG\" was organized for the teachers of the National University of Business School and the UN staff.","start_date":"2023-10-31T00:00:00","end_date":"2023-12-03T00:00:00","sponsor_id":1848,"sponsor_name":"НҮБ-ын Суурин зохицуулагчийн газар","performer_id":2003,"performer_name":"Бодлогын судлагааны төв, МУИС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4651,"project_code":"P2024-4651","project_name":"Бэлчээрийн хөрсний төлөв байдлыг тодорхойлох","project_name_eng":"Soil property of grasslands","abstract_mn":"Уур амьсгалын өөрчлөлт, хүрээлэн буй орчны доройтлоос үүдэлтэй бэлчээрийн хөрсний шинж чанар муудаж буй тул нөхөн сэргээх арга замыг оновчтой төлөвлөж хэрэгжүүлэх шаардлага тулгарч байна. Энэ нь нэг талаас уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, нөгөө талаас биомассыг нэмэгдүүлж, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах арга хэрэгсэл болох болох ач холбогдолтой. \nМанай орны хувьд хөрсний үржил шимийг тогтсон үзүүлэлтүүдээр тодорхойлж үнэлж ирсэн туршлага бий бөгөөд сүүлийн жилүүдэд олон улсын байгууллага, хөтөлбөрүүдийн санхүүжилттэй ногоон төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд эдгээр шинжилгээний нэр төрлийг нарийвчлах, өргөжүүлэх шаардлага үүсч байна. \nЭнэхүү судалгаагаар Хөвсгөл, Архангай, Өвөрхангай, Баянхонгор, Хэнтий, Өмнөговь аймгуудын бэлчээрийн хөрсний төлөв байдлыг тодорхойлох зорилгын хүрээнд хөрсний хөдөлгөөнт, хандлагдах, шимэгдэх макро болон микро шим тэжээлийн бодисуудыг тодорхойлж, хөрсний төлөв байдалд үнэлгээ өгнө.","abstract_eng":"Due to climate change and environmental degradation, the quality of grassland soil has deteriorated, and there is a need to plan and implement a way to restore it. On the one hand, it is important to adapt to climate change, and on the other hand, it can increase biomass and become a means of mitigating climate change.\nIn our country, there is an experience of determining and evaluating soil fertility using fixed parameters, and in recent years, in the implementation of green projects funded by international organizations and programs, there is a need to refine and expand the range of these tests.\nThis study aims to determine the condition of grassland soils in Khuvsgul, Arkhangai, Uverkhangai, Bayankhongor, Khentii, and Umnogov provinces.","start_date":"2023-11-30T00:00:00","end_date":"2024-04-27T16:00:00","sponsor_id":1984,"sponsor_name":"Тогтвортой ноос ноолуурын эвсэл","performer_id":1519,"performer_name":"МУИС, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4646,"project_code":"P2024-4646","project_name":"Нийслэлийн хөгжлийн индекс: ядуурлын түвшин, орлогын ялгаатай байдал","project_name_eng":"City development index: poverty and income inequality","abstract_mn":"Нийслэл УБ хотын хөгжлийн түвшин хэмжин индексын нэг чухал үзүүлэлт бол ядуурал, орлогын түвшин юм. Энэхүү төслийн хүрээнд ядуурал, орлогыг нийгмийн давхраажлын тогтолцооны багц шалгуур болгон авч үзэж, хэмжилтийн индекс боловсрууллаа.","abstract_eng":"Poverty and income inequality are one of main criteria for city development index. In the project, we have developed social stratification index using poverty and income.   According to our project result, we developed 1) Mathematical index, 2) Statistical index.","start_date":"2024-04-05T07:33:14.403","end_date":"2024-05-05T07:33:14.403","sponsor_id":1978,"sponsor_name":"Улаанбаатар хотын захиргаа","performer_id":1344,"performer_name":"МУИС-ийн Нийгмийн судалгааны хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4563,"project_code":"P2023-4563","project_name":"Биохаягдлаас гарган авсан бионүүрсний ойжуулалтанд үзүүлэх үр нөлөө","project_name_eng":"Efficacy of biochar derived from biowastes for afforestation","abstract_mn":"Өнөөгийн байдлаар Монгол орны нийт нутаг дэвсгэрийн 76.9 хувь нь цөлжилтөд нэрвэгдээд байна. Мод их хэмжээгээр таривал ойн нөхөн сэргээлт, алдагдсан ойг нөхөн сэргээх, эвдэрсэн экосистемийг сэргээх, уур амьсгалын өөрчлөлтийг бууруулахад тодорхой хувь нэмэр оруулах болно.\nМонгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 2021 оны есдүгээр сарын 22-ны өдөр Нью-Йорк хотноо болсон НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 76 дугаар чуулганы нэгдсэн хуралдааны үеэр хийсэн мэдэгдэлдээ Монгол Улс 2030 он гэхэд нэг тэрбум мод тарих аян өрнүүлэхээ мэдэгдсэн билээ. Уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилттэй тэмцэх үндэсний иж бүрэн хөтөлбөр боловсруулахыг Засгийн газарт зарлигдсан. Ийнхүү Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Нэг тэрбум мод” хөдөлгөөнийг орон даяар эхлүүлээд байна.\nҮндэсний аяны хүрээнд бүх төрлийн төр, хувийн хэвшлийнхэн мод тарих ажилд хувь нэмрээ оруулж байна. Энэхүү аянаар төлөвлөсний дагуу 2021-2024 онд нэг тэрбум мод бэлтгэх ёстой. Тийм ч учраас ийм богино хугацаанд нэг тэрбум мод бэлтгэхийн тулд үндэслэлтэй, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй арга барил зайлшгүй шаардлагатай юм.\nБио хаягдлыг нүүрсжүүлэх явцад хаягдал материалын хэмжээ, ялангуяа жин мэдэгдэхүйц буурдаг тул малын хог хаягдлыг боловсруулахад чухал ач холбогдолтой юм. Нүүрсжсэн био хог хаягдлыг хөрсний нэмэлт болгон дахин ашиглаж, дахин боловсруулж болно.\nБионүүрс нь хөрсний бүтээмжийг дээшлүүлэх төдийгүй хөрс, усны нөөцөд үзүүлэх байгаль орчны сөрөг нөлөөллийг бууруулахад хөрсний тогтвортой менежментэд чухал үүрэг гүйцэтгэх чадвартай. Бионүүрс нь хөрсний чанар, бүтээмжийг сайжруулснаар модны ургалтыг дэмждэг байна.","abstract_eng":"As of today, 76.9 percent of Mongolia's territory is affected by desertification. By planting more trees, it will contribute to global reforestation efforts, restoring lost forests, repairing damaged ecosystems and mitigating climate changes.\nPresident of Mongolia U.Khurelsukh announced Mongolia’s launch of a campaign to plant one billion trees by 2030 in his statement delivered at the General Debate of the 76th Session of the United Nations General Assembly in New York on September 22, 2021. He has issued a decree directing the Government to develop a comprehensive national program to combat climate change and desertification. Thus, the nationwide movement “One Billion Trees” initiated by the President of Mongolia has been launched. \nIn cope with the national campaign, all types of public and private sectors are contributing to tree plantation. As planned in the national campaign, one billion trees should be prepared in 2021-2024. For that reason, a reasonable and scientific approach is highly required for preparation of one billion trees in such a short period. \nIn the process of charring, the volume and especially weight of the waste material is significantly reduced, which is an important aspect, for example, in managing livestock wastes. Charred biowastes can be reused and recycled as a soil amendment.    \nBiochar is able to play a major role for sustainable soil management, not only to improve soil productivity, but also to decrease environmental impact on soil and water resources. Biochar will undoubtedly improve soil quality and productivity, consequently promote tree planting.","start_date":"2023-05-31T00:00:00","end_date":"2024-06-29T16:00:00","sponsor_id":1265,"sponsor_name":"Korea Institute of Science and Technology","performer_id":1217,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4545,"project_code":"P2023-4545","project_name":"Эрдэнэт хотын гэр хорооллын хөрс, гүний усны дээжинд хими, физик, элемент, микробиологийн бүрэн шинжилгээ хийх","project_name_eng":"Carry-on chemical, physical, elemental, and microbiological analysis of soil and groundwater samples from Ger area of Erdenet city.","abstract_mn":"Эрдэнэт хотын гэр хорооллын хөрс, гүний усны дээжинд хими, физик, элемент, микробиологийн бүрэн шинжилгээ хийж, нүхэн жорлонгоос үүдэлтэй эрүүл мэндийн эрсдэл байгаа эсэхийг үнэлэх зорилготой захиалгат ажил болно.","abstract_eng":"It will be a commissioned work with the aim of conducting carry-on chemical, physical, elemental and microbiological analysis of soil and groundwater samples from Ger area of Erdenet city and evaluating the presence of health risks caused by pit latrines.","start_date":"2023-06-28T00:00:00","end_date":"2023-12-07T16:00:00","sponsor_id":1911,"sponsor_name":"Буян Амарлин НҮТББ","performer_id":1912,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Химийн тэнхим","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3656,"project_code":"P2019-3656","project_name":"Бидний Интернет","project_name_eng":"WeNet - The Internet of US","abstract_mn":"Ялгамж бидний өдөр тутмын амьдралыг нэвт шингээж, хүмүүний болон нийгмийн харилцаанд чадвар, соёл, хүйс, эдийн засгийн олон талт байдлыг хамардаг. Технологи нь олон янзын гарал үүсэл, соёл, туршлагатай хүмүүст хоорондоо холбогдох боломжийг урьд өмнө байгаагүй хэмжээнд хүргээд байна. Гэвч технологи нь өөрөө газарзүйн болон соёлын хил хязгаарыг давсан нийгмийн харилцааг хөгжүүлж, хадгалах дэмжлэгийг хангахгүй байна. Бидний интернэт (WeNet) төсөл нь энэ завсарыг нөхөхийн тулд олон янз байдлыг ухамсарласан, машинаар зуучлах нийгмийн харилцааны парадигмыг санал болгох юм. Төслийн зорилго нь хүмүүсийн ялгамжийг ойлгож холбоход оршино. Бидний интернэтийн парадигм нь хүний харилцааг дэмжих олон янз байдлыг ухамсарласан тооцооллын загваруудыг багтаасан. Сурах загварууд нь хүмүүсийн өнгөрсөн зан төлөв болон харилцаанд үндэслэн ялгамжийн профайлуудыг бий болгодог. Ялгамжийг ухамсарласан хайлт нь эдгээр профайлуудад тулгуурлан \"зөв\" хүмүүсийг хооронд нь холбодог. Хүмүүсийн харилцааг дэмжихийн тулд олон янз байдлын уялдуулалтын механизм нь харилцааны саадыг арилгаж, хүмүүний хоорондын мессежүүдийг зөв ойлгогдохыг баталгаажуулж, олон янз байдлыг ухамсарласан урамшууллын механизм нь хүмүүсийг бие биенээ дэмжих урамшууллыг бий болгодог. Бүх парадигмыг ёс зүйн удирдамжийг харгалзан хөгжүүлсэн. WeNet платформ нь дэлхийн олон янзын оюутны популяцитай их дээд сургуулиудад хэд хэдэн судалгаа явуулах технологийн дэд бүтцийг хангаж, оюутнуудын амьдралын чанарыг сургууль дотор болон гадна сайжруулах эцсийн зорилготой. Их сургуулиудаас гадна, WeNet-ийн шинэлэг парадигм нь хүний харилцаанд ерөнхийд нь нөлөөлөх бөгөөд ялангуяа хамтын ажиллагааны арга барилаас ашиг хүртэх салбаруудад (бүтээлч үйлдвэрлэл, эмнэлгийн оношлогоо гэх мэт) ихээхэн үр өгөөжтэй. WeNet консорциум нь судалгааны дэд бүтцийг хөгжүүлж, төслийн үр дүнг ашиглах боломжийг олгож, Европын инновацийн экосистемийг дэлхийн өнцгөөс бэхжүүлэх болно.","abstract_eng":"Diversity permeates our everyday life and covers many dimensions, such as competence, culture, gender or economic across humans and social relations. Technology has evolved to a point where humans from diverse backgrounds, cultures, and experiences have an unprecedented ability to connect with each other. Yet technology does not in-and-by-itself provide support for developing and maintaining the social relationships that transcend geographical and cultural backgrounds. WeNet addresses this gap by providing a diversity-aware, machine-mediated paradigm of social relations. The goal is connecting people that can support each other, and the key is leveraging their diversity. The WeNet paradigm includes a family of computational diversity-aware models supporting human interaction. Learning models construct diversity profiles based on people's past behaviour and interactions. A diversity-aware search builds upon these profiles to connect the \"\"right\"\" people together. To support people’s interactions, a diversity alignment mechanism lifts communication barriers to ensure that messages between humans are interpreted correctly, and a diversity-aware incentive mechanism generates incentives to motivate people to support each other. The entire paradigm is developed taking into consideration ethical guidelines. The WeNet platform provides the technological infrastructure to set out a series of studies that will be carried within universities worldwide with diverse student populations, and with the final goal of improving students' quality of life inside and outside the academic environment. Beyond universities, WeNet's innovative paradigm impacts human interactions in general, especially those that may benefit from a collaborative approach (creative industries, medical diagnosis, ...). The WeNet consortium will develop a research infrastructure that will allow the exploitation of the project results and strengthen the European innovation eco-system in a worldwide perspective.","start_date":"2019-01-01T16:00:00","end_date":"2023-06-29T16:00:00","sponsor_id":1247,"sponsor_name":"Европын холбоо","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4743,"project_code":"P2024-4743","project_name":"\"Эрдэнэт үйлдвэр\" ТӨҮГ-ын үйлдвэрийн автоматжуулалтанд утасгүй сүлжүүний дэд бүтэц нэвтрүүлэх","project_name_eng":"Study of","abstract_mn":"Эрдэнэт үйлдвэрт шинэ техник, технологи нэвтрүүлэх, инновацийг бий болгох, үр ашгийг дээшлүүлэх нөхцөл боломжийг бүрдүүлэхэд тав дахь үеийн утасгүй сүлжээний технологийн дэд бүтцийг бий болгох суурь судалгааг хийх шаардлага тулгараад байна. Уг судалгааны ажлаар таван чиглэлээр судалгаа хийнэ. Эдгээрийн 4 дэх чиглэл нь \"Бага хэмжээний өгөгдлийг алмаам цуглуулахад LoRaWan утасгүй сүлжээний дэд бүтэц нэвтрүүлэх\" судалгаа юм.","abstract_eng":"There is a need to conduct basic research to create the fifth generation wireless network technology infrastructure to create conditions for the introduction of new techniques and technologies, creation of innovation, and improvement of efficiency in the Erdenet industry. The research will be conducted in five areas. The 4th direction of these is the research \"Introduction of LoRaWan wireless network infrastructure for small data collection\".","start_date":"2023-07-31T16:00:00","end_date":"2023-12-04T16:00:00","sponsor_id":1301,"sponsor_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ","performer_id":2068,"performer_name":"МУИС-ийн Электроник Холбооны инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4745,"project_code":"P2024-4745","project_name":"Зарим уламжлалт эмийн эсийн ургалтыг дарангуйлах идэвхийн судалгаа","project_name_eng":"Cell cytotoxicity activity of some traditional medicine","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь Монос эм судлалын хүрээлэнд судлагдаж байгаа уламжлалт анагаах ухааны тан хэлбэртэй 2 нэрийн жорын эсийн ургалтыг дарангуйлах идэвхийг МУИС-ийн Генийн инженерчлэлийн лабораторид нийт 5-н нэрийн хавдрын эсийн шугам дээр туршилт судалгааг гүйцэтгүүлэхэд оршино.  \nСудалгааг эсийн өсгөврийн HepG2 (хүний элэгний эсийн хавдрын эс), AGS (хүний ходоодны хавдрын эс), A549 (хүний уушгины хавдрын эс), COS7 (сармагчны бөөрний хавдрын эс), HCT116 (хүний бүдүүн-шулуун гэдэсний хавдрын эс) -үүд дээр хийж гүйцэтгэнэ. \nЗахиалагч нь бодитоор, зохих ёсоор гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнг хүлээн авч, энэхүү гэрээний хавсралтад тусгасан нөхцөлийн дагуу ажлын хөлсийг төлнө. \nСудлаачдын хамтарсан багийн хурлыг 14 хоног тутамд 1 удаа, шаардлагатай тохиолдолд 7 хоног тутамд 1 удаа хийнэ. Захиалагч талаас нэг судлаач гүйцэтгэгч талын лабораторид, гүйцэтгэгч талын судлаачтай хамт, төслийн хүрээн дэх туршилт, шинжилгээний ажлыг хамтран хийнэ.  Төслийн нийт өртөг 7350000 төгрөг. Гүйцэтгэх хугацаа \n30 хоног.","abstract_eng":"This project aims to analyze the cell cytotoxicity activity of some traditional medicines studied at the Monos Institute of Pharmacology using five different cancer cell lines in the Genetic Engineering laboratory at the National University of Mongolia. The study was carried out using HepG2 (liver cancer cell line), AGS (gastric cancer cell line),  A549 (lung cancer cell line), COS7 (kidney cell line from monkey), HCT116 (colon cancer cell line) cell lines. \nThe customer will receive highly qualified and well-organized results and be responsible for paying the project cost according to the contract. The teams from each side will discuss the project every 14 days and review the progress of the work. One scientist from the customer side will join the team from the executor side and will learn laboratory experiments. The project budget is 735000 tugrug.","start_date":"2023-11-19T16:00:00","end_date":"2023-12-19T16:00:00","sponsor_id":2072,"sponsor_name":"Монос эм судлалын хүрээлэн","performer_id":2073,"performer_name":"МУИС-ийн ИТС-ийн харъяа Генийн инженерчлэлийн лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":21,"research_field":"Эрүүл мэндийн биотехнологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4744,"project_code":"P2024-4744","project_name":"Хөрснөөс ургамалд шим тэжээлийн элементийн шилжилт нь тахийн эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөллийн үнэлгээ","project_name_eng":"ASSESSMENT ON THE INFLUENCE OF NUTRITIONAL  ELEMENT TRANSFER FROM SOIL TO PLANT ON THE  HEALTH OF PRZEWALSKI’S HORSE","abstract_mn":"Бидний өмнөх судалгаагаар хөрсөн дэх органик болон органик бус фосфорын агууламж ба \nХустайн байгалийн цогцолборт газар (газаргүй), Үдлэгт ургамал, хөрсний физик, химийн шинж чанар \nталбайнууд (газартай). Бид Хустайн үндэсний 6 түүврийн бүс нутгийг сонгон харьцуулсан судалгаа хийсэн \nБатсүмбэр аймгийн Үдлэгт (хяналтын талбай) хус ой бүхий цэцэрлэгт хүрээлэн, шинэсэн ойтой 6 түүвэр газар. Үр дүн нь тогтворгүй Po-ийн агууламж, дунд зэргийн тогтворгүй Po-ийн агууламжтай гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн \nХустай, Үдлэг хоёр нь тогтворгүй Погийнхоос өндөр байв. Өндөр тэсвэртэй Po нь тарих боломжгүй \nшингээх. Хустайн ойн доод захад Ca-P өндөр агууламжтай байсан. Цаг агаар \nапатит зэрэг фосфорын анхдагч эрдэс бодисын үйл явц нь ургамалд хүртээмжтэй байсан бөгөөд нэмэгдсэн \nҮдлэгийн талбайнуудын налуугийн бууралттай. Бага тогтворгүй Po нь органик үлдэгдэлээс гаралтай \nХөрсний бичил биетэнд амархан эрдэсжсэн Хустайн болон Өдлэгт ургамлын үлдэгдэл. The \nХустайн болон Өдлэгт органик болон ургамлын үлдэгдэл тус тус шингээж, хөрсний рН нэмэгдэж, \nургамлыг шингээх P-ийн хүртээмжид хувь нэмэр оруулдаг.\nЭнэ төсөлд бид хөрс, ургамлын хоорондох фосфорын эргэлтийн талаар ярилцахыг зорьж байна\nХустайн тахийн эрүүл мэндэд ургамлын фосфорын нөлөөллийн талаар хэлэлцэх.","abstract_eng":"Our previous study conducted content of organic and inorganic phosphorus in soil and \nplants, and soil physical and chemical properties in Hustai National Park (without yard), and Udleg \nareas (with yard). We dealt comparative study to select 6 sampling areas of the Hustai National \nPark with birch forest and 6 sampling areas in Udleg, Batsumber aimag (control site) with larch\u0002birch forest. The results concluded that, the contents of nonlabile Po and moderately labile Po in \nHustai and Udleg were higher than those of labile Po. High nonlabile Po is less available to plant \nuptake. A high Ca-P content was recorded at the lower forest edge of Hustai. The weathering \nprocess of primary phosphorus minerals, such as apatite, was available for plants and increased \nwith a decreasing slope in the Udleg plots. Low-labile Po was derived from organic residues in \nHustai and plant residues in Udleg, which were easily mineralized by soil microbes. The \nincorporation of organic and plant residues in Hustai and Udleg, respectively, increased soil pH, \ncontributing to P availability for plant uptake.\nIn this project, we aim to discuss the cycle of phosphorus between soil and plant, and to\ndiscuss influence of phosphorus in plants on the health of Przewalski’s horse in Hustai.","start_date":"2023-12-19T00:00:00","end_date":"2024-06-25T16:00:00","sponsor_id":2070,"sponsor_name":"International Environmental Research Instittue of Korea","performer_id":2071,"performer_name":"МУИС-ийн химийн тэнхим, Орчны судалгааны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4749,"project_code":"P2024-4749","project_name":"Нарны агаар халаагуурийн хэмжилт үнэлгээ, зөвлөмж боловсруулах гэрээт ажил-1","project_name_eng":"Contract research for the Solar air heater measurement and evaluation in Mongolia-1","abstract_mn":"Тус тайланг Алтан жолоо групп ХХК ба МУИС, Тогтвортой Хөгжлийн Хүрээлэнтэй хийсэн -“Нарны агаар халаагуурийн хэмжилт үнэлгээ, зөвлөмж боловсруулах” No. 2023-09-20 тоот “Ажил гүйцэтгэх” гэрээний хүрээнд бэлтгэн боловсруулав. Хэмжилт үнэлгээний ажлын зорилго: Jetpro Technology компаний зохиомжлон Малайз улсын Jotech компани үйлдвэрлэсэн нарны агаар халаагуур буюу Solar Heater Model-A, Solar Air Heater системийн АҮК/ашигт үйлийн коэффициент бүтээмж, давуу сул талыг тодорхойлж, Монголын цаг уурт нийцүүлэн зохиомжлол дизайныг сайжруулах санал зөвлөмж гаргана. АРГА ЗҮЙ: Монголын цаг уур, хэрэглээний бодит нөхцөл байдалд тус системийн үндсэн үзүүлэлтийг хэмжиж, онолын тооцоололтой хослуулан үнэлгээ зөвлөмж гаргана. Хэмжилтийн хугацаа: 2023 оны 9 сарын 20-ноос 2024 оны 1 сарын 30-ний хооронд 3 системд нарийвчилсан болон ерөнхий хэмжилт хийнэ. Хэмжилтийн интервал:  1, 2 минут, автомат хэмжилт\nТус гэрээт ажлын хүрээнд Security House, Ware House, Brick House гэсэн гурван талбар дахь SAH-т хэмжилтийн багаж тавьж бодит нөхцөл дэх системийн ажиллагааны мэдээг төлөвлөсний дагуу амжилттай цуглуулж байна.\n1.\tТус нарны агаар халаагуур буюу Solar Heater Model-A загварын хэмжилтийн үр дүнгээс дүгнэхэд, шөнө, орой, өглөө эрт өрөөг халаах бус, хөргөх нөлөө үзүүлж байгаа тул агаар сорох, нийлүүлэх хоолойд дулаалгатай хаалт тавих шаардлагатай байна.\n2.\tSecurity House дахь 4 ширхэг цуваа Solar Heater Model-A нь нартай өдрийн цагаар амсар дээрх агаар 65 хэм хүртэл халж байгаа ч, өрөөнд орж ирж буй агаар 30 хэмээр буурч 35 хэмтэй байгаа нь агаар нийлүүлэх хоолой дээрх энергийн алдагдал их байгааг илэрхийлж байна. Эндээс, халуун агаар нийлүүлэх гадна хоолой, сорох хоолойг сайтар дулаалах шаардлагатай. Мөн байгууламжийн гадна орчинд суурилуулах агаар сорох болон нийлүүлэх хоолойг хамгийн богино байхаар зохиомжлох ёстой.\n3.\tSAH доторлогооны саарал хөөсөнцөр PE/Polyethylene foam дулаалга халалтын улмаас хайлж, хананаас хөндийрсөн байсан. Үүнээс үүдэн хортой үнэр, хий ялгаруулсан байх эрсдэлтэй байв. \nSecurity House-ын цахилгаан халаалтыг 12/21-12/22-ны хооронд таслан, НАХ-ын үр нөлөөг туршиж үзэв. Энгийн үедээ1.8кВт-ын халаагуур шөнийн турш халдаг байсан. Тус цахилгаан халаалтыг 12/21-12/22-ны хооронд таслахад, өрөөний температур 24 цагийн дараа 0 хэм хүртэл огцом бууж, цэвэр ба бохир усны хоолой хөлдөх эрсдэлд хүрсэн. НАХ нь  байрны халаалтанд нэмэр болохгүй байгаа нь тус туршилтаар нотлогдсон. \nЭнэ удаа, НАХ модулын дулаан алдагдалыг бодит орчинд нь нарийвчлан хэмжиж, тооцоолов. 2024 оны 1 сарын 2-ны цэлмэг өдөр НАХ-н модулыг эгц урагш босоогоор сэнсгүй, битүүлэн байрлуулав. 800Ватт/m2 хүртэл нар шарахад дотор температур 60 хэм хүртэл халж байв. \nНарийвчилсан хэмжилтийн үр дүнгээс, НАХ модулын хэсэг тус бүрийн дулаан алдагдалын хувь хэмжээг дээрх байдлаар тодорхойлов.","abstract_eng":"The report was made with Altan Joloo Group LLC and MU, Institute of Sustainable Development - \"Measurement and evaluation of solar air heaters and development of recommendations\" No.2023-09-20 . The purpose of the measurement and evaluation work: determine the efficiency and effectiveness of Solar Heater Model-A, solar air heater designed by Jetpro Technology and manufactured by Jotech, Malaysia, and make recommendations to improve the design in accordance with Mongolia's climate. . METHODOLOGY: Measure the main parameters of the system in the actual conditions of Mongolia's climate and use, and make evaluation recommendations in combination with theoretical calculations. Measurement period: From September 20, 2023 to January 30, 2024, detailed and general measurements will be performed in 3 systems. Measurement interval: 1, 2 minutes, automatic measurement\nAs part of the contract work, measuring instruments are installed in SAH in three areas: Security House, Ware House, and Brick House, and successfully collect system operation data in real conditions as planned.\n1. Judging from the measurement results of the Solar Heater Model-A model, it is necessary to install an insulated barrier on the air intake and supply pipes because it does not heat the room but cools it at night, evening and early morning.\n2. The 4 series Solar Heater Model-A in the Security House heats the air at the top to 65 degrees during the sunny day, but the air entering the room drops by 30 degrees to 35 degrees, which means that the energy loss in the air supply pipe is high. Therefore, it is necessary to properly insulate the hot air supply pipe and suction pipe. Also, the air intake and supply pipes installed outside the facility should be designed to be as short as possible.\n3. The gray foam PE/Polyethylene foam insulation of the SAH lining had melted due to the heat and had come away from the wall. Due to this, there was a risk that noxious odors and gases would be released. \nSecurity House's electric heating was shut off between 12/21 and 12/22 to test the effectiveness of the NAH. In normal times, a 1.8kW heater was used throughout the night. When the electric heating was cut between 12/21 and 12/22, the room temperature dropped sharply to 0 degrees Celsius after 24 hours, and there was a risk of freezing of fresh and waste water pipes. It has been proven in the experiment that NAH does not contribute to the heating of the building. \nThis time, the heat loss of the NAH module was measured and calculated in detail in the real environment. On a clear day on January 2, 2024, the NAH module was placed upright, fanless and closed. When the sun burned up to 800W/m2, the temperature inside reached 60 degrees. \nFrom the detailed measurement results, the percentage of heat loss in each part of the NAH module was determined as above.","start_date":"2023-09-19T16:00:00","end_date":"2024-01-30T16:00:00","sponsor_id":2074,"sponsor_name":"Алтан жолоо групп ХХК","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4748,"project_code":"P2024-4748","project_name":"ИТДБ-Сэргээгдэх эрчим хүч, нарны энергийн технологийн судалгаа, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"MJEED-Engineering and Application of Renewable Energy and Solar Technologies","abstract_mn":"Монгол орны эрс тэс цаг уур, онцлог нөхцөлд тохирох нарны фотоцахилгаан болон нарны дулааны системийн зохистой хэрэглээг туршилт судалгаагаар тодорхойлж, зохиомж хөгжүүлэлт хийнэ. Мөн түүнчлэн, Монгол орны нарны энергийн нөөцийг шинэчлэн тодорхойлж, техникийн шаардлагыг хангах нарийвчлал өндөртэй мэдээллийн санг бүрдүүлж, эдийн засгийн эргэлтэнд оруулна.","abstract_eng":"To perform the research and development works of the appropriate solar technology for high latitude region (case study in Mongolia). Analyzing performance of photovoltaic system and solar thermal systems in the weather condition of Mongolia R&D of new designs and manufacturing processes for solar components and systems with an emphasis on improved performance, reliability, and service life for cold region. To establish the Solar Resource Database for the solar technology in Mongolia. These data are used for renewable energy conversion system testing, F/S report, and more.","start_date":"2023-12-31T16:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1501,"sponsor_name":"Монгол улсын засгийн газар","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4747,"project_code":"P2024-4747","project_name":"Нарны агаар халаагуурийн хэмжилт үнэлгээ, зөвлөмж боловсруулах гэрээт ажил-2","project_name_eng":"Contract research for the Solar air heater measurement and evaluation in Mongolia-2","abstract_mn":"Тус тайланг Алтан жолоо групп ХХК ба МУИС, ИТС-тай хийсэн -“Нарны агаар халаагуурийн хэмжилт үнэлгээ, зөвлөмж боловсруулах” No. 2024-02-02 тоот “Ажил гүйцэтгэх” гэрээний хүрээнд бэлтгэн боловсруулав. Хэмжилт үнэлгээний ажлын зорилго: Jetpro Technology компаний зохиомжлон Малайз улсын Jotech компани үйлдвэрлэсэн нарны агаар халаагуур буюу Solar Heater Model-A, Solar Air Heater системийн АҮК/ашигт үйлийн коэффициент бүтээмж, давуу сул талыг тодорхойлж, Монголын цаг уурт нийцүүлэн зохиомжлол дизайныг сайжруулах санал зөвлөмж гаргана. АРГА ЗҮЙ: Монголын цаг уур, хэрэглээний бодит нөхцөл байдалд тус системийн үндсэн үзүүлэлтийг хэмжиж, онолын тооцоололтой хослуулан үнэлгээ зөвлөмж гаргана. Хэмжилтийн хугацаа: 2024 оны 2 сарын 2-ноос 2024 оны 5 сарын 1-ний хооронд 3 системд нарийвчилсан болон ерөнхий хэмжилт хийнэ. Хэмжилтийн интервал:  1, 2 минут, автомат хэмжилт\nТус гэрээт ажлын хүрээнд Security House, Ware House, Brick House гэсэн гурван талбар дахь SAH-т хэмжилтийн багаж тавьж бодит нөхцөл дэх системийн ажиллагааны мэдээг төлөвлөсний дагуу амжилттай цуглуулж байна.\n1.\tТус нарны агаар халаагуур буюу Solar Heater Model-A загварын хэмжилтийн үр дүнгээс дүгнэхэд, шөнө, орой, өглөө эрт өрөөг халаах бус, хөргөх нөлөө үзүүлж байгаа тул агаар сорох, нийлүүлэх хоолойд дулаалгатай хаалт тавих шаардлагатай байна.\n2.\tSecurity House дахь 4 ширхэг цуваа Solar Heater Model-A нь нартай өдрийн цагаар амсар дээрх агаар 65 хэм хүртэл халж байгаа ч, өрөөнд орж ирж буй агаар 30 хэмээр буурч 35 хэмтэй байгаа нь агаар нийлүүлэх хоолой дээрх энергийн алдагдал их байгааг илэрхийлж байна. Эндээс, халуун агаар нийлүүлэх гадна хоолой, сорох хоолойг сайтар дулаалах шаардлагатай. Мөн байгууламжийн гадна орчинд суурилуулах агаар сорох болон нийлүүлэх хоолойг хамгийн богино байхаар зохиомжлох ёстой.\n3.\tSAH доторлогооны саарал хөөсөнцөр PE/Polyethylene foam дулаалга халалтын улмаас хайлж, хананаас хөндийрсөн байсан. Үүнээс үүдэн хортой үнэр, хий ялгаруулсан байх эрсдэлтэй байв. \nSecurity House's SAH system: НАХ-ын урт хоолой дулаан алдагдал их байсан тул хоолойг 2024/2/16-нд салгаж, сэнсний агаарын урсгалыг богино талаар орж оруулдаг болгосон. Ингэснээр, хэмжилтийн сувагийн нэр Channel Ch5 SAH Outlet Temp нь SAH Inlet Temp, Ch6 SAH Outlet Temp болж өөрчлөгдсөн.\n22 Tovchoo Warehouse SAH system (New site): Тус талбар дахь хэмжилт хүний нөлөө ороогүй, жигд ажиллагаатайхэмжилт болж чадсан. Зарим үед цахилгаан тасрах тохиолдол байсан. Халаалттай өрөө, халаалтгүй өрөөний температурын ялгаа маш тодорхой хэмжигдсэн.","abstract_eng":"The evaluation aims to determine the efficiency, advantages and disadvantages of the solar air heater system (Solar Heater Model-A designed by the Jetro Technology, made by Jotech) and to make recommendations to improve the design under Mongolia's harsh climate.Measurement period: between September 20, 2023, and January 30, 2024, detailed and simple measurements will be made in 3 systems.\nMeasurement interval: 1, 2 minute, automatic measuremen\nSince Mongolia has abundant solar energy resources, it is necessary to convert solar energy into electricity and heat and use it properly. In today's era of green energy transition, it is highly commendable that Solar Air Heaters are being experimentally designed.\nAs part of the contract work, measuring instruments are installed at SAH in three areas: Security House, Warehouse, and Brick House, and successfully collect system operation data in real conditions as planned.\n1.\tJudging from the measurement results of the Solar Heater Model-A model, it is necessary to install an insulated barrier on the air intake and supply pipes because it cools at night, evening, and early morning.\n2.\tThe 4 series Solar Heater Model-A in Security House heats the air at the top to 65°C during the sunny day, but the air outlet to the room drops by 30°C to 35°C, which means that the energy loss in the air supply pipe is very high. Therefore, it is necessary to properly insulate the hot air supply/outlet pipe and inlet pipe. Also, the air intake and supply pipes installed outside the facility should be designed to be as short as possible.\n3.\tThe PE/Polyethylene foam insulation in the SAH liner had melted and peeled away from the wall due to the heat. Due to this, there was a risk that noxious odors and gases would be emitted.\n4.\tThe melting point for average commercial low-density polyethylene is typically 105 to 115 °C\n5.\tTherefore, it is necessary to pay particular attention to the use of paints and insulation materials that do not heat or burn, as high temperatures are likely to occur inside the SAH. In the case of use of SAH in AOS and offices, it should not create a risk of contamination or poisoning of the air that people breathe.\nSecurity House's SAH system: The SAH outlet long side tube disconnected from SAH from 2024/2/16. Also, we changed the fan air flow direction of short tube side. Therefore, Channel Ch5 SAH Outlet Temp changed int the SAH Inlet Temp, Ch6 SAH Outlet Temp changed into Outdoor temp inside tube.\nAt the new site 22 Tovchoo Warehouse, 12 SAH modules installed in 4 serial, 3 parallel connections in February 2024. Additional SAH system with 8 modules (4 serial and 2 parallel connections with new inlet and outlet tube) installed 16th March, 2024. Measurements in this field have been made without human activity influence and have a smooth operation. At some times there were power outages. The temperature difference between a heated room and an unheated room was measured very clearly.","start_date":"2024-02-01T16:00:00","end_date":"2024-05-14T16:00:00","sponsor_id":2074,"sponsor_name":"Алтан жолоо групп ХХК","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4642,"project_code":"P2024-4642","project_name":"Монгол орны эрдэс материалд тулгуурласан хүрээлэн буй орчны инженерчлэл, цемент бэхжүүлэгч, хөвүүлэн баяжуулагчийн судалгаа: Цемент бэхжүүлэгчийн технологи","project_name_eng":"MJEED - Functional materials based on Mongolian natural minerals for environmental engineering, cementitious and flotation processes","abstract_mn":"1.\tХүрээлэн буй орчны инженерчлэлийг хөгжүүлэх нь:\nЭнэ чиглэлд бохир ус, хог хаягдал, агаарын бохирдол, хөрс-хурдас-ус нөхөн сэргээлт, байгаль орчны эрсдэл гэсэн 5 дэд сэдвүүд орно. Манай орны байгаль орчин хот, хөдөөгүй бохирдож улмаар хүний эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх түвшинд хүрээд байна. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол хүн амын төвлөрөл, хотжилт, тээврийн хэрэгслээс, мөн газар зүйн байрлал зэргээс улбаалан доройтож байгаа. Мөн хотжилтоос үүдэлтэй хөрс-хурдасны элэгдэл, ил задгай хаях хог хаягдлын улмаас хөрсөнд агуулагдах хүнд металл болон бусад бохирдуулагчдын агуулга зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс давсан. Улаанбаатар хотыг ундны усаар хангадаг Туул голын сав газар гүйцэт цэвэрлэгдээгүй хаягдал усны улмаас доройтож, гүний усны түвшин буурч, ундны усны нөөцгүй болоход хүрээд байна. Мөн эдийн засгийн хувьд ач холбогдол бүхий уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас бусад Сэлэнгэ, Хараа голуудын сав газрууд эвдэрч, уул уурхайн олборлолт явуулж байгаа газар бүр хөрсний элэгдлээс гадна их хэмжээний үлдэгдэл шороон овоолго болон ахуйн хаягдлуудын асуудлууд тулгараад байна. Тиймээс эдгээр асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд байгаль орчны эрсдэл, хүрээлэн буй орчны инженерчлэлийн чиглэлийг дээр дурдсан 5 судалгааны чиглэлээр хэрэгжүүлнэ. \n\n2.\tЭрчим хүч бага зарцуулж цемент үйлдвэрлэхэд ашиглах нэмэлт бодис гаргах нь:\nХотжих үйл явцтай уялдаад бүтээн байгуулалт – барилгажилт нэмэгдэж байна. Үүнтэй уялдаад дотоодод портланд цементийн эрэлт эрс нэмэгдэж байна. Портланд цемент үйлдвэрлэхэд их хэмжээний эрчим хүч зарцуулдаг учраас бага эрчим хүч зарцуулж үйлдвэрлэх, мөн түүний бат бэх болон бусад шинж чанарыг сайжруулах нэмэлт бодисыг оновчтой болгох талын асуудлууд өнөөг хүртэл шийдвэрлэгдээгүй байна. Цемент үйлдвэрлэх явцад эрчим хүчний хэрэглээг бууруулах аргуудын нэг нь портланд цементийн клинкерийн үед эрдэсжүүлж шатаах арга юм. \n\n3.\tЭрдэс баялгийг баяжуулах флотацийн процессыг сайжруулах нь: \nАж үйлдвэр хурдацтай хөгжиж байгаатай холбогдуулан хүн амын өсөлт, хүний идэвхжил нэмэгдэхийн хэрээр ялангуяа хөгжиж буй орнуудад усны нөөцөд хүнд металлын бохирдол ноцтой болж байна. Хүнд металлууд нь үйлдвэрийн бүсээс шууд болон шууд бус замаар тархан хүрээлэн буй орчин болон хүний эрүүл мэндэд нөлөөлдөг бөгөөд эдгээр нь хавдар, холера, суулгалт болон гэдэсний өвчин зэрэг өвчлөлийг үүсгэх боломжтой юм (Hoseinian et al., 2015; Islam et al., 2015; World Health Organization, 2015). Үүнээс гадна зэс, молибден зэрэг байгалийн эрдэс бодисын үнэт металлын хэрэглээ сүүлийн 10 жилийн хугацаанд нэмэгдсээр байна. Улмаар зэс, молибден гэх мэт байгалийн эрдэс бодисын хангалттай тооны бүрэлдэхүүн хэсгийг зохих ёсоор нөхөн сэргээх боломжгүй болж, ихэнх нь ялангуяа хөгжиж буй орнуудын бохир ус, овоолгын хаягдалд алдагдаж байна. Зэс, молибдений хэт их алдагдлыг аюултай бүрэлдэхүүн хэсэг гэж үзэж, байгаль орчин, амьд организмд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй тул экспортын гол бүтээгдэхүүн болох зэс, молибдений үйлдвэрлэлээс олсон үйлдвэрлэлийн ашигтай ажиллагаатай холбоотой зарим асуудал үүсч болно. Иймд, хүнд металлаас гадна үйлдвэрлэлийн явцад алдагдаж буй зэс, молибдений компонентүүдийг бага өртгөөр, богино хугацаанд, шинэ төрлийн флотацийн сурфактант ашиглан хялбар технологиор үйлдвэрийн хаягдалаас ялгах боломжийг судалснаар байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулахаас гадна экспортын бүтээгдэхүүнээс олох орлогыг нэмэгдүүлэх боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"1.\tTo develop environmental engineering: \nOne of the most urgent issues in Mongolia is environmental pollution. Last several decades analysis and determination of pollutants in water, soil and air have been performed by several researchers from research institutes and universities. It is now necessary to develop treatment or rehabilitation technologies to preserve environment, minimize waste for safety of our future generations when mining industry rapidly expanding and the environmental regulations getting stricter. Most of our country population and vehicles are in Ulaanbaatar. Ulaanbaatar city is on Tuul river valley between Chingeltei, Bayansurkh, Songino khairkhan and Bogd mountains. So inverse of temperature is grown up around Tuul river valley at winter. Air pollutant concentration such as sulfur dioxide, carbon dioxide, nitric dioxide is related to inverse of temperature, air pollution source such as ger district, vehicles, and coal power plants. Air pollution affects adverse to human health. So we have preferred to select Ulaanbaatar city and its surrounding rather than other areas by research area. Many researches have being performed about reducing pollutant concentration in plant wastewater using zeolite material. Furthermore, research has being performed for inventing zeolite using coal ash. \n\n2.\tTo make cement additives:\nRecently, along with the expansion of Mongolia construction sector, the demand of construction materials, especially cement demand is increasing. Portland is one of the most modern building materials. Huge amount of energy is used to produce portland cement and research to take out clinker of portland cement with energy saving method and research of additional substance to improve its  characteristic not resolved currently. This is the issue in the spotlight of scientist of this field. There are a lot of ways to save energy in the production of Portland cement at the present stage, is dominated by the use of mineralizing during firing of Portland cement clinker. Using mineralizer on firing clinker improves the reactivity of the cement raw meal. \n\n3.\tTo improve flotation process:  \nErdenet Mining Corporation is one of the biggest copper mining company of Mongolia using the method of flotation, and the highest concentration molybdenum recovery is 80.6% and copper recovery is 50.2%. The reason for lowering the metal recovery of copper concentrates at the concentrator plant, the Erdenet is to enrich started using primary sulfide ore. In recent years, some problems are forming that reduces copper content due to the deepened to primary sulfide ores in open pit mining. In this regard, even if studied electrochemical interaction between sulfide ores and reagents of depressants and collectors that improves copper recovery, currently, studying the effect of pyrite, which is associated in copper ore, on the mechanism of flotation of sulphide minerals (chalcopyrite) has been insufficiently studied. As is known, chalcopyrite and pyrite flotability is identical that are the most common sulfide minerals. These minerals have semiconducting properties and usually arises electrochemical reactions on the surface of minerals in flotation process. Furthermore, hydrophobic surface and flotability of pyrite and chalcopyrite are in direct proportion of its redox behavior. All this complex problems facing our researchers and engineers and we all need to work with Japanese scientists to solve these problems.","start_date":"2024-05-23T16:00:00","end_date":"2024-09-06T16:00:00","sponsor_id":83,"sponsor_name":"Japan International Cooperation Agency - JICA","performer_id":1936,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБИТ","funding_type_id":18,"funding_type":"ИТДБ төсөл - 1000 инженер","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4750,"project_code":"P2024-4750","project_name":"Баянхонгор аймгийн иргэд, барилгачдад зориулсан эрчим хүчний хэмнэлттэй пассив барилгын сургалт, судалгааны гэрээт ажил","project_name_eng":"Training and need survey for Energy-saving house users in the Bayankhongor aimag","abstract_mn":"Баянхонгор аймгийн Баянхонгор сумын захирагч Г.Энхбаяр ба МУИС-ИТС-тай 2024.4.1-нд байгуулагдсан No.АГГ-20240401-01 АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ ГЭРЭЭ-ний дагуу Баянхонгор аймгийн иргэд, барилгачдад эрчим хүчний хэмнэлттэй пассив барилгын технологи, арга аргачлалыг түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор анхан ба дунд шатны ойлголт, мэдлэгийг олгох, шинэ хуучин барилгын дулаалгын арга туршлагыг танилцуулах сургалтыг зохион байгуулж, орон нутгийн эрэлт хэрэгцээг судлах ажлыг амжилттай хэрэгжүүлж, онлайн түгээлтийг орон нутагт цацан хэрэгжүүлж, сургалтын илтгэлийг захиалагч талд цахим хэлбэрээр хүлээлгэн өгөв.","abstract_eng":"By the contract No. No.АГГ-20240401-01 was signed between Mr. G. Enkhbayar, representative of the Bayankhongor Province, Bayankhongor soum, and the School of Engineering and Technology of the National University of Mongolia on April 1, 2024, to disseminate energy-efficient passive house technologies and methods to the users of the Umnugovi province, the beginner training course was organized. In addition, a local demand survey was successfully implemented, video and online distribution were disseminated locally, and training reports were submitted electronically to the client.","start_date":"2024-04-11T16:00:00","end_date":"2024-04-18T16:00:00","sponsor_id":2076,"sponsor_name":"Баянхонгор сумын ЗДТГ","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4755,"project_code":"P2024-4755","project_name":"Ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцлийн судалгаанд идэвхгүй дээжлэгч ашиглаж дотоод орчны SO2, NO2, NH3-ийн агуулгыг тодорхойлох аргачлал боловсруулах","project_name_eng":"Development of a methodology for determining the content of SO2, NH3 and NO2 in the indoor environment using a passive sampler in the workplace","abstract_mn":"Дотоод орчны агаарын бохирдолд бүх хүн өртөх ба эрүүл мэндийн байдал, нас, ажил мэргэжлийн онцлог хүчин зүйлээс хамааран өртөх хугацаа гадаад орчноос ялгаатай байна.\nМанай улсад ДЭМБ-ын дэмжлэгтэйгээр 2008 онд хийсэн дотоод орчны агаарын чанарыг үнэлэх судалгаагаар дотоод орчны агаарын чанарт түлш болон сууцны төрөл нөлөөлж байгаа нь тогтоогджээ. \nТом болон нарийн ширхэглэгт тоосонцрын дундаж агууламж түлш болон орон сууцны төрлөөс үл хамааран хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөлөл үзүүлэх хэмжээнд байсан бол түүхий нүүрс түлсэн гэр, галладаг байшин амьдардаг өрхийн дотоод орчны хүхэрлэг хий, азотын давхар ислийн дундаж агууламж зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс өндөр байсан байна. \nҮйлдвэр уурхайн газруудын хөдөлмөрийн нөхцлийг тогтооход дотоод орчны агаарын чанар чухал үзүүлэлт юм. Тэр дундаа тэслэгээ хийдэг гүний уурхайд хортой хийнүүдийн өртөлтийг хэмжих шаардлага олон улсын стандартаар бий болж байна. Манай оронд буй лаборатор, багаж төхөөрөмжийн хүрээнд хэмижх арга зүйг боловсруулж нэвтрүүлэх зайлшгүй шаардлагатай байна","abstract_eng":"Everyone is exposed to indoor air pollution, and depending on the health status, age, and occupational factors, the exposure time is different from the outdoor environment.\nIn our country, in 2008, with the support of WHO, it was found that indoor air quality is affected by fuel and type of housing. \nThe average content of large and fine particulate matter was at a level that would hurt human health, regardless of the type of fuel and housing, while the average content of sulfur gas and nitrogen dioxide in the indoor environment of households living in raw coal-burning houses and burning houses was higher than the permissible level. \nIndoor air quality is an important factor in determining working conditions in industrial and mining areas. In particular, the need to measure the exposure of harmful gases in underground mines where explosions are carried out is emerging according to international standards. It is necessary to develop and implicate measuring methods based on the laboratory and equipment capacity in our country","start_date":"2023-06-30T00:00:00","end_date":"2024-06-30T16:00:00","sponsor_id":2081,"sponsor_name":"Эрүүл ахуй хор судлалын лаборатори ХХК","performer_id":1519,"performer_name":"МУИС, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4756,"project_code":"P2024-4756","project_name":"Уурхайн хүдрийн овоолгын хүчиллэг урсац үүсгэх чанарыг судалгаа","project_name_eng":"Research on the quality of acid discharge of mine ore piles","abstract_mn":"Нүүрс болон хүдрийн уурхайгаас хүчиллэг ус ихээр шүүрэх тохиолдол элбэг байдаг ба хяналт шинжилгээг зохих стандартын дагуу явуулж, сэргийлэх арга хэмжээг зөв төлөвлөж авах шаардлагатай юм. Энэхүү судалгааны зорилго нь нүүрсний овоолгын байрших хугацаа, урвалын хурд зэргээс хамаарч хүчиллэг урсац үүсгэх эрсдэлийг тооцоолох явдал юм. Үүний хүрээнд уурхайн хаягдал овоолгоос дээжлэлт хийн хэд хэдэн төрлийн геохимийн шинжилгээ гүйцэтгэнэ. Хүчил үл үүсгэх (NAF) төрлийн чулуулаг материал нь хүчил саармагжуулах багтаамж (ANC) сайтай байна. Хүчил үүсгэгч материалуудын хүхрийн агууламж 1.4 %-аас их буюу хүчил саармагжуулах багтаамж (ANC) багатай дээжүүд илэрсэн тул тодорхой хэмжээгээр хүчил үл үүсгэх чулуулагтай холилдохгүй бол хүчиллэг урсац тухайн орчиндоо бага хэмжээгээр үүсэх магадлалтай. Тиймээс хүчил үүсэж болзошгүй материалыг саармагжуулагч багтаамж сайтай дээжүүдтэй заавал холих, эсвэл саармагжуулах урвалжаар шохойн чулуу хэрэглэх зэргээр удаан хугацаанд газрын гадарга дээр ил оршиход хүчил үүсэх чадваргүй болгон хаягдал овоолгын менежмент хийх нь зүйтэй юм.","abstract_eng":"There are numerous instances of acidic water leaching from coal and ore mines, necessitating monitoring and analysis according to appropriate standards and the implementation of proper preventive measures. This study aims to assess the risk of acid leaching of coal piles. Within this framework, various geochemical analyses were conducted on coal waste samples from mine tailings.","start_date":"2024-03-14T00:00:00","end_date":"2024-09-24T16:00:00","sponsor_id":2083,"sponsor_name":"Эко эстимэйт ХХК","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4758,"project_code":"P2024-4758","project_name":"Босоо тэнхлэгийн дагуух гео орчин-Төв, Сэлэнгэ -газрын доорх усны чанарын судалгаа","project_name_eng":"Geoenvironment along the vertical axis - Central, Selenge - underground water quality research","abstract_mn":"Төвийн бүсийн хүрээлэн буй орчны чанар, төлөв байдлыг судлах, цаашдын хандлагыг тодорхойлох зорилгоор үндэсний геологийн албанаас сэдэвчилсэн судалгааг захиалан хийлгэж байна. Түүний бүрэлдэхүүн хэсэг болох 2 аймгийн (Төв, Сэлэнгэ) нутгийн газрын доорх усны чанарын төлөв байдлыг судлах дүн шинжилгээ хийх зорилготой","abstract_eng":"In order to study the quality and condition of the environment in the central region and to determine future trends, the National Geological Survey has commissioned a thematic survey. It aims to analyze its components and the state of groundwater quality in 2 provinces, Selenge and Tuv.","start_date":"2023-04-30T00:00:00","end_date":"2023-09-30T16:00:00","sponsor_id":2086,"sponsor_name":"Минторес ХХК","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4757,"project_code":"P2024-4757","project_name":"Хөрсний сорьцуудын тэжээлийн элементүүдийн хөдөлгөөнт, хандлагдах, шимэгдэх хэлбэрүүдийн шинжилгээ гүйцэтгэх арга боловсруулах","project_name_eng":"Development of a method for analysis of the mobility, tendency and absorption of nutrient elements of soil samples","abstract_mn":"Монгол Улсад тербум мод хөдөлгөөний хүрээнд мод тарих, эвдэрсэн газрыг нөхөн сэргээх ажлууд төлөвлөгдөж, өргөн хүрээнд хийгдэж байна. Уур амьсгал, цаг агаарын байдал муу, хүн ам, ажиллах хүч багатай тул манай оронд цаг хэмнэсэн орчин үеийн технологи хөгжүүлж, турших нь ихээхэн ач холбогдолтой юм. Иймд агаараас үр цацах эйр дрон технологийг гадны болон дотоодын аж ахуйн нэгжүүд туршихаар ажиллаж байгаа ба эйр сийд бэлтгэх хөрсний шинж чанарыг олон улсын арга стандартаар олон үзүүлэлтээр судлах шаардлага тулгарч байна.  Гэхдээ одоогоор хөрсний сорьцуудын тэжээлийн элементүүдийн хөдөлгөөнт, хандлагдах, шимэгдэх хэлбэрүүдийн шинжилгээ гүйцэтгэх арга боловсруулах, шинжилгээ хийх” ажлыг гүйцэтгэх дотоод боломж байхгүй байна. Иймд энэхүү гэрээт төслөөр Австралийн аж ахуйн нэгжийн захиалгаар дроноор мод тарих эйр сийд бэлтгэхэд хөрсний дараах олон үзүүлэлтийг судлах арга зүйг боловсруулж турших зорилготой","abstract_eng":"Within the framework of the Terbum tree movement in Mongolia, tree planting and rehabilitation of damaged areas are planned and carried out on a large scale. Due to the weather, population, and labor force in our country, it is of great importance to develop and test modern technologies that save time. Within the framework of this goal, foreign and domestic enterprises are working to test the aerial drone technology for aerial seeding, and there is a need to study the characteristics of the soil for aerial seeding with many parameters according to international standards.   However, currently, there is no internal opportunity to develop and analyze methods for analyzing the mobility, tendency, and absorption of nutrient elements in soil samples. Therefore, this contract project aims to develop and test a methodology for studying the following soil parameters for the preparation of aerial planting of trees by drone on the order of an Australian enterprise.\nSoil test parameters requested by AirSeed (* = most important)\n\nAvailable trace minerals (e.g. calcium, magnesium, potassium, ammonium, nitrate, phosphate, sulfur)\nExchangeable minerals (e.g. sodium, potassium, calcium, magnesium, hydrogen, aluminum)\nCation Exchange Capacity*\nPhosphorous* - Bray I and/or Bray II methods\nAvailable micronutrients (e.g. zinc, manganese, iron, copper, boron, silicon)\nTotal Carbon*\nTotal Nitrogen*\nOrganic Matter*\nTotal Carbon: Total Nitrogen Ratio","start_date":"2022-11-30T00:00:00","end_date":"2023-11-30T16:00:00","sponsor_id":2084,"sponsor_name":"Өлзий Энвайронментал ХХК","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4760,"project_code":"P2024-4760","project_name":"Дархан, Эрдэнэт орчмын гадаргын болон газрын доорх усны чанар найрлагын судалгаа","project_name_eng":"Study of surface and ground water quality composition in Darkhan and Erdenet area","abstract_mn":"Уул уурхай, ашигт малтмалын олборлолт ихсэхийн хэрээр байгаль экологид, тэр дундаа усан орчинд ихээхэн нөлөөлж, хохирол учруулсаар байна. Манай орны хүн ам, хот суурин газрын төвлөрөл, уул уурхайн үйлдвэрлэл харьцангуй ихтэй Орхон голын адаг хэсгийн Хараа, Ерөө, Бороо, Шарын гол зэрэг голуудын усны чанар, экосистемд өөрчлөлт орж түүгээр дамжин мал амьтан, цаашлаад тухайн бүс нутгийн ард иргэдэд усан орчны бохирдлоос үүдэх өвчлөл үүсэх эрсдэл байж болзошгүй байна.","abstract_eng":"With the increase in mining and mineral extraction, the natural ecology, including the water environment, continues to be significantly affected and damaged. In our country, where the population and urban areas are concentrated, and the mining industry is relatively extensive, the water quality and ecosystems of rivers such as the Hara, Yero, Boroo, and Shary in the Orkhon river basin are changing. This affects the animals that depend on these waters and the local population, who face potential health risks from water pollution.\n\nLocal people and herdsmen without access to a centralized water supply system commonly use hand-dug and motorized wells of various depths for drinking water. However, due to natural and human activities, these wells often do not meet drinking water standards and may adversely affect human health. Therefore, assessing and regularly monitoring water quality is a priority.\n\nIt is necessary to inform the citizens of the study area about the health risks posed by deteriorating drinking water quality and to take preventive measures. Additionally, improving the water quality control and pollution monitoring system, enhancing laboratory capacities, and conducting regular monitoring and analysis are essential steps.","start_date":"2023-06-01T00:00:00","end_date":"2023-10-14T16:00:00","sponsor_id":2085,"sponsor_name":"Үндэсний геологийн алба","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4759,"project_code":"P2024-4759","project_name":"Химийн бодисын эрсдэлийн судалгаа","project_name_eng":"Risk assessment of chemicals","abstract_mn":"Химийн хорт болон аюултай бодисын эрсдлийн үнэлгээ нь хүний эрүүл мэнд, байгаль орчин, мал, амьтанд үзүүлж болзошгүй сөрөг нөлөөллийг судлан тогтоож, үнэлгээ өгөх, сөрөг нөлөөллөөс урьдчилан сэргийлэх, бууруулах талаар авах арга хэмжээг тодорхойлохыг хэлнэ. Энэ нь асуудлыг тодорхойлох, өртөлтийг тодорхойлох, хоруу чанарыг тодорхойлох, эрсдлийг тодорхойлохгэсэн үндсэн үе шатуудаас бүрдэнэ. Аливаа төсөл хөтөлбөрийн үйл ажиллагааны хүрээнд химийн бодис ашиглагддаг бол хүрээлэн буй орчинд нөлөөлөх эрсдэлийг үнэлж, сэргийлэх арга хэмжээг төлөвлөх суурь судалгаа зайлшгүй хийгдэх шаардлагатай. Энэхүү судалгаагаар хүнд үйлдвэр дэд бүтцийн салбарын төслүүдэд ашиглагдахаар төлөвлөгдөж буй химийн бодисуудад эрсдэлийн үнэлгээ хийх ажлыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"The risk assessment of toxic and hazardous substances involves studying and evaluating the potential negative effects on human health, the environment, and animals, as well as determining measures to prevent and mitigate these effects. The process consists of the following main steps: problem identification, exposure assessment, toxicity assessment, and risk characterization. When chemicals are used in any project or program, it is essential to assess their environmental impact and plan preventive measures. This study will conduct a risk assessment of chemicals intended for use in projects within the heavy industry infrastructure sector.","start_date":"2022-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-29T00:00:00","sponsor_id":2087,"sponsor_name":"Нуман Алтай ХХК","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4763,"project_code":"P2024-4763","project_name":"Хөрсний сорьцуудын багц 1 нитратын азотын судалгаа","project_name_eng":"Soil Sample Set 1 Nitrate Nitrogen Survey","abstract_mn":"Азот нь уураг, амин хүчил, нуклейн хүчил зэрэг органик молекулуудын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болох өсөлт, хөгжил, нөхөн үржихүйд шаардлагатай ургамлын тэжээллэг бодис юм. Мөн энэ нь фотосинтез зэрэг ургамлын бодисын солилцооны олон чухал үйл явцад гол үүрэг гүйцэтгэдэг.\nХөрсөнд азотыг эрдэс, мөн ургамлын гэсэн хоёр хэлбэрээр нэмж болно. Эрдэсжих боломжтой азот нь хөрсний органик бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд агуулагддаг бөгөөд ургамалд хэрэглэхийн тулд эрдэсжсэн, эсвэл задалсан, энгийн хэлбэрт орсон байх ёстой. Ургамлын боломжтой (available - эрдэсжүүлсэн) азот нь ургамалд амархан ашиглагдахуйц хэлбэртэй бөгөөд нитрат (NO3), аммони (NH4) зэрэг азотын хэлбэрээр ихэвчлэн агуулагддаг.\nМанай оронд хөрсний агро химийн багц шинжилгээнд нитратын азот болон нийт Kl-N хамаардаггүй ба төдийлэн сайн судлагдаагүй, лабораторийн хүрэлцээ, бололцоо тааруу байна.","abstract_eng":"Nitrogen is an essential plant nutrient needed for growth, development, and reproduction that is a critical component of organic molecules such as proteins, amino acids, and nucleic acids. In addition, it plays a major role in many key plant metabolic processes, such as photosynthesis.\nIn soil, nitrogen may be found in two forms – mineralizable and plant-available. Mineralizable nitrogen is found in organic soil components, and for plant use must be mineralized, or broken down, to simpler forms. Plant-available (mineralized) nitrogen is in a form that can be readily utilized by plants and is commonly found in nitrogen forms such as nitrate (NO3), and ammonium, (NH4).\nNitrate nitrogen and total Kl-N are not included in the agrochemical analysis of the soil in our country, they are not well studied, and the availability and possibilities of the laboratories are still not enough.","start_date":"2022-09-30T16:00:00","end_date":"2023-10-31T16:00:00","sponsor_id":2090,"sponsor_name":"Монголын биологийн нийгэмлэг","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4762,"project_code":"P2024-4762","project_name":"Гео орчин-Төв, Говийн бүсийн усны чанар, найрлагын судалгаа","project_name_eng":"Geoenvironment-Water quality and composition study in Central and Gobi regions","abstract_mn":"Говь, төвийн бүсийн  зарим нутаг хүний үйл ажиллагаанаас оролцооноос алслагдсан учраас цэвэр, динамик систем юм. Гэсэн хэдий ч байгалийн тэнцвэрт нөлөөлж,  экосистемийг өөрчилдөг антропоген үйл ажиллагаанууд сүүлийн жилүүдэд ихсэж байна. Ус цэвэршүүлэх, усны бохирдлоос сэргийлэх үйл ажиллагаа хангалтгүй байгаагаас байгаль орчинд сөрөг нөлөө үзүүлж, усны нөөц муудаж байгаа тул Үндэсний геологийн албаны Гео-орчин 2022 сэлэвчилсэн судалгааны хүрээнд говийн болон төвийн бүсийн усны чанарын судалгааг гүйцэтгэж байна.","abstract_eng":"Gobi and some areas in the central region are clean and dynamic systems because they are far away from human activities. However, anthropogenic activities that affect the natural balance and change the ecosystem have increased in recent years. Due to insufficient water treatment and water pollution prevention activities, water quality is being negatively affected in the environment and the water resources are deteriorating. As part of the Geo-Environment 2022 survey of the National Geological Agency, water quality research is being carried out in Gobi and Central regions.","start_date":"2023-07-01T00:00:00","end_date":"2023-10-30T16:00:00","sponsor_id":2085,"sponsor_name":"Үндэсний геологийн алба","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4761,"project_code":"P2024-4761","project_name":"Агаарын тоосны ионы найрлагын судалгаа","project_name_eng":"A study of the ionic composition of atmospheric dust","abstract_mn":"Монгол Улсын Засгийн газраас агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор 2019 оны тавдугаар сараас эхлэн орон сууцанд түүхий нүүрс түлэхийг хориглож, бохирдол багатай шахмал түлш үйлдвэрлэж эхэлсэн.Түүхий нүүрсний хэрэглээг хориглохоос гадна эрчим хүчний хэмнэлттэй технологи суурилуулахад Засгийн газраас татаас олгосон. Зөвхөн дулааны уурын зуух, УЗБ-ны яндан угаагч төхөөрөмжид зориулж цахилгааны шөнийн тарифыг нэвтрүүлж, олон нийтэд сурталчлах, сурталчлах ажлыг зохион байгууллаа. Хэдийгээр бусад орчинд ижил төстэй бодлого нь агаарын чанар, эрүүл мэндийг сайжруулдаг нь нотлогдсон ч энэ хүрээнд үр дүнтэй байх нь хэрэгжилтийн элементүүд, цэвэр түлшний хувилбаруудын хүртээмж, бодлогын хүсээгүй үр дагавар (жишээ нь, ядуурал гэх мэт) зэрэг олон талт үнэлгээнд хараахан хамрагдаагүй байна. Бодлого хэрэгжүүлэхээс өмнө, хэрэгжүүлэх явцад болон дараа нь агаарын чанарыг хянах, үнэлэх замаар Монгол Улсын агаарын бохирдлын эсрэг энэ болон бусад арга хэмжээний үр нөлөөг цаг тухайд нь олж мэдэх шаардлагатай байна.","abstract_eng":"In order to reduce air pollution, the Government of Mongolia adopted a ban on residential raw coal burning and introduced low-polluting briquettes in May 2019. In addition to banning the consumption of raw coal, the Government has subsidized the installation of energy-efficient technologies for Heat-only-boilers (HOBs) and HOB chimney scrubbers, introduced night electricity tariffs, and carried out public awareness-raising campaigns and activities. Although similar policies in other settings have been shown to improve air quality and health, effectiveness in this context has not yet been subject to robust multidisciplinary evaluation, including elements of implementation, availability of clean fuel alternatives, and potential unintended policy consequences (e.g., poverty, hypothermia, fuel substitution) (Clancy et al., 2002). There is a clear need to gain timely insight into the effectiveness of this and other air pollution interventions in Mongolia, through tracking and assessing the air quality before, during, and after policy implementation (UNICEF, 2022).","start_date":"2022-08-31T00:00:00","end_date":"2023-06-14T16:00:00","sponsor_id":2088,"sponsor_name":"НҮБ-ийн хүүхдийн сан","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4765,"project_code":"P2024-4765","project_name":"Монгол Базалт ХК-ны захиалгат Дархан-Уул аймаг дахь сургалт, судалгаа","project_name_eng":"Training and study work in Darkhan-Uul province","abstract_mn":"Монгол базальт ХК  ба МУИС-ИТС-тай 2024.02.15-нд байгуулагдсан No.24-002 АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ ГЭРЭЭ-ний дагуу Дархан хотын барилгын салбарын инженер, техникийн ажилчдад барилгын физикийн суурь ойлголт, дулаалгын тооцоолол, эрчим хүчний хэмнэлттэй барилгын технологи, арга аргачлалын ойлголт мэдлэг, ур чадварыг олгох сургалт зохион байгуулж, дулаалгын материал үйлдвэрлэгчийн эрэлт хэрэгцээг судлах ажлыг амжилттай хэрэгжүүлэв.","abstract_eng":"By the contract No.24-002, it was signed between Mongolian Basalt JSC and the School of Engineering and Technology of NUM on February 15, 2024, to disseminate energy-efficient passive house technologies and methods to the citizens and construction worker, engineers of Darkhan-Uul province. The beginner training course was organized. And study the demand for insulation material manufacturers. The work was successfully implemented.","start_date":"2024-02-11T16:00:00","end_date":"2024-05-31T16:00:00","sponsor_id":1897,"sponsor_name":"Монгол Базалт ХК","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":8,"research_field":"Иргэний инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4767,"project_code":"P2024-4767","project_name":"Монгол хэлний цахим хичээлийн хөтөлбөр","project_name_eng":"Online tutoring of Mongolian language","abstract_mn":"Австралийн Үндэсний Их Сургуулийн санаачилга, хүсэлтээр Монгол хэл, хэлшинжлэлийн тэнхимийн багш Б.Баяртуул, Т.Эрдэнэ-Очир нар монгол хэлний цахим хичээлийн хөтөлбөр боловсруулан 2017 оноос хойш амжилттай хэрэгжүүлж байна. \nХөтөлбөрийн хугацааг гурав гурван жилээр тогтоож, гэрээ байгуулан ажиллаж байна. Энэ удаагийн хөтөлбөр нь 2022 оны 1 сарын 1-ээс  2024 оны 12 сарын 31 хүртэл үргэлжлэх юм. \nГэрээний (гэрээний дугаар: ABN: 52 234 063 906)  зөвхөн Австралийн Үндэсний Их Сургуулийн оюутнуудад зориулан заадаг байсан монгол хэлний онлайн сургалтыг Австралийн их сургуулиудын “Open University” буюу олон нийтэд нээлттэй сургалтын хөтөлбөрт шилжүүлж, монгол хэл-1, монгол хэл-2, монгол хэл-3, монгол хэл-4 гэсэн 4-н түвшний монгол хэлний онлайн сургалт зохион явуулж байна.","abstract_eng":"With the endorsement of the Australian National University, B. Bayartuul and T. Erdene-Ochir, from the Department of Mongolian Language and Linguistics, have administered the successful implementation of the online Mongolian language curriculum since 2017.\nThe program is being implemented and operated under a three-year contract. \nThe program will continue from January 1, 2022, to December 31, 2024.\nAccording to the agreement (ABN: 52 234 063 906), the online Mongolian language courses specifically designed for students of the Australian National University are being integrated into the curriculum of open and widely accessible courses at Australian universities, such as the \"Open University\". These courses encompass Mongolian language levels 1 through 4, constituting a comprehensive online language program.","start_date":"2021-12-31T16:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1706,"sponsor_name":"Австралийн Үндэсний Их Сургууль","performer_id":131,"performer_name":"Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4764,"project_code":"P2024-4764","project_name":"Төв аймгийн сумдын усны чанар ба мал амьтны услагаанд тохиромжтой байдлын судалгаа","project_name_eng":"Research on water quality and suitability for livestock irrigation in Tuv Province","abstract_mn":"Тухайн судалгааны үр дүнд орон нутгийн иргэд болон малчдын унд ахуйдаа хэрэглэдэг худгуудын мал амьтан, иргэдийн эрүүл мэндэд үзүүлэх эрсдлийг судалж хавдрын болон хавдрын бус түвшинд үнэлж бохирдол өндөр цэгүүдийг тогтоож урьдчилан сэргийлэх заавар зөвлөмж өгөх юм. Ялангуяа фермерийн аж ахуй ихээр хөгжсөн Төв аймгийн зарим сумдад (Батсүмбэр, Алтанбулаг, Борнуур, Цээл) тахиа, гахай, мал аж ахуй улам өргөжих төлөвтэй байгаа ба үүнийг дагаад услагааны усны чанарт анхаарч, хөрөнгө оруулагчдыг татах мэдээллийн бааз бүрдүүлэх хэрэгцээтэй байна.","abstract_eng":"Within the research, the health risks of the wells used by local people and herdsmen for drinking purposes will be studied, assessed at the level of cancer and non-cancer, and recommendations will be made for prevention. In particular, chicken, pig, and livestock breeding is expected to expand in some parts of Central Province, where farming is highly developed, and with this, there is a need to pay attention to the quality of irrigation water and create a database to attract foreign investors.","start_date":"2024-01-31T00:00:00","end_date":"2024-08-30T00:00:00","sponsor_id":2091,"sponsor_name":"Амьтны эрүүл мэндийн төв","performer_id":1519,"performer_name":"МУИС, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4390,"project_code":"P2022-4390","project_name":"МОНГОЛЫН ГОВЬ, ТАЛ ХЭЭРИЙН БҮСИЙН ЭРТНИЙ НҮҮДЭЛЧДИЙН ЭРХЛЭХ АЖ АХУЙ, НИЙГМИЙН ХАРИЛЦААГ АРХЕОЛОГИЙН ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮНЭЭР  ТОДРУУЛАХ НЬ","project_name_eng":"THE ECONOMY AND SOCIAL RELATIONSHIPS OF ANCIENT NOMADS IN THE MONGOLIA MOUNTAINS AND PLAINS REGIONS THROUGH ARCHAEOLOGICAL APPLICATIONS","abstract_mn":"Монгол оронд хүн барагцаалбал 850 мянган жилийн өмнө хуучин чулуун зэвсгийн доод үеэс суурьшин амьдарч эхэлсэн хэмээн үздэг. Улмаар шинэ чулуун зэвсгийн үед тухайн оршин суугчид ан агнуур, түүвэрлэх зэргээр бэлэн бүтээгдэхүүн шууд хэрэглэх төдийгүй үйлдвэрлэх аж ахуй буюу газар тариалан, мал аж ахуй эрхлэх үндэс суурь тавигдаж эхэлсэн билээ. Хүрэл зэвсгийн үе болоход оршин суугчдын гол аж ахуй нь нүүдлийн мал аж ахуй болж ирсэн бөгөөд энэ нь бүс нутгийн байгаль цаг уур, газар зүйн нөхцөл байдалтай илүү тохиромжтой байсан хэмээн судлаачид үздэг . Гэхдээ байгаль цаг уур, газарзүйн орчноос шалтгаалан эрхлэх аж ахуй, амьдралын хэв маяг аажмаар өөрчлөгдөн төлөвшдөг хэдий ч нийгмийн хэрэгцээ шаардлагат тулгуурласан аж ахуй, үйлдвэрлэлийн бусад салбарууд чухал үүрэгтэй оршсоор байсан билээ. \nМонголын говь, тал хээрийн бүс нутаг нь монголчуудын угсаа гаралтай шууд холбоотой  түрүүлгэ нь харуулсан оршуулгат болон дөрвөлжин булшны соёлынхоны өлгий нутаг юм. Мөн энэ бүс нутаг Төв Монголд төвлөрч Евразийн тал нутгийг дамнан оршиж байсан хиргисүүр-буган хөшөөний соёлынхоны зах хязгаар нутаг болж байсан нь нэг он цагт хамаарагдах хоёр томоохон соёлын хоорондын харилцааг тодруулах боломжтой билээ. \nНТӨ XII-III зууны үеэс эхлэн говь, тал хээрийн бүсэд эртний нүүдэлчдийн томоохон соёлууд оршин тогтнож байсны зэрэгцээ хожмын хүннү, сяньби, жужан, түрэг, уйгур, хятаны төрт улсуудын түүх ч энэ хэсэгт эрчимтэй үргэлжилж байсныг гэрчлэх археологийн дурсгалууд цөөнгүй байдаг бөгөөд тэдгээрээс багагүй хэмжээний дурсгалыг малтан шинжилж тодорхой эх хэрэглэгдэхүүнийг цуглуулаад байгаа юм.\nОрхон хөндийг түшиглэсэн эртний нүүдэлчдийн төвлөрөлд өнөөгийн Дорнод Монголын оршин суугчид ямар үүрэгтэй оролцож байсан, тэдний хоорондын харилцаа хэрхэн өрнөж байсныг тодруулах боломжтой археологийн баримтыг нягтлахад гол анхаарлаа хандуулах шаардлагатай байгаа билээ.\nМөн энэ бүс нутагт 2000 оноос тус сургуулиас зохион байгуулагдсан хээрийн шинжилгээний ангиуд ажиллаж  тодорхой хэмжээний эх хэрэглэгдэхүүнийг цуглуулан сан хөмрөгтөө хадгалж байна. Тэдгээрийг зохих журмын дагуу дахин судалгааны эргэлтэнд дахин оруулж шинэ мэдээллийг бий болгохыг зорино. \n2021 онд шинээр байгуулагдсан тус сургуулийн Археологийн судалгааны төв нь Америк, Япон, Изриаль, Канад улсуудтай хамтарсан археологийн хээрийн шинжилгээний ангийг Сүхбаатар, Дорнод, Дорноговь аймгийн нутагт зохион байгуулж байгаа бөгөөд эдгээр хамтарсан төслүүдэд Монголын талын оролцоог хөрөнгө санхүү тал дээр нэмэгдүүлэх нь зүйтэй хэмээн үзэж байна.","abstract_eng":"Reasoning. It is believed that people started living in Mongolia approximately 850,000 years ago from the Lower Stone Age. As a result, during the Neolithic period, the inhabitants not only directly consumed finished products through hunting and gathering, but also began to establish the basis for farming, farming and animal husbandry. During the Bronze Age, the main occupation of the inhabitants became nomadic animal husbandry, which was more suitable to the natural climate and geographical conditions of the region, according to researchers. However, despite the gradual changes in farming and lifestyle due to the natural climate and geographical environment, other fields of farming and production based on social needs continued to play an important role.\nMongolia's Gobi and Steppe regions are home to burial and square tomb cultures, which are directly related to Mongolian ancestry. Also, the fact that this region was the borderland of the Hirgisuur-deer statue culture that existed across the Eurasian plains, centered in Central Mongolia, can clarify the relationship between two major cultures belonging to the same era.\nFrom the 12th to the 3rd century AD, large nomadic cultures existed in the Gobi and steppe regions, and there are many archeological monuments that testify that the history of the later Hunnu, Xianbi, Zhuzhan, Turkic, Uyghur, and Chinese kingdoms continued intensively in this area. The monuments are being excavated and some original materials are being collected.\nRequirements. It is necessary to pay attention to the archaeological evidence that can clarify the role played by the inhabitants of Eastern Mongolia in the concentration of ancient nomads based in the Orkhon Valley, and how the relations between them developed.\nAlso, since 2000, the field research units organized by the school have been working in this region, collecting a certain amount of original materials and keeping them in the treasury. They will be re-entered into the research cycle in an appropriate manner to generate new information.\nIn 2021, the newly established Archeology Research Center of the school is organizing a joint archaeological field study with America, Japan, Israel, and Canada in Sukhbaatar, Dornod, and Dornogovi provinces. .\nSignificance. The importance of this project can be predicted as follows. First, it will be possible to clarify the agriculture of the ancient nomads of the Gobi and steppe regions based on archaeological evidence or original materials from urban settlements and burial monuments. Secondly, it will clarify how the nature, climate and geographical environment affected the lifestyle and farming of the nomads. Thirdly, the region under consideration in the project is a political and natural boundary from early times to the present day, and related trade and war facts will be presented in the framework of new research. Fourth, participating in the project will provide an important learning experience for the doctoral and master's students of the department, as well as adequate financial support. Fifth, the material base of the research center is strengthened to an appropriate extent, which is important for the organization of future independent field research.\n\n6. Expected results of the project and guarantee of results:\n\nThe expected results of the project are defined as follows. 1) A detailed study of animal and animal bones found in the dung settlements of the Neolithic inhabitants of the Gobi and steppe regions will be carried out, and great progress will be made in clarifying their species and date. 2) The chemical and physical characteristics of the original materials related to the metallurgical production of the nomads of the region will be studied together with foreign professional researchers and explained in connection with historical processes and archaeological cultures. 3) Expand research aimed at elucidating the date and purpose of walls, forts, fortifications, and dams related to the history of borders in the Eastern Plains and Great Gobi region.\nBased on 30 years of foreign cooperation and previous experience, it is considered possible to publish the results of the project in Journal of Archaeological Research (Q1), Asian Perspectives (Q1), and Antiquity (Q1).","start_date":"2022-10-07T00:00:00","end_date":"2023-04-06T00:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":25,"performer_name":"Антропологи археологийн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4769,"project_code":"P2024-4769","project_name":"“ХАЛГАЙ” БУУРАЛ ҮСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙГ ХАРЬЦАНГУЙ ЭРҮҮЛ ХҮНД ХЭРЭГЛЭХ ҮЕИЙН ЭРДСИЙН ӨӨРЧЛӨЛТИЙН СУДАЛГАА","project_name_eng":"STUDY OF CHANGES IN MINERALS WHEN USING \"HALGAI\" GRAY HAIR PRODUCTS IN RELATIVELY HEALTHY PEOPLE","abstract_mn":"Судалгааны ажлын зорилго\nХалгайн найрлага бүхий үс арчилгааны бүтээгдэхүүнийг үс бууралтахад хэрэглэх үеийн микроэлементийн агуулга хэрхэн нөлөөлж буй зүй тогтол, хамаарлыг судлахад оршино.\n\nСудалгааны ажлын зорилт\n•\t“Халгай” буурал үсний бүтээгдэхүүн хэрэглэсэн зорилтот бүлэгт хамаарах хүмүүсийн үсний дээжийг авах, анализад бэлтгэх\n•\t“Халгай” буурал үсний бүтээгдэхүүн хэрэглэхээс өмнөх, дараах үеийн үсэнд агуулагдах элементүүдийн агуулгыг тодорхойлох\n•\tМикроэлементийн агуулгын өөрчлөлт, зүй тогтол, хамаарлыг судлах \n\nСудалгааны арга зүй\nСудалгааны ажилд АШУҮИС-ийн ёс зүйн хороогоор батлуулсан аргачлалын дагуу харьцангуй эрүүл 35-55 насны харьцангуй эрүүл, буурал үстэй хүмүүсийг санамсаргүй түүврийн аргаар хяналтын бүлэгт 40, туршилтын бүлэгт 40, хүйсийн хувьд ижил байхаар сонгож толгойн үсний дээжийг авна. Үсний дээжийг уусмал байдалд шилжүүлэхдээ азотын хүчилд уусгаж, шингэлэн микроэлементийн агуулгыг индукцийн холбоост масс спектрометрийн, инверсийн вольтамперметрийн, рентгенфлоуресценцийн багажийг ашиглан хэмжинэ. Хэмжилтийн үр дүнгээс тухайн хүний үсэнд гарч буй өөрчлөлтийн үе шаттай микроэлементийн агуулга ямар хамаарал, зүй тогтолтой, хэрхэн өөрчлөгдөж байгаа зэргийг харьцуулан судална.","abstract_eng":"Purpose of research work\nIt is to study the regularity and correlation of micronutrient content when using hair care products with nettle ingredients on hair loss.\n\nObjectives of research work\n• Taking hair samples of people belonging to the target group who used \"Halgai\" gray hair products and preparing them for analysis\n• Determining the content of elements in the hair before and after using \"Halgai\" gray hair products\n• To study changes, regularities and correlations of microelement content \n\nSurvey Methodology\nAccording to the method approved by the ethics committee of ASUU, relatively healthy and gray-haired people aged 35-55 years will be randomly selected for the control group and 40 for the experimental group. Hair samples will be taken from the head. When the hair sample is transferred to the solution state, it is dissolved in nitric acid, and the liquid trace element content is measured using inductively coupled mass spectrometry, inverse voltammetry, and X-ray fluorescence instruments. From the results of the measurement, we will compare the relationship and regularity of the content of microelements with the stage of change in the hair of the person and how they are changing.","start_date":"2023-04-24T00:00:00","end_date":"2023-09-01T16:00:00","sponsor_id":2096,"sponsor_name":"МОНКРЕМ ХХК","performer_id":2097,"performer_name":"МУИС ХТ орчны шинжилгээний лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4770,"project_code":"P2024-4770","project_name":"Монгол хэлний цахим хичээлийн хөтөлбөр","project_name_eng":"Online tutoring of Mongolian language","abstract_mn":"Австралийн Үндэсний Их Сургуулийн санаачилга, хүсэлтээр МУИС-ийн Монгол хэл, хэлшинжлэлийн тэнхимийн эрхлэгч Т.Эрдэнэ-Очир, багш Б.Баяртуул нар монгол хэлний цахим хичээлийн хөтөлбөр боловсруулан 2017 оноос хойш амжилттай хэрэгжүүлж байна. Хөтөлбөрийн хугацааг гурав гурван жилээр тогтоож, гэрээ байгуулан ажиллаж байна. Энэ удаагийн хөтөлбөр нь 2022 оны 1 сарын 1-ээс 2024 оны 12 сарын 31 хүртэл үргэлжлэх юм. Гэрээний (гэрээний дугаар: ABN: 52 234 063 906) зөвхөн Австралийн Үндэсний Их Сургуулийн оюутнуудад зориулан заадаг байсан монгол хэлний онлайн сургалтыг Австралийн их сургуулиудын “Open University” буюу олон нийтэд нээлттэй сургалтын хөтөлбөрт шилжүүлж, монгол хэл-1, монгол хэл-2, монгол хэл-3, монгол хэл-4 гэсэн 4-н түвшний монгол хэлний онлайн сургалт зохион явуулж байна.","abstract_eng":"Endorsed by the Australian National University (ANU), B. Bayartuul and T. Erdene-Ochir from the Department of Mongolian Language and Linguistics have successfully implemented an online Mongolian language curriculum since 2017. This program operates under a three-year contract, running from January 1, 2022, to December 31, 2024, as per agreement (ABN: 52 234 063 906). The curriculum is specifically designed for ANU students and is integrated into the open and widely accessible courses at various Australian universities, including the \"Open University\". The program offers a comprehensive online language learning experience, covering Mongolian language levels 1 through 4.","start_date":"2021-12-31T16:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":1706,"sponsor_name":"Австралийн Үндэсний Их Сургууль","performer_id":2098,"performer_name":"МУИС-ийн Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4771,"project_code":"P2024-4771","project_name":"Сяньбигийн үеийн хаад язгууртны бунхант булшны малтлага судалгаа","project_name_eng":"Excavation of the Tombs of the Emperors and Nobles of the Xianbei Period","abstract_mn":"2023 оны малтлага судалгаагаар бид Гавилуй уулын дурсгалт газарт 7 болон 9 дугаар бүхий 2 бунхант булшийг малтан судлав. 7 болон 9 дугаартай дурсгал нь Гавилуй уулын дурсгалт газрын бунхант булшнуудаас хамгийн томд тооцогдох буюу томоосоо 2-3 дахь нь болно. 7 дугаартай бунхны үүдэвчийг эгц доош шатлан үйлдсэн бол 9 дугаартай бунхны үүдэвчийг алсаас налуулсан байдалтай байсан нь зан үйлийн болон практик ач холбогдолтой зүйл байсныг харуулна. Түүнчлэн бунхнууд зэрэгцэн бөөр бөөрөөрөө нийлсэн байдалтай байсан бөгөөд 7 дугаартай бунхныг үүдэвчийг баруун хойноос орохоор үйлдсэн бол 9 дугаартай бунхны үүдэвчийг зүүн урдаас нь орохоор эсрэг ялгаатай үйлдсэн явдал ихээхэн сонирхолтой байлаа. Бунхнуудыг бүтэн тойрсон усан татаал шуудуунуудыг маш гүн буюу 2 м орчим үйлдсэн явдал 2023 оны малтлага судалгааны ажлыг удаашруулах маш том шалтгаан болсон юм. Учир нь өмнөх 2021, 2022 онуудад малтан судалсан бунхант булшнуудын үүдэвч 1-1,2 м гүн байсан бөгөөд бид өмнөх судалгаандаа тулгуурлан судалгааны ажлын ачаалал, хоногийг тооцсон хэдий ч энэ жилийн 2 бунханы усан татаал шуудууны гүн 1 дахин гүн, өргөний хэмжээ нь хүртэл том байснаас маш их хэмжээний шороо гарсан билээ. Харин оршуулгын хувьд 7 дугаартай бунхны үүдэвчний шаланд 5 үхэр, 1 адууны зүлд тахилгыг хийсэн байсан бол 9 дугаартай бунханд зүлд тахилганы ул мөр мэдэгдээгүй билээ. 7 дугаартай бунхан бүрэн тоногдсон бол 9 дугаартай бунхан огто тоногдоогүй нь түүхийн шинжлэх ухаанд асар үнэтэй мэдээллийг өгч буйгаараа чухал үр дүнд тооцогдож байна. 7 дугаартай бунхан тоногдсон хэдий ч лабораторийн судалгааны явцад 2 хүнийг оршуулсан болох нь тогтоогдов. 9 дугаартай бунхнаас эзэнгүй 2 авс гарсан бөгөөд эдгээр эзэнгүй авсыг сахиулж 2 хүнээр тахилга хийсэн, энэ 2 тахилын хүний хажууд 20 орчим шавар сав, шавар пийшин, жижиг төмөр тогоо, хазаарын амгай, зуузай, эмээлийн төмөр бүүрэг, оломны гархи, хил гарснаас гадна гахайн тоорой, 3 шувуу, дал, 4 өндөр зэрэг онц сонирхолтой олдворууд гарснаараа маш чухал ач холбогдолтой судалгааны ажил боллоо.","abstract_eng":"In the 2023 excavation study, we excavated 2 shrine tombs numbered 7 and 9 at the Gaviluy mountain monument. Monuments numbered 7 and 9 are considered to be the largest among the tombs of the Gavilui mountain monument, or the 2nd-3rd largest. Tomb No. 7 was placed upright, while Tomb No. 9 was tilted at a distance, indicating ritual and practical significance. Also, the mausoleums were connected side by side, and it was very interesting that the mausoleum number 7 was made to enter from the northwest, while the mausoleum number 9 was made to enter from the south-east. A major reason for the delay in the 2023 excavations was the digging of complex water ditches that surrounded the tombs, which were very deep, about 2 m. Because in 2021 and 2022, the depth of the graves of the tombs excavated was 1-1.2 m, and although we calculated the workload and days of research based on our previous research, the depth of the water complex trenches of the 2 shrines this year is 1 times the depth and the width is bigger. A lot of dirt came out. As for the burial, 5 cows and 1 horse were sacrificed on the floor of the shrine no. Shrine number 7 is fully equipped, while shrine number 9 is not equipped at all, which is considered an important result as it provides valuable information for historical science. Although mausoleum number 7 was identified, it was found that 2 people were buried during laboratory research. 2 unclaimed coffins were taken out of the tomb number 9, and 2 people guarded these unclaimed coffins and performed a sacrifice. Next to these 2 sacrificers, there were about 20 clay pots, clay stoves, small iron pots, bridle shells, zuzai, saddle iron fleas, many buckles, and pigtails. It has become a very important research work due to the discovery of very interesting finds such as a tree, 3 birds, dal, and 4 heights.","start_date":"2023-07-07T00:00:00","end_date":"2023-11-14T16:00:00","sponsor_id":2046,"sponsor_name":"Дархан Уул аймаг","performer_id":2047,"performer_name":"МУИС-ийн ШУТУБП","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4741,"project_code":"P2024-4741","project_name":"Хөрсний байнгын хяналт мониторингийн цэгийг үе шаттай нэмэгдүүлэх","project_name_eng":"Soil monitoring in Ulaanbaatar","abstract_mn":"Хөрсний байнгын мониторингийг цэгийг үе шаттай нэмэгдүүлэх, 500 цэгийн судалгаа хийж зураглал гаргах\nЭнэхүү ажил нь 2024 оны зуны улиралд нийслэлийн нутаг дэвсгэрийг хамарч хийгдэнэ. Хүнд металл болон хөрсний эрүүл ахуйн үзүүлэлтүүд (нянгийн) бохирдлын тархалтыг судлах зорилготой","abstract_eng":"Continuous monitoring of the soil to gradually increase the number of points in UB governance. This survey will conduct 500 points and create a map of metal pollution in UB soil.\nThis work will be carried out in the summer season of 2024, covering the territory of the capital. Indicators of heavy metals and soil hygiene are intended to study the prevalence of (bacterial) contamination","start_date":"2024-05-14T00:00:00","end_date":"2024-11-29T16:00:00","sponsor_id":1651,"sponsor_name":"Нийслэлийн байгаль орчны газар","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4705,"project_code":"P2024-4705","project_name":"ЭРДЭС, ВИТАМИНЫ НЭМЭЛТТЭЙ ЦЭВЭР УС ҮЙЛДВЭРЛЭХ ТӨСӨЛ","project_name_eng":"PRODUCTION PROJECT OF PURE WATER ADDED MINERALS AND VITAMINS","abstract_mn":"Дэлхийн гадаргын 70 хувь нь усаар хүрээлэгдсэн байдаг ч түүний гуравхан хувийг нь биднийууж, хэрэглэж болох цэнгэг ус эзэлдэг байна.\nТэрхүү гурван хувийг эзэлж буй цэнгэг ус нь гол, цөөрөм, булаг шанд болон газрын доорх гүний уснаас тогтдог.\nӨнөөдөр дэлхийн нийт хүн амын 60 хүн тутмын нэг нь өдөрт 2л, 10 хүүхэд тутмын нэг нь 1л савласан ус хэрэглэж байна гэсэн судалгаа байна. \nМонгол Улс нэг хүнд ногдох усны хэрэглээний хувьд дэлхийн дундаж хэмжээ болон Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас тогтоосон доод хязгаараас 3-4 дахин доогуур байгааг Дэлхийн банкны судалгаагаар тогтоосон байдаг. \nМинериал болон витаминтай ус гэдэг нь хүний бие шаардлагатай А, Д, Е, К болон С, В (В-ийн комплекс) аминдэмүүд, кальци, магни, цайр, төмөр, иод гэх мэт эрдэс нэмэлт агуулсан ус байна. Ийм ус нь тамирчид, оюуны болон биеийн хүчний ажлын ачаалал ихтэй хүмүүс, эрдэс болон амин дэм, биологийн идэвхт бодис дутагдсан хүмүүст зориулсан нэмэлт бүхий ус юм. Ийм усыг бэлтгэхдээ “Эрүүл мэндийн сайдын 2017 оны А/74 дүгээр тушаал”-ын 2 ба 3-р хавсралтанд заасан хоногийн хоол хүнсээр авбал зохих аминдэм болон эрдэс бодисын зөвлөмж хэмжээг үндэслэн усан дахь витамин эрдсийн хэмжээг тогтоов. Хүн усгүйгээр хамгийн ихдээ гурав хоног л амьдардаг. Хүний биеийн 70 хувь нь уснаас тогтдог гэж үздэг бөгөөд цусны 90 хувь, булчингийн 75 хувь, бөөрний 83 хувь, элэг уушигны 86 хувь, зүрхний 75 хувь, тархины 80 хувь нь уснаас бүтдэг байна.Ус бол ийм л чухал хэрэглээ билээ.\nУлаанбаатар хотын болон хөдөө орон нутгийн иргэдийн дунд хоол хүнсний зохисгүй хэрэглээнээс үүдсэн олон төрлийн өвчин эмгэг нэмэгдэж, эрүүл, зөв бөгөөд эмчилгээний шинж чанартай хүнсний хэрэглээгээр дамжуулан эрүүл мэндээ сайжруулах, урьдчилан сэргийлэх  нь зайлшгүй шаардлага тулгараад байна.","abstract_eng":"70 percent of the earth's surface is covered by water, but only three percent of it is fresh water that we can drink and use.\nThat three percent of fresh water comes from rivers, ponds, springs, and underground water.\nToday, one in 60 of the world's population consumes 2 liters of bottled water a day, and one in 10 children consumes 1 liter of bottled water. \nMongolia's water consumption per capita is 3-4 times lower than the global average and the minimum limit set by the World Health Organization, according to World Bank research. \nMineral and vitamin water is water that contains vitamins A, D, E, K and C, B (B complex), calcium, magnesium, zinc, iron, iodine, etc. necessary for the human body. Such water is water with additives for athletes, people with high mental and physical workload, and people who lack minerals, vitamins, and biologically active substances. When preparing such water, the amount of vitamins and minerals in the water was determined based on the recommended amount of vitamins and minerals that should be taken with food for the day specified in the 2nd and 3rd annexes of \"Order of the Minister of Health No. A/74 of 2017\". A person can live for a maximum of three days without water. It is believed that 70 percent of the human body is made of water, and 90 percent of blood, 75 percent of muscles, 83 percent of kidneys, 86 percent of liver and lungs, 75 percent of heart, and 80 percent of brain are made of water. Water is such an important use.\nMany types of diseases caused by improper consumption of food are increasing among the people of Ulaanbaatar city and rural areas, and it is imperative to improve and prevent health through the consumption of healthy, correct and therapeutic food.","start_date":"2023-07-31T00:00:00","end_date":"2024-02-29T00:00:00","sponsor_id":2036,"sponsor_name":"\"Улаанбаатар ариутгал\" ХХК","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3675,"project_code":"P2019-3675","project_name":"Тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэлийн алгебр ба аналитик судалгаа","project_name_eng":"Algebraic and analytic study of Partial differential equations","abstract_mn":"Энэ төсөлд бид хувьсах коэффициенттэй, шугаман, бутархай уламжлалт эвoлюцийн систем тэгшитгэлийн Ли симметр анализыг хийнэ. Үүний тулд, бид бутархай уламжлалт системийн өргөтгөсөн багасаж барагдахгүй хэмжигдэхүүний өөрсдийн олсон томъёог ашиглан, уг эвoлюцийн системийн бүлгэн ангиллыг хийгээд зогсохгүй ангилал тус бүр дээр ядаж нэг жинхэнэ (ойролцоо бус) инвариант шийдийг олох зорилго тавьж байна. Улмаар олсон шийдүүдээ өмнө судлагдсан ажлын шийдүүдтэй хэрхэн нийцэж байгааг тодруулах хүсэлтэй байна. Бидний сонирхож буй бутархай систем нь диффуз-долгионы тэгшитгэл болох бөгөөд параметрийн тодорхой утгад диффузийн эсвэл долгионы тэгшитгэлд шилждэг сонирхолтой шинж чанартай юм. Жинхэнэ шийдийг олсны дараагаар энэ шилжилт хэрхэн хийгдэж байгааг харахад улам хялбар болно.  \nМөн атомын харилцан үйлчлэлийг загварчилдаг тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэл болох Шредингерийн тэгшитгэлийг анализын аргуудыг, мөн диффузийн тэгшитгэлийг Ли бүлгийн онолыг ашиглан судлах болно. Төрөл бүрийн потенциал бүхий Шредингерийн тэгшитгэлийн хувьд спектр болон сарнилын бодлогыг авч үзэх явцад Шредингерийн операторын хувьд долгионы операторыг судлах шаардлагатай болдог. Энэ операторын зааглагдсан эсэхийг тогтоовол нь буцаад шийдийн огторгуйг тодорхойлох боломжийг олгодог учраас олон эрдэмтдийн сонирхлыг татсан асуудал юм.  Шредингерийн операторын хувьд потенциалыг хугацаанаас хамаарсан функц байх тохиолдлыг авч үзэх, мөн орны харилцан үйлчлэлийг нэмж тооцох зэрэг нь математикийн хувьд зайлшгүй авч үзэх өргөтгөлүүд юм.","abstract_eng":"Энэ төсөлд бид хувьсах коэффициенттэй, шугаман, бутархай уламжлалт эвoлюцийн систем тэгшитгэлийн Ли симметр анализыг хийнэ. Үүний тулд, бид бутархай уламжлалт системийн өргөтгөсөн багасаж барагдахгүй хэмжигдэхүүний өөрсдийн олсон томъёог ашиглан, уг эвoлюцийн системийн бүлгэн ангиллыг хийгээд зогсохгүй ангилал тус бүр дээр ядаж нэг жинхэнэ (ойролцоо бус) инвариант шийдийг олох зорилго тавьж байна. Улмаар олсон шийдүүдээ өмнө судлагдсан ажлын шийдүүдтэй хэрхэн нийцэж байгааг тодруулах хүсэлтэй байна. Бидний сонирхож буй бутархай систем нь диффуз-долгионы тэгшитгэл болох бөгөөд параметрийн тодорхой утгад диффузийн эсвэл долгионы тэгшитгэлд шилждэг сонирхолтой шинж чанартай юм. Жинхэнэ шийдийг олсны дараагаар энэ шилжилт хэрхэн хийгдэж байгааг харахад улам хялбар болно.  \nМөн атомын харилцан үйлчлэлийг загварчилдаг тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэл болох Шредингерийн тэгшитгэлийг анализын аргуудыг, мөн диффузийн тэгшитгэлийг Ли бүлгийн онолыг ашиглан судлах болно. Төрөл бүрийн потенциал бүхий Шредингерийн тэгшитгэлийн хувьд спектр болон сарнилын бодлогыг авч үзэх явцад Шредингерийн операторын хувьд долгионы операторыг судлах шаардлагатай болдог. Энэ операторын зааглагдсан эсэхийг тогтоовол нь буцаад шийдийн огторгуйг тодорхойлох боломжийг олгодог учраас олон эрдэмтдийн сонирхлыг татсан асуудал юм.  Шредингерийн операторын хувьд потенциалыг хугацаанаас хамаарсан функц байх тохиолдлыг авч үзэх, мөн орны харилцан үйлчлэлийг нэмж тооцох зэрэг нь математикийн хувьд зайлшгүй авч үзэх өргөтгөлүүд юм.","start_date":"2018-12-31T00:00:00","end_date":"2021-12-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3984,"project_code":"P2020-3984","project_name":"Дифференциал тэгшитгэлийн онол ба хэрэглээ","project_name_eng":"Theory of differential equations and its applications","abstract_mn":"Байгал, нийгмийн аливаа үзэгдлийн математик загварыг дифференциал тэгшитгэлээр илэрхийлэх нь түгээмэл бөгөөд энэ чиглэлийн судалгаа нь математикийн онолын шинэ мэдлэгийг бий болгоод зогсохгүй, судлагдаж буй тухайн үзэгдлийн мөн чанарыг ойлгох, ирээдүйн төлвийг тодорхойлоход чухал нөлөөтэй. Сүүлийн жилүүдэд дифференциал тэгшитгэлийн онолын болон хэрэглээний судалгаа улам улмаар эрчимжиж байна. Физик, хими, биологи, эдийн засаг болон бусад хэрэглээний шинжлэх ухааны олон салбаруудад дифференциал тэгшитгэлийг загварчлалдаа ашигласнаар үр дүн сайтай байдаг нь батлагдсаар байна. Гэсэн хэдий ч, дифференциал тэгшитгэлийн тоон болон аналитик шийдийг олох нь инженер, эрдэмтдийн хувьд асуудал үүсгэсэн хэвээр байна. \nМанай баг бутархай эрэмбийн уламжлал агуулсан тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэлийн талаар, квант механикийн загвараас үүдсэн Шредингерийн төрлийн тэгшитгэлүүд зэрэг  өргөн хүрээний бодлогуудыг судалж байгаа болно. Мөн үүн дээрээ тулгуурлан тодорхой загваруудын хувьд шийдийг тоон болон симуляцийн аргаар олох туршилтын ажлуудыг эхлүүлээд байна. \nЭнэхүү, судалгааны хүрээнд бид хувьсах коэффициенттэй диффуз хэлбэрийн тэгшитгэлийн ангийг Лигийн бүлгийн онол ашиглан шийдэх ба зарим төрлийн шугаман бус дифференциал тэгшитгэлийн хувь дахь хадгалалтын хуулийг тогтоох юм.","abstract_eng":"Fractional calculus, in particular, fractional differential equations (FDEs) is an emerging field in applied and theoretical mathematics with many applications in a variety of the related fields of science and engineering. Especially during last years, theory and applications of FDEs had a rapid development and it’s been recognized as an excellent tool for describing complex systems and processes in many applied sciences including physics, chemistry, biology, and economics. The main reason of the popularity of FDEs is that these type equations more accurately model a given physical system or process than conventional differential equations (of integer orders). On the other hand, solving a given FDEs is often a challenging task. Thus, the primary goal of our research is to solve a certain class of FDEs, namely fractional diffusion equations with a variable diffusivity coefficient by using Lie group theory and find conservation laws for some non-linear FDEs.\nSolving fractional diffusion equations with generic forms of the diffusivity coefficient is an open and challenging problem in mathematics. In general, the diffusivity coefficient plays an important role for advection-diffusion type differential equations. This coefficient might have a certain form and can depend on space or/and time variables. \nIn the framework of the current research project, we plan to apply our method (of finding solutions under invariant subgroups of the Lie group) to fractional diffusion equations where the diffusivity coefficient depends on both space-time variables. As mentioned above, it is still an open mathematical problem. \nLastly, we would like to recall that Emily Noether, one of the greatest mathematicians of the nineteenth century, formalized her famous theorem (Noether’s theorem) by establishing the relationship between symmetries and conservation laws of differential equations. Conservation laws are used to establish various properties of physical processes that are modeled via given (fractional) differential equations. Therefore within the current research project, we also plan to find conservation laws for a certain class of non-linear fractional diffusion equations.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-23T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":49,"performer_name":"МУИС ХШУИС Хэрэглээний Математикийн Тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4774,"project_code":"P2024-4774","project_name":"Нөмрөгийн дархан цаазат газрын усны чанарын судалгаа -2023","project_name_eng":"Water quality study of the Numrug Strictly protected area","abstract_mn":"Дорнод аймгийн Нөмрөгийн дархан цаазат газарт орших Сүмийн хоолойд тахь нутагшуулахаар болж, бэлтгэл ажил хийгдэж байна. Тахийн эргэн нутагшуулсан дөрөв дэх популяцыг Монголд бий болгох зорилгоор Бүгд Найрамдах Чех Улсын Прага хотын амьтны хүрээлэнгийн эрдэмтэд олон талт судалгаа хийсний үндсэн дээр энэ газрыг сонгосон байна. Байгалийн тогтоц, ургамлын шим, идэш тэжээлийн нөөц арвин байдал нь тахийг сэргээн нутагшуулах бүх шалгуурыг маш сайн хангасан гэж үзсэн. Гэхдээ байгалийн тогтоц болон хээрийн түймрийн давтагдал зэргээс хамааран усны чанар тохиромжтой эсэхийг хянаж, урт хугацааны хяналт мониторинг хийх шаардлатай. Иймд тухайн газарт байх гадаргын усны цэгүүдэд химийн бүрэлдэхүүний судалгаа хийх зорилготой Прагийн амьтны хүрээлэнгийн захиалгаар уг ажлыг гүйцэтгэж байна.","abstract_eng":"It is planned to reintroduce the Przewalski horse in the Church Gorge, located in the Numrug Natural strictly protected area Dornod Province, and the breeding work is in progress. To create the fourth reintroduced population of horses in Mongolia, the scientists of the Prague Zoo in the Czech Republic have chosen this place based on multi-disciplinary research. It was considered that the natural formations, the abundance of plant nutrients, and food resources meet all the criteria for the reintroduction of the Przewalski horse. However, depending on the nature and frequency of wildfires, it is necessary to control whether the water quality is suitable and to monitor it for a long time. Therefore, the work is being carried out on the order of the Prague Zoo, which aims to study the chemical composition of the surface water points in the area.","start_date":"2023-06-30T00:00:00","end_date":"2024-06-29T16:00:00","sponsor_id":2099,"sponsor_name":"Praha Zoo Park","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4775,"project_code":"P2024-4775","project_name":"Нөмрөгийн дархан цаазат газрын байгаль орчны төлөв байдал: усны чанар 2024-2025","project_name_eng":"Environmental status of the Numrug protected area: water quality 2024-2025","abstract_mn":"Дорнод аймгийн Нөмрөгийн дархан цаазат газарт орших Сүмийн хоолойд тахь сэргээн нутагшуулахаар болж, 2024 оны эхээр МУ-ын ЗГ, Прагийн амьтны хүрээлэнтэй хамтын ажиллагааны санамж бичигт гарын үсэг зурсан.  Манай зүүн бүсийн аймгууд холимог металлын орд, уурхай ихтэй, геологи эрдэм баялгийн арвин нөөцтэй газар. Мөн цаг агаарын байдлаас хамааран хээрийн түймэр ихээр гардаг тул усны чанар муу байх магадлалтай. Өмнөх жилийн судалгаагаар тахь нутагшуулах газарт тахийн усанд ашиглахаар төлөвлөж буй 2 голын урт хугацааны мониторингийн үр дүнгээр нэг голын усны чанар харьцангуй муу буюу зарим химийн бүрэлдэхүүний агуулга зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс өндөр байна. Иймд усны чанарын хяналтыг үргэлжлүүлэн хийх, мөн зарим үзүүлэлтүүдийг нэмж судлах шаардлагатай байна.","abstract_eng":"Дорнод аймгийн Нөмрөгийн дархан цаазат газарт орших Сүмийн хоолойд тахь нутагшуулахаар болж, бэлтгэл ажил хийгдэж байна. Тахийн эргэн нутагшуулсан дөрөв дэх популяцыг Монголд бий болгох зорилгоор Бүгд Найрамдах Чех Улсын Прага хотын амьтны хүрээлэнгийн эрдэмтэд олон талт судалгаа хийсний үндсэн дээр энэ газрыг сонгосон байна. Байгалийн тогтоц, ургамлын шим, идэш тэжээлийн нөөц арвин байдал нь тахийг сэргээн нутагшуулах бүх шалгуурыг маш сайн хангасан гэж үзсэн. Гэхдээ байгалийн тогтоц болон хээрийн түймрийн давтагдал зэргээс хамааран усны чанар тохиромжтой эсэхийг хянаж, урт хугацааны хяналт мониторинг хийх шаардлатай. Иймд тухайн газарт байх гадаргын усны цэгүүдэд химийн бүрэлдэхүүний судалгаа хийх зорилготой Прагийн амьтны хүрээлэнгийн захиалгаар уг ажлыг гүйцэтгэж байна.","start_date":"2024-04-28T00:00:00","end_date":"2025-06-28T16:00:00","sponsor_id":2101,"sponsor_name":"Praha Zoo (Прагийн амьтны хүрээлэн)","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4778,"project_code":"P2024-4778","project_name":"Улаанбаатар хот орчмын зарим суурингийн ус, хөрсний чанарын мониторинг","project_name_eng":"Monitoring of water and soil quality in the Ulaanbaatar region","abstract_mn":"Хэдийгээр олон уул уурхай, алт олборлолтын компани, аж ахуй нэгжүүд байгаль орчны удирдлагын тогтолцооны менежментийг хэрэгжүүлдэг хэдий ч үйлдвэрийн\nүйл ажиллагаа болон бусад хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр байгаль орчны төлөв байдалд тодорхой өөрчлөлтүүд бий болсоор байна. Томоохон хот болон үйлдвэр, уурхайн\nнөлөөлөлд өртөж байдаг байгаль орчны бүрдэл хэсгүүд, тэдгээрийн бохирдол зэрэг нь орон зайн болон цаг хугацааны аясаар хуримтлагдан нэмэгдэх, хувьсан өөрчлөгдөх, сэргээгдэх зэргээр эргэлтэд ордог. \nЭнэхүү судалгаагаар Улаанбаатар хоттой ойр суурин газруудын (Өлзийт хороолол, Туул тосгон, Налайх дүүрэг) хүрээлэн буй орчны чанарыг үнэлнэ.","abstract_eng":"Although many mining and gold mining companies and enterprises implement environmental management systems, industrial Certain changes in the state of the environment continue to occur due to activities and other factors. Big cities and factories and mines. The components of the environment that are affected, and their pollution, accumulate, evolve, and regenerate in space and time. In this study, the quality of the environment of the settlements close to Ulaanbaatar city (Ulziit khoroolol, Tuul village, Nalaih district) will be assessed.","start_date":"2024-01-29T00:00:00","end_date":"2025-05-28T16:00:00","sponsor_id":2105,"sponsor_name":"АЭМТ","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4777,"project_code":"P2024-4777","project_name":"Хөрсөн дэх хүнд металлын бохирдлыг хавтага навчит хусаар боловсруулах фиторемедиацийн технологи","project_name_eng":"Phytoremediation technology for treatment of heavy metal pollution in soil using Betula platyphylla Sukaczev.","abstract_mn":"Тус төслийг хэрэгжүүлснээр Монгол орны ойн сангийн 10 гаран хувийг эзэлдэг Хусны төрлийн ургамлыг биотехнологийн аргаар үржүүлэх технологийг боловсруулах, бичил ургамлуудыг гарган авч хүлэмж, гадаад талбайд дасган тарималжуулах, нөхөн сэргээлт болон хотын ногоон байгууламжинд тарих боломжийг бий болгох боломж бүрдэхээс гадна, хүнд металлын бохирдлыг хусаар саармагжуулах зөвлөмж боловсруулна.","abstract_eng":"By implementing this project, it will be possible to develop a technology for the reproduction of birch plants, which occupies 10% of Mongolia's forest resources, by means of biotechnology, to extract micro-plants and cultivate them in greenhouses and outdoor areas, to create opportunities for rehabilitation and planting in urban green spaces, and neutralization of heavy metal pollution with birch. develop recommendations.","start_date":"2024-05-30T00:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":2104,"sponsor_name":"Ойн газар","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4773,"project_code":"P2024-4773","project_name":"Хөрсний агрохими, нитратын азотын судалгаа","project_name_eng":"Soil agrochemistry and nitrate nitrogen studies","abstract_mn":"Уур амьсгалын өөрчлөлт, хүрээлэн буй орчны доройтолтой холбоотой хөрсний үржил шим алдагдах байдал нэмэгдэж байна. Мөн хүн амын өсөлтөөс шалтгаалан газар тариалангийн ургац, хүнсний үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлэхэд хөрсний шим тэжээлийн судалгааг зөв, үр дүнтэй хэрэгжүүлэх, улмаар нэвтрүүлж ашиглах олон талын шаардлага үүсч байна.","abstract_eng":"Soil fertility is increasing due to climate change and environmental degradation. Also, due to the increase in population, there is a need for proper and effective implementation of soil nutrient research and its introduction and use to improve the efficiency of agricultural yield and food production.","start_date":"2024-04-30T00:00:00","end_date":"2024-08-29T16:00:00","sponsor_id":2090,"sponsor_name":"Монголын биологийн нийгэмлэг","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4772,"project_code":"P2024-4772","project_name":"Ургамлын сорьцонд хүнд металлын хольц тодорхойлох арга","project_name_eng":"Methods for the determination of heavy metal impurities in plant samples","abstract_mn":"Эмийн ургамал бол хүний эрүүл мэндийг дэмжих байгалийн гаралтай эм юм. Ургамал, эмийн ургамал нь тариалах, түүх, савлах явцад хүнд металлын бохирдлоор бохирдож болно. Хүнд металлууд ургамалд голчлон хөрсний үндсээр дамжин орж, тэдгээрийн  гинжин хэлхээгээр дамжин хүний эрүүл мэндэд хор нөлөө үзүүлнэ. Эдгээр шалтгааны улмаас эмийн түүхий эд (ургамал) дахь металл бохирдуулагчийн түвшинг хянах нь чухал юм.","abstract_eng":"Medicinal plants are valuable natural resources that promote human health. Herbs and medicinal plants can be contaminated with heavy metals contamination during cultivation, harvesting and packaging. Heavy metals enter plants mainly through the soil roots, and through their chain, they have harmful effects on human health. For these reasons, it is important to monitor the level of contaminants (metal's) in medicinal raw materials (herbs).","start_date":"2024-03-14T00:00:00","end_date":"2024-06-14T00:00:00","sponsor_id":2103,"sponsor_name":"Монос ХХК","performer_id":1519,"performer_name":"МУИС, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4782,"project_code":"P2024-4782","project_name":"Ашигт ургамлын сад байгуулах","project_name_eng":"Establishing of useful plant garden in city park","abstract_mn":"Монгол орны баруун бүс нутагт  эфирийн тост ургамлыг  тарималжуулах, хотын ногоон байнууламжийн хэмжээг нэмэгдүүлэх, ашигт ургамлын химийн судалгааг хийж эдийн засгийн эргэлтэд оруулах зорилготой. \nИймээс бид Сибирийн мийн хумсыг байгалийн үрээр тарималжуулан агаарын  бохирдлыг бууруулах,  эмийн ургамлын цэцэрлэгт хүрээлэн бий болгох, байгалийн болон таримал мийн хумсны химийн бүрэлдэхүүнийг харьцуулан судлах, байгалийн гаралтай үрийн  нөөц  бий болгох  зорилготой.","abstract_eng":"The goal is to cultivate essential oil plants in the Western region of Mongolia, increase the amount of green space in the city, and carry out chemical research of useful plants and bring them into economic circulation. \nTherefore, we aim to reduce air pollution by cultivating   Nepeta  sibirica L with natural seeds, create a garden of medicinal plants, compare the chemical composition of natural and cultivated Nepeta  sibirica  L, and create natural seed resources.","start_date":"2024-05-29T00:00:00","end_date":"2024-12-29T00:00:00","sponsor_id":1871,"sponsor_name":"Ховд аймгийн засаг даргын тамгын газар","performer_id":2102,"performer_name":"МУИС-ийн Баруун бүсийн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4529,"project_code":"P2023-4529","project_name":"“Энэтхэг ба Монгол улсын хот суурин газрын уур амьсгалын өөрчлөлтийг тэсвэрлэх чадвар, түүнд дасан зохицох байдал: Ногоон ба цэнхэр дэд бүтэц, байгальд түшиглэсэн шийдлийг дэмжихэд чиглэсэн сургалтын хөтөлбөр, чадавх бэхжүүлэлт, мэдээлэл харилцааны технологи ашиглалт, оролцогч талуудын хамтын ажиллагаа-ХОВД","project_name_eng":"ERASMUS+CBHE Urgent Urban Resilience and Adaptation for India and Mongolia: curricula, capacity, ICT and stakeholder collaboration to support green & blue infrastructure and nature-based solutions","abstract_mn":"Уг төсөл нь Европын холбооны Эрасмус+ хөтөлбөрийн Дээд боловсролын чадавхийг бэхжүүлэх хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжих юм. Европын холбооны ERASMUS+ хөтөлбөрийн санхүүжилтээр Энэтхэг, Монгол улсуудад мэдээлэл харилцаа холбооны технологийг сайжруулах, боловсон хүчнийг бэлтгэх замаар уян хатан, цаг уурт ээлтэй, амьдрахад таатай орчин бүрдсэн хотыг цогцлоох үүднээс байгальд суурилсан хот төлөвлөлтийн шийдэл болон ногоон цэнхэр дэд бүтцийг дэмжихэд чиглэнэ.   \nЭнэхүү төслийн ерөнхий зорилго нь бүс нутгийн тэргүүлэх чиглэл болох \"ХҮРЭЭЛЭН БУЙ ОРЧИН\" -д тулгуурлана. Төслийн хүрээнд боловсруулах сургалтын хөтөлбөрийн агуулга, сургалтын нөөц, багшийн давтан сургалт, оролцогч талууд, шинжээчдийн сүлжээ нь ногоон ба цэнхэр дэд бүтэц /GBI/, байгальд суурилсан /NBS/ уян хатан, амьдрах чадвартай, уур амьсгалд ухаалагаар ханддаг хотуудын хөгжлийг дэмжих, чадавхийг бий болгоход чиглэгдэх болно.","abstract_eng":"The overall project aim is primarily driven by the regional priority “ENVIRONMENT”. Its curriculum contents, educational resources, faculty re-training and stakeholder & expert networks to be developed under the project will focus on promotion and creating capacity for the development of resilient, liveable and climate-aware cities through green/blue infrastructure and nature-based solutions (GBI&NBS) and promotion of urban nature. All the key terms of this priority (“Environmental Sciences” and “Natural Environments and Wildlife”) will be directly addresses by project activities at all the HEIs participating in URGENT in India & Mongolia.","start_date":"2021-03-31T00:00:00","end_date":"2024-08-31T00:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":1873,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Ховд аймаг дахь салбар","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4728,"project_code":"P2024-4728","project_name":"Зээлдэгчийн зан төлөвт судалгаа хийх, түүнийг тодорхойлох , үнэлгээний шалгуур үзүүлэлтэд өөрчлөлт оруулах","project_name_eng":"Conducting research on borrower behaviors, identifying it, and making changes to the evaluation criteria","abstract_mn":"Санхүүгийн зах зээлд мөнгөн эргэлтийг оновчтой удирдснаар эдийн засгийн үндсэн асуудлыг шийдвэрлэх механизм болдог. Иймд банк бус санхүүгийн байгууллагын эрсдэл даах чадварыг дээшлүүлэх, зээлийн чанарт нөлөөлөх хүчин зүйлсийг тогтоож, зээлдэгчийн санхүүгийн тогтвортой байдлыг бий болгох нь эдийн засгийн салбарын хөгжилд чухал ач холбогдолтой.\n2023 оны байдлаар улсын хэмжээнд Санхүүгийн зохицуулах хорооноос олгосон тусгай зөвшөөрөлтэйгээр 514 Банк бус санхүүгийн байгууллага үйл ажиллагаа эрхэлж байна.\nСанхүүгийн байгууллагын  зээлдэгчийн зан төлөв нь зээлийн чанарт ихээхэн  жин үзүүлж байна.\nББСБ  зээлдэгчдийнхээ зан төлөвийг үнэлэхдээ хариуцлагатай байдал, үнэнч байдал, зээл зайлшгүй авах бодит шаардлага, зээлээ буцаан төлөх эрмэлзэл, зээлдэгчийн нэр хүнд, чанаруудаар тодорхойлж байна.\n Банк бус санхүүгийн байгууллага зээлдэгчдийнхээ зан төлөвийг үнэлэхдээ хариуцлагатай байдал, үнэнч байдал, зээл зайлшгүй авах бодит шаардлага, зээлээ буцаан төлөх эрмэлзэл, зээлдэгчийн нэр хүнд, чанаруудаар тодорхойлдог.\nСэтгэл зүйн үнэлгээ нь бие хүний сэтгэхүйн чадамж болон зан байдлын хэв загварыг хэмжих зорилготой статистикийн болон судалгааны хэмжигдэхүүн юм. Психометрик нь санхүүгийн салбарт зээлдэгчийг судлах  үр дүнтэй арга хэрэгсэл хэмээн  үзэх болосн. Үүнтэй холбоотойгоор зээлдэгчийн хувь хүний зан төлөвийг судлахад психометрикийг  ашиглах болсон байна. Зээлдэгчийн зан төлөв, эргэн төлөлтийн хандлагад тухайн улс орон, үндэстний сэтгэл зүйн онцлог, газар нутгийн соёл, үнэт зүйл, нийгмийн хэм хэмжээ нөлөөлдөг.Иймээс Монгол хүний хариуцлага, зарчимч, хэлсэн үгэндээ эзэн байх төлөвийн зан төлөвийн онцлогийг  асуумжийн судалгаанд тулгуурлан тодорхойлдог.\nСанхүүгийн байгууллагаас зээл авсан зээлдэгч нар зээлийн төлөлтөө хугацаанд нь төлдөг болон төлдөггүй зээлдэгчид зан төлөв, сэтгэл зүйн хувьд ялгаатай байдаг.  Зээлээ хугацаанд нь төлдөг хэрэглэгч нь төлдөггүй хэрэглэгчдээс бусдын өмнө болон өөрийнхөө өмнө хариуцлага хүлээх чадвар, мөнгөнд хандах хандлага, азад бус өөрт найдах, ур чадвартаа анхаарах байдал болон хариуцлага алдах айдас зэрэг хувь хүний сэтгэл зүйн онцлог байдлаараа ялгаатай байна. \nЭнэхүү төсөлт  ажил нь  зээлдэгчийн зан төлөвийн үзүүлэлтүүд нь зээлийн чанар болон харилцагчийн сэтгэл зүйд  хэрхэн нөлөөлж байгааг тодорхойлж,    харилцагчийн зээлдэгчийн зээлжих чадварын үнэлгээний зураглал гаргах,  баримт боловсруулах, үзүүлэлтийг жагсаалтыг тодорхойлох юм.\nТөслийн ажил нь дараах бүтэцтэй. Нэгдүгээрт зээлдэгчийн зан төлөвийн чиг хандлага Хоёрдүгээр бүлэгт \"Сансит Капитал \" ББСБ – ХХК-ийн харилцагч,  бусад санхүүгийн байгууллагуудын зээлдэгчдийг хамруулан   зан төлөвийн үзүүлэлтэнд нөлөөлөх хүчин зүйлсийг Smart PLS 4 программ ашиглан үр дүнг толилуулна. \nГуравдүгээр бүлэгт Бусад орны зээлдэгчийн зан төлөвийн үзүүлэлтүүд , туршлага Дөрөвдүгээр бүлэгт : Сансит Каитал ББСБ  -н зээлдэгчийг үнэлэх үнэлгээний шалгуур үзүүлэлтэд зан төлөвийн үзүүлэлтийг нэмэлтээр  өөрчлөлт, программаар үнэлгээний аргачлалыг сайжруулах хүрээг танилцуулах ба сүүлийн бүлэгт төслөө нэгтгэн дүгнэж , санал, зөвлөмж  дэвшүүлнэ.","abstract_eng":"Optimal managing the cash turn in financial marker becomes a mechanism to solve economic problems. Thus, improving risk tolerance of non-bank financial institutions, identifying the factors to influence the quality of credit, and creating financial stability of borrowers are important for economic industry development.\nAs in as 2023, totally 514 non-banking financial institutions with a license issued by the Financial Regulatory Commission are engaged in activities. Borrowers' behavior of financial institutions is giving a great weight in credit quality. \nWhen a non-bank financial institutions evaluates its borrowers’ behaviors, the following attributes are identified: Responsibility, Loyalty, Actual necessity to get a loan, Aspiration to repay the loan, and Reputation of borrower.\nThe psychological evaluation is statistical and research metrics intended to measure mentality and behavioral pattern of individuals. Psychometrics has been seen as effective means in financial field to explore borrowers. In this regard, the psychometrics have been used to study borrowers’ personal bahaviors. The psychological feature of the country or nationality, culture and values of region, and social norms affect the borrowers’ behavior and the attitude of repayment.Therefore, the behavioral characterictics of the states of responsibility and principles of Mongolians are identified based on questionnaire survey. \nBorrowers who pay on time and who do not pay on time differ greatly in behaviors and psychology. The customers who pay on time differ from the customers who do not pay on time in individual psychological features such as the ability to take responsibility in front of others and in front of you self,  attitude toward money, relying on yourself and not on luck, focusing on your skills, and fear of responsibility. \nThis project work is aimed to define how the borrower's behavior indicators affect credit quality and customer's psychology, to make evaluation mappings of borrowers’ credit rating, to develop documentation, and to identify specification list.\nThe project work has the following structure. The first section is about trends of borrowers’ behaviors. The second section presents study and results of the factors to influence behavior indicators using Smart PLS software, on borrowers of “Сансит Капитал” non-banking financial institution and other financial institutions.\nThe behavior indicators and experiences of other countries’ borrowers’ are presented in third section.  In the fourth section, the additional changes of the behavior indicators to assessment criteria to evaluate borrowers of  “Сансит Капитал” non-banking financial institution, and the range of improvement in evaluation methodology using software are introduced. In the final section, the project is summarized, and some suggestions and recommendations are offered.","start_date":"2024-05-02T00:00:00","end_date":"2024-06-14T00:00:00","sponsor_id":2057,"sponsor_name":"\"Сансит капитал\" ББСБ ХХК","performer_id":2059,"performer_name":"МУИС-Бизнесийн сургууль Санхүүгийнтэнхим","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4746,"project_code":"P2024-4746","project_name":"Европын холбооны тухай хүртээмжтэй, дижитал суралцахуй","project_name_eng":"Inclusive digital learning about the European Union for Humanities, Languages, and Teacher training departments in Mongolia","abstract_mn":"MONEUL төсөл нь Монголын түнш их сургуулиудын нийгэм, хүмүүнлэгийн ухаан, гадаад хэл, багш бэлтгэх хөтөлбөрүүдийн Европын Холбооны талаарх хүртээмжтэй дижитал суралцахуйг дэмжих зорилготой. Төсөлд Бельги, Польш, Монгол улсын их, дээд сургуулиуд болон Европын холбоо хамтарч ажиллана.\nЭнэхүү төсөл нь Монгол Улсын боловсролыг 2021-2025 он хүртэл хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэлтэй уялдуулан чадавхижуулах сургалтууд явуулахаас гадна гарын авлага хэрэглэгдэхүүнүүдийг боловсруулж гаргана. Үүнд Европын Холбооны тухай дижитал сургалтыг хэрэгжүүлэх, хөтөлбөрүүд болон заавал судлах хичээлүүдийг шинэчлэх, Европын холбооны ардчилсан бүтэц, үнэт зүйл, бодлогын талаар шинэ онлайн модуль хичээлүүдийг бий болгох, Европын холбооны тухай Монгол-Англи хэлний тайлбар толь боловсруулах, номын сангуудыг шинэчлэх, тусгай хэрэгцээтэй оюутнуудад зориулсан тэгш хамруулан сургах боловсролын загвараар хангах, ЕХ-ны Монгол дахь ойлголт, харагдах байдлыг нэмэгдүүлэх зэрэг орно.\nТус төслийн хүрээнд (1) нийгэм, хүмүүнлэгийн ухаан, гадаад хэл, боловсрол судлалын хөтөлбөрүүдэд Европ судлалын тухай цахим суралцахуйн агуулгыг шинэчлэнэ; (2) Европын холбооны ардчилсан тогтолцоо, үнэт зүйлс, бодлого, боловсрол, олон талт байдал, болон хүрээлэн буй орчны бодлогын талаар 10 шинэ онлайн модул хичээл боловсруулна; (3) Европын Холбооны тухай Монгол-Англи тайлбар толь гаргана; (4) сонсголгүй, сонсголын бэрхшээлтэй, хараагүй суралцагчдад зориулан онлайн модул хичээлүүдийг монгол хадмал орчуулга, дуу оруулга, дохионы хэлтэй болгоно; (5) Европын Холбооны тухай суралцах, судлагааны ажил хийх сонирхолтой хүмүүст зориулан номын сангуудыг тоног төхөөрөмж, ном сурах бичгээр баяжуулна; (6) ЕБС-ийн багш нар болон хэрэгцээтэй нийгмийн бүлэг, албан газруудад сургалт явуулна; (7) Монгол Улсад Европын Холбоо, түүний дэлхийд гүйцэтгэх үүргийн талаарх ойлголтыг нэмэгдүүлнэ.","abstract_eng":"The consortium is a single country (Mongolia) multilateral (BE, PL, MN) partnership within region 5 (Asia) including a remote\nMongolian partner and a Mongolian newcomer, all recognised by the Mongolian competent authorities. Apart from 3 Mongolian public\nand private HEIs, the consortium includes a Belgian HEI, a Polish HEI and a European Association. It fosters capacity building for and\ndevelopment of deliverables in the Languages, Humanities and Education Studies departments aimed at implementing the priorities of\nMongolia’s Five-year Development Guidelines 2021-2025 for Education: (1) digital learning and teaching about the European Union\n(annually about 5000 students in the 4 Mongolian HEIs) and modernisation of about 35 programmes and (mandatory) courses (WP\nS&C) in the humanities, languages, education studies and teacher training in 3 HEIs in Mongolia; (2) the development of 10 new online\nmodules (WP DEV) about the European Union democratic structures, common values, and policies and frameworks to implement through education the digitalisation, diversity and environmental policies of the European Union and the making of a Mongolian-English glossary on the European Union; (3) modernisation of libraries to include equipment and literature on the European Union, designed to meet the needs of the Mongolian learning and research community interested in the European Union (WP DEV); (4) inclusive education design adapting the online modules to the needs of deaf, hard of hearing and blind students with Mongolian subtitles, speech recording and Mongolian sign language (WP DEV); (5) outreach to the broader Mongolian HEI community and societal environment (WP D&E); (6) transfer of competences to run an Erasmus + project to staff in newcomers and less experienced Mongolian HEIs (WP MNG, PREP, QC); (7) enhance visibility about the European Union and its role in the world in Mongolia (WP D&S).","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2026-12-30T00:00:00","sponsor_id":1247,"sponsor_name":"Европын холбоо","performer_id":1873,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Ховд аймаг дахь салбар","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4781,"project_code":"P2024-4781","project_name":"МОНГОЛ УЛСЫН НАСАН ТУРШИЙН БОЛОВСРОЛ ХӨДӨЛМӨРИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД, АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ","project_name_eng":"Lifelong Learning for Mongolia; Occupational Health & Safety","abstract_mn":"Аюулгүй байдал, эрүүл ахуй нь ажлын байран дээр үргэлж тэргүүлэх ач холбогдолтой байдаг. Ажилчдын эрүүл мэнд, сэтгэл ханамжтай байдлыг хангахын тулд аюулгүй, эрүүл ажиллах орчноор хангах нь нэн чухал. Аюулгүй байдлын тогтоосон хэм хэмжээг даган мөрдөж, шаардлагатай бэлтгэлийг хангаснаар ажилчдыг болзошгүй осол , гэмтлээс хамгаалах боломжтой. Тогтмол шалгалт, үнэлгээ хийснээр болзошгүй эрсдэлийг тооцоолж , хамгаалах арга хэмжээ авах боломж үүснэ. Нэмж дурдахад ажилчдыг аюулгүй байдалтай холбоотой ямарваа асуудалыг удирдагчдаа мэдээлэхийг дэмжиж урамшуулах ёстой. Аюулгүй байдлыг хангахын тулд зориулалтын тоног төхөөрөмжөөр хангаж, ашиглагдах зааврыг даган мөрдөж байгааг хянах нь аюулгүй ажлын байраар хангахад чухал ач холбогдолтой. Ажлын байрны аюулгүй байдал , эрүүл ахуйг хангах нь зөвхөн ажилчдыг болзошгүй эрсдэлээс хамгаалаад зогсохгүй хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлэх болон ажлын байрны уур амьсгалыг сайжруулахад маш чухал үүрэг нөлөөтөй..","abstract_eng":"Lifelong Learning for Mongolia; Occupational Health & Safety project, 3L4MOSH, has a dual purpose. To establish Lifelong Learning\nCentres (LLCs) in 4 Mongolian HEIs and to digitalize Occupational Health and Safety (OHS) curricula that will be piloted through\nthe LLCs. The consortium includes 4 Mongolian HEIs, two universities and two colleges. MUST base in Ulaanbaatar national capital,\nis the leading technical university in Mongolia, while the other three HEIs KhSU, KhPC & UPC, covering remote parts of the vast\ncountry, are newcomers or less experienced organization. AHU NGO, devoted in promotion of OHS will be coordinating project\ndissemination strategy. MUST and AHU will also built capacity in providing OHS auditing services to the industry. The EU part of the\nconsortium comprises University of Patras (School of Medicine) which is the project coordinator, University of Palermo and University\nof Cadiz, an experienced in CBHE non-profit organization (CRETHIDEV) and a consulting SME (GuruServices.BIZ). Involvement of\nMongolian stakeholders in co-design of educational structures and resources and well as digitalization of educational resources through\nXR, gamification and novel pedagogical methods suitable for e-learning will contribute greatly to modernization of Mongolian HE. The\ngeneral objectives and ambition can be summarized as: -Foster SGD 4 by introducing Lifelong Learning to Mongolian Higher Education.\n-Foster SGD 9 & SDG 4 by promoting continuous education culture in Mongolian Enterprises. -Foster SGD 3 & SGD 9 by promoting\nOccupational Health and Safety in Mongolian Enterprises. -Promote Digital Transformation and inclusion in HE While most important\nspecific objectives and expected impact are: - Establishing LL Centres (LLCs) in Mongolian HEIs and Introducing digital e-learning\neducational tools. - Set paradigm of Quality culture and encourage co-design University and Industrial Stakeholders. - Train industrial\nemployees on OHS basics, through the LLCs.","start_date":"2023-11-30T17:00:00","end_date":"2026-11-30T17:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":2108,"performer_name":"Patras University","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4766,"project_code":"P2024-4766","project_name":"Тэгш хамруулах багшийн боловсрол","project_name_eng":"Mongolian education law for inclusive education","abstract_mn":"Монгол улсын багш бэлтгэх хөтөлбөрүүдэд тэгш хамруулах агуулга, арга зүйг нэмэх, мэдлэг, чадвар олгох. Багш мэргэжлийн ангиудад тэгш хамруулах боловсрол хичээл орох, онлайн модуль хичээлүүд бий болгох, хүүхэд хөгжлийн төв байгуулах.","abstract_eng":"To add content and methods of equal inclusion to teacher training programs in Mongolia, and to provide knowledge and skills. Inclusion of inclusive education courses in teacher professional classes, creation of online module courses, establishment of child development center","start_date":"2024-05-25T00:00:00","end_date":"2024-06-25T14:55:40.997","sponsor_id":154,"sponsor_name":"Европийн Холбоо","performer_id":2094,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Баруун бүсийн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4373,"project_code":"P2022-4373","project_name":"Өмнөд болон зүүн бүс нутаг дахь руни бичгийн судалгаа","project_name_eng":"Research on Runic Inscriptions Located in the Southern and Eastern Regions of Mongolia","abstract_mn":"Монгол улсын Өмнөд болон зүүн бүс нутгаас руни бичгийн багагүй дурсгал илэрч бүртгэгдсэн байна. Энэ бүс нутгийн дурсгалыг “Говийн бүсийн руни бичгийн дурсгал” хэмээн нэрлэх санал бас бий. “Өмнөд болон зүүн бүс нутаг дахь руни бичгийн дурсгал” гэсэн ангилалд Дундговь, Өмнөговь, Говь-сүмбэр, Дорноговь, Дорнод, Сүхбаатар, Хэнтий аймгийн нутаг дэвсгэрээс илрүүлсэн дурсгалуудыг бид хамааруулж байгаа болно. \n1948 онд Өмнөговь аймгийн Сэврэйн бичээсийг, 1961 онд Дорнод аймгийн нутгаас руни бичээст зоос, 1962 онд Дундговь аймгийн музейд хадгалагдаж байсан руни бичиг бүхий хүрэл тамгыг судалснаар тус бүс нутаг дахь руни бичгийн судалгааны ажил эхэлсэн түүхтэй. \nГэвч  тэр цаг үеэс хойш цөөн хэдэн бичээс илэрч байсан бол сүүлийн жилүүдэд ашигт малтмал олборлох лиценз бүхий талбайд хийсэн археологийн хайгуул, мөн археологийн бие даасан бусад олон хайгуул судалгааны ажлын хүрээнд руни бичгийн цөөнгүй дурсгал илрүүлж судалгааны эргэлтэд оруулжээ. \nТус бүс нутаг дахь руни бичээсийг зөвхөн ганц нэг судлаач тухайлан судалснаас хэтрэхгүй, хязгаарлагдмал хүрээний судалгаа зонхилж байгаа тул тэдгээрийг шинжлэх ухааны үндэстэй, системтэйгээр дахин судлан бүртгэх зайлшгүй шаардлагатай байгаа билээ. Үүний учир Монгол улсын Өмнөд, зүүн бүс нутгийн дурсгалыг иж бүрнээр цогц байдлаар судлахад тус төслийн гол зорилго оршиж байгаа болно. \nЭнэхүү зорилгын хүрээнд тус бүс нутгийн руни бичгийн дурсгалуудыг эх бичиг, үгийн сан, хэлзүйн үүднээс судлах, тэдгээр дурсгалд холбогдох бусад дурсгал, тухайлбал тамга тэмдэг зэргийг түүх, угсаа, соёлын үүднээс судлах, бичээсийн хэв дардас, гэрэл зураг, дүрсийн сан хөмрөг бүрдүүлэх, дурсгалын байршил, газар орны байц байдал зэргийг багтаасан мэдээллийн цогц бааз бүрдүүлэх зорилт тавьж байна. \nУул уурхайн замбараагүй олборлолт зарим дурсгалыг сүйтгэж, зарим дурсгал олон зууны нар салхинд элэгдэж, үсэг тэмдэгт нь эмтэрч унах, бүрмөсөн сүйдэх аюул тулгарч байна. Тиймээс дахин давтагдашгүй түүх соёлын үнэт өв, үсэг бичгийн чухал сурвалж болох тэдгээр дурсгалыг бүртгэн баримтжуулж цаг алдалгүй судлан шинжлэх шаардлагатай байгаа болно.","abstract_eng":"A sufficient number of Runic inscriptions were discovered and registered in the southern and eastern regions of Mongolia. Some scholars have a suggestion to name these inscriptions as “Runic inscription of Gobi area.” We have included inscriptions discovered from the territory of Dundgovi, Ömnögovi, Govisümber, Dornogovi, Dornod, Sükhbaatar and Khentii aimag to the classification titled “Research on Runic inscriptions located in the Southern and Eastern regions of Mongolia.” \nThe research work of this area was launched in 1948 by discovering Sevrei inscription from Ömnögovi aimag and continued in 1961 by discovering coin with runic inscription from Dornod aimag, also research work on bronze Tamga with runic inscription preserved in the museum of Dundgovi was completed in 1962.  \nAlthough only a few inscriptions have been discovered since that time, enormous inscriptions were found in recent years as a result of archeological research work completed in the licensed mining field as well as many other independent archeological field research. \nThere is an urgent need to conduct systematic, scientific research and document these Runic inscriptions as the previous research was conducted only by a few researchers in limited circumstances. Consequently, the main goal of the project is to make a comprehensive study of the monuments located in the southern and eastern regions of Mongolia. \nThe aim of the project covers as following: research of Runic inscription based on textology, lexicology, morphology, conduct research work on other monuments related to these inscriptions such as Tamga according to history, ethnology and culture point of view, also to store imprint, photography and video database of the monuments. \nThere is a danger of destruction of these monuments because some inscriptions were destroyed by chaotic mining, some are worn by weather in many years crumbling letters and signs. Therefore, it is an urge to conduct research work, register and document all these inscriptions which represent historical and cultural heritage, a source of the writing system.","start_date":"2023-01-15T00:00:00","end_date":"2023-12-29T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1623,"performer_name":"Ази судлалын тэнхим, Европ судлалын тэнхим, Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3622,"project_code":"P2018-3622","project_name":"Монголчуудын үндэсний онцлог бүхий үг хэллэгийн  танихуйн утгын судалгаа","project_name_eng":"Realia in Mongolian Language: A view from Cognitive Semantics","abstract_mn":"Монгол хэлний үгийн сангийн бүрэлдэхүүнд үндэсний онцлог бүхий үг хэллэг онц сонирхолтой нэгж бөгөөд 2008 онд “Монгол хэл-соёлын дүйцэлгүй нэрийн тайлбар толь” 180 тал хэвлэгджээ. Тус толийг япон хэлнээ орчуулахад П.Энхжаргал оролцсон бөгөөд англи, испани, чех хэлнээ орчуулж байна. Толийг орчуулсан туршлагаас үзэхэд уг сангийн үг, хэллэгийн сонголтод учир дутагдалтай зүйл бий бөгөөд дүйцэлгүй үг, хэллэгийн шалгуур, орчуулагдах эсэх чанарыг танихуйн хэл шинжлэл, нийгэм хэл шинжлэлийн онолын ойлголт, тодорхойлолтын дагуу шинэчлэн боловсруулахаар толь бичгийг эрхлэн гаргасан зохиогчийн эрхийн зөвшөөрөл авах, шинэ хувилбарыг хэвлүүлэх шаардлага буй.  \nҮндэсний онцлог бүхий үг хэллэг буюу реали нь хэлний тогтвортой нийлэмжийн судалгаанд чухал талбар бөгөөд тэдгээрийн үүссэн хүчин зүйл, ойлголт, ухагдахууныг тэмдэглэсэн хэлний нэгжийн хувьд үндэстний уламжлалт аж ахуй, газар орны байгаль, цаг уурын онцлог, эд өлгийн болон оюуны соёл, зан заншил, шашин шүтлэг, үнэлэмж, ард түмний сэтгэлгээний өвөрмөц, давтагдашгүй чанарыг илтгэн харуулдаг. Тиймээс ч орчин цагийн хүн төвт хэл шинжлэлийн судалгааны чиглэл, хандлагад нийцсэн сонирхолтой судлагдахуун, ялангуяа танихуйн хэл шинжлэлийн судалгааны тулгуур гол ойлголт юм. \nҮндэсний онцлог үг, хэллэг үүсэх хэлний ба хэлний бус хүчин зүйлийг тодорхойлж, нарийвчлан ангилах, монгол хэл, соёлтны талаас авч үзэж, соёлын ялгаанаас хамааралтай онцлог, үндэсний соёлын бүрдүүлбэрийг илрүүлэх, орчуулгад дүн шинжилгээ хийх, олон хэлнээ орчуулах арга замыг тодорхойлон тогтоож, үр дүнг танихуйн хэл шинжлэлийн мэргэжлийн сэтгүүлд өгүүлэл болгон хэвлүүлнэ.\nДүйцэлгүй үг хэллэгийн санг хэл шинжлэлийн орчин үеийн судалгааны чиг хандлага болон танихуйн хэл шинжлэлийн үүднээс, тухайлбал монголчуудын сэтгэлгээ, ертөнцийн хэлний зураглал тусах онцлог, нөгөөтэйгүүр хүн төрөлхтний нийтлэг, ерөнхий сэтгэн бодох мөн чанарын нэгээхэн хэсэг болох үүднээс нь мал аж ахуйн холбогдолтой үг хэллэг зэрэг тодорхой сэдвийн хүрээнд шинжлэн, танихуйн онцлогийг тодорхойлох, үр дүнг мэргэжлийн сэтгүүлд хэвлүүлэх судалгааны эргэлтэд оруулах шаардлага буй.\nСэтгэц болон нийгэм хэл шинжлэлийн судалгааны аргаар шинжлэн, боловсруулалт хийх дараагийн шатны судалгааны орон зай бий.\nСудалгааны багийн ахлагч болон гишүүдийн хоёр нь сүүлийн 4 хэл шинжлэлийн ном, сурах бичиг зохиох ажилд тасралтгүй оролцож, танихуйн утгазүй, хэл шинжлэлийн утгазүйн чиглэлээр судалгааны туршлага хуримтлуулсан болно.","abstract_eng":"Realia is one of the particular constituents of Mongolian language vocabulary.  In 2008 “Thematic Dictionary of Realia of Mongolian Language and Culture” with 180 pages was published. Associate professor Enkhjargal P. translated into the Japanese language and now the dictionary is being translated into the English, Spanish and Czech languages. Based on the dictionary translation experience, it is possible to acknowledge that the vocabulary and phrase choices of the fund have some disadvantages. After obtaining the author’s right, for the new edition of the previous mentioned dictionary. Revising and publishing a new edition of the dictionary is a task that must be conducted according to the theoretical notions of cognitive linguistics as well as socio-linguistics.\nRealia is considered to be an essential component in the study of idiomatic word combination and demonstrates traditional livelihood, feature of nature and climate, mental and material culture, tradition, religion and national mentality as it is a language component of denoting their semantics and derived factors. Therefore, it is worth to be studied as it is connected to trends and approaches of modern anthropo-centered linguistics in particular; it is a fundamental notion of cognitive linguistics.\nThere is a necessity of defining realia within the framework of a specific theme such as nomadic livelihood and determining its cognitive feature as well as publishing a result of study for the purpose of putting into research circulation.\nDefining the formation of realia in terms of linguistic and non-linguistic factors classifying in accordance with the Mongolian language and culture, determining differences resulting from culture, analyzing the translation is to be conducted in the process of the study. Thus, the result of the study is to be published as an article in the professional linguistic journals.\nThe leader and two members of research team has been constantly taking part in writing linguistic books and textbooks for the last four years and they have gained research experiences on semantics of cognitive linguistics and linguistics.","start_date":"2019-01-31T00:00:00","end_date":"2019-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":182,"performer_name":"ШУС, ХУС, Ази судлалын тэнхим, европ судлалын тэнхим, их британи-америк тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4789,"project_code":"P2024-4789","project_name":"Эрүүл ой: Хээрийн бүс дэх үлдвэр ойн шавьжийн олон янз байдал ба бүлгэмдлийн бүтэц","project_name_eng":"Healthy forest: Diversity and community structure of insects of the relicst forests in the steppe zone","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь Монгол орны дорнод хэсэгт байрлах Хар Ямаатын Байгалийн Нөөц газарт явагдах бөгөөд хуурай газрын шавьжууд болох хатуу далавчтан, шулуун далавчтан, хатуувтар далавчтан, соно, торон далавчтан, сарьсан далавчтан, хайрсан далавчтан, хос далавчтан, аалз хэлбэртэн зэрэг төгөлөн ойд тохиолдох шавьжийн бүрэлдэхүүн, олон янз байдал ба бүлгэмдлийг судална.","abstract_eng":"This study will be conducted in the Khar Yamaat Nature Reserve in the eastern part of Mongolia, and we will explore diversity and communities of the such insect groups as beetles, orthopterans, true bugs or hemipterans, dragonflies and damselflies, neuropterans, hymenopterans, flies or dipterans as well as arachnids and centipeds.","start_date":"2024-06-14T00:00:00","end_date":"2024-10-14T16:00:00","sponsor_id":2122,"sponsor_name":"ЗГ-ын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ой газар, Ногоон төгөл, байгалийн баялаг хамгаалах нийгэмлэг ТББ","performer_id":1,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4363,"project_code":"P2022-4363","project_name":"Өгөгдөл бүртгэгч төхөөрөмжийн удирдлагын хавтанг угсарч, тестлэн бүрэн ажиллагаанд оруулах","project_name_eng":"Assembly and field test for a control board of data logger device","abstract_mn":"Төслийн хүрээнд МУИС-ийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль, Жи-Пауэр ХХК нарын хамтран хөгжүүлсэн өгөгдөл бүртгэгч төхөөрөмжийн 10 ширхэг удирдлагын хавтанг угсарч, тестлэн бүрэн ажиллагаанд оруулж Жи-Пауэр ХХК-д хүлээлгэн өгөх ажлын даалгаврыг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Within this work, 10 copies of a control board for the data logger device that jointly developed by NUM and G-Power Co., Ltd., will be assembled and a comprehensive evaluation of them will be carried out.","start_date":"2022-07-31T16:00:00","end_date":"2022-10-14T16:00:00","sponsor_id":1594,"sponsor_name":"Жи-Пауэр ХХК","performer_id":1615,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4417,"project_code":"P2022-4417","project_name":"Катодын зэсийн үйлдвэрийн уусгалтын уусмалд бактери тодорхойлох, үүсмэл ордын хүдрийн дээжид бактерийн уусгалтын туршилт судалгаа хийх","project_name_eng":"Identification of bacteria in the leachate of the cathode copper industry, and conducting experiments on the leaching of bacteria in ore samples from secondary deposits","abstract_mn":"Ачит Ихт ХХК-ийн үүсмэл ордын үйлдвэрлэлийн нөөц багасаж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ жил ирэх тусам буурч байна. Ийид үйлдвэрлэлийн нөөцийг нэмэгдүүлэх, үйл ажиллагааг тогтвортой явуулах зорилгоор үүсмэл ордод биоуусалтын аргыг нэвтрүүлэх боломжийг судлах зорилгоор энэхүү гэрээт төслийг эхлүүлж байна. Төслийн хүрээнд \\Ачит Ихт ХХК-иас ирүүлсэн хүдэр, ялгасан эрдэст бактерийг ашиглан лабораторийн нөхцөлд биоуусалтыг явуулах, Технологийн дамжлагаас гарах ажлын уусмалд тионы бактерийг нэмж хүдрийн биоуусалтыг явуулах, Ачит Ихт ХХК-иас ирүүлсэн уусмалд ашигтай бактер байгаа эсэх, ашигтай бактерийг ялгаж таних, тэжээлийн орчны найрлагыг тогтоох зэрэг судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"Ачит Ихт ХХК-ийн үүсмэл ордын үйлдвэрлэлийн нөөц багасаж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ жил ирэх тусам буурч байна. Ийид үйлдвэрлэлийн нөөцийг нэмэгдүүлэх, үйл ажиллагааг тогтвортой явуулах зорилгоор үүсмэл ордод биоуусалтын аргыг нэвтрүүлэх боломжийг судлах зорилгоор энэхүү гэрээт төслийг эхлүүлж байна. Төслийн хүрээнд \\Ачит Ихт ХХК-иас ирүүлсэн хүдэр, ялгасан эрдэст бактерийг ашиглан лабораторийн нөхцөлд биоуусалтыг явуулах, Технологийн дамжлагаас гарах ажлын уусмалд тионы бактерийг нэмж хүдрийн биоуусалтыг явуулах, Ачит Ихт ХХК-иас ирүүлсэн уусмалд ашигтай бактер байгаа эсэх, ашигтай бактерийг ялгаж таних, тэжээлийн орчны найрлагыг тогтоох зэрэг судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэнэ.","start_date":"2022-12-16T00:00:00","end_date":"2023-12-28T16:00:00","sponsor_id":1782,"sponsor_name":"Ачит Ихт ХХК","performer_id":1783,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Химийн тэнхим, Физик химийн судалгааны баг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4670,"project_code":"P2024-4670","project_name":"Хүдрийн баяжмалын хаягдалд газрын ховор элементийн агуулгыг тодорхойлох, газрын ховор элементийг биологийн аргаар уусган баяжуулах","project_name_eng":"Determination the rare earth elements in the waste of ore and bioleaching of rare earth elements from waste","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд стратегийн чухал ач холбогдолтой түүхий эдийн нэг болох газрын ховор элементийн эрэлт нэмэгдэж байгаа хэдий ч тэдгээрийн анхдагч, үл нөхөн сэргээгдэх байгалийн баялгийн нөөц хязгаарлагдмал учраас нэгэнт илрүүлсэн нөөцийг бүрэн ашиглах асуудал чухлаар тавигдаж байна. Ийм учраас газрын ховор элементийг металл авалттай ихтэй, үр ашигтай, энергийн зарцуулалт багатай, байгаль орчинд ээлтэйгээр уусган баяжуулах арга, технологийг оновчтой сонгон хэрэглэх шаардлага судлаачдын өмнө тулгарч байна. Үүний нэг нь сонгомол чанартай, сарнимал агуулгатай ядуу хүдрийг уусган баяжуулахад тохиромжтой, эдийн засгийн хэмнэлттэй арга болох биоуусалтын арга юм. Түүнчлэн судлаачид ГХЭ-ийн уусалтад нөлөөлөх хүчин зүйлүүдийн зохистой нөхцлийг эдийн засаг болон байгаль орчинд ээлтэй байхаар тогтоох мөн механизмын судалгааг зөвхөн кинетик загвараар илэрхийлдэг туршилт судалгааны ажлуудаар хийх нь түгээмэл байдаг.\nЭнэхүү судалгааны ажлаар зэс молибдены хүдрийн баяжуулалтын дараах хаягдал дахь зэс, молибден, газрын ховор элементийг биологийн аргаар уусган баяжуулах боломжийг судлахаар зорьлоо.","abstract_eng":"Researchers are interested in the treatment of ore bodies with low cost because the industrial cost is high due to the origin of rare earth elements (REE), sparse occurrence, and low content. The amount of raw material needed for advanced technology especially REE will increase due to the rapid development of technology. The REE are 15 elements including lanthanoids, Sc, and Y and they have different applications for technology. The demand for REE oxides will reach 210,000 tons in 2025 when all kind of demand will have a 5-8.6% of increment per year. REE ore can be processed by chemical, biological, and physical-chemical (electrochemical) treatment. The function of breaking down the ore-bearing rock through acidic leaching can replace the need for roasting, especially when the calcite content is high during the acidic leaching process. In this scenario, the dissolution process occurs concurrently for both the target mineral and the ore-bearing rock. Indeed, the extraction process is simplified by removing one step and replacing the consecutive pretreatment and leaching stages with a unified process.","start_date":"2023-10-09T00:00:00","end_date":"2024-02-29T16:00:00","sponsor_id":2005,"sponsor_name":"Ариунхолбоос ХХК","performer_id":2006,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эрдэс түүхий эдийн химийн болон уусалт, дэвшилтэт материалын судалгааны баг","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4696,"project_code":"P2024-4696","project_name":"Химийн бодисын хадгалалт, тээвэрлэлт, устгалтай холбоотой зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх","project_name_eng":"Providing consulting services related to the storage, transportation, and disposal of chemicals","abstract_mn":"Зарим төрлийн химийн бодисыг хадгалах, тээвэрлэх, ашиглах, устгахтай холбоотой зөвлөх үйлчилгээг Монгол Улсад мөрдөгдөж байгаа хууль тогтоомжийн хүрээнд үзүүлнэ. \nХаягдлыг хүчтэй исэлдүүлэгч; шатамхай болон дэгдэмхий органик уусгагч; урвалын идэвхтэй, хүнд металл; хатуу хаягдалд ангилан ялгаж хадгалдаг. Эдгээр химийн бодисын хаягдлыг БОЯам болон бусад холбогдох байгууллагаас гаргасан дүрэм журам, зохих заавар, стандартын дагуу (http://www.legalinfo.mn/annex/details/3894?lawid=8229/) хаяна.","abstract_eng":"Consulting services related to the storage, transportation, use, and disposal of certain types of chemicals will be provided within the framework of the laws in force in Mongolia.\nStrong oxidizer of waste; flammable and volatile organic solvents; reactive, heavy metals; segregated and stored in solid waste. The waste of these chemicals shall be disposed of in accordance with the regulations, appropriate instructions and standards issued by the Ministry of Finance and other relevant organizations (http://www.legalinfo.mn/annex/details/3894?lawid=8229/).","start_date":"2023-07-05T00:00:00","end_date":"2023-08-09T16:00:00","sponsor_id":2023,"sponsor_name":"Топ Даймонд Дриллинг ХХК","performer_id":2006,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эрдэс түүхий эдийн химийн болон уусалт, дэвшилтэт материалын судалгааны баг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4147,"project_code":"P2021-4147","project_name":"Ховор, нэн ховор ан амьтан хууль бусаар агнасан болон мал хулгайлах гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд митохондрийн ДНХ-ийн арга технологийг шүүхийн шинжилгээний практикт нэвтрүүлэх туршилт, судалгаа","project_name_eng":"Introduction of mitochondrial DNA technology in forensic practice to combat poaching of rare and endangered animals and livestock theft","abstract_mn":"Хууль  бус ан агнуур болон малын хулгайн хэрэг зөрчил  багагүй гарч байгаа өнөөгийн нөхцөлд Монгол орны   ховор, нэн ховор, агнуурын ач холбогдол бүхий ан амьтдын болон малын  митохондрийн  ДНХ-ийн  цитохром С оксидаза ферментийн  I дэд хэсгийг кодлогч COI генийн,  баркодын маркёр хэсгийн секвенцийн   дарааллыг тогтоож, гэмт хэрэг, зөрчлийн хэрэгт өртөгдсөн ан амьтнаас гаралтай эд, эрхтний дээжийг  ямар амьтны төрөл зүйлд хамаарагдахыг Scientific Working Group on DNA Analysis Methods /(SWGDAM)/-ийн зөвлөмжид тулгуурлан  митохондрийн ДНХ-ийн шинжилгээгээр тогтоох аргачлалыг боловсруулах, митохондрийн ДНХ-ийн шинжилгээний арга технологийг ашиглан туршилт судалгаа хийж, үр дүнг шүүхийн шинжилгээнд нэвтрүүлэх  шаардлага байгаа нь судалгаа хийх, төсөл хэрэгжүүлэх  бодитой үндэслэл  болж байна. \nГэмт хэрэг, зөрчлийн хэрэгт ан амьтны гаралтай түүхий эдийн зүйлийн харъяалалыг Scientific Working Group on DNA Analysis Methods /(SWGDAM)/-ийн зөвлөмжид тулгуурлан  митохондрийн ДНХ-ийн шинжилгээгээр тогтоох аргачлалыг боловсруулах;    Митохондрийн ДНХ-ийн шинжилгээний арга технологийг ашиглан туршилт судалгаа хийж, үр дүнг шүүхийн шинжилгээнд нэвтрүүлэх гэсэн практик хэрэглээ, инновацийн үр дүн хүлээгдэх болно. Митохондрийн ДНХ-ийн COI  генийн  баркодын маркёр хэсгийн  секвенцийн  дарааллыг тогтоож, биологийн төрөл зүйлийн хамаарлыг  илрүүлэхэд ашиглах өгөгдлийн сан үүсгэх,  шинэлэг судалгаа болохын зэрэгцээ ДНХ-ийн шинжилгээний технологийг  шүүхийн шинжилгээнд  ашиглахад чиглэсэн хэрэглээний чухал ач холбогдолтой  төсөл болно. \nМанай оронд  нэн ховор, ховордсон зэрлэг амьтдыг хууль бусаар агнаж, үйлдвэрлэлийн түүхий эд болгох зорилгоор  эд эрхтнийг дамлан худалдах болон  малын хулгайн гэмт хэрэг, зөрчлүүд  багагүй гарч байгаа  өнөөгийн нөхцөлд  гааль, мэргэжлийн хяналт, мал болон амьтны  хамгаалал, цагдаа, шүүхийн магадлан шинжилгээний нотолгоо   зэрэгт  хууль хяналтын байгууллагууд  энэхүү судалгааны үр дүнг  ашиглан мал, амьтны гарал үүсэл, биологийн төрөл зүйлийн харъяаллыг  шинжлэх ухааны  өндөр үндэслэлтэй  тогтоох ач хобогдолтой. Үүнээс гадна Амьтан  хамгааллын менежмент, экологийн мониторинг, шинжилгээ нотолгооны  эксперт хийх, амьтны гаралтай өвчний гарал үүсэл, голомтыг тогтоох, мал эмнэлгийн хяналт, хорио цээрийн дэглэмийн үйл ажиллагаа, цаашилбал мал, амьтны гаралтай түүхий эдээр хийсэн, хүнсний болон  бусад бүтээгдэхүүнд хяналт тавих  зэрэгт   практик хэрэглээнд судалгааны үр дүнг ашиглаж болно. Энэ бүгд  нь  тухайн  төслийн эдийн засаг, нийгэм, инновацийн ач холбогдолыг тодорхойлно.\nМонгол оронд байдаг ховор, ховордсон ан амьтад болон  малын митохондрийн ДНХ-ийн   бүтэц зохион байгуулалтын холбогдолтой шинэ мэдээлэл илрүүлэх, Монгол орны ан амьтдын генетик мэдээллийг шинжлэх ухааны эргэлтэнд оруулах, мэдээлэл солилцох  болон ховордсон амьтдыг хамгаалах,  сэргээн нутагшуулах ажлын онолын үндэс болох  зэргээр  энэ төслийн шинжлэх ухаан, танин мэдэхүйн  ач холбогдол тодорхойлогдоно.","abstract_eng":"In the current context of illegal hunting and theft of livestock in Mongolia, the need for experimental research using technology and the implementation of the results in forensic analysis is a research basis of this project. Based on recommendations from the Scientific Working Group on DNA Analysis Methods (SWGDAM), development of a method to identify animal tissue using DNA barcode sequence of the mitochondrian COI gene. In our country, there are many cases of illegal hunting of rare and endangered wild animals, illegal organ trafficking and theft of livestock, law enforcement agencies should use the results of this study to determine the origin of animals and the identity of species on a scientific basis.","start_date":"2021-06-30T00:00:00","end_date":"2023-12-28T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4667,"project_code":"P2024-4667","project_name":"Агаарын бохирдлыг ургамал тэсвэрлэх морфо-физиологи, биохимийн судалгаа","project_name_eng":"Morpho-physiological and biochemical study of plant tolerance to air pollution","abstract_mn":"Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлт, уул уурхай, цөлжилт, бэлчээрийн мал аж ахуй, ой, хээрийн түймэр, орчны бохирдол зэргээс шалтгаалан ургамлан нөмрөг болон ойн эзлэх талбай багассаар байгаа өнөө үед цөлжилтийг бууруулах, уул уурхайн нөхөн сэргээлтийг чанартай хийх, ойжуулах болон хот суурин газрын ногоон байгууламжийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр өргөтгөх туршилт, судалгааны ажил зайлшгүй чухал шаардлагатай байна. Манай улсын нийслэл Улаанбаатар хотод хүний үйл ажиллагаа болон цаг агаарын нөхцөл байдлаас шалтгаалан агаарын бохирдол ихэсэж, хотын оршин суугчдын эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл учруулах хэмжээнд байна. Агаарын бохирдлыг бий болгодог бодисуудын нэгдүгээрт нүүрсхүчлийн хий орох бөгөөд түүний агаарт байх хэмжээг бууруулагч цорын ганц амьд организм бол ногоон ургамал юм. Ийм ч учраас хүмүүс хотын агаарын бохирдол, дуу чимээг багасгах зорилгоор гудамж, талбай цэцэрлэгт хүрээлэнгүүдэд олон зүйлийн мод, сөөг ургамлуудыг тарьдаг. Гэсэн хэдий ч тэдгээр тарьж буй ургамлууд нь агаарын бохирдлыг хэрхэн тэсвэрлэдэг талаарх экофизиологийн чиглэлийн судалгааны ажил бусад оронд нэлээд хийгддэг боловч манай орны хувьд ховор хомс байна. Тиймээс бид агаарын бохирдлын индикатор болгон ашиглах боломжтой, агаарын бохирдолд хамгийн тэсвэртэй, амьдрах чадвартай сайтай, хотын ногоон байгууламжийг өргөтгөхөд илүү ашиглах боломжтой ургамлуудыг илрүүлэх зорилготойгоор энэхүү судалгааны ажлыг хийхээр төлөвлөж байна. Энэ ажил нь хотын ногоон байгууламжийг шинжлэх ухааны үндэлэлтэйгээр өргөтгөх чиглэлд практикийн чухал ач холбогдолтой бөгөөд орчин үеийн багаж тоног төхөөрөмжийг ашиглан өндөр түвшинд хийгдэх боломжтой юм. Түүнчлэн энэхүү судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэх нь “Монгол Улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримлал-2030”-ийн 2.3.3-т тусгасан “...Байгалийн унаган төрх, биологийн олон янз байдлыг хамгаалж, экосистемийн үйлчилгээний тогтвортой байдлыг хадгална” гэсэн заалт, мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 76 дугаар чуулганд уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилтийг сааруулах хамгийн үр ашигтай арга бол мод тарих явдал гэдгийг онцолж, 2030 он хүртэл Монгол Улс тэрбум мод тарих санаачилга гаргаснаар “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд хийгдэх ажлуудын хэрэгжилтэд тодорхой хувь нэмэр оруулахаас гадна эдийн засаг, нийгэм, шинжлэх ухаан, танин мэдэхүйн чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"In recent years in Mongolia, vegetation and forest area are continuously declining due to combined effect of global warming, desertification, pastoralism, forest and steppe fires, and mining impacts. There is an urgent need for systematic research works and activities to reduce desertification rate and improving the effective mining rehabilitation, afforestation, and to expand urban green spaces. Ulaanbaatar, Mongolia's capital, faces significant air particulate matter pollution due to anthropogenic sources and harsh weather conditions, posing serious health risks to its. Carbon dioxide is the first of the substances that create air pollution, and the only living organism that reduces its amount in the air is green plants. For this reason, people plant many species of trees and shrubs in streets and parks to reduce urban air pollution and noise. However, research in the field of ecophysiology on how these planted plants tolerate air pollution is carried out in other countries, but it is rare in our country. Therefore, we plan to conduct this research with the aim of discovering plants that can be used as indicators of air pollution, are most resistant to air pollution, have good viability, and can be used more for the expansion of urban green spaces. This work is of practical importance in the direction of expanding urban green spaces with scientific emphasis, and it can be done at a high level using modern tools and equipment. Furthermore, the implementation of this project is a very beneficial to maintain the sustainability of ecosystem services” in Concept 2.3.3 of “Sustainable Development Concept of Mongolia-2030” and the President’s promise announced in the 76th session of the UN General Assembly that until 2030, Mongolia will take the initiative to plant a billion trees within the framework of the “Billion Tree” national program. The Mongolian president noted that the most effective way to reduce climate change and desertification is to plant trees. Therefore, the findings of our project will be a great contribution to reach the national missions above. As well as the project result will be beneficial for the development of economy, society, science, and cognition.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2026-04-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4674,"project_code":"P2024-4674","project_name":"Амьтны гаралтай биомасс ашиглан сүвэрхэг бүтэцтэй шинэ карбон материал гарган авах, шинж чанарын судалгаа","project_name_eng":"Synthesis and characterization of new carbon porous material using animal originated biomass","abstract_mn":"Амьтны гаралтай биомасс, түүний дотор малын өтөг бууц аргалын хаягдлыг зөв зохистой, байгальд ээлтэй технологиор боловсруулж ашиглах шаардлага нь өнөөгийн нийгмийн шийдвэрлэвэл зохих асуудлын нэг билээ. Амьтны гаралтай биомасс хаягдлыг эргэлтэд оруулж ашигтай материал гарган авах оролдлого аль хэдийнээс эхэлжээ. Манай орны хувьд сүүлийн жилүүдэд НҮБ -ын тогтвортой хөгжлийн хөтөлбөрийн хүрээнд хог хаягдлыг зөв зохистой ашиглах, түүнээс эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх ажлууд эрчимжиж байна. \nМанай судалгааны багш оюутнууд бидний хувьд МУИС -ын Старт апп 3.0 хөтөлбөрт оролцож анхдагч оролдлого хийгээд байна.   \nЭнэхүү ажлаараа бид мал аж ахуйд суурилсан суурин болон аж ахуй нэгжийн үйл ажиллагаанаас их хэмжээгээр гардаг малын  өтөг бууц,аргал болон ойн сав газарт их хэмжээгээр хуримтлагддаг мод болон түүнтэй төст биомассаас дулааны процессын аргаар сүвэрхэг бүтэцтэй шинэ карбон материал гарган авах1, гарган авсан бүтээгдэхүүний молекулыг бүтэц болон шинж чанарыг спектроскопийн аргаар (элементийн анализ, термогравитер, нил улаан туяа, электроны парасоронзон резонансын спектроскоп) үнэлэх юм. Судалгааны үр дүнд суурилан молекул бүтцийн хөгжүүлэлт хийх, загварчлах, адсорбент болгон хэрэглэх боломжийг судална2.\n\nДулаан болон химийн процессыг хэрэглэх замаар химийн хувиргалтаар өндөр чанартай, нягтаршсан энергийн агууламж бүхий биомасс (биотүлш) гарган авдаг3. Торрефикац, пиролиз, шаталт ба хийжүүлэлт гэсэн дулааны химийн хувиргалтын процессоор лигноцеллюлозтой болон лигноцеллюлозгүй биомассыг биотүлш болгон хувиргадаг4. Бидний сонирхож буй биомассын шаталтын процессоос дулаан, цахилгаан эрчим хүчийг үйлдвэрлэх үед NO2, CO2 мэтийн хий гарах бодит нөхцлийг авч үзэх шаардлагатай5. Мөн түүнчлэн биомасс ба шатдаг түлш (нүүрс, газрын тосны элс, газрын тосны занар г.м.) хооронд дулааны химийн хувиргалтын нэгдмэл процесс явуулах замаар биомассын үр ашиггүй эффектийг бууруулах арга гарсан байна6.\nГагцхүү биомассыг шууд био түлш болгон хэрэглэхэд хэд хэдэн асуудал тулгардаг байна. Үүнд, био массад чийг ба хүчилтөрөгч их хэмжээгээр агуулагдах ба шаталтын дулаан багатай юм. Мөн түүнчлэн бүтцийн хувьд биомасс бол нийлмэл (гетероген) бөгөөд макро молекул байх ба шинж чанарыг урьдчилан тодорхойлох амаргүй юм7. Биомассын дулааны химийн хувиргалт бол биомассыг био түлш болгон хувиргах хялбар арга бөгөөд энэ процессын гол зарчим нь процессын параметрийг сонгон авах замаар үр ашиггүй дагалдах бүтээгдэхүүний гарцыг бууруулах явдал юм8.\nreference","abstract_eng":"The development of environmentally friendly methods to process and use animal-derived biomass, in particular animal manure, is a problem of increasing importance in recent years. Attempts to recycle animal biomass waste into useful materials have already begun. And within the framework of the United Nations sustainable development program, our country has intensified its efforts on the proper use and processing of waste. Lignocellulosic and non-lignocellulosic biomass are converted into biofuels through thermochemical conversion processes such as torrefaction, pyrolysis, combustion and gasification. High quality biomass (biofuel) with high energy density will be obtained through chemical conversion by thermal and chemical processes.\nThe students and professors of our research group have taken our first steps by participating in the  National University of Mongolia’s 2023 Start-up 3.0 program.\nIn this work, we will obtain a new carbon material with a porous structure from animal manure, which can be sourced from farms where cows are fed by a mixture of traditional pasturing and feed supply. Pyrolysis will be carried out to produce a new carbon material. This product will be analyzed by elemental analysis, proximate analysis, TGA, FTIR and electron paramagnetic resonance spectroscopy. Based on the results of this research, the improvement and modeling of molecular structures and the possibility of usage as adsorbents will be investigated.","start_date":"2024-06-04T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1244,"performer_name":"Department of Chemistry","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4710,"project_code":"P2024-4710","project_name":"Хөвсгөл аймгийн Доод цагаан нуурын усны болон хуурай газрын ургамал, шавьжийн экологийн судалгаа","project_name_eng":"Ecological study of the aquatic and terrestrial plants and insects of the \"Dood tsagaan nuur\" lake area in Khuvsgul aimag","abstract_mn":"Хөвсгөл аймгийн нутаг дэвсгэрт орших Доод Цагаан нуурт шавжийн олон төрөл, зүйлүүд тохиолдохын зэрэгцээ мөн ус болон хуурай газрын олон янзийн ургамлын бүлгэмдэлээр тодорхойлогдох өвөрмөц экосистемийн төлөөлөл болдог билээ. Экологийн ач холбогдлыг үл харгалзан нуурын орчны эдгээр бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн хоорондын харилцан үйлчлэлд чиглэсэн цогц судалгаа хомс байна. Энэхүү судалгааны саналд Доод Цагаан нуурын ургамлын төрөл зүйл, шавжийн бүлгэмдэлийн динамикийг судлах, тэдгээрийн хоорондын харилцан үйлчлэл, экосистемийн үйл ажиллагаанд тэдний оруулах хувь нэмрийг тодруулах зорилготой олон талт судалгааг тусгасан болно.\n\nБусад судалгааны үр дүнгээс харахад Доод Цагаан нуурт тохиолдох усны экосистемийн бүтцийн нарийн төвөгтэй байдалд нөлөөлж болох олон төрөл, зүйлийн усны ургамал байгааг илрүүлсэн. Тэдгээрээс доминант зүйлүүдэд Nymphaea tetragona, Potamogeton pectinatus, Ceratophyllum demersum хэмээх зүйлүүд багтсан бөгөөд тэдгээр тус бүр нь усны олон төрлийн организмуудыг амьдрах орчин, хоргодох байр, хоол тэжээлийн нөөцөөр хангахад тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг байна.\nУсны болон хуурай газрын амьдрах орчинд тархсан шавжийн судалгааны үр дүнд Колеоптера, Диптера, Гименоптера, Одоната зэрэг багийн шавжууд зохиолон тохиолдсон байна. Усны шавжууд нь усны ургамлуудыг өндөглөх газар, авгалдайн амьдрах орчин, махчин амьтдаас биеэ хамгаалах хорогдох байр болгон ашигладаг. Харин хуурай газрын шавжууд нь усны болон хуурай газрын ургамлуудтай маш нарийн харилцан үйлчлэлийг харуулсан бөгөөд эрэг орчмын амьдрах орчин нь нөөцийн ашиглалт, экологийн холбоосыг хөнгөвчлөх шилжилтийн бүс болдгийн олж тогтоосон байна.\n\nДоод цагаан нуур нь мезотрофик нуур юм. Энэ нь олон төрлийн ургамал, амьтдын амьдрах орчин болохын зэрэгцээ экосистемийн чухал үйлчилгээг үзүүлнэ. Гэсэн хэдий ч хүний үйл ажиллагааны дарамт, хүрээлэн буй орчны өөрчлөлт нь энэхүү эмзэг экосистемийн бүрэн бүтэн байдалд ихээхэн аюул учруулж байна. Доод Цагаан нуурын экологийн динамикийг судлах нь түүний биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, менежментийн стратегийг хэрэгжүүлэхэд маш чухал асуудал болж байгаа юм.","abstract_eng":"Lake Dood Tsagaan Nuur, located in Mongolia, represents a unique ecosystem characterized by diverse aquatic and terrestrial plant communities, alongside a rich variety of insect species. Despite its ecological significance, there is a dearth of comprehensive research focusing on the interplay between these components within the lake environment. This research proposal outlines a multidisciplinary study aimed at investigating the dynamics of plant diversity and insect communities in Lake Dood Tsagaan Nuur, elucidating their ecological interactions and contributions to ecosystem functioning.\n\nResults revealed a rich diversity of aquatic plant species inhabiting Lake Dood Tsagaan Nuur, with emergent, submergent, and floating species contributing to the structural complexity of the aquatic ecosystem. Dominant species included Nymphaea tetragona, Potamogeton pectinatus, and Ceratophyllum demersum, each playing distinct roles in providing habitat, shelter, and food resources for various aquatic organisms.\nTerrestrial vegetation analysis highlighted the significance of riparian zones in facilitating nutrient transfer, soil stabilization, and microclimate regulation. Species such as Phragmites australis, Typha spp., and Salix spp. were prevalent along the lake's periphery, serving as crucial corridors for insect dispersal and foraging activities.\n\nLake Dood Tsagaan Nuur is a mesotrophic lake situated in the Khuvsgul Province of Mongolia. It serves as a vital habitat for a diverse array of plant and animal species, supporting local biodiversity and providing essential ecosystem services. However, anthropogenic pressures and environmental changes pose significant threats to the integrity of this fragile ecosystem. Understanding the ecological dynamics of Lake Dood Tsagaan Nuur is crucial for implementing effective conservation and management strategies to safeguard its biodiversity.","start_date":"2024-07-31T16:00:00","end_date":"2025-12-19T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":122,"performer_name":"МУИС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4726,"project_code":"P2024-4726","project_name":"Олон хэрэглэгч бүхий 3 хэмжээст виртуал орчныг хиймэл оюунд суурилсан дижитал аватартай нэгтгэх","project_name_eng":"Integrating multi-user 3D virtual environments with artificial intelligence-based digital avatars","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд компьютер симуляц, юмсын интернэт, хиймэл оюун, виртуал технологи, их өгөгдөл зэрэг 10 гаруй технологи дэлхий даяар эрчимтэй хөгжиж, эдгээр технологи дээр суурилсан дижитал шилжилт явагдаж байна. Эдгээр технологиудын нэгдэл нь судалгааны олон шинэ чиглэлийг бий болгохын зэрэгцээ хэрэглэгчдэд шинэ шинэ боломжуудыг санал болгох болсон. Тухайлбал, олон хэрэглэгч бүхий гурван хэмжээст виртуал ертөнц буюу метаверс гэх ойлголт олны хүртээл болоод байна. Метаверс нь хэрэглэгчдэд виртуал орон зайд сурч боловсрох, чөлөөт цагаа өнгөрүүлэх, аялах, танин мэдэхүйгээ тэлэх, худалдаа арилжаа хий, ажиллах зэрэг олон шинэ боломжуудыг бий болгож байна. Гэхдээ метаверс гэдэг нь компьютер симуляц, компьютер график, блокчейн, хиймэл оюун, вэб 3.0 зэрэг олон технологиудад үндэслэсэн цогц ойлголт юм. Энэ төрлийн судалгаа ч сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй явагдаж байгаа бөгөөд олон төрлийн метаверсийн хөгжүүлэлтүүд хийгдэж, олон сая хэрэглэгчидтэй болоод байна. Өнгөрсөн жилээс метаверсийн судалгаа нь хиймэл оюунтай холбогдох боломжийн талаарх судалгаа эрчимтэй хийгдэж эхэлсэн бөгөөд энэ төрлийн технологи дараагийн шинэ түвшинд гарах боломж нээгдээд байна.","abstract_eng":"In recent years, there has been rapid global development in over ten technologies, including computer simulation, the Internet of Things, artificial intelligence, virtual technology, and big data, leading to a digital transition. The combination of these technologies has given rise to new research areas and opportunities for users. One example is the growing popularity of the concept of a three-dimensional virtual world or metaverse, which offers users opportunities to learn, socialize, travel, expand their knowledge, engage in trade, and work in a virtual space. However, the metaverse is a complex concept that relies on multiple technologies, such as computer simulation, computer graphics, blockchain, artificial intelligence, and Web 3.0. Research in this area has been intensive, resulting in the development of various metaverses with millions of users. Over the past year, there has been a significant focus on exploring the potential of connecting metaverse research with artificial intelligence, offering the opportunity for this technology to reach new heights.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2026-08-30T16:00:00","sponsor_id":1991,"sponsor_name":"Азийн Судалгааны Төв (ARC)","performer_id":1992,"performer_name":"МУИС- Мэдээллийн технологи, Электроникийн Сургууль, Хэрэглээний математикийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4725,"project_code":"P2024-4725","project_name":"Сүвэрхэг бүтэцтэй мөнгөний нанокатализатор ашиглан электрохимийн аргаар нүүрсхүчлийн хийг ангижруулах нь","project_name_eng":"Electrochemical reduction of carbon dioxide using porous silver nanocatalysts","abstract_mn":"Нүүрстөрөгчийн давхар ислийг (CO2) цахилгаан химийн аргаар бууруулах нь агаар мандалд тархах, эсвэл тархсан нүүрсхүчлийн хийг дахин ашиглах боломжтой химийн нэгдэл, түлш болгон хувиргаж буй сэргээгдэх эрчим хүчний шинэ технологи хэмээн үзэж болно. Энэхүү арга нь бусад аргуудтай харьцуулахад технологийн болон эдийн засгийн өндөр үр ашигтай учир аж үйлдвэрийн салбарт CO2-ийг нүүрстөрөгчийн дутуу исэл (CO) болгон хувиргах нь хамгийн ирээдүйтэй арга хэмээн тооцогдож байна. Сүүлийн үеийн судалгаануудаар CO2-г ангижруулах үндсэн механизмын талаарх ойлголт илүү тодорхой болсон бөгөөд үүнд катализаторын морфологи, хэмжээ, кристалл бүтэц, гадаргуун идэвхит талбай зэрэг физик, химийн шинж чанар онцгой нөлөөлж байгаа нь тогтоогдсон. Одоогоор нүүрсхүчлийн хийг дутуу исэл болгон хувиргах металл, металл бус, шилжилтийн металлын халькогенид, нүүрстөрөгчийн материал, молекул катализатор зэрэг төрөл бүрийн катализаторуудыг судлаачид хөгжүүлсээр байна. \nБид энэхүү төслийн хүрээнд сүвэрхэг бүтэцтэй, мөнгөний нано электродыг гарган авч нүүрсхүчлийн хийг ангижруулан нүүрсхүчлийн дутуу исэл болгон хувиргах туршилтанд катализатор болгон ашиглан, түүний морфологи бүтэц, физик, химийн шинж чанар урвалын үр ашигт хэрхэн нөлөөлж буйг судлах болно.","abstract_eng":"Electrochemical reduction method of carbon dioxide (CO2) is being considered as the new, energy efficient and renewable technology in the research to convert CO2 to chemicals and fuels which are usable. Also, this method can be the most promising way to convert CO2 to carbon monoxide in industry due to its high technological and economic efficiency compared to other methods. Recent studies have provided a clearer understanding of the underlying mechanism of CO2 reduction, and it has been found that physical and chemical properties such as catalyst morphology, size, crystal structure, and surface area are particularly influential. Currently, researchers have been focusing on developing various catalysts for the conversion of carbon dioxide into carbon monoxide, including metal, non-metal, transition metal chalcogenides, carbon-based materials, and molecular catalysts.\nIn the framework of this project, we will synthesize and utilize a porous silver nanoelectrodes as catalysts in experiments to convert carbon dioxide into carbon monoxide and investigate how its morphological structure, physical and chemical properties affect the efficiency of the reaction.","start_date":"2024-06-02T00:00:00","end_date":"2026-05-28T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4669,"project_code":"P2024-4669","project_name":"Төв Азийн Ороген Бүсэд эзлэх Монгол орны байр суурь ба Палео-Азийн далайн хөгжил: Өмнөд Монголын Гурван Сайханы арлан нумын тектоникийн асуудал","project_name_eng":"The role of Mongolian territory within the Central Asian Orogenic Belt and the Paleo-Asian Ocean development: Implications for the tectonics of Gurvan Saikhan island arc, South Mongolia","abstract_mn":"Эх газрын задралаар эхлээд далайн хөгжлөөр хөгжиж, эцэст нь далай хаагдан эх газар болох нийлмэл явцын үр дүнд аккрецийн ороген гэгдэх томоохон явц бий болдог онцлогтой. Аккрецын орогены хэмжээнд голлох томоохон ашигт малтмалын ордууд үүсэн төвлөрсөн байх ба Монгол, Казахстан, Хятад, Австрали, Канад зэрэг олон орны томоохон ордуудын олборлолт энд оршдог. Төв Азийн Ороген Бүс (ТАОБ) нь Дэлхий дээрх хамгийн том аккрецийн орогены нэг бөгөөд Монголын нутаг дэвсгэр түүний голлох хэсгийг хамардаг, тектоник хөгжлийн гол шалгуур бүс нутаг юм. Эх газрын ба далайн улиран хувьслын явцад алт, мөнгө, зэс, полиметал зэрэг олон ашигт малтмалын ордууд үүссэн Өмнөд Монголын тектоник орчныг сэргээн босгох асуудал бүрэн нэгтгэгдэж амжаагүй, олон үзэл баримтлал бий болсон зэрэг хүндрэлийг шийдсэнээр Өмнөд Монгол дахь геологийн судалгаа цогц бүрэн болж, мэдлэгийн томоохон хуримтлал үүсч, ахиц гарах юм. \nӨмнөд Монголын тектоник орчныг сэргээн босгоход голлох ач холбогдол бүхий чулуулгийн бүрдэл Гурван Сайхан, Зөөлөн, Аргалант уул, Манлай, Наймдай зэрэг газруудад тогтоогдсон. Эдгээрээс хамгийн сонирхол татахуйц хэсэг Гурван Сайханы нуруунд байх бөгөөд өмнөх судлаачид Баруун Сайхан, Зөөлөнгийн офиолит дээр төвлөрөн судалсан нь бий. Дунд болон Зүүн Сайханы тектоник судалгаа харьцангуй бага, судлаачдын хүрээнд өргөн хүрээний хэлэлцүүлэг хийгдэхгүй байсаар байна. \nСудалгааны өнөөгийн түвшинд Гурван Сайхан, Зөөлөн, Нэмэгтийн нурууд далайн дундах арлан нум, нумын ар, өврийн хотгорын бүрдэлийг агуулсан арлан нумын хэсэг үзэж байна. \nТөслийн хүрээнд бидний судалгаа Зүүн Сайханы нурууны офиолит бүрдлийн үнэмлэхүй нас, геохимийн судалгаан дээр төвлөрөн хийгдэх болно. Гурван Сайханы нурууны офиолит бүрдлийг нэгтгэн судалснаар Өмнөд Монголын тектоник орчныг танин мэдэх шинжлэх ухааны ахицыг бий болгох юм.","abstract_eng":"Accretionary orogen characterized by a result of integrated development from continental breakup to oceanic closure. The accretionary orogen contains large mineral deposits, which have been mined in numerous countries, including Mongolia, Kazakhstan, China, Australia, and Canada. The Central Asian Orogenic Belt (CAOB) is one of the largest accretionary orogens in the world. Mongolia is a key territory for tectonic development, covering the main part of the CAOB. The tectonic reconstruction of South Mongolia, which formed significant mineral deposits of gold, silver, copper, and REE, is currently being debated.\nRock assemblages that present the tectonic reconstruction of South Mongolia have been defined at Gurvan (three) Saikhan, Zoolon, Argalant Uul, Manlai, and Naimdai. The most interesting structural part is in the Gurvan Saikhan Mountains, and previous study was conducted on the ophiolites of West Saikhan and Zoolon Ridges. Middle and East Saikhan Ridges are no extensive study, therefore, there is unknown the understanding of tectonic correlation for the Gurvan Saikhan, even South Mongolia. \nAccording to the results of previous research, we consider that the Gurvan Saikhan, Zoolon and Nemegt Ridges are a part of the island arc, consisting of rock formations of island arc and fore-/ back arc basins.\nOur research will focus on the ophiolite complex in the East Saikhan Ridge. A complete study of the Gurvan Saikhan Mountains will yield scientifically significant result in understanding of the South Mongolia’s tectonic development.","start_date":"2024-06-30T00:00:00","end_date":"2025-06-14T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":2004,"performer_name":"Геологи геофизикийн тэнхим, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4753,"project_code":"P2024-4753","project_name":"Системийн мониторингийн судалгаа","project_name_eng":"The study of monitoring system","abstract_mn":"МТ-ийн хүний нөөцийн хомсдолтой, холбогдох зардал өндөр байгаатай холбоотойгоор жижиг дунд бизнесийн байгууллагын хувьд өөрсдийн системийг тасралтгүй мониторинг хийх ажлыг тодорхой түвшинд автоматжуулах, хүнээс хамааралгүй ажиллах боломжтой болгохын тулд дараах ажлуудыг гүйцэтгэх юм. Үүнд:\n1.\tGraylog систем ашиглан лог бүртгэл хийх судалгаа\n               Graylog систем ашиглан лог бүртгэл хийх судалгаа;\n               Graylog системийн шаардлагатай мэдээллийг дэлгэцэнд харуулах боломжтой dashboard боловсруулах;\n2.\tVPN сүлжээний мониторингийн судалгаа\n               VPN сүлжээний мониторинг хийх судалгаа;\n               VPN сүлжээний мониторингийн шаардлагатай мэдээллийг дэлгэцэнд харуулах боломжтой dashboard боловсруулах;\n3.\tСистемийн мониторингийн хүний нөөцийг бэхжүүлэх\n               Гүйцэтгэсэн ажлыг цааш авч явахтай холбоотой захиалагч талын сүлжээний администраторыг дагуулан сургах.","abstract_eng":"Due to the lack of IT human resources and high related costs, small and medium-sized business organizations will perform the following tasks in order to automate the continuous monitoring of their systems to a certain level and to make it possible to work without human dependence. It includes:\n\n1. Study of logging using Graylog system\n                Logging research using the Graylog system;\n                Develop a dashboard that can display the necessary information of the Graylog system;\n2. Survey of VPN network monitoring\n                VPN network monitoring research;\n                Develop a dashboard that can display the necessary information for VPN network monitoring;\n3. Strengthen human resources for system monitoring\n                Train client side network administrator on follow-up of completed work.","start_date":"2024-05-18T16:00:00","end_date":"2024-07-30T00:00:00","sponsor_id":2077,"sponsor_name":"Бүрэн скор зээлийн мэдээллийн сан","performer_id":2078,"performer_name":"МУИС МТЭС, Компьютерын сүлжээ хөтөлбөрийн багш нар","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4067,"project_code":"P2021-4067","project_name":"Үзэгдэх гэрлийн мужид цацаргах шинэ төрлийн лазерын материал гарган авах, түүний шинж чанарын судалгаа","project_name_eng":"Үзэгдэх гэрлийн мужид цацаргах шинэ төрлийн лазерын материал гарган авах, түүний шинж чанарын судалгаа","abstract_mn":"МУИС-ийн лазерын судалгааны  лабораторийг түшиглэн Монгол улсад нэгэн шинэ судалгааны чиглэл болох лазерын материалын судалгааг хөгжүүлэх, үзэгдэх гэрлийн мужид цацаргалт хийх, илүү үр ашигтай лазерын ажиллагаа эсвэл илүү их гаралтын чадлыг бий болгоход зориулагдсан лазерын материалыг сонгон судлах зорилготой.","abstract_eng":"МУИС-ийн лазерын судалгааны  лабораторийг түшиглэн Монгол улсад нэгэн шинэ судалгааны чиглэл болох лазерын материалын судалгааг хөгжүүлэх, үзэгдэх гэрлийн мужид цацаргалт хийх, илүү үр ашигтай лазерын ажиллагаа эсвэл илүү их гаралтын чадлыг бий болгоход зориулагдсан лазерын материалыг сонгон судлах зорилготой.","start_date":"2021-05-11T00:00:00","end_date":"2023-12-29T16:00:00","sponsor_id":1493,"sponsor_name":"Боловсрол шинжлэх ухааны яам","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4802,"project_code":"P2024-4802","project_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2024/10 - 2025/04","project_name_eng":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2024/10 - 2025/04","abstract_mn":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу хэрэгжих төсөл. \n1. Компьютер вишн, \n2. Хиймэл оюун, \n3. Дүрс боловсруулалт, \n4. Тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","abstract_eng":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу хэрэгжих төсөл. \n1. Компьютер вишн, \n2. Хиймэл оюун, \n3. Дүрс боловсруулалт, \n4. Тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","start_date":"2024-10-15T16:00:00","end_date":"2025-04-14T16:00:00","sponsor_id":1788,"sponsor_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК","performer_id":2141,"performer_name":"МУИС-МТЭС-ЭХИТ Дэд профессор Р.Амартүвшин","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4737,"project_code":"P2024-4737","project_name":"Дарьганга аялгууны өвөрмөц онцлог","project_name_eng":"FEATURES OF THE DARIGANGA SUB-DIALECT","abstract_mn":"Хэл бол хүн төрөлхтний харилцааны хэрэглүүр бөгөөд үндэстэн, ястнууд өөрийн гэсэн хэлтэй ч тэдний үг аялгуу, дуудлага харилцан адилгүй байдаг билээ. Аливаа хэл бол тухайн үндэстний соёл, уламжлалын онцгой нэгэн элемент юм. Дарьгангачуудын өвөрмөц үг хэллэг, аялага нь Монгол Улсын түүх, соёлын бүрэлдэхүүний нэгэн хэсэг тул түүнийг гүнзгийрүүлэн судлах нь монгол судлалд зайлшгүй тулгамдсан сэдвийн нэг мөн  хэмээн үзэж байна.\nНутгийн аялгуу нь тухайн үндэстэн, угсаатны ертөнцийг үзэх үзэл, танин мэдэхүй, түүх соёл, зан үйл, сэтгэлгээний өвөрмөц онцлогийг илэрхийлдэг билээ. Эдүгээ манай гариг дээр нийгмийн бүх салбарт даяаршил эрчимжихийн сацуу түүний нэг сөрөг тал болох аливаа үндэстэн, ястан, угсаатны хэл аялгуу зугуухан устан үгүй болж байгаа үед бид амьдарч байна. \n\tДарьганга нутгийн аялгууны үг хэллэг нь эгшиг авиа хувьсах, гийгүүлэгч авиа хувьсах тухайлбал, ижилсэх, төсөөрөх, ба ондооших, тонгорох, сэлгэх гэх мэт авиазүйн хувьслаар хувирч өөрийн гэсэн онцлог шинжтэй болжээ. Дээр дурьдсан жишээнүүдээс харахад халх аялгуунаас ялгаатай утгатай олон дарьганга аялгууны үг хэллэг байгааг цаашид судлан, нутгийн аялгууны чанартай толь бичиг гаргах шаардлагатай байна\n\tНэгэнт үүссэн монгол хэлний олон нутгийн аялгууд бичгийн хэл хийгээд түүний суурь болсон аман аялгуунд  уусах явц одоо хүртэл үргэлжилсээр байгаа боловч дарьганга салбар аман аялгууны өвөрмөц ялгаа өнгө одоо ч байсаар байна.","abstract_eng":"Dialects are such non-literary variants of a language that are used by people in certain areas in rural areas. A dialect may differ from a literary language in its own words, grammar elements, and pronunciation features. Dialects can be incomprehensible if they are used in a literary language, as they are associated with the history of the language of an ethnos or ethnic minority. The classification of modern Mongolian dialects and dialects is divided into three categories: dialect, oral dialects and sub-dialects, based on linguistic features. This article examines the origin and development of the Dariganga sub-dialect, one of the Mongolian dialects, in historical terms, and also examines the specific features of some Dariganga dialects, for example, phonologically different words from the Khalkha dialect, and compares two dictionaries of the Dariganga sub-dialect.\nThe dialect expresses the unique characteristics of the worldview, cognition/knowledge, history, culture, customs, behavior, and thinking of the nation and ethnic groups. Today we live in a period when globalization is intensifying in all fields of society, and one of its negative impacts is the dialects and languages of any nation and ethnic groups are disappearing gradually in the world.  \n\n\tThe words and phrases of the Dariganga sub-dialect have their own characteristics because of the change through phonological evolutions such as vowel variables, and consonant variables, such as assimilation, dissimilarity, resembling, reverse, and alternation. As a result of the research of the above-mentioned examples, it is necessary not only to study several words and expressions of the Dariganga sub-dialect, which have a different meaning from the Khalkha dialect but also to publish/create a dictionary of dialects in the future. \n\tAlthough the assimilation process of the Mongolian language's many regional dialects into written and oral dialects is still ongoing, the unique differences/characteristics of the Dariganga sub-dialect still exist today.","start_date":"2024-01-31T00:00:00","end_date":"2025-01-31T16:00:00","sponsor_id":2061,"sponsor_name":"Акватерм ХХК","performer_id":2062,"performer_name":"МУИС, ШУС, ХУС, Гадаад хэлний сургалтын төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4804,"project_code":"P2024-4804","project_name":"“Монгол Улс дахь Жендэрийн эрх тэгш байдал\"","project_name_eng":"\"Gender Equality in Mongolia\"","abstract_mn":"“Монгол Улс дахь Жендэрийн эрх тэгш байдал\" төсөл нь Монголын нийгэм дэх жендэрийн тэгш бус байдлын динамик байдалд дүн шинжилгээ хийж, түүний үндсэн шалтгаан, нийгэмд үзүүлж буй нөлөөлөл, жендэрийн тэгш байдлын талаар төрөөс баримтлах бодлогыг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд саад болж буй бэрхшээлийг судлаж, шинжлэх ухааны иж бүрэн үнэлгээ хийх; Бодлоготой холбоотой асуудлуудыг тодорхойлохдоо аналитик хандлагыг ашиглах, бодлого боловсруулахад илүү сайн мэдээлэл өгөхийн тулд одоо байгаа хууль тогтоомжийн хоорондын нарийн уялдаа холбоог судлах зорилготой.\n Дээрх судалгааны үр дүн болон бусад жендэрийн чиглэлээр ажилладаг судлаачдын судалгааны үр дүнг нэтгэсэн эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулах бөгөөд тус хурлын гол зорилго нь Энэхүү эрдэм шинжилгээний хурал нь бодлого боловсруулагчид болон хэрэгжүүлэгчид, олон улсын хөгжлийн байгууллагууд, иргэний нийгмийн байгууллагууд, эрдэмтэн судлаачдын хооронд идэвхтэй яриа хэлэлцээр өрнүүлэх, жендэрийн тэгш байдлыг хангахад чиглэсэн харилцан ойлголцлыг гүнзгийрүүлж, хамтын ажиллагааг дэмжихэд чиглэгдэх бөгөөд, бодлогын зөвлөмж гаргана.","abstract_eng":"“Gender equality in Mongolia” project is designed to achieve the following aims: Conduct a comprehensive scientific assessment to analyze the dynamics of gender inequality within Mongolian society, exploring its root causes, societal impacts, and the challenges hindering the effective implementation of governmental gender equality policies; - Employ an analytical approach to identify pertinent policy issues, examining the intricate interplay between existing laws and regulations to better inform policy formulation.\nWe will organize a conference on the result of the study and other gender specialist will also present their research result. The scientific conference aims to facilitate a robust dialogue among policymakers, policy implementers, representatives of international development organizations, civil society organizations, and academics. Its primary aim is to deepen understanding and foster collaboration to advance gender equality, while also generating policy recommendations. Before the scientific conference, the Institute of Gender Studies at the National University of Mongolia and the Women's parliamentary caucus of Mongolia, as co-organizers, will convene a comprehensive desk review. This review will involve collaboration with representatives from relevant institutes, experts, pertinent NGOs, and international organizations. The aim is to draft policy recommendations focusing on specific areas of gender issues in Mongolia. Following the conference, the team will integrate the outcomes into these policy recommendations. Working collaboratively, the team will refine and finalize the recommendations, ensuring the approval of each representative involved","start_date":"2024-10-19T00:00:00","end_date":"2024-11-30T16:00:00","sponsor_id":2144,"sponsor_name":"ЮНЕСКО-гийн Бээжин дэх төлөөлөгчийн газар","performer_id":2145,"performer_name":"МУИС-ийн Жендэр судлалын төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4208,"project_code":"P2021-4208","project_name":"Эмэгтэйчүүд ба улс төрийн манлайлал","project_name_eng":"Women and Political Leadership","abstract_mn":"Судалгааны ажлын зорилго: Монгол улсын өнөөгийн нийгэм дэх “эмэгтэйчүүд” ба “улс төрийн манлайлал” гэсэн ойлголтуудыг харьцуулан судалж, тоон ба чанарын судалгааны арга зүйд үндэслэн үнэлэлт, дүгнэлт, санал зөвлөмж гаргахад энэхүү судалгааны ажлын гол зорилго оршино. \nСудалгааны ажлын зорилт:\n1.\tӨнөөгийн нийгэмд “улс төрийн манлайлал” хэмээх ойлголт хэрхэн оршин тогтнож буйг нарийвчлан судлах\n2.\tӨнөөгийн нийгэмд “эмэгтэйчүүд” ба “жендэр” хэмээх ойлголтууд хэрхэн оршин тогтнож буйг нарийвчлан судлах\n3.\tӨнөөгийн нийгэмд “эмэгтэйчүүд” ба “улс төрийн манлайлал” гэсэн ойлголтууд нь хоорондоо хэрхэн огтлолцож буйг харьцуулан судлах, үнэлэлт, дүгнэлт, санал зөвлөмж гаргах\nСудалгааны ажлын үндэслэл ба ач холбогдол: Жендэрийн асуудал нь дэлхий дахины даган баримталж буй тогтвортой хөгжлийн зорилгуудын нэг нь байсаар ирсэн. НҮБ-ын Ерөнхий Асамблейн 2015 онд зохион байгуулагдсан чуулганы үеэр тогтвортой хөгжлийн нийт 17 зорилгыг баталсан (МУТХЗ, 2021). Эдгээр 17 зорилгын нэг нь буюу тав дахь зорилго нь жендэрийн асуудлыг тусгасан байдаг бөгөөд тус зорилго нь “Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангаж, бүх эмэгтэйчүүд, охидуудыг чадавхжуулах” хэмээн тодорхойлогдсон байдаг. Ингээд жендэрийн эрх тэгш байдалтай холбоотойгоор нийт 9 зорилтыг дэвшүүлсэн байдаг. Жишээ нь: \n•\tБүх эмэгтэйчүүд, охидыг ялгаварлан гадуурхах явдлыг таслан зогсоох;\n•\tУлс төр, эдийн засаг, нийгмийн амьдралын хүрээнд шийдвэр гаргах бүх үе шатанд бүрэн дүүрэн, үр дүнтэй оролцох, манлайлан ажиллах тэгш боломжоор эмэгтэйчүүдийг хангах;\n•\tБүх төвшинд жендэрийн тэгш байдлыг хөхүүлэн дэмжих, бүх охид, эмэгтэйчүүдийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх хүчирхэгжүүлэх зохистой бодлого, хэрэгжиж болох хууль тогтоомжийг батлан сайжруулах (МУТХЗ, 2021).\nХэдийгээр дэлхий даяар жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах зорилготой олон тооны алхмууд амжилттай хийгдсэн ч одоог хүртэл жендэрийн эрх тэгш бус байдал хадгалагдсан хэвээр байна хэмээн НҮБ-ын тайланд онцолсон байна (UN, 2021). Үүнд жендэрийн ялгаварлан гадуурхалтыг дэмжсэн хууль, дүрэм журмууд, нийгмийн хэм хэмжээнүүд өргөн дэлгэр хэрэгжсэн хэвээр байна. Мөн эмэгтэйчүүдийн бүх шат дахь улс төрийн манлайллын үзүүлэлтүүд тааруу хэвээр байсаар байна гэдгийг онцолсон байна (UN, 2021). \nМанай улсын хувьд авч үзвэл мөн энэ асуудлууд давхар ажиглагдаж байна. Дэлхийн Эдийн Засгийн Форумаас гаргадаг Дэлхий дахины жендэрийн зөрүү тайлан (Global gender gap report)-д жендэрийн эрх тэгш байдлыг улс орон даяар жендэрийн зөрүү гэсэн индексээр харьцуулан харуулдаг. Монгол улсын хувьд жендэрийн зөрүү индекс нь 0.716 байсан; үүгээрээ манай улс нийт 156 улс орноос 69-д жагссан байна (WEF, 2021). Хэдийгээр энэхүү индекс нь өндөр үзүүлэлттэй байгаа хэдий ч тус индексийг үзүүлэлт тус бүрээр нь салган авч үзвэл өөр үр дүнг харуулж байна. Нэн ялангуяа улс төрийн эрх мэдлийн хувьд 0.122 гэсэн үзүүлэлттэй байгаа бөгөөд үүгээрээ манай улс 156 улс орноос 116-д жагссан байна (WEF, 2021). Энэ нь Монгол улсын хувьд улс төрийн эрх мэдэл, удирдлага манлайллын төвшинд жендэрийн эрх тэгш байдал хангагдаагүй буюу жендэрийн зөрүү ихтэй байна гэдгийг харуулж байна.\nҮүнтэй холбоотойгоор монголын улс төр дэх эмэгтэйчүүдийн асуудлыг жендэрийн тэгш байдлын үүднээс судлах судалгааны ажлууд 1990-ээд оны дундаас эхлэн хийгдэх болсон. Тэр дундаа “жендэр” хэмээх нэр томьёог хэрэглэсэн судалгааны ажлууд НҮБ, Дэлхийн банк, Азийн сан, Соросын сан, Швейцарийн Хөгжлийн Агентлаг гэх мэт олон улсын байгууллагуудын дэмжлэгтэйгээр хийгдэж ирсэн бөгөөд сүүлийн жилүүдэд эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцооны  чиглэлээр “НҮБ-ын хөгжлийн хөтөлбөр”, “Конрад Аденауэр Сан”, “Фридрих Эбертийн сан”, “Бүгд найрамдахчуудын олон улсын хүрээлэн” зэрэг олон байгууллага идэвхитэй үйл ажиллагаа явуулж байна. Мөн эрдэм шинжилгээний салбарт улс төр дэх эмэгтэйчүүдийн оролцоог ШУТИС-ийн доктор Я.Төгөлдөр “Нордик загвараар”,  МУИС-ийн доктор Ц.Цэцэгжаргал түүхэн талаас нь, МУБИС-ийн доктор С.Түмэндэлгэр жендэрийн тусгаарлалтын асуудлаар судалсан бол МУИС-ийн доктор Б.Одгэрэл эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцооны асуудлыг шийдвэр гаргах төвшинд авч үзжээ. Иймд эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцоо, шийдвэр гаргалтын төвшин дэх оролцооны чиглэлээр өргөн хүрээний судалгааны ажил, эрдэм шинжилгээний өгүүллэг, илтгэл, нийтлэл, нэг сэдэвт бүтээлүүд цөөнгүй хэвлэгдэж байна. \nХарин энэхүү салбарт “жендэр” ба “улс төрийн манлайлал” гэх салбар дундын судалгааны чиглэлээр хийгдсэн судалгааны ажлууд хомс байна. Мөн жендэрийн ялгаварлан гадуурхалтыг дэмжсэн нийгэм соёлын хэм хэмжээнүүд хэрхэн оршин тогтнож, хэрэгжиж, нийгэмд тархаж уламжлагдсаар байгааг (UN, 2021) судалсан ажлууд ховор байна. Жишээ нь: “улс төрийн манлайлал” гэх ойлголтыг иргэд хэрхэн ойлгосоор ирсэн, тэрхүү ойлголт нь жендэрт хэрхэн тулгуурласан байгааг задлан шинжлэх нь энэхүү асуудалд оновчтой шийдэл олох анхдагч алхам нь юм. Иймд эдгээр асуудлуудыг тоон ба чанарын судалгааны арга зүйд үндэслэн нарийвчлан судалж, үнэлэлт дүгнэлт хийж, санал зөвлөмж гаргах нь энэхүү судалгааны ажлын шинэлэг тал, ач холбогдлын үнэ цэнийг улам бүр нэмэгдүүлж байна. Цаашилбал, энэхүү судалгааны ажил нь НҮБ-ын тогтвортой хөгжлийн “Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангаж, бүх эмэгтэйчүүд, охидуудыг чадавхжуулах” хэмээх зорилгын биелэлтэд хувь нэмэр оруулах хэмжээний ач холбогдолтой ажил болж байна.","abstract_eng":"Research purpose: The main purpose of this study is to compare the concepts of “women” and “political leadership” in Mongolian society today and to make assessments, conclusions and recommendations based on quantitative and qualitative research methodologies.\nResearch objectives:\n1.\tExamine in detail how the concept of \"political leadership\" exists in today's society\n2.\tA detailed study of how the concepts of \"women\" and \"gender\" exist in today's society.\n3.\tCompare, evaluate, draw conclusions, and make recommendations on how the concepts of “women” and “political leadership” intersect in today's society.\nResearch rationale and significance: Gender has always been one of the sustainable development goals. A total of 17 Sustainable Development Goals were adopted by the UN General Assembly in 2015 (MDGs, 2021). One of these 17 goals, the fifth, addresses gender issues and is defined as “Ensuring Gender Equality and Empowering All Women and Girls”. Thus, a total of 9 goals related to gender equality have been set. For example:\n•\tEnd all forms of discrimination against all women and girls everywhere;\n•\tEnsure women’s full and effective participation and equal opportunities for leadership at all levels of decision-making in political, economic and public life;\n•\tAdopt and strengthen sound policies and enforceable legislation for the promotion of gender equality and the empowerment of all women and girls at all levels (MDGs, 2021).\nAlthough many steps have been taken to ensure gender equality around the world, the UN report notes that gender inequality persists (UN, 2021). Laws, regulations, and social norms that promote gender discrimination continue to be widely enforced. In particular, women's political leadership at all levels remains weak (UN, 2021).\nIn Mongolia, these issues are also observed. The Global Gender Gap Report, compiled by the World Economic Forum, compares gender equality across the country with the Gender Gap Index. In Mongolia, the gender gap index was 0.716. As a result, Mongolia is ranked at the 69th out of 156 countries (WEF, 2021). Although this index is relatively high, the results are different for each indicator. In particular, in terms of political power, the index has a score of 0.122, making it at the 116th out of 156 countries (WEF, 2021). This indicates that there is no gender equality or significant gender gap in Mongolia's political power and leadership.\nIn this regard, research on women's issues in Mongolian politics from the perspective of gender equality has been conducted since the mid-1990s. In particular, research using the term “gender” has been supported by international organizations such as the United Nations, the World Bank, The Asia Foundation, the Soros Foundation, and the Swiss Agency for Development and Cooperation. The Konrad Adenauer Foundation, the Friedrich Ebert Foundation, and the International Republican Institute are active in this area. Dr. Ya.Tuguldur of the Mongolian University of Science and Technology, Dr. Ts.Odgerel addressed the issue of women's political participation at the decision-making level. Therefore, a wide range of research papers, articles, reports and monographs have been published on women's political participation and decision-making level.\nHowever, there is a lack of interdisciplinary research on gender and political leadership. There are also few studies on how socio-cultural norms that promote gender discrimination exist, are implemented and spread in the society (UN, 2021). For example, analyzing how citizens understand the concept of “political leadership” and how that concept relates on gender is the first step in finding the best solution to this problem. Therefore, a detailed study, evaluation, and recommendation of these issues based on quantitative and qualitative research methodologies adds to the novelty and importance of this study.","start_date":"2022-01-31T00:00:00","end_date":"2022-12-25T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1626,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн залуу судлаачдын баг","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4428,"project_code":"P2023-4428","project_name":"Банкны салбарын ажиллагчдын ажлын сэтгэл ханамжийн судалгаа","project_name_eng":"Job satisfaction survey of Banking sector employees","abstract_mn":"Ажлын төлөө сэтгэлтэй, чадварлаг, идэвх зүтгэлтэй ажилтан нь байгууллагад баялаг бүтээж, хөгжлийг авчирдаг гол хүчин зүйл юм. Иймд байгууллагууд өрсөлдөх чадвараа дээшлүүлэхийн тулд чадварлаг хүний нөөцтэй байж тэднийг хөгжүүлэх, тогтвор суурьшилтай ажиллуулахад гол анхаарлаа хандуулж байна. Ажиллагчдаа илүү сайн танин мэдэж, ойлголцох явдал нь байгууллагыг амжилттай удирдахын гол түлхүүр юм. Иймээс ажлын сэтгэл ханамжийн судалгааг тогтмол хугацаанд байнга хийх нь ажиллагчдын хандлага, зан төлөв, ажиллагчдын бүтээмж, ажлын чанар, гүйцэтгэл, ажлын идэвх, тогтвортой байдалд хэрхэн нөлөөлж байгааг тодорхойлох боломжтой юм (Brikend, 2011). Ажиллагчдын ажлын сэтгэл ханамжийг хэмжиж түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлсийг олж илрүүлэх нь байгууллагад тохирсон  хүний нөөцийн оновчтой бодлого, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх цаашлаад байгууллагын тогтвортой хөгжилд чухал үр нөлөөтэй юм. \nТөслийн зорилго: Монголын банкны салбарын ажиллагчдын ажлын сэтгэл ханамжид нөлөөлөх гол хүчин зүйлүүд, тэдгээрийн холбоо хамаарал, харилцан нөлөөллийг онолын үндэслэлтэйгээр судалж салбарын ажиллагчдын сэтгэл ханамжийн индексийг тодорхойлоход энэхүү судалгааны ажлын гол зорилго оршино. \nТөслийн зорилт:\n1.\tМонголын банкны салбарын ажиллагчдын сэтгэл ханамжийн судалгааг салбарын онцлогт тулгуурласан нэгдсэн аргачлал, асуулгаар судлан, ажиллагчдын сэтгэл ханамжид нөлөөлөх хүчин зүйлсийг тодорхойлох (Арилжааны банкны томоохон төлөөлөл Хаан банк, Голомт банк, ХХБ, Хас банк, Төрийн банк)\n2.\tСалбарын ажиллагчдын сэтгэл ханамжийн индексийг тодорхойлох","abstract_eng":"Committed, high-skilled and dedicated employees are key to creating wealth for organizations. Therefore, organizations need to pay more attention to retaining and developing skilled employees to sustain their competitiveness. Understanding and recognizing their employee’s needs serve as the key success factor for them. Hence, conducting systematic employee satisfaction surveys enables the management to recognize how satisfaction impacts their attitude, behavior, employee productivity, work quality, performance, and commitment (Brikend, 2011). On the other hand, measuring employee satisfaction enables discovering the factors influencing satisfaction that are essential for developing optimal human resources policy, implementing proper programs as well as organizational sustainability.\nThe goal of the project: The principal goal of the study is to examine the key factors impacting employee job satisfaction in the banking industry, correlations between factors, and their impacts constructed on theoretical concepts. Moreover, based on the survey data the employee job satisfaction index will be estimated and used as the baseline index for further studies. \nObjectives of the project:\n1.\tStudy the employee job satisfaction of the banking industry in Mongolia upon selection of appropriate methodology and development of tailor-made construct and identify the key factors impacting the employee job satisfaction (Representatives of major commercial banks like Khan Bank, Golomt, Xas, and State bank will be included in the sample)\n2.\tEstimate the employee job satisfaction index.","start_date":"2022-12-25T00:00:00","end_date":"2023-12-14T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":13,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4693,"project_code":"P2024-4693","project_name":"Монголын ажиллах хүчний гадаад шилжилт хөдөлгөөний өнөөгийн байдал, чиг хандлага","project_name_eng":"Current Challenges and Trends in International Migration from Mongolia","abstract_mn":"Ажиллах хүчний өсөлт хөгжил, оновчтой ашиглалт нь улс орны хөгжилд нөлөөлөх түлхүүр хүчин зүйлсийн нэг билээ. Ялангуяа хөдөлмөрийн гадаад шилжилт хөдөлгөөн нь улс оронд хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт хэрэгцээг хангах, ур чадвартай, боловсролтой, үнэлэмжтэй хүн амын тоог нэмэгдүүлэх, улс орны эдийн засгийн өсөлт, хөгжилд тодорхой хувь нэмэр оруулж байдаг бөгөөд ажилтан илгээх болон хүлээн авч буй аль аль орнуудын хувьд олон үр ашигтай байж чаддаг (Borjas, 2009). Иймд аль ч улс орон ажиллах хүчний шилжих хөдөлгөөний оновчтой бодлоготой байж түүнийг хөгжүүлэх улмаар ажиллагчдыг хамгаалах, хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөнийг удирдах үр дүнтэй үндэсний бодлоготой байхад анхаарах хэрэгтэй. 1990-ээд оноос эхлэлтэй нийгэм, эдийн засгийн шилжилт болоод глобалчлал нь манай улсын иргэд гадаадын улс оронд зорчих, ажиллах, сурч боловсрох боломжийг нэмэгдүүлж олон мянган иргэд гадаадад түр болон удаан хугацаагаар амьдрах болсон. Гэвч хөдөлмөрийн үнэлэмж хэт доогуур, хүн амын орлого бодитой нэмэгдэхгүй байгаа, нийгэм эдийн засгийн хувьд үүссэн зарим нөхцөл байдлаас шалтгаалан хүн амын хөдөөгөөс хот руу, эх орноосоо гадаад улс руу чиглэсэн албан ба албан бус шилжих хөдөлгөөн идэвхтэй хэвээр байна (Altanchimeg, Battuya, & Tungalag, 2016). Гадаад шилжих хөдөлгөөнд нийт хүн амын 4 хүрэхгүй хувь оролцож байгаа хэдий ч шилжих хөдөлгөөнд оролцогчдын дотор 15-44 насныхан өндөр хувийг эзэлж байна. Эндээс харахад, залуучууд нийгэм-эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн байдал, амьжиргааны түвшин, хөдөлмөр эрхлэх боломж, үйлчилгээний хүртээмж чанар зэргээс шалтгаан гадаад улс орон руу явахыг илүүд үзэх болжээ. Сүүлийн жилүүдэд ажиллах хүчний гадаад шилжилт хөдөлгөөнөөс үүссэн нийгэм, эдийн засгийн сөрөг үр дагаврууд ихээхэн гарсаар байгааг судлаачид онцолж үзэж байна. Гадаад орон руу явахаар төлөвлөж, зорьж буй оюутан залуучуудад тулгарч буй бэрхшээл, эерэг ба сөрөг үр дагавар, учир шалтгааныг судлан бодлогын түвшинд авч үзэх нь тэдний нийгэм болоод хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар холбогдох арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэх, ямар ч урьдчилсан бэлтгэлгүй гадаадад яваад хүчирхийлэл, гэмт хэрэгт өртөх эрсдэлээс хамгаалах  шаардлагатай байна. Үүнтэй холбогдуулан  гадаад шилжилт хөдөлгөөний шалтгаан, үр дагавар, гадаадад сурч, ажиллаж амьдарч байгаа Монгол иргэдийн улс эх орны эдийн засаг, нийгмийн амьдралд оруулж байгаа хувь нэмэр, тэдэнд тулгарч байгаа бэрхшээл зэргийг нарийвчлан судлах, олон улсын, тэр тусмаа Зүүн Хойд Азийн орнуудын ажиллах хүчний шилжих хөдөлгөөний бодлого, туршлагаас суралцах хэрэгцээ, шаардлага зайлшгүй гарч ирж байна.","abstract_eng":"The growth and optimal utilization of the labor force are crucial to national development. Notably, international labor migration plays a significant role in meeting the labor market demands of Mongolia, enriching the pool with skilled, educated, and valued workers, thereby enhancing economic growth and development (Borjas, 2009). Consequently, it is imperative for any country, including Mongolia, to implement an effective labor migration policy that supports development and incorporates robust national policies to protect workers and manage labor migration effectively. The socio-economic transformations and globalization that began in the 1990s have expanded opportunities for Mongolian citizens to work, study, and live abroad. Despite these opportunities, the persistent low valuation of labor and stagnant income levels, coupled with certain socio-economic conditions, continue to drive both formal and informal migration from rural to urban areas, and from Mongolia to overseas (Altanchimeg, Battuya, & Tungalag, 2016). Although less than 4 percent of Mongolia's total population is involved in foreign migration, there is a significant representation from the 15-44 age group. This demographic often seeks better socio-economic conditions, living standards, employment opportunities, and access to services abroad. In recent years, research has highlighted the social and economic downsides of labor migration. It is essential to explore the challenges, positive and negative outcomes, and motivations behind the decisions of students and young people considering moving abroad. Addressing these factors at the policy level and implementing appropriate measures can mitigate the risks associated with unplanned migration, including exposure to violence and crime.\nTherefore, a thorough examination of the reasons for and impacts of international migration is needed. Understanding how Mongolian expatriates contribute to the economy and social life back home, and the challenges they face, is crucial. Moreover, Mongolia could benefit from learning about migration policies and experiences from other countries, particularly those in Northeast Asia, to enhance its strategies.","start_date":"2024-05-26T00:00:00","end_date":"2025-06-24T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":2018,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургуулийн Менежментийн тэнхимийн баг","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4808,"project_code":"P2024-4808","project_name":"Серверийн өрөө байгуулж үүлэн систем зохион байгуулах нь","project_name_eng":"The implementation of server room and cloud systems","abstract_mn":"МУИС-МТЭС-ийн ехникийн өрөөг серверийн өрөөг стандартын дагуу зохион байгуулж, багш нарт серверээ байршуулах орчин бүрдүүлнэ. Серверийг үүлэн системд нэгтгэж болох бөгөөд дээр нь үүсгэсэн виртуал машиныг ашиглах, бусад багш нартай серверийн нөөцийг хуваан ашиглах боломжтой болно.\nСерверийн өрөөг ашиглах, сервер байршуулахтай холбоотой үйл ажиллагааны талаар МТЭС-ийн багш, ажилчидад сургалт явуулна. Серверийн өрөөг ашиглах заавар бэлдэнэ.","abstract_eng":"The NUM-MTES will establish a technical room that meets server room standards and implement an environment for teachers to host their servers. Also, the server will be integrated into a cloud system, allowing virtual machines and teachers to share server resources. Training will be provided for MTES teachers and staff on how to utilize the server room and engage in server hosting activities. Additionally, clear instructions for using the server room will be prepared.","start_date":"2024-11-05T00:00:00","end_date":"2024-12-24T16:00:00","sponsor_id":2146,"sponsor_name":"МТЭС","performer_id":2078,"performer_name":"МУИС МТЭС, Компьютерын сүлжээ хөтөлбөрийн багш нар","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4394,"project_code":"P2022-4394","project_name":"Зэсийн хүдэр, баяжмалыг ашигласан батарейн хаягдлын гальваны нөлөөгөөр уусгах судалгаа","project_name_eng":"A study on the leaching of copper ore and concentrate by the galvanic effect of spent batteries","abstract_mn":"Уул уурхайн салбарын гол бүтээгдэхүүн болох зэсийн баяжмалыг нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн болгон боловсруулах, эрдэс түүхий эдийг иж бүрэн ашиглах асуудал хүчтэй яригдах болсон өнөө үед зэсийн хүдрийг уусгах баяжуулах технологийг тухайн ордын хүдрийн шинж чанартай уялдуулан сонгох, шинэ технологийг туршин металл авалтыг нэмэгдүүлэх, ордыг бүрэн, хаягдал багатай ашиглах асуудал судлаачдын анхаарлыг татаж байна. Зэсийн хүдэр, баяжмалыг боловсруулахад пиро- болон гидрометаллурги (химийн ба биологийн)-ийн аргыг өргөн хэрэглэдэг. Химийн аргын хувьд ердийн нөхцөлд зэсийг хүхрийн хүчлийн орчинд уусгах аргыг судлаачид түлхүү судласан байдаг. Хүхрийн хүчлээр уусгах процесс нь хугацааны эхэнд эрчимтэй явагдаж байснаа эрдсийн гадаргууд хүхрийн идэвхгүй үе үүссэнээс тодорхой хугацааны дараа уусалт удааширдаг. \nЭнэ үүссэн хүхрийн идэвхгүй үеийг багасган уусалтыг эрчимтэй явуулах аргын нэг нь манган (IV)-ын оксидын гальваны нөлөөг ашиглах юм. Цэвэр манган (IV)-ын оксидын оронд цайр-нүүрстөрөгчийн ашигласан батарейн хаягдал (манганы оксид ба графит агуулдаг)-ыг хэрэглэснээр хүрээлэн буй орчинд ээлтэй технологийг хөгжүүлэх боломжтой. Иймд энэхүү төслийн хүрээнд цайр-нүүрстөрөгчийн ашигласан батарейн хаягдлыг хэрэглэн зэсийн хүдэр ба баяжмалыг металл авалт өндөртэйгээр уусгах хүрээлэн буй орчинд ээлтэй технологийг хөгжүүлэх, уусалтын механизмыг тайлбарлахаар зорьж байна.","abstract_eng":"Copper concentrate is the main product of the mining industry, transferred into a value-added product and the comprehensive use of mineral raw materials has been strongly discussed. In addition, researchers are focused to select copper ore, concentrate leaching technology that is suitable to the nature of the ore in the deposit and increasing metal recovery, and using the deposit completely and with less waste. Pyrometallurgical and hydrometallurgical (chemical and biological) methods are widely used for the leaching of copper ore and concentrate. In terms of chemical methods, researchers more have studied copper leaching in the sulfuric acid medium under normal conditions. The process of leaching by sulfuric acid is intensive at the beginning of the period, but after a certain period of time, the leaching slows down due to the formation of an inactive sulfur layer on the surface of the mineral. One of the methods to reduce the inactive sulfur layer and accelerate dissolution is to use the galvanic effect of manganese (IV) oxide. By using zinc-carbon spent battery waste (containing manganese oxides and graphite) instead of pure manganese (IV) oxide, environmental-friendly technology can be developed. Therefore, the goal of this project, we intend to develop an environmental-friendly technology for leaching copper ore and concentrate with high metal recovery using zinc-carbon spent battery waste and explain the leaching mechanism.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2023-12-19T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1210,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Химийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4591,"project_code":"P2023-4591","project_name":"Төв Азийн унаган ургамлын үүсэл гарал, ангилалзүйн маргаантай асуудлыг хлоропластын геномоор судлах","project_name_eng":"Complete Chloroplast Genomes and Comparative phylogenetic analyses of some Central Asian endemic plants","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд гуурст ургамлын хлоропластын бүтэн геномын дарааллыг тогтоох судалгааны ажлууд нь Next Generation Sequencing (NGS) технологийн тусламжтай эрчимтэй нэмэгдэж байна. 2023 оны байдлаар Биотехнологийн мэдээллийн үндэсний төв (National Center for Biotechnology Information (NCBI))-д 10 гаруй мянган ургамлын хлоропластын бүтэн геномын мэдээлэл бүртгэгдээд байна. Энэхүү геномын мэдээлэл нь ургамлын филогенетикийн хамаарал, эволюци хувьсалд чиглүүлэх генетик олон янз байдлын талаарх мэдлэгийг өргөжүүлэх, судалгааны арга зүйг хөнгөвчлөх зэрэг олон давуу талтай (Ruhfel et al., 2014; Li et al., 2021). Хлоропластын геномд 100 – 150 ген кодлогдох ба ихэнхи нь  фотосинтезийн процессэд оролцдог. Эдгээр генүүдийн дараалал нь ихэнх ургамалд ижил байдаг хэдий ч интрон болон уураг кодолдоггүй хэсэгт гарсан өвөрмөц вариац болон геномын бүтцийн ялгааг нь овог, төрөл, зүйлийн түвшний ангилалзүйд өргөн ашигладаг (Ravi et al., 2008). Мөн энэхүү геном нь зөвхөн эхийн талаас удамшдаг, генетик вариац нь бөөмийн геномоос илүү тогтвортой хадгалагдаж дараагийн үр төлд удамшдаг. Тиймээс ургамлын ангилалзүйн асуудлыг шийдвэрлэхэд баркодын богино дарааллаас илүү хлоропластын бүтэн геномыг ашиглаж байна (Li et al., 2019). Монгол оронд ойролцоогоор 3,040 байгалийн гуурст ургамал бүртгэгдсэн (Baasanmunkh et al., 2022) ба үүнээс 102 зүйл нь унаган (Baasanmunkh et al., 2021), 448 зүйл нь ховор, нэн ховор статустай (Nyambayar et al., 2017; Urgamal et al., 2019). Одоогоор Монгол орны зөвхөн хоёр зүйл (Монгол Алтанхундагана - Adonis mongolica Simonovich, Алаг бэрмэг Limonium bicolor (Bunge) Kuntze)) ургамлын хлоропластын бүтэн геномын дарааллыг тогтоож, бүтцийн болон филогенетик анализ хийсэн байна (Nyamgerel et al., 2023; Darshetkar et al., 2021). Монгол орны ховор болон унаган ургамлын хлоропластын бүтэн геномын дарааллыг тогтоох нь гуурст ургамлын ангилалзүй, эволюци хувьсал, дасан зохицох процесс гэх мэт асуудлыг нарийвчлан судлахад дутагдаж буй генетик мэдээллийн цоорхойг нөхөх ач холбогдолтой. \nЭнэхүү судалгааны хүрээнд бид дараах 10 зүйлийг сонгон судална. Үүнд: Saussurea төрлийн 6 зүйл (Saussurea bogedaensis Yu J.Wang & J.Chen, S. involucrata (Kar. & Kir.) Sch.Bip., S. orgaadayi Khanm. & Krasnob., S. dorogostaiskii Palib., S. krasnoborovii S.V.Smirn, S. baicalensis (Adams) B.L.Rob.); Swertia төрлийн 2 зүйл (Swertia banzragczii Sanchir, S. marginata Schrenk); төв Азийн унаган зүйл Tulipa uniflora L. Дээрх сонгож авсан ургамлын зүйлүүд нь эмийн болон уламжлалт анагаах ухаанд өргөн хэрэглэддэг ч өнөөдрийг хүртэл дэлхийн шинжлэх ухаанд ангилалзүйн хувьд маргаантай хэвээр байна. Жишээлбэл, Swertia banzragczii зүйлийг Ч. Санчир анх дэлхийн шинжлэх ухаанд Монгол Алтайгаас тодорхойлж байсан ч зарим судлаачид энэ зүйлийг бие даасан зүйл биш гэж тэмдэглэсэн байдаг. Tulipa uniflora нь Азийн унаган ургамал бөгөөд заримдаа судлаачид уг зүйлийг хоёр бие даасан зүйл болгон ангилдаг. Бидний сайн мэдэх Вансэмбэрүү цэцэг Saussurea orgaadayi, S. involucrata, S. dorogostaiskii зүйлүүд нь морфологийн ижил төстэй байдал, өндөр уулын хязгаарлагдмал тархалт зэрэг шалтгаанаар  ангилалзүйн хувьд маргаантай хэвээр байна (Smirnov, 2004; Raab-Strabue, 2017; Smirnov et al., 2018; Chen et al., 2019; Baasanmunkh et al., 2020). Эмийн ургамлуудын ангилалзүйн маргаантай байдал нь цаашдын фармакологийн судалгааны үр дүнд сөргөөр нөлөөлөх, эмийн зориулалтаар ашиглахад хүний эрүүл мэндэд хохирол учруулах зэрэг аюултай тул нарийн судлах шаардлагатай (Chik et al., 2015).","abstract_eng":"With the recent advances in Next Generation Sequencing (NGS) technology, research efforts to sequence the complete chloroplast genome of vascular plants have increased dramatically in recent years. The National Center for Biotechnology Information (NCBI) has deposited around 10,000 plant chloroplast genomes as of 2023. The complete plastome data provides valuable insights into the evolution and evolutionary relationships (Ruhfel et al., 2014; Li et al., 2021).  The chloroplast genomes of green plants consist of 100–150 different genes, with the majority being responsible for encoding proteins involved in the process of photosynthesis. Although these genes are largely similar in all plants, taxonomy at the genus, subgenus, and species levels commonly relies on variances in intron, non-protein coding regions and differences in the genome's structure (Ravi et al., 2008). In addition, this genome is maternally inherited and demonstrates a higher level of genetic stability in comparison to the nuclear genome. Plastome sequences are commonly employed to elucidate the relationships among vascular plants, as compared to utilizing short DNA barcode sequences (Li et al., 2019). Mongolia has a reported total of 3,040 native vascular plants, with 102 species being endemic and 448 species classified as rare or very rare. Currently, only two species in Mongolia, namely Adonis mongolica Simonovich and Limonium bicolor (Bunge) Kuntze) The chloroplast genome has been sequenced, and further structural and phylogenetic analyses have been conducted (Nyamgerel et al., 2023; Darshetkar et al., 2021). \nThe determination of the complete genome sequence of chloroplasts in rare and native plants in Mongolia holds significant importance in addressing the existing gap in genetic information within the comprehensive study of issues including taxonomy, evolution, and adaptation processes of vascular plants. This study aims to analyze the following ten taxons: six species within the Saussurea genus, Saussurea bogedaensis Yu J. Wang & J. Chen; S. involucrata (Kar. & Kir.) Sch.Bip., S. orgaadayi Khanm. & Krasnob., S. dorogostaskii Palib., and S. krasnoborovii S.V.Smirn, S. baicalensis (Adams) B.L.Rob.; two species of Swertia genus, Swertia banzragczii Sanchir, S. marginata Schrenk.; central Asian endemic Tulipa uniflora L. Despite their widespread usage in conventional and traditional medicine, the taxonomic status of the selected plant species is currently a subject of controversy. An example of this is the Swertia banzragczii, which was first discovered by Ch. Sanchir in the Mongolian Altai region. However, certain scholars have suggested that this species may not be considered as an independent species. Tulipa uniflora is endemic to Asia, although sometimes scientists classify the species into two separate species.  \nThe taxonomic classification of Saussurea orgaadayi, S. involucrata, and S. dorogostaskii, is a subject of controversy due to their morphological similarities and restricted geographical high mountains (Smirnov, 2004; Raab-Strabue, 2017; Smirnov et al., 2018; Chen et al., 2019; Baasanmunkh et al., 2020). The controversy surrounding the taxonomy of medicinal plants can have a negative impact on the outcomes of subsequent pharmacological research and offer risks to human health when utilized for therapeutic purposes. Therefore, it is important to conduct thorough studies in this area (Chik et al., 2015).","start_date":"2024-01-07T00:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1289,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3980,"project_code":"P2020-3980","project_name":"Алтайн Өвөр говийн усны сээр нуруугүйтэн амьтдын бүлгэмдэл, түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс","project_name_eng":"Effects of human impacts on community patterns of aquatic invertebrates","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд хүний үйл ажиллагаа төдийгүй уур амьсгалын өөрчлөлт говь, цөлийн эмзэг экосистемд шууд болон дам байдлаар хүчтэй нөлөө үзүүлж, говийн баян бүрдүүдийн усны чанар болон биологийн төрөл зүйлд сөргөөр нөлөөлж байна. Мөн газар ашиглалт, малын тоо толгойн өсөлт, бэлчээрийн талхагдал зэрэг амьдрах орчныг доройтуулах хүчин зүйлс жилээс жилд нэмэгдсээр говь цөлийн булаг шанд ихээр хатаах, ширгээх аюулд хүргээд байна. Гэтэл дээр дурдсан хүний болон байгалийн хүчин зүйлийн нөлөөлөлд өртөөд буй говь, цөлийн эмзэг экосистем дэх усны сээрнуруугүйтэн амьтдын бүлгэмдлийн бүтэц, тархалт, тоо толгойд ямар өөрчлөлт гарсан, өнөөгийн төлөв байдлын хандлага ямар байгаа талаар тодорхой судалгаа хомс байна. Ялангуяа газар ашиглалт говь, цөлийн бүсэд эрчимжиж байгаатай холбоотойгоор байгаль хамгааллын болон нөхөн сэргээлтийн асуудалд чухал үүрэг гүйцэтгэх шинжлэх ухааны үндэслэл бүхий суурь мэдээлэл зайлшгүй шаардлагатай болоод байгаа юм.","abstract_eng":"In recent years, not only human activities but also climate change have had a strong direct and indirect impact on the ecosystems of the Gobi Desert, adversely affecting water quality and biodiversity. In addition, habitat degradation factors such as land use, livestock growth, and overgrazing are increasing year by year, leading to severe desertification in the Gobi Desert. However, there is a lack of research on the changes in the community structure and distribution of aquatic invertebrates in the Gobi Desert ecosystems affected by the human and climate changes. Especially with the intensification of land use in the Gobi Desert regions, there is an urgent need for fundamental research of aquatic invertebrates that can play an important role in conservation.","start_date":"2020-12-31T16:00:00","end_date":"2021-12-31T00:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4011,"project_code":"P2021-4011","project_name":"Тест төслийн нэр","project_name_eng":"Test project name","abstract_mn":"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.","abstract_eng":"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.","start_date":"2021-03-26T00:00:00","end_date":"2023-08-26T06:02:36.627","sponsor_id":1273,"sponsor_name":"Asian development bank","performer_id":1273,"performer_name":"Asian development bank","funding_type_id":16,"funding_type":"туршилт","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4279,"project_code":"P2022-4279","project_name":"Эдийн өсгөврөөр гаргаж авсан модлог ургамлын абиотик стресст тэсвэрлэх чадварын физиологи, биохимийн онцлог","project_name_eng":"Physiological and biochemical features of resistance to abiotic stresses of woody plants propagated by tissue culture techniques","abstract_mn":"Монгол орны хувьд уур амьсгалын өөрчлөлт, уул уурхай, цөлжилт, бэлчээрийн мал аж ахуй, ой, хээрийн түймэр, орчны бохирдол зэргээс шалтгаалан ургамлан нөмрөг болон ойн эзлэх талбай багассаар байгаа өнөө үед цөлжилтийг бууруулах, уул уурхайн нөхөн сэргээлтийг чанартай хийх, ойжуулах болон хот суурин газрын ногоон байгууламжийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр өргөтгөх туршилт, судалгааны ажил зайлшгүй чухал шаардлагатай байна. \nИймээс бид экологийн болон эмийн ач холбогдолтой модлог ургамлуудыг эдийн өсгөврөөр их хэмжээгээр үржүүлэх арга, зөвлөмж боловсруулах,   болон ойн экосистемд чухал үүрэгтэй, эмчилгээ гоо сайхны ач холбогдолтой хавтаг навчит хусыг биотехнологийн аргаар in vitro нөхцөлд улирал харгалзахгүй богино хугацаанд гарган авч, хүлэмж болон гадаад талбайд шилжүүлэн ургуулж, тэдгээрийн абиотик (ган, давс, хүнд металл, бохирдол) стресс орчинд дасан зохицож тэсвэрлэх чадварын физиологи, биохимийн үзүүлэлтүүдийг харьцуулан тодорхойлох зорилго тавьсан. Энэхүү судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэх нь экологи, эдийн засгийн хувьд ач холбогдолтой мод, сөөг ургамлыг их хэмжээгээр тарьж үржүүлэх зөвлөмжийг боловсруулахын зэрэгцээ хамтарсан төсөлт ажлыг хэрэгжүүлсэнээр “Монгол Улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримлал-2030”-ийн 2.3.3-т тусгасан “...Байгалийн унаган төрх, биологийн олон янз байдлыг хамгаалж, экосистемийн үйлчилгээний тогтвортой байдлыг хадгална” гэсэн заалт, мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 76 дугаар чуулганд уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилтийг сааруулах хамгийн үр ашигтай арга бол мод тарих явдал мөн гэдгийг онцолж, 2030 он хүртэл Монгол Улс тэрбум мод тарих санаачилга гаргасан. Иймд “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд хийгдэх ажлуудын хэрэгжилтэнд тодорхой хувь нэмэр оруулахаас гадна эдийн засаг, нийгэм, шинжлэх ухаан, танин мэдэхүйн чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"In recent years in Mongolia, vegetation and forest area are continuously declining due to combined effect of global warming, desertification, pastoralism, forest and steppe fires, and mining impacts. There is an urgent need for systematic research works and activities to reduce desertification rate and improving the effective mining rehabilitation, afforestation, and to expand urban green spaces. In the proposed project, we are aiming to develop a tissue culture technique to extract woody plants, which has significant ecological and economical importances. The tissue culture technique is a very effective because it is able to operate any season, and able to transplante them to greenhouses and outdoor areas. Within the project, systematic investigations of tolerances for abiotic stresses such as drought, salt and toxic metals will be performed based on the changes of physiological and biochemical parameters in the artificial stressful environments. Through the proposed work, we will develop the method and the recommendations for large-scale planting of ecologically and economically important woody plant using tissue culture technique. Furthermore, the implementation of this joint project is a very beneficial to reach the the mission of “... Protect the natural environment and biodiversity, and maintain the sustainability of ecosystem services” in Concept 2.3.3 of “Sustainable Development Concept of Mongolia-2030” and the President’s promise announced in the 76th session of the UN General Assembly that until 2030, Mongolia will take the initiative to plant a billion trees within the framework of the “Billion Tree” national program. The Mongolian president noted that the most effective way to reduce climate change and desertification is to plant trees. Therefore, the findings of our project will be a great contribution to reach the national missions above. As well as the project result will be beneficial for the development of economy, society, science and cognition.","start_date":"2022-04-30T00:00:00","end_date":"2023-12-29T00:00:00","sponsor_id":1312,"sponsor_name":"БСШУСЯ-ны Шинжлэх ухаан, технологийн бодлогын газар","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4233,"project_code":"P2022-4233","project_name":"МОНГОЛ УЛСАД ЯПОН СУДЛАЛААР ГАРСАН БҮТЭЭЛ БОЛОН ЯПОН ХЭЛНЭЭС ОРЧУУЛСАН БҮТЭЭЛИЙН НОМЗҮЙ","project_name_eng":"PUBLICATIONS OF JAPANESE STUDIES AND BIBLIOGRAPHY OF TRANSLATIONS FROM THE JAPANESE LANGUAGE","abstract_mn":"1975 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дээд тусгай боловсролын хорооны даргын МУИС-д япон хэл заах тухай тушаал гарчээ. Тухайн үеийн нийгэм, улс төрийн байдлаас улбаалан япон хэлийг монгол хэлний ангийн оюутнуудад сонгон хэлбэрээр зааж, 1977 онд анхны үндэсний япон хэлтэй мэргэжилтнүүд бэлтгэгдэж эхэлжээ. Анхны төгсөгч С.Долгор, Д.Наранцэцэг нар төрөлх сургуульдаа багшилж, хоёр дахь үеийн төгсөгч Т.Мөнхцэцэг ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтнаар ажиллах болсноор эх орондоо бэлтгэгдсэн мэргэжилтнүүд япон хэл, түүх, хоёр орны харилцаа, япон орныг судалж эхэлсэн байна. 1990-ээд он хүртэл Монгол улс дахь япон хэлний сургалт МУИС дээр төвлөрч байсан бөгөөд тухайн үеийн дэлхийн улс төрийн өөрчлөлт, хүйтэн дайны үеийн хоёр системийн задарсан зэрэг нөлөөлж, Монгол улс ардчиллын замаар замнах болж, зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэн нь боловсролын салбар, тэр тусмаа гадаад хэлний сургалт, судалгаанд томоохон өөрчлөлт хийх гол нөхцөл болсон юм. Ялангуяа зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэнээр гадаад хэлний мэдлэг бүхий боловсон хүчин бэлтгэх нийгмийн шаардлага, хэрэгцээ бий болов. Ийнхүү сонгон хэлбэрээр зааж байсан япон хэлний сургалтыг өргөжүүлж, 1990 онд МУИС-ийн Хэлбичгийн Факультетэд бие даасан япон хэлний анги нээж, япон хэлний багш-орчуулагч, гадаад албаны мэргэжилтэн, япон хэл судлал мэргэжлээр боловсон хүчин бэлтгэх болсон байна. Мөн улсын сургуулийн зэрэгцээ хувийн хэвшлийн сургууль байгуулах хууль эрхзүйн орчин бүрэлдэж, япон хэл заах гадаад хэлний дээд сургуулиуд байгуулагдаж эхлэв. Хүмүүнлэгийн ухааны Их Сургууль 1989 оноос, 1991 оноос Отгонтэнгэр Их Сургууль, Цог дээд сургууль, 1992 оноос Орхон Их Сургууль, 1993 оноос Монгол Үндэстний Хэл Иргэншлийн Эрдмийн Хүрээлэн (Хэл Иргэншлийн Дээд Сургууль), Улаанбаатарын сургууль, Ирээдүй дээд сургууль, 1995 оноос Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль, 1996 оноос Соёл Эрдэм дээд сургууль, 1998 оноос Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль, Олон Улсын Эдийн Засаг Бизнесийн Дээд сургууль, 2001 оноос МУИС-ийн Орхон сургууль, Соёл Урлагийн Их Сургууль, Хангай дээд сургууль, Үйлдвэрлэл Урлалын Политехник коллеж, 2003 оноос Ховд их сургууль, 2009 оноос Мандах бүртгэл дээд сургууль зэрэг их дээд сургууль, коллежид япон хэлийг үндсэн болон сонгон хэлбэрээр зааж эхэлсэн. Өмнө Япон улсыг судалдаг байгууллага гэвэл ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэн байсан бол Хэл зохиолын хүрээлэн, Түүх, археологийн хүрээлэн, МУИС, ХИС, МУБИС, ШУТИС, УБИС зэрэг их дээд сургуульд япон судлалын тэнхим, судалгааны төв байгуулагдаж, манай оронд япон судлал хөгжихөд хувь нэмрээ оруулах болсон юм. Монгол дахь Япон судлалд, харьцуулсан соёл судлал, түүх, хэл шинжлэл, япон хэл заах арга, улс төр, эдийн засаг, бүс нутгийн улс орнуудын харилцааны чиглэл ойрын ирээдүйд давамгайлж, Монголын Япон судлалын хүрээ улам бүр тэлж ирлээ. Олон улсын харилцааны хүрээлэн, Түүх, археологийн хүрээлэн, Хэл зохиолын хүрээлэн хийгээд МУИС-ийн Хүмүүнлэгийн ухааны салбар, ОУХНУС болон ХИС, УБИС, МУБИС, ШУТИС зэрэг их сургуулиас эрхлэн гаргадаг эрдэм шинжилгээний бичиг, судалгааны сэтгүүлд япон судлалтай холбоотой материал хэвлэгдэхийн зэрэгцээ магистр, докторын судалгааны ажил ч эрчимжиж ирсэн байна. Мөн энэ хугацаанд бэлтгэгдэж ирсэн үндэсний боловсон хүчнүүд япон хэлнээс монгол хэлнээ орчуулга хийх болсноор Монголын ард түмэн Японы уран зохиол хийгээд бусад бүтээлүүдтэй эх хэлнээс нь хөрвүүлсэн орчуулгаар дамжуулан танилцах боломжтой болжээ. Монгол улс Япон улстай дипломат харилцаа тогтоосны 50 жилийн ойн хүрээнд Монгол улсад япон судлалаар гарсан бүтээлийг тоймлон гаргах, мөн япон хэлнээс монгол хэлнээ орчуулсан бүтээлийг бүртгэн тоймлон судалгааны эргэлтэд оруулах нь хоёр орны харилцаа өндөр түвшинд хөгжиж буй өнөө үед нэн чухал болоод байна. Бүтээлийн тоймыг нэгтгэн гаргаснаар япон орон судлал, орчуулга зүй, мөн япон хэлний сургалт төдийгүй багшлах боловсон хүчин бэлтгэх, судлаачдыг судалгааны ажилд ихээхэн хувь нэмэр оруулах болно.","abstract_eng":"In 1975, the Japanese language started to be taught at the National University of Mongolia (NUM) according to the resolution of the Chairman of the Higher Special Education Committee of the Council of Ministers in the People’s Republic of Mongolia, and Japanese language personnel was prepared at NUM until the 1990s. Due to the change in global politics and two wartime systems, Mongolia moved into a democracy and a market economy. The transition led to significant changes in the education sector, especially in foreign language teaching and research.  In recent years, Japanese studies in Mongolia have been dominated by comparative cultural studies, history, linguistics, Japanese teaching, economics, and regional relations. The scope of Mongolian Japanese studies has been expanding more widely. The number of research publications by the Institute of International Relations, the Institute of History and Archeology, the Institute of Linguistics, the Division of Humanities at NUM, University of the Humanities, Mongolian University of Science and Technology, and the Mongolian National University of Education and master’s theses and doctoral dissertations have also increased. In addition, the people of Mongolia have been able to get acquainted with Japanese literature and other works via translations from the source language as the national staff trained during these years have been translating from Japanese into Mongolian. On the occasion of the 50th anniversary of the establishment of diplomatic relations between Mongolia and Japan, it is vital to review Japanese works published in Mongolia, as well as to put translation works from Japanese into Mongolian into research circulation. Compiling the review of publications will contribute not only to Japanese studies, translation, and language teaching but also to the training of teaching staff and scientific research work.","start_date":"2022-02-28T00:00:00","end_date":"2022-12-30T16:00:00","sponsor_id":1649,"sponsor_name":"Монголын япон хэлний багш нарын холбоо","performer_id":1650,"performer_name":"МУИС-ийн Ази судлалын тэнхим япон судлалын салбар","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4606,"project_code":"P2023-4606","project_name":"Улаанбаатар хотын агаар дахь дэгдэмхий органик нэгдлийн тархалт, эх үүсвэр, сэргийлэх арга хэмжээ","project_name_eng":"Sources, distributions and measures of atmospheric VOCs in Ulaanbaatar, Mongolia","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хотын агаарын чанарыг сайжруулах тал дээр Монгол Улсын Засгийн газраас арга хэмжээ авч байгаа хэдий ч агаарын бохирдол эрс нэмэгдсээр байна. Жилийн дундаж PM2.5 агууламж нь Монгол улсын Агаарын чанарын стандартаас байнга хэтэрч байгаа бөгөөд Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын удирдамжаас хэд дахин өндөр хэвээр байна. Хоёрдогч органик аэрозол (SOA) нь PM2.5-ийн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд агаарын чанар, дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний эрүүл мэндэд чухал нөлөө үзүүлдэг. Тиймээс SOA үүсэх механизмыг ойлгох нь SOA-г хянах, PM2.5-ыг цаашид бууруулах чухал үндэс суурь болно. \nУлаанбаатар хотын хувьд ихээхэн анхаарал татаж буй бохирдуулагчдын нэг бүлэг бол бензол, толуол, этилбензол, ксилолоос бүрдэх БТЭК нэгдлүүд юм. Эдгээр дэгдэмхий органик нэгдлүүд нь хорт хавдар үүсгэх, мэдрэлийн системд нөлөөлөх зэргээр хүний эрүүл мэндэд ихээхэн хор учруулдаг. Дэгдэмхий органик нэгдлүүд (VOCs) нь олон зуун нүүрстөрөгч агуулсан хийн хольц бүхий агаарын бохирдлын бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Тэдгээрийн зарим нь богино болон урт хугацаанд эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлдэг.  \nУлаанбаатар хотын агаарын чанарын судалгаа нэлээд өргөн хүрээнд хийгдсэн байдаг хэдий ч ихэвчлэн тоосонцор болон бусад бохирдуулагчдыг судалсан байдаг. Харин хуучин автомашины зах зээлтэй Улаанбаатар хотод бохирдлын нэн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болох БТЭК-ийн нэгдлүүдийн тархалт, эх үүсвэрийн талаарх судалгаа өнөөг хүртэл огт хийгдэж чадаагүй байна.\nҮйлдвэржилт идэвхитэй хөгжиж буй орнуудын агаарын бохирдлын гол эх үүсвэр болох дэгдэмхий органик нэгдэл (VOCs) нь газрын түвшний озон (O3) болон PM2.5-аас үүдэлтэй бохирдлын үндсэн урьдал бодис (precursor) бөгөөд хотын агаарын чанарыг ихээр доройтуулдаг. Иймээс агаарын чанарыг үнэлэхийн тулд озон болон хоёрдогч органик аэрозол (SOA) үүсэхэд хувь нэмэр оруулдаг VOC-ийг хэмжих нь чухал юм. Олон улсын түвшинд орчны агаар дахь VOC-г байнга хэмжихийг санал болгож буй бөгөөд Азийн агаарын бохирдлын судалгааны төвөөс (Asia center for atmospheric pollution) EANET (Азийн хүчиллэг тунадасны хяналтын сүлжээ)-ийн гишүүн орнуудад VOC-ийн хяналтыг хөгжүүлж, судалгааг ахисан түвшинд гаргахыг зөвлөж байна. \nДэвшүүлж буй уг төслөөр Улаанбаатар хотын агаар дахь VOC-ийн бохирдол, шинж чанарыг нарийвчлан судалснаар эх үүсвэрүүдийг зөв үнэлэх, ингэснээр бохирдол, өртөлтөөс сэргийлэх арга хэмжээг зөв төлөвлөхөд ихээхэн хувь нэмрээ өгнө. Мөн  хяналт шинжилгээний аргыг туршиж нэвтрүүлэн цаашид олон улсын сүлжээ төсөлд нэгдэж Азийн агаарын чанарыг орон зай, цаг хугацааны хувьд өргөтгөж судлах өндөр түвшний судалгаанд оролцох боломж бий болох, МУИС-ийн судалгааны чадавх сайжран ахисан түвшний суралцагчдад өндөр түвшний судалгааг сургууль дээрээ гүйцэтгэх боломж бүрдэх, алсдаа аж ахуйн нэгж байгууллагуудын захиалгат шинжилгээ гүйцэтгэж, орлого нэмэгдэх зэрэг ач холбогдолтой.","abstract_eng":"In recent years, the Mongolian government has taken measures to improve the air quality of Ulaanbaatar, but the air pollution is still increasing. The annual average PM2.5 concentration consistently exceeds Mongolia's Air Quality Standards and is several times higher than the World Health Organization's guidelines. Secondary organic aerosol (SOA) is an important component of PM2.5 and has significant impacts on air quality, global climate change, and human health. Therefore, understanding the mechanisms of SOA formation is an important basis for controlling SOA and further reducing PM2.5. For Ulaanbaatar city, one group of pollutants that is of great concern is BTEC compounds consisting of benzene, toluene, ethylbenzene, and xylene. These volatile organic compounds are very harmful to human health by causing cancer and affecting the nervous system. Volatile organic compounds (VOCs) are components of air pollution, a complex mixture of hundreds of carbon-containing gases. Some of them have negative health effects in the short and long term. Air quality research in Ulaanbaatar city has been conducted widely, but mostly particles and other gaseous pollutants have been studied. However, in Ulaanbaatar, where there is a used car market, no research has been conducted on the distribution and sources of BTEK. Volatile organic compounds (VOCs), which are the main source of air pollution in industrialized countries, are the main precursors of ground-level ozone (O3) and PM2.5 pollution, and greatly impact urban air quality. Therefore, it is important to measure VOCs, which contribute to ozone and secondary organic aerosol (SOA) formation, to assess air quality. At the international level, regular measurement of VOCs in the ambient air is recommended, and the Asia Center for Atmospheric Pollution recommends EANET (Asia Acid Deposition Monitoring Network) member countries to develop VOC monitoring and advance research. By the proposed project, the VOC pollution, and characteristics in the air of Ulaanbaatar city will be studied in detail. The project will contribute to the assessment of sources and the proper planning of measures to prevent pollution and exposure.","start_date":"2023-11-30T00:00:00","end_date":"2024-12-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4580,"project_code":"P2023-4580","project_name":"ТОЛИН ЦӨМҮҮДИЙН БҮТЦИЙН СУДАЛГАА","project_name_eng":"INVESTIGATION OF THE STRUCTURE OF MIRROR NUCLEI","abstract_mn":"Бид 9В цөмийн бага өдөөгдсөн 1/2+ төлөвийг тооцоолох гэсэн олон жилийн турш үргэлжилж ирсэн маргаантай асуудлыг шийдвэрлэхийг зорьж байна. \nЭнэ төлөвийн туршлагаар хэмжигдсэн утгууд хоорондоо нэлээд зөрүүтэй байдаг ба зарим хэмжилтийн утгаас уг төлөв огт ажиглагдаагүй тухайд тэмдэглэгдсэн байдаг нь тус төлөвийг тодорхойлоход физик аргазүй хялбар биш болохыг илтгэнэ. Энэ байдал онолын загвар ашигласан тооцоололд ч ижил төстэй байдаг.\nБид энэ төслөөр 9Be(1/2+) цөмийн фото-урвалын огтлолын туршлагын утгыг сайн тайлбарлаж чадсан α + α + N кластер загварын өмнө гарган авсан аргазүйдээ тулгуурлан 9B(1/2+) төлөвийн бүтцийг судлахаар төлөвлөж байна. \nБид 9B цөмийн резонанс төлөвийн энерги  E= 1.81 МэВ болон түүний түвшний өргөн 1.98 МэВ  ба E = 2.38 МэВ энергитэй 1.81 МэВ түвшний өргөнтэй хоёр резонансыг илрүүлсэн туршлагадаа тулгуурлан резонансын түвшний нягт, цэнэгийн радиус ба сарнилын урвалын хэмжигдэхүүнийг тооцоолно. Мөн 9B ба 9Be цөмүүдийн бусад энергийн төлөвүүдийг тооцоолно.","abstract_eng":"We try to resolve the longstanding controversy over the low-lying 1/2+ state in 9B. Experimentally, the energies for this state show a gap between various measurements done by different groups and some of them reported that the existence of the state is unclear. The situation is similar in the theoretical calculations. In the framework of this project, we study the existence and structure of the 9B(1/2+) state based on our previous method for the α + α + N cluster model with the complex scaling method that well explains the measured photodisintegration cross section for the 9Be(1/2+). We find two resonances at the energies of E = 1.81 MeV with a decay width 1.98 MeV and E = 2.38 MeV ad decay width 1.81 MeV in 9B. The charge radii and the three-body channel configurations are calculated to see the properties of two resonances.\n We also calculate the level density of two resonances, which indicates the difficulty to distinguish them in the energy distribution. \nOther spin parity states for mirror 9B and 9Be nuclei are investigated.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1936,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБИТ","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4857,"project_code":"P2024-4857","project_name":"Уур амьсгалын өөрчлөлтийн үе дэх Монгол, Хятадын хилийн бүсэд ой, хээрийн түймэр гарах механизм, урьдчилан сэргийлэх стратегийн судалгаа","project_name_eng":"Study on the occurrence mechanism and prevention strategy of forest and grassland fire in China-Mongolia border under climate change","abstract_mn":"Хятад-Монголын хил нь Евразийн эх газрын олон улсын гол холбоосын үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд Хятадын хойд бүсийн хөгжилд стратегийн чухал ач холбогдолтой юм. Өндөр өргөргийн эмзэг бүсэд оршдог тус бүс нутаг нь ургамлын нөхөн сэргэлт муу зэрэг экологийн сорилтууд тулгардаг. Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт, экологи, эдийн засгийн аюулгүй байдалд сөргөөр нөлөөлж буй шилжих түймрийн нөлөөгөөр ой, хээрийн түймэр нэмэгдэх хандлагатай байна. Энэ бүсийн уур амьсгалд тулгуурласан механизмыг ойлгох нь маш чухал юм. Өнөөгийн тулгамдсан асуудал бол хил дамнасан гал түймэртэй тэмцэх, олон улсын харилцаа зэрэг цаг тухайд нь хөндлөнгөөс оролцоход саад болж байна. Иймээс урьдчилан таамаглах, сэрэмжлүүлэхэд гал түймрийн симуляцийн загвар боловсруулах явдал хамтын урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх стратегийг дэмжихэд чухал ач холбогдолтой юм. Төслийн зорилго нь Хятад, Монголын хилийн бүсэд цаг уурын өөрчлөлтөнд өртөх ой, хээрийн түймрийн хариу арга хэмжээний механизмыг тодруулах зорилготой юм. Зорилтуудад түймрийн эрсдэлтэй бүсүүдийн зураглалыг гаргах, уур амьсгалтай холбоотой хариу арга хэмжээний онцлогийг ойлгох, урьдчилан таамаглах загваруудыг боловсруулах, ой хээрийн түймрээс сэрэмжлүүлэх загварыг бий болгох, хамтарсан урьдчилан сэргийлэх, хянах үр дүнтэй гал түймэртэй тэмцэх нөөцийг оновчтой байршуулах алгоритмыг санал болгох зэргийг багтана. Судалгаа нь ой, хээрийн бэлчээрийг хөдөлгөх механизмд гол анхаарлаа хандуулна. Хятад-Монголын хилийн бүсэд уур амьсгалын өөрчлөлтийн үед гарсан түймэр, тэдгээрийн түүхэн зүй тогтол, цаг уурын нөлөөллийн механизмыг судалж, одоо байгаа галын симуляцийн загваруудыг сайжруулж, түлшний чийгэнд суурилсан ой хээрийн түймрийн аюулаас сэрэмжлүүлэх загварыг боловсруулна. Гал түймэртэй тэмцэх хүчнийг байршуулах үр ашигтай алгоритмыг эрт сэрэмжлүүлэх, стратеги боловсруулахад судалгаа хийнэ. Газрын хяналт, түүхэн өгөгдөл, зайнаас тандан судлал, загварчлалын загварчлалыг ашиглан төсөл нь Хятад-Монголын хилийн бүсэд төвлөрнө. Хамтран ажиллах хүчин чармайлт нь өгөгдөл солилцох, GIS зураглал хийх, ургамал судлал, зайнаас тандан судлалын чиглэлээр Хятад улсын туршлагаас ашиглах явдал юм. Энэхүү салбар дундын судалгаа нь цаг уурын нөлөөллөөс шалтгаалсан механизмыг илрүүлэх, ой, хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх үр дүнтэй загварчлалыг бий болгох зорилготой. Гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, хянах үндэсний хүрээлэнгийн удирдах энэхүү төсөлд Зүүн хойд ойн их сургууль, Өвөр Монголын Багшийн их сургууль, МУИС хамтран оролцож байна. Голдуу залуу судлаачдаас бүрдсэн салбар дундын баг нь ойн түймрийн экологи, зайнаас тандан судлах, ГМС, орон зайн шинжилгээ, алгоритмын програмчлалын давуу талыг хослуулсан. Оролцогч байгууллагуудын хооронд тогтвортой хамтын ажиллагааны харилцаа бий. Төсөл нь онолын үр дүн, судалгааны технологи, зөвлөх тайлангуудыг хүргэхээр төлөвлөж байна. Хүлээгдэж буй үр дүнд ой, бэлчээрийн түймрийн эрсдэлийн бүсчилсэн зураг, мэдээллийн атлас, сэргээн босгосон түүхэн галын хэв маяг орно. Төсөл нь сайжруулсан галын симуляцийн алгоритм, түлшний чийгэнд суурилсан ой хээрийн түймрийн аюулаас сэрэмжлүүлэх загвар, гал унтраах нөөцийг үр ашигтай байршуулах алгоритмаар хангана. Тус баг нь Хятад, Монголын хилийн бүс нутагт ой, хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэх, хамтран тэмцэх талаар ойлголтыг нэмэгдүүлж, шинжлэх ухааны дэмжлэг үзүүлэх чиглэлээр нөлөө бүхий эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлэн нийтлэх, 6-8 магистр, докторант бэлтгэх зорилготой.","abstract_eng":"The China-Mongolia border plays a pivotal role as a key international link in the Eurasian continent and holds strategic importance for China's northern development. Situated in a vulnerable high-latitude area, the region faces ecological challenges, including poor vegetation recovery. Recent years have seen a rise in forest and grassland fires, intensified by global climate change, especially transit fires impacting ecological and economic security. Understanding climate-driven mechanisms in this area is crucial. Current challenges include cross-border firefighting and international relations hindering timely intervention. Thus, developing a fire simulation model for early prediction and warning is essential, supporting joint prevention and control strategies.The project aims to elucidate the response mechanisms of forest and grassland fires to climate change in the China-Mongolia border region. Goals include mapping fire risk zones, understanding climate-related response characteristics, developing predictive models, constructing a wildfire warning model, and proposing an optimized firefighting resource deployment algorithm for efficient joint prevention and control.The research focuses on the driving mechanisms of forest and grassland fires in the China-Mongolia border region under climate change. Historical patterns and climate-influenced mechanisms will be studied, improving existing fire simulation models and developing a fuel moisture-based wildfire warning model. Efficient algorithms for deploying firefighting forces will be researched for early warning and strategy formulation.Utilizing ground monitoring, historical data, remote sensing, and model simulations, the project will concentrate on the China-Mongolia border region. Collaborative efforts involve data sharing, GIS mapping, and leveraging China's expertise in vegetation science and remote sensing. The interdisciplinary research aims to reveal climate-driven mechanisms and establish models for effective joint prevention and control of forest and grassland fires.Led by the National Institute of Disaster Prevention and Control, the project collaborates with Northeast Forestry University, Inner Mongolia Normal University, and the National University of Mongolia. The interdisciplinary team, comprised mainly of young researchers, combines strengths in forest fire ecology, ecological remote sensing, GIS spatial analysis, and algorithm programming. Stable collaboration relationships exist among participating institutions.The project anticipates delivering theoretical results, research technologies, and consulting reports. Expected outputs include forest and grassland fire risk zoning maps, data atlases, and reconstructed historical fire patterns. The project will provide an improved fire simulation algorithm, a fuel moisture-based wildfire warning model, and an efficient firefighting resource deployment algorithm. The team aims to publish influential scientific research papers and train 6-8 master's and doctoral students, enhancing understanding and providing scientific support for joint prevention and control of forest and grassland fires in the China-Mongolia border region.","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1769,"performer_name":"МУИС, Зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн системийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4569,"project_code":"P2023-4569","project_name":"Хангайн нурууны нууруудын геоморфологийн онцлог, усзүйн горимд уур амьсгалын өөрчлөлтийн үзүүлэх нөлөө","project_name_eng":"The effect of climate change on the geomorphology and hydrological of lakes in the Khangay Mountains, Central Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны байгалийн нөөцийн гол төрөл болох нуурыг үндэсний эдийн засагт зохистой ашиглах, хамгаалах асуудал тавигдаж байгаа тул нуурын судалгааг гүнзгийрүүлэн уур амьсгалын өөрчлөлтэй холбон судлах нь чухал байна. Судалгааны үр дүнгүүдэд тулгуурлан нуурын ус ашиглалттай холбоотой байгаль орчин, аялал жуулчлалын чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг байгууллага, компаниудын төлбөр, суурь татвар, хураамж, усны төлбөрийг тооцоход ашиглах боломжтой. Монголын тэгш өндөрлөгийн нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг хангах үндэс суурь болсон байгаль орчны, ялангуяа усны судалгааны нэг хэсэг болох нуурын геоморфологи, ус зүйн судалгаанд дорвитой нөлөө үзүүлэх ач холбогдолтой. Хангайн нурууны нууруудын геоморфологи, газарзүйн байршил нь геологийн түүхэн цаг хугацаанд тодорхой нөлөөллийн улмаас өөрчлөгдсөөр иржээ. Хангайн уулархаг нутагт онцгой байршилтай олон нуурууд бий. Эдгээр нууруудын байршлын зүй тогтол нь дэлхийн уур амьсгалын горим, усзүйн сүлжээтэй нягт уялдаатай юм. Түүнчлэн Хангайн нуруу нь Монгол орны нутаг дэвсгэрт бүхлээрээ багтдаг онцлогтой тул энэ бүсэд орших нууруудын усзүйн горим, орчин үеийн уур амьсгалын нөлөөллийг судлах нь чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"The lake, which is the major type of natural resource in Mongolia, is a challenge for the effective use and conservation of the national economy, thus it is vital to deepen the research of the lake in relation to climate change. Based on the findings of the study, it may be used to compute fees, basic taxes, fees, and water costs for organizations and businesses involved in the environment and tourism that utilize lake water. It is critical to have a substantial influence on the geomorphology and hydrology of the lake, which is part of environmental, particularly water research, which is the foundation for assuring Mongolia's long-term social and economic growth.The geomorphology and geographical location of the lakes in the Khangai Mountains have changed as a result of geological factors. In the hilly region of Khangai, there are various lakes with distinctive positions. These lakes' distribution is directly tied to the global climatic regime and hydrological network. Furthermore, because the Khangai Mountains are part of Mongolian territory, it is critical to investigate the hydrological regime of the lakes in this region as well as the influence of current climate change.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-11-30T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1752,"performer_name":"Геопедологийн лаборатори, Газарзүйн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4609,"project_code":"P2023-4609","project_name":"Тавантолгойн нүүрсийг хэт авиан чичиргээ болон электролизтой хослуулан үйлчилсний дараах хөвүүлэн баяжуулалтын судалгаа","project_name_eng":"Improving Efficiency of Flotation for Tavantolgoi Coal After Interplay Combination Ultrasonic and Electrolysis","abstract_mn":"Таван толгойн (Ухаа худаг) ордын нүүрсний давхарга бүрийн техникийн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлж, харьцуулан судлаад 4С давхаргын нүүрсийг сонгон авч энэхүү судалгааг явуулав. Сонгосон дээжинд шигшүүрийн анализ хийж хэт нарийн буюу <0.25мм ширхэглэлтэй фракцыг нь хоёр ялгаатай арга зүйгээр хөвүүлэн баяжуулалт хийв. Үүнд, ердийн хөвүүлэн баяжуулалт болон хэт авиан чичиргээг электролизтой хослуулан үйлчилсэний дараа хөвүүлэн баяжуулалт явуулав. Туршилтын үр дүнд хэт авиан чичиргээт электролизоор үйлчилсэний дараа хөвүүлэн баяжуулалтын үр дүн сайн байсан учир цаашид хэт авиан чичиргээг электролизтой хослуулан үйлчлэх туршилтын тохиромжтой нөхцлийг тогтоосон болно. Хэт авиан чичиргээн хугацааг 20 минут, этанолын  хэмжээг 30мл, электролизийн хүчийг 1.5А  байхад хөвүүлэн баяжуулалтаар гарган авсан баяжмалын үнслэгийн хэмжээ хамгийн бага буюу 24,1%, илчлэгийн хэмжээ хамгийн их буюу 6264кКал/кг бүхий баяжмал гарч байсан.","abstract_eng":"The Tavantolgoi coal deposit used in our study is one of the largest deposits and belongs to coking coal of the Permian age. Technical properties of each layer of coal in Ukhaa Khudag of the Tavantolgoi deposit were determined and compared. This study was carried out by selecting coal from layer 4C, which has the lowest calorific value of economically important layers. Sieve analysis of the coal samples was carried out to select the ultra-fine or ˂0.25 mm particle size fraction, and three different methods of flotation enrichment were conducted and compared. In this, conventional flotation, flotation after interplay of ultrasonic vibration and flotation after interplay combined with ultrasonic with electrolysis were carried out, respectively. As a result of the experiment, the best result was the coal concentrate with 6078k Cal/kg calorific value and 25.65% ash content of flotation after interplay of ultrasonic vibration combined with electrolysis. Therefore, we have determined the suitable experimental conditions for the further application of ultrasonic vibration in combination with electrolysis. We determined that the ultrasonic vibration time of 20 minutes, the amount of ethanol of 30 ml, and the electrolysis power of 1.5 A are suitable condition because the ash content of the floating concentration is the lowest, 24.1%, and the caloric content was the highest (6264kCal/kg).","start_date":"2024-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1220,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4561,"project_code":"P2023-4561","project_name":"Төв Монголын мезозойн тектоник ба эртний уур амьсгал, газарзүйн байдлыг сэргээн босгох асуудалд","project_name_eng":"Mesozoic tectonics and reconstructions of the paleo-climate and paleo-geography of Central Mongolia","abstract_mn":"Цэрдийн галавын эхэн гэхэд Монгол Алтай, Хангай, Соёон, Хөвсгөл, Хэнтийн газарзүйн төрх байдалд илэрхий өөрчлөлт гарсан юм. Эдгээр өөрчлөлтийн ерөнхий хандлага түрүү цэрдийн баруунаас зүүн тийш болон баруун урдаас зүүн хойшоо чиглэлд берриас-валанжин, готерив-баррем, апт-альб үе хэмээх хэмнэлтэй явагдаж иржээ. Цэрдийн хурдас нь дороос дээш Цагаанцав, Шинэхудаг, Хөхтээг, Сайншанд, Баянширээ, Баруунгоёот, Нэмэгт гэсэн региональ стратиграфийн нэгжүүд горизонт, формацуудад ангилагдана. Судлаачид Монгол-Агнуурын далайн зүүн хэсэг хожуу юра-түрүү цэрдэд  хаагдсан гэж үзэж байна. Монгол-Агнуурын далай түрүү цэрдийн үед хаагдсан бол түүнийг дагасан томоохон магматизмын нөлөөнд Төв Монгол хэрхэн өртөж, эх газрын горимд оров гэдгийг судлаагүй байсаар байна. Төв Азийн эх газрын плит дундах кайнозойн тектоник хөдөлгөөнийг Энэтхэг-Евразийн коллиз, Хангайн нурууны доорх плюм, Байгалийн рифтийн хөгжил болон Номхон далайн субдукцтэй холбон тайлбарлах болсон. Гэтэл энэ хандлага Монголын нутаг дэвсгэрийн мезозойн тектоник хөдөлгөөнийг тайлбарлахад огт хэрэглэгдээгүй өнөөг хүрсэн тул цаашид аккрец-коллиз болон рифтийн хөгжлийн региональ механизмаар тайлбарлах асуудалд төслийн зорилго оршино.","abstract_eng":"The topography of Mongolian Altay, Khangay, Soyon, Khuvsgul, and Khentey Mountain Ranges obviously changed in the beginning of the Cretaceous period. The predominant tendency of these changes in the early Cretaceous was from west to east and from southwest to northeast, in epochs known as Berriasian-Valanginian, Gotherian-Barremian, and Aptian-Albian. From bottom to top, Cretaceous sediments are divided into horizons and formations of regional stratigraphic units: Tsagaantsav, Shinehudag, Khokhteeg, Sainshand, Bayanshiree, Baruungoyot, and Nemegt. According to previous studies, the eastern part of the Mongol-Okhotsk Ocean was closed during the Late Jurassic-Early Cretaceous period. If the Mongol-Okhotsk Ocean closed during the Early Cretaceous, it remains unknown how the Central Mongolia affected by large magmatic activities and how it shifted to a continental regime. The Cenozoic intracontinental tectonic development of Central Asia has been explained by the India-Eurasian collision, the plume beneath the Khangay Mountain Range, the extension of the Baikal-Khuvsgul Rift, and Pacific subduction. However, this approach has not been used to explain the Mesozoic tectonic development of Mongolia. Project goal is to explain the accretion-collision mechanism and rift development of Central Mongolia during Mesozoic, based on the regional correlations.","start_date":"2024-01-09T00:00:00","end_date":"2024-12-24T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1926,"performer_name":"МУИС, Геологи, геофизикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4860,"project_code":"P2025-4860","project_name":"Бурхад, Тоглоом, Нийгэмэкологийн орчин","project_name_eng":"Gods, Games, and the Socioecological Landscape","abstract_mn":"Бурхад, Тоглоом, Нийгэм-экологийн орчин\n\nТус судалгааны төсөл нь хүмүүсийн хамтын ажиллагаа, хамтрах сэтгэхүй, \"уламжлалт\" болон \"уугуул\" шашин итгэл үнэмшлийн хооронд ямар холбоо хамаарал байгааг туршилтын болон оролцогчтой хамтарч явуулах чанарын судалгаагаар судална. МУИС-ийн Монгол судлалын хүрээлэн Аархусын их сургуулийн шашин судлалын тэнхимтэй хамтран 2024-2026 онд 3 жил судалгаа явуулах юм.  Дани улсын Аархуусын Их сургуулийн Шашин судлалын тэнхимийн дэд профессор Бэнжамин Грант Пүрзийкий Данийн талаас  төслийг удирдаж, Монголд хэрэгжих төслийг тус хүрээлэнгийн захирал доктор Д.Заяабаатар, И.Бямбабаатар нар удирдах юм.","abstract_eng":"Gods, Games, and the Socioecological Landscape\n\nThis research project will conduct a collaborative quantitative ethnographic and experimental study about the relationship between “traditional” or “indigenous” religions and cooperation. The Institute for Mongolian Studies, National University of Mongolia, is collaborating with the Department of the Study of Religion at Aarhus University on this research project. Professor Benjamin Grant Purzycki from Aarhus University, professor Zayabaatar Dalai, and Associate Professor Byambabaatar Ichinkhorloo from Mongolia side will lead the project and work as co-investigators for three years in 2024-2026.","start_date":"2024-05-29T00:00:00","end_date":"2026-04-29T16:00:00","sponsor_id":2178,"sponsor_name":"Аархусын их сургууль","performer_id":112,"performer_name":"МУИС-ийн Монгол судлалын хүрээлэн","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4832,"project_code":"P2024-4832","project_name":"Rogowski coil гүйдлийн сэнсор болон FPGA board ашиглан гурван фазын инвертерийн гаралтын гүйдлийн хэмжилт хийх, гүйдлийн хэмжилтэд суурилсан гэдрэг холбооны удирдлагын хөгжүүлэлт, судалгаа","project_name_eng":"Research and development of Rogowski coil current sensor and FPGA board based output current reproduction of three-phase inverter, and current feedback control","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь printed circuit board (PCB) Rogowski ороомог гэгдэх шинэ төрлийн гүйдлийн сэнсор бүхий гурван фазын инвертерийн гаралтын гүйдлийг хэмжих системийг санал болгож байна. Энэхүү систем нь Холл эффектийн гүйдлийн сэнсор, гүйдлийн трансформатор гэх мэт ердийн гаралтын гүйдлийн мэдрэгчээс хэмжээ, жин, үйл ажиллагааны температур, зардлын хувьд давуу талуудтай байна. Шинэ хэмжилтийн систем нь инвертерийн фазын гүйдлийг мэдрэх шаарддаггүй тул 6-in-1  IGBT power module-д хэрэглэж болно.\nӨмнөх ажлууддаа бид “envelop tracking” хэмээх аргыг боловсруулсан бөгөөд энэ системд ч хэрэглэгддэг. Энэ арга нь гаралтын гүйдлийн дохиог бодит цаг хугацаанд боловсруулж гаргахын тулд гаралтын гүйдлийн оронд IGBT-н асалт унтралтын гүйдлийг ашигладаг. энэ арга нь тодорхой нөхцөлд нэг фазын инвертерийн гаралтын гүйдлийн долгионы хэлбэрийг амжилттай хэмжсэн. Гэсэн хэдий ч, удирдлагын дохионы өндөр давтамжийн мужид (нарийн импульс) эсвэл өөр өөр фазын гүйдлийн шилжилтүүд хоорондоо давхцаж байгаа үед гурван фазын инвертерийн үзүүлэн дээр том алдаа ажиглагдаж байна. Гурван фазын инвертерийн гаралтын гүйдлийг хянах системийг хэрэгжүүлэхийн тулд эдгээр алдааг бүрэн дарах шаардлагатай. \nэдгээр хэмжилтийн явцад үүсэж буй гүйдлийн боловсруулалтын алдааг field programmable gate array (FPGA) хавтан ашиглан дижитал дохио боловсруулах замаар алга болгох хэмжилтийн нарийвчлалыг сайжруулах боломжтой. Судалгааны ажлын үр дүнд гурван фазын инвертерийн гаралтын гүйдлийг хэмжих дижитал дохион боловсруулалт хийх шинэ төрлийг арга бий болгох зорилготой байна.","abstract_eng":"This study proposes a practical output current measurement system in a three-phase inverter with a single printed circuit board (PCB) Rogowski coil sensor inserted in the bus between the DC-link capacitor and the power semiconductor module. This system demonstrates its advantage over conventional output current sensors, such as the Hall effect current sensors, in terms of the size, weight, operation temperature and cost. The system can be applied to 6-in-1 power modules as it does not require sensors in the inverter phase legs.\nIn our previous works, we have developed a method called “envelope tracking”, which is used in this system as well. This method traces the switching current instead of the output current to reproduce the output current signal in real-time. Envelope tracking successfully reproduced the output current waveform for single phase inverters under certain conditions. However, a large error is observed in the three-phase inverter demonstration under a high switching frequency (narrow pulse) or when the switching of different phases overlap each other. These errors must be completely suppressed to implement the system for feedback control in three-phase inverters. \nthe mentioned errors can be mitigated by using digital signal processing such as FPGA boards and analog integrator circuit.","start_date":"2025-01-01T00:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":2165,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Ногоон Эрчим Хүч, Инженерчлэлийн Тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4852,"project_code":"P2024-4852","project_name":"Ногоон эрчим хүчний гэрэлтэлтийн материалын технологи","project_name_eng":"Ratiometric Luminescence Materials for Green Energy Technology","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь Cr²⁺ ионыг янз бүрийн хост материал болгон ашиглаж, алсын зайнаас өндөр нарийвчлалтайгаар хэт өндөр болон бага температурын өөрчлөлтийг хэмжих технологид суурилсан шинэ багаж бүтээх, түүний онолын үндсийг судлахад чиглэгдэнэ. Температурын өөрчлөлтийг хэмжихдээ хоёр өөр долгионы харьцааг ашиглах зарчмаар ажиллах юм. Cr²⁺-ийн энергийн түвшний шилжилт (2E ба 4T2 мужийн хооронд) нь температурын хамаарлаар олон янзын орчинд хэрхэн нөлөөлж байгааг нарийвчлан судална.\nСудалгааны үр дүнд байгаль орчны температурын өөрчлөлтийг дэвшилтэт технологи ашиглан алсын зайнаас хэмжиж, тухайн бүсийн температурын өөрчлөлтөд дүн шинжилгээ хийх, улмаар очны өөрчлөлтийн параметрүүдийг нарийвчлан тогтоох боломж бүрдэнэ. Мөн өндөр нарийвчлал шаардсан хэмжилтүүдийг гүйцэтгэх, эмнэлгийн оношлогоо болон өөрөө эрэмблэгдэх гадаргуу (self-assembled monolayer)-д суурилсан туршилт, судалгаанд өргөнөөр хэрэглэгддэг. Мөн нанокатализаторын орчинд температурын өөрчлөлтийг хэмжих аргачлалыг сайжруулах, нарны хавтангийн үйлдвэрлэл зэрэг хэрэглээнд ашиглах боломжтой.\nЭнергийн түвшний шилжилтэд тулгуурлан гэрэлтүүлэгч ион (Er³⁺ эсвэл Nd³⁺)-ыг ашиглаж, Больцманны хуулийг баталгаажуулна. Судалгаанд оксидын хост материалыг сонгохдоо палладий (Pd) зэрэг өндөр өртөгтэй металл нанокатализаторыг орлуулж, эдийн засгийн хувьд үр ашигтай материал ашиглах боломжийг нээх онцлогтой.\nУрьдчилсан судалгааны үр дүнд Al₂O₃, Ga₂O₃, YAG, GdAl₃, LaGa₃ зэрэг полиморф хост материалууд тохиромжтой болох нь батлагдсан. Нэмж дурдахад, мезопор бүтэц бүхий материалын гадаргуугийн талбайг сайжруулах туршилтуудыг хийхээр төлөвлөж байна. Каталитик урвалын бодит температурын өөрчлөлтийг хянах нь шинжлэх ухааны болон технологийн хувьд чухал ач холбогдолтой гэж үзэж байна.","abstract_eng":"This research will focus on precise, non-contact temperature measurements using Cr³⁺ ions in various host materials. Ratiometric thermometry involves measuring the ratio of two different emission wavelengths, typically arising from Cr³⁺’s excited states. His research has demonstrated how the energy levels of Cr³⁺ (especially the transitions between the 2E and 4T2 states) are sensitive to temperature, making these materials effective for temperature sensing in diverse environments. This research emphasizes contactless temperature measurement in environments where traditional sensors fail, such as in biological tissues or harsh industrial conditions. The materials studied also have potential in medical diagnostics and smart coatings due to their optical properties. These contributions not only advance the field of luminescent thermometry but also open pathways for practical applications in fields requiring high precision temperature monitoring. the project aims at developing luminescent thermometers to be used as support to measure the local temperature of nanocatalysts deposited on them. The optical thermometers will be prepared by doping hosts with suitable ions such as lanthanides (Er3+ or Nd3+) or transition metals (Cr3+) to take advantage of the ratio between the luminescence signals originated by thermally coupled excited states. In this way, the Boltzmann law will ensure a high degree of reliability necessary during experiments in which the refractive index can fluctuate such as during a catalytic reaction. Oxide hosts will be selected in order to accept the doping ions and effectively interact with the metal nanocatalysts such as Pd and Pt. Preliminary tests will be conducted to select the best candidate among Al2O3 polymorphs, Ga2O3, garnet (e.g. YAG, YAGG, YGG) and perovskite structures (LaAlO3, GdAlO3 and LaGaO3). In addition, luminescent mesoporous structures will also be tested to enhance the surface area. The control of the real temperature of a nanocatalyst during a catalytic reaction is of huge interest from the fundamental and technological point of view. Indeed, the temperatures conventionally measured by a thermocouple or an IR camera cannot provide the real, local temperature of the catalysts and the luminescent thermometers were demonstrated to be a suitable candidate for this purpose (M. Back et al. Adv. Opt. Mater. 9, 2021, 210003. DOI: 10.1002/adom.202100033).","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4844,"project_code":"P2024-4844","project_name":"Байгалийн ухаан, технологийн сургалтын тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл: Туршилт, хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Production of Natural Science and Technology Educational Equipment: Product development","abstract_mn":"Монгол Улсад шинжлэх ухааны боловсролын хүртээмж, чанарыг сайжруулах зорилгоор “CreatiVision LLC” стартап компани байгуулагдан үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд байна. Энэхүү компани нь МУИС-ийн дэргэд үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд боловсролын салбарт дэвшилтэт лабораторийн тоног төхөөрөмжийг хөгжүүлэх, үйлдвэрлэх, сургалтын заавар боловсруулах, улмаар зах зээлд нийлүүлэх цогц үйл ажиллагааг явуулж байна. Бидний зорилго бол байгалийн ухааны боловсролыг илүү хүртээмжтэй, чанартай болгох замаар шинжлэх ухааныг сургах арга барилыг өөрчлөхөд хувь нэмэр оруулах явдал юм.\nБайгалийн ухааны боловсролын тогтолцооны үндэс нь чанартай лабораторийн тоног төхөөрөмж дээр суурилдаг. Гэвч манай улсын сургуулиудын дийлэнх нь технологийн хувьд хоцрогдсон, тоног төхөөрөмжийн хүртээмж бага хэвээр байна. Иймд “CreatiVision LLC” нь боловсролын салбарт нэн чухал шаардлагатай лабораторийн хэрэгслийг дотооддоо хөгжүүлэхээр зорьж, эхний жишиг бүтээгдэхүүн болох NUMTEK OPT01 лабораторийн төхөөрөмжийг амжилттай бүтээсэн. Энэхүү төхөөрөмж нь нэг хавтан дээр гурваас дээш туршилт хийх боломжтой олон үйлдэлтэй загвар бөгөөд Монгол Улсын оюуны өмчийн газраас ашигтай загварын гэрчилгээ авсан. Энэ нь шинжлэх ухааны туршилт, судалгааны чанарыг сайжруулах, сургалтын үйл явцыг хялбарчлахад онцгой ач холбогдолтой юм.\nБидний алсын хараа бол хөдөө орон нутгийн болон хот суурин газрын сурагчид, оюутнуудын аль аль нь чанартай лабораторийн тоног төхөөрөмжийг ашиглах тэгш боломжтой байлгах юм. Шинжлэх ухаанд суралцагч залуус зөвхөн хичээл заалгах бус, харин судалгаа хийх, туршилт явуулах, шинэ санаачилга гаргах үйл явцад сэтгэл хангалуун байх нөхцөлийг бүрдүүлэх нь бидний эрхэм зорилт юм.\nЭнэхүү зорилгодоо хүрэхийн тулд бид олон улсын болон үндэсний түвшний хамтын ажиллагааг өргөжүүлж байна. Япон улсын KENIS Ltd компанитай хамтран Монголын зах зээлд Японы боловсролын тоног төхөөрөмж нийлүүлэх, мөн Монголд үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүнийг Японы зах зээлд экспортлох боломжийг судалж байгаа нь бидний чухал алхмуудын нэг юм. Мөн Хоккайдо их сургууль, Кюүшү технологийн институт зэрэг байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, боловсрол, шинжлэх ухааны шинэ технологийг нэвтрүүлэх ажлыг хийж байна.\nИрээдүйд бидний төсөөлөл бол Монгол Улсад чанартай боловсролын тоног төхөөрөмжөөр хангагдсан, шинжлэх ухааны туршилт, судалгаанд идэвхтэй оролцдог залуу үеийг бий болгох явдал юм. Энэ нь шинжлэх ухааны боловсролын салбарт чанарын шинэчлэл хийх, Монголын боловсролын нэр хүндийг олон улсад гаргах боломжийг бүрдүүлэх юм. Бидний хөгжүүлсэн бүтээгдэхүүн, хэрэгжүүлж буй төслүүд маань зөвхөн дотоодын зах зээлд бус, олон улсын түвшинд өрсөлдөхүйц чанартай бүтээгдэхүүн болж чадна гэдэгт итгэлтэй байна.\nЭнэхүү төсөл нь Монгол Улсын шинжлэх ухааны боловсролын чанарыг сайжруулж, сургалтын хүртээмжийг нэмэгдүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулах төдийгүй шинжлэх ухааныг сургах арга барилд бодит өөрчлөлт авчрах эхлэл болж байна.","abstract_eng":"In Mongolia, improving the quality and accessibility of science education has become an urgent priority. To address this need, CreatiVision LLC, a startup established under the National University of Mongolia (NUM), has embarked on an ambitious journey to innovate science education. This company is dedicated to developing, manufacturing, and distributing state-of-the-art laboratory equipment, as well as preparing comprehensive user guides and learning resources. Our mission is to transform the way science is taught, making it more accessible, engaging, and impactful.\nAt the core of quality science education lies access to reliable and advanced laboratory equipment. However, many schools in Mongolia lack the necessary tools to support effective experimentation and inquiry-based learning. Recognizing this challenge, CreatiVision LLC has developed its first flagship product, the NUMTEK OPT01 laboratory device. This multifunctional device allows users to perform more than three experiments on a single platform, significantly enhancing the efficiency and versatility of science education. The device has already been submitted to the Intellectual Property Office of Mongolia for a utility model certificate, underscoring its innovation and value.\nOur vision is to ensure that students, regardless of their location—whether in rural areas or urban centers—have equitable access to high-quality laboratory equipment. We believe that fostering a generation of learners who take joy in conducting experiments, exploring, and innovating will create a transformative impact on science education in Mongolia.\nTo achieve this vision, CreatiVision LLC has initiated strategic partnerships at both national and international levels. We are collaborating with KENIS Ltd. of Japan to bring Japanese educational laboratory equipment to Mongolia and to explore opportunities to export Mongolian-made products to Japan. Additionally, we are working with institutions such as Hokkaido University and Kyushu Institute of Technology to incorporate cutting-edge educational technologies and methodologies into our offerings.\nOur current efforts include the production of high-quality laboratory equipment designed to be accurate, user-friendly, and affordable. The NUMTEK OPT01, with its innovative design, serves as a model for future developments aimed at further enhancing science education in Mongolia. We are also committed to empowering educators and students through accessible and effective teaching tools, enabling them to unlock their full potential in scientific inquiry and discovery.\nLooking ahead, we envision a Mongolia where every student has the tools and opportunities to explore science to its fullest. This means not just receiving science education but actively engaging in experimentation, research, and innovation. We believe this approach will nurture a new generation of scientifically curious and capable young minds, ultimately contributing to Mongolia's progress in science and technology on the global stage.\nStartup CreatiVision LLC is more than a company—it is a movement to revolutionize science education in Mongolia. By developing high-quality laboratory equipment and fostering a culture of exploration and innovation, we aim to set a new standard for teaching and learning in science. This project marks a significant step toward enhancing educational accessibility, improving teaching methodologies, and establishing Mongolia as a hub for educational innovation.","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2025-09-29T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2167,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль Физикийн тэнхим","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4830,"project_code":"P2024-4830","project_name":"МУИС-ийн нийгмийн инновацийг бэхжүүлж, бүрэн цахим мэргэжлийн магистрын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх боломж","project_name_eng":"Strengthening social innovation at NUM and the opportunity to implement a fully online professional master's program","abstract_mn":"МУИС-д бүрэн цахим, мэргэжлийн магистрын хөтөлбөрийг боловсруулж, 2025-2026 оны хичээлийн жилээс эхэлж хэрэгжүүлнэ. Ингэснээр МУИС нь Монгол улсдаа бүрэн цахим хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн анхдагч дээд боловсролын байгууллага болохын зэрэгцээ сургалтын үйл ажиллагааны орлого хамгийн багаар бодоход 5 жилдээ 315 сая төгрөгөөр нэмэгдэнэ. Хөдөө орон нутаг болон гадаад улсад суугаа иргэдийг Улаанбаатар хотод ирэхгүйгээр ахисан түвшний боловсрол эзэмших боломжийг нээнэ.\nЭнэ төслийн үр дүнд бүрэн цахим, мэргэжлийн магистрын хөтөлбөр бүхий нийгмийн инновацийн шийдэл бий болно. Хүлээгдэж буй үр дүн:\n1.\tБүрэн цахим магистрын хөтөлбөр - 1\n2.\tБүрэн цахим магистрын хичээл – 10 \n3.\tЭхний элсэлт – 10< магистрант оюутан \n4.\tНийгэмд хандсан сурталчилгаа – 10< минут","abstract_eng":"A fully online, professional master's program will be developed at the National University of Mongolia and will be implemented starting from the 2025-2026 academic year. This will make the National University of Mongolia the first higher education institution to implement a fully online program, while increasing its income from educational activities by at least 315 million MNT over 5 years. It will open up the opportunity for citizens living in rural areas and abroad to receive master's degrees without having to come to Ulaanbaatar. \nExpected results:\n1. Fully online master's program - 1\n2. Fully online master's course - 10\n3. First enrollment - 10< master's students\n4. Public advertisement - 10< minutes","start_date":"2025-01-01T00:00:00","end_date":"2026-01-31T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":2040,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4839,"project_code":"P2024-4839","project_name":"Аянга цахилгаан илрүүлэх, байршлын систем хөгжүүлэлт ба шинжилгээ","project_name_eng":"Development and Analysis of a Lightning Detection and Localization System","abstract_mn":"Аянга цахилгаан бол байгалийн аюултай, онцгой үзэгдлийн нэг бөгөөд үүнээс үүдэлтэй эрсдэл нь олон нийтийн болон дэд бүтцийн аюулгүй байдалд томоохон заналхийлэл болдог. Монгол Улс нь аянга цахилгааныг илрүүлэх, байршлыг нарийвчлалтай тодорхойлох бие даасан системгүй учир, бага эрчимтэй аянга бүртгэгдэхгүй байх, бодит хугацааны өгөгдөл дутмаг байдал үүсэж байна. Энэ нь аянга цахилгаанаас үүдэлтэй осол, хохирлоос урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг оновчтой төлөвлөхөд саад болж, гамшгийн эрсдэл ихсэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг.\nЭнэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Монгол Улсад анхны аянга цахилгаан илрүүлэх болон байршлыг тодорхойлох системийг хөгжүүлэх зорилт тавьсан. Судалгаанд аянга цахилгааны тархалтыг хэмжих ToA (Time of Arrival) аргачлал, мөн Ф.Хепберны аянга буух зайг тооцоолох аргыг ашиглаж, системийн дизайныг боловсруулсан. Аянга цахилгаан илрүүлэх системийн үндсэн зорилт нь цахилгаан соронзон орчны шуугианаас аянга цахилгааны ниргэлэг дохиог ялгах явдал юм. Үүний тулд маш бага давтамж (VLF) бүхий 2-р эрэмбийн дифференциал аналог шүүлтүүрийг ашиглан аянга цахилгааны дохиог илрүүлэх, шүүх төхөөрөмжийг зохион бүтээсэн.\n\nОдоогийн байдлаар судалгааны хүрээнд дараах үр дүнд хүрсэн:\nМонголд аянга цахилгааны тархалт болон байршлыг тодорхойлох системийг амжилттай бүтээж, нэг станцаас аянгын зай болон байршлыг тодорхойлох боломжийг баталсан.\nАянга цахилгааны дохиог бусад цахилгаан соронзон шуугианаас ялгахын тулд VLF давтамжийн 2-р эрэмбийн шүүлтүүрийг амжилттай туршиж, 5 төхөөрөмж зохион бүтээв.\nМУИС-ийн номын сангийн орой дээр VLF орчны цахилгаан соронзон шуугианыг хэмжихэд, -110-аас -130 dBm хооронд байгааг тогтоов.\nАянга цахилгаан илрүүлэх станц амжилттай ажиллаж эхэлсэн ба харьцуулалт хийх зорилгоор V-POTEKA системийг МУИС-ийн номын сангийн дээвэр дээр суурилуулсан.\nСудалгааны өгөгдлийг нарийвчилсан боловсруулалтад ашиглах зорилгоор Япон Улсын Хоккайдогийн их сургуультай хамтран ажиллаж, станцуудын өгөгдлийг синхрон байдлаар боловсруулж эхэлсэн. Энэ ажил нь Монгол орны цаг уурын нөхцөлд тохирсон аянга цахилгаан илрүүлэх системийг хөгжүүлэх, байршлыг нарийвчлалтай тодорхойлох, цаашлаад урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авахад шинжлэх ухааны үндэслэлтэй дэмжлэг үзүүлэх чухал ач холбогдолтой юм. Үүнээс үзэхэд бид өндөр түвшний судалгааны төслийн шаардлагыг биелүүлэн Q1, Q2 индекстэй сэтгүүлд хэвлүүлж чадна.","abstract_eng":"Lightning is the Natural yet hazardous phenomenon that poses significant risks to public safety and infrastructure. In Mongolia, the lack of an independent lightning detection and localization network results in low-intensity lightning strikes going unrecorded, and real-time data is unavailable for research. This gap hinders the effective planning of lightning protection measures and increases the risk of damage caused by lightning strikes.\nThis work aims to develop Mongolia's first lightning detection and localization network. The study uses the Time of Arrival (ToA) method and F. Hepburn's approach for calculating lightning strike distances to design the system. The primary objective of the system is to filter lightning electromagnetic signals from other noise in the environment. To achieve this, a Second-Order differential analog filters designed for Very Low Frequencies (VLF) was developed and tested to detect and filter lightning signals effectively in our laboratory.\n\nThis study achieved the following results:\nSuccessfully developed a system for detecting and determining the propagation and location of lightning, demonstrating the ability to calculate strike distance and location using data from a single station.\nTested and implemented a second-order differential analog filter to isolate lightning signals from other electromagnetic noise, resulting in the development of five devices.\nMeasured the electromagnetic noise in the VLF range at the top of the National University of Mongolia (NUM) library, with values ranging from -110 to -130 dBm.\nBuilt a functional lightning detection station and installed the V-POTEKA system on the roof of the NUM library for comparative analysis.\nIn the discussion, the collected data at the National University of Mongolia confirmed the successful detection of lightning signals. For advanced processing, a synchronized system with Japanese stations was established through collaboration with Hokkaido University. This work serves as a critical step towards creating a scientifically validated lightning detection system tailored to Mongolia's meteorological conditions, improving lightning localization accuracy, and supporting effective preventive measures.\n\nBased on these findings, it is evident that the project meets the criteria for high-level scientific research. The results and methodologies align with the standards of leading international publications, and this work has strong potential to be published in Q1 or Q2 indexed journals, contributing valuable insights to the global scientific community in the field of lightning detection and electromagnetic research.","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2026-10-29T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4850,"project_code":"P2024-4850","project_name":"Пандора спектрометр, геостационар орчны хяналтын спектрометрийн анхдагч өгөгдлийг ашиглаж Монгол орны агаарын чанарыг үнэлэх нь","project_name_eng":"Analysis Based on Air Quality Characteristics in Mongolia Using Primary Data from Pandora Spectrometer and the Geostationary Environment Monitoring Spectrometer (GEMS)","abstract_mn":"Манай улсын нийслэл Улаанбаатар хотод сүүлийн жилүүдэд агаарын бохирдлын түвшин эрс нэмэгдэж, олон улсын байгууллага болон дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас гаргадаг тайланд дэлхий дээрх хамгийн их бохирдолтой хотуудын жагсаалтад багтсаар байна. Энэ нь гол төлөв орон нутгийн бохирдлын эх үүсвэрээс шалтгаалдаг байна. Агаарын бохирдлын эх үүсвэрийг тогтоох, хянах, үнэлэхэд суурин харуул дахь хэмжилт нь агаарын чанарын үндэсний менежментийн үндэс суурь болдог. Засгийн газар нутаг дэвсгэртээ агаарын чанарын хяналтын газар дээр суурилсан сүлжээ ажиллуулдаг. Ийм мониторинг нь бохирдлын өнөөгийн байдал, түүний олон жилийн түүхийг илрүүлж, ялгаралтын эх үүсвэр, төрлүүдийн талаар мэдээлэл өгдөг. Энэ нь бохирдлын хяналтын бодлогыг чиглүүлж, хяналтын бодлогын үр нөлөөг үнэлэхэд хувь нэмэртэй. \nМанай орны хувьд 21 аймгийн төв болон нийслэл хотыг оролцуулан нийт 45 агаарын чанарын суурин харуул ажиллаж байгаа хэдий ч цаг агаар, хүний нөөц болон техник тоног төхөөрөмжийн байдлаас шалтгаалан байнгын ажиллагаа нь тасалдах үе түгээмэл байдаг. Эдгээрээс үүдэн орон зайн хамрах хүрээ болон хяналт тавихад хязгаардлагдмал нөхцөл байдад үүсдэг.\nҮүнтэй холбогдуулан агаар бохирдуулагчдын агуулгыг босоо баганын хэмжээнд, хугацааны өндөр нарийвчлалтай хялбар байдлаар тодорхойлох Пандора спектрометр ба хиймэл дагуулын өгөгдлөөр хянах нь агуулга, ялгарал, зөөлдлийн талаар мэдээллийг авах, бүс нутгаас дэлхийн хэмжээнд агаарын бохирдлын байдал, чиг хандлагыг ойлгоход чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. БНСУ-ын Хүрээлэн буй орчны судалгааны хүрээлэн (NIER), НҮБ-ын Ази, Номхон далайн эдийн засаг, нийгмийн комисс (UNESCAP), Солонгосын олон улсын хамтын ажиллагааны агентлаг (KOICA), Солонгосын байгаль орчны корпораци (K-ECO) PAPGAPi төслөөр (‘2020~’2024) Азийн 7 оронд PAN сүлжээг байгуулсан ба манай улс уг сүлжээний нэг гишүүн юм. Төслөөр Улаанбаатар хот болон Даланзадгад хотод Пандора спектрометр суурилуулан, хэвийн ажиллагаанд оруулж, одоо үр дүнг ашиглах судалгаа шинжилгээний ажлыг эрчимжүүлэх боломжтой болж байна. Дэвшүүлж буй уг МУИС-ийн өндөр түвшний судалгааны төслөөр Монгол орны Улаанбаатар хот болон Даланзадгад хотууд дахь агаарын чанарын суурин харуулын мэдээ, Пандора спектрометрийн хугацааны өндөр нарийвчлалтай үр дүнг ашиглан, баталгаажуулж, цаашид орчин үеийн шинэлэг төхөөрөмжүүдээр агаарын бохирдлын төлөв байдлыг үнэлэх, эх үүсвэр, тархалт чиг хандлагын талаар судлах боломжийг нэмэгдүүлнэ. Төслийн хүрээнд Улаанбаатар хот, Даланзадгад хотуудын агаар дахь азотын давхар исэл, хүхэрлэг хий, формалдегидийн агуулгын өөрчлөлтийг нарийвчлан олон улсын өндөр зэрэглэлийн судалгааг гадны нэртэй судлаачидтай хамтран гүйцэтгэж, Q1, Q2 сэтгүүлд голлох болон холбоо барих зохиогчоор өгүүлэл хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"Mongolian capital city, Ulaanbaatar, has seen a dramatic increase in air pollution levels in recent years and is consistently ranked among the most polluted cities in the world by international organizations and the World Health Organization. This is largely due to local pollution sources. Measurements at fixed stations to identify, monitor, and assess sources of air pollution are the foundation of national air quality management. The government operates a network of air quality monitoring stations in its territory. Such monitoring provides information on the current state of pollution, its long-term history, and the sources and types of emissions. This can guide pollution control policies and contribute to assessing the effectiveness of control policies.\nIn our country, there are 45 fixed air quality monitoring stations, including the capital city and the centers of 21 provinces, but their regular operations are often interrupted due to weather, human resources, and technical equipment. This results in limited spatial coverage and monitoring conditions.\nIn this regard, satellite-based air quality monitoring plays an important role in understanding the status and trends of air pollution loads from regional to global levels by providing quantitative information on the amount, emission, and transport of pollutants. In our country, the aim of this study is to assess, compare, and validate air quality based on fixed monitoring data in the cities of Ulaanbaatar and Dalanzadgad, Mongolia, using Pandora and the geostationary ambient monitoring spectrometer, in order to further understand the sources and distribution trends of air pollution.","start_date":"2025-01-13T00:00:00","end_date":"2026-12-15T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4848,"project_code":"P2024-4848","project_name":"Молибденит агуулсан байгалийн эрдсээс 2D-хэмжээст  MoS2 ялган авах, түүнийг катализатор болгон ашиглах судалгаа","project_name_eng":"Extraction of 2D MoS2 from molybdenite-bearing minerals and its potential application for catalytic processes","abstract_mn":"Дэлхий нийтийн өмнө тулгамдаж буй олон асуудлуудын нэг нь хүлэмжийн хийн (CO2, N2O) ялгарал, түүнийг дагалдах хоёрдогч бохирдуулагчид гэдгийг судлаачид дуу нэгтэй хүлээн зөвшөөрч байна. Агаарт дэгдэх эдгээр бохирдуулагчид нь уур амьсгалын өөрчлөлт, агаарын бохирдолыг үүсгэж хүн, амьтны эрүүл мэнд, цаашлаад амь нас, мөн хүрээлэн буй орчинд сөргөөр нөлөөлсөөр байна. Хүлэмжийн хийн ялгарлын гол шалтгаан бол уламжлалт энергийн эх үүсвэр болох нүүрсийг дэлхийн ихэнх улсууд хэрэглэсээр байгаад оршино. Дэлхий нийт уламжлалт чулуужсан нүүрснээс сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр рүү аажимаар шилжиж байна. Шинэ, цэвэр, сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр гарган авах зорилгоор дэлхий даяар олон их сургуулиуд, судалгааны хүрээлэнгүүд, компаниуд бие дааж болон хамтран ажилласаар байна. Энэхүү цэвэр, сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрүүдийн нэг бол устөрөгч юм. Усыг электрокатализаар задлах нь устөрөгчийг гарган авдаг гол арга бөгөөд энэ нь өндөр идэвхит, үнэтэй катализаторуудыг  (жишээ нь платинум, Pt) хэрэглэдэг  нь энэ аргыг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэхэд тушаа болдог. Үүнтэй харьцуулахад  фотокатализын устөрөгчийн хувирлын арга нь илүү хямд, үр дүнтэй юм. Энэ арга нь усыг онцлог шинж чанар бүхий хагас дамжуулагч материалуудыг ашиглан салгаж устөрөгч гарган авах ерөнхий зарчим дээр тулгуурладаг. Эдгээр хагас дамжуулагчдын нэг нь MoS2 материал юм.\nСүүлийн жилүүдэд хоёр хэмжээст молибдены дисульфид (цаашид 2D MoS2 гэх) нь материалын өвөрмөц бүтэц, түүний цахилгаан, оптик, физик-химийн сонирхолтой шинж чанартай бөгөөд энэхүү хагас дамжуулагч материал нь  катализын салбарт ажиллаж байгаа эрдэмтдийн анхаарлыг ихэд татаж байна. Судалгааны ажлын үр дүнгүүдээс харахад МоS2-ийн талстын ханаагүй ирмэг дэхь Мо атомууд нь каталитик идэвхийн шинж чанарыг үзүүлдэг тул устөрөгч үүсгэх урвалд ашиглахад үр ашигтай өндөртэй байгааг тогтоожээ. Иймээс тус материалыг цэврээр ялгаж, нунтаг болон үет наноматериалууд гарган авах нь уул уурхайн нөөц арвинтай манай улсын хувьд судалгааны шинэ чиглэлийг гаргаж ирэх, уг судалгааг их сургууль дээр бойжуулах бүрэн боломжтой гэж харж байна. \nЭнэхүү судалгааны ажлыг Монгол улсын их сургуулийн Инженер Технологийн сургуулийн харъяа Нанотехнологийн лабораторийн бааз, тоног төхөөрөмжийг ашиглан хийж гүйцэтгэнэ. Энэ материалыг амжилттай гарган авч, каталитик шинж чанарыг туршиснаар олон улсын мэргэжлийн нэр хүндтэй сэтгүүлүүдэд өгүүлэл хэвлүүлэх бүрэн боломжтой. Түүнээс гадна энэхүү төсөл нь MoS2-ийг бусад хэрэглээ (энерги хадгалах, хйин сенсор г.м)-ний чиглэлүүдийг үргэлжлүүлэн судлах, үүн дээр суурилан бусад хэрэглээнүүдийг судлаж судалгааны ажлыг өргөжүүлэх зорилтыг дэвшүүлж байна.","abstract_eng":"For past decades, the greenhouse and secondary pollutants, from fossil fuel combustion, in environment have been major challenges around the world. \nHydrogen is a clean, renewable energy source and alternative to fossil fuels. To overcome energy challenges and environmental problems, hydrogen production from electrochemical water splitting using highly active catalysts is a promising strategy. The electrocatalysis of water for hydrogen production is a high-cost technique, which has hindered its industrialization. As an alternative, photocatalytic hydrogen evolution reaction (HER) from water splitting over a unique semiconductor material has been the most interesting way to address these issues. MoS2 could be one of the semiconductors for HER.  \nMolybdenum disulfide (MoS2) has gained much attention in the research community of catalytic and nanoelectronics due to its outstanding optical, electronic properties and physicochemical properties and promising applications. It is reported that the exposed edges of layers of MoS2 contain active sites for catalytic activity while its basal planes are mostly inactive. MoS2 can be as a co-catalyst for the synthesis of novel materials with enhanced photocatalytic hydrogen production under solar light irradiation.\nLastly, through a systematic study of the synthesis, material’s characteristics, we aim to study catalysis over MoS2 system that may potentially enable advancement in the development of high-performance MoS2-based catalysts for sustainable energy generation.","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":2150,"sponsor_name":"MУИС","performer_id":1220,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4849,"project_code":"P2024-4849","project_name":"Уур амьсгалын өөрчлөлтөд нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн нийгэм-эдийн засгийн эмзэг байдлын үнэлгээ","project_name_eng":"Assessment of the socio-economic vulnerability of nomadic pastoralists to the changing climate","abstract_mn":"Дэлхийн хойд болон өмнөд туйлын дараа гуравт ордог усны асар их нөөцтэй \"Гурав дахь туйл\" гэж нэрлэгддэг Азийн өндөр уулс нь дэлхийн чухал ландшафт юм. Монгол орны баруун хэсгийн өндөр уулс нь 3 дахь туйлыг бүрдүүлдэг бүс нутгуудын нэг юм. Монголын баруун хэсгийн өндөр уулс, түүний экосистем, тэр дундаа тэнд амьдардаг нүүдэлчин малчид хүрээлэн буй орчны өчүүхэн өөрчлөлтөд эмзэг байдаг. Цамбагарав, Мөнххайрхан нурууны малчидтай хийх өрхийн ярилцлагад үндэслэн малчдын амьжиргааны эмзэг байдлын индексийг (LVI) үнэлэхийн тулд тогтвортой амьжиргааны аргыг ашиглана. \nАмьжиргааны эмзэг байдлын индексийг тооцох олон аргууд дотроос Hahn (2009) аргыг ашиглана. Үүнд 1. Нийгэм-хүн ам зүй, 2. Нийгмийн сүлжээ, 3. Эрүүл мэнд, 4. Хөдөө аж ахуй ба хүнсний аюулгүй байдал, 5. Амьжиргааны стратеги, 6. Хүн ба зэрлэг амьтдын зөрчил, 7. Санхүү (орлого, зарлага), 8. Дэд бүтэц, 9. Орон сууцны төрөл, 10. Байгалийн нөөц, 11. Эрчим хүч, 12. Газар, 13. Ус, ариун цэврийн байгууламж, 14. Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн гамшиг зэрэг 14 үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгийн 57 шалгуурын жигнэсэн дундаж аргыг хэрэглэнэ. \nСудалгааны үр дүнд үндэслэн шийдвэр гаргагчдад нэг өрхийн өмчлөх боломжтой малын зохистой тоо толгойг бий болгох, малчин өрхийн санхүүгийн (орлого, зарлага) тогтвортой байдал, малын зүй зохистой бүтэц, бэлчээрийн менежментийг оновчтой болгох, малын даатгалд суурилсан нөхөн олговрын тогтолцоог бүрдүүлэхэд анхаарч ажиллах зөвлөмж боловсруулна. Түүнчлэн хөдөлгөөнт, эдийн засгийн мэдээлэл бүхий эрт сэрэмжлүүлэх системийг хөгжүүлэх нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх шинэлэг санаа байж болох юм. Эдгээр арга хэмжээ нь хурдан өөрчлөгдөж буй уур амьсгалд урт хугацааны тогтвортой амьжиргааг бий болгоход хувь нэмрээ оруулж чадна.","abstract_eng":"The High Mountains of Asia, called the \"Third Pole\" because they have the third largest reserve of water after the North and South poles, are an important landscape around the world. Western Mongolia is one of the regions that make up the Third Pole. The high mountains in western Mongolia and its ecosystems, including the nomads that live there, are fragile and vulnerable to the slightest change in the environment. Based on the household interviews with nomads in the Tsambagarav and the Munkhkhairkhan Mountains, we will use a sustainable livelihood approach to assess the livelihood vulnerability index (LVI) of the nomads. \nThe Hahn et al (2009) method will be used to calculate the livelihood vulnerability index. In this study the LVI included 14 major components, namely: 1. Socio-demography, 2. Social networks, 3. Health, 4. Agriculture and food security, 5. Livelihood strategy, 6. Human and wildlife conflict, 7. Finance (income and expenditure), 8. Infrastructure, 9. Housing type, 10. Natural resources, 11. Energy, 12. Land, 13. Water and Sanitation and 14. Climate change and natural disaster. The LVI uses a balanced weighted average approach (Hahn et al., 2009), where each of the 57 sub-components contributes equally to the overall index of the 14 major components. \nBased on the findings, we will recommend that decision-makers focus on setting up an appropriate number of livestock that can be owned by one household, the proper structure of livestock, effective management of pasture land, household financial stability, well-being and an insurance-based compensation system for livestock. Moreover, to develop a mobile-economy informative early warning system this can be a new innovative idea to prevent climate change disasters. These actions can contribute to a long-term sustainable livelihood in the fast-changing climate.","start_date":"2025-02-01T00:00:00","end_date":"2026-03-31T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":159,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4834,"project_code":"P2024-4834","project_name":"Алтайн уулсын зарим унаган ургамлын бүтэн хлоропластын геном болон филогенетик анализ","project_name_eng":"Complete Chloroplast Genomes and phylogenetic analyses of some Altai mountain endemic plants","abstract_mn":"Алтайн уулс нь Монгол, Орос, Хятад, Казакстан улсуудыг хамарсан дэлхийн томоохон уулсын нэг юм. Алтайн уулсад ойролцоогоор 2800 гуурст ургамал тэмдэглэгдсэн байна. Алтайн уулсад газар нутгийн хувьд хязгаарагдмал тархалттай 320 зүйл (Алтайн унаган ургамал) унаган ургамал ургадаг (Erst et al. 2022). Эдгээр унаган ургамлаас 110 зүйл дээр нь генетик баркодын (nrITS болон cp rbcL, matK) ажил хийгдсэн (Erst et al. 2022). Мөн түүнчлэн 217 унаган ургамлыг олон улсын улаан дансын шалгуураар үнэлж түүний зүйлийн олон янз байдал, хамгааллыг тодорхойлсон (Erst et al. 2023). Монгол орны баруун хэсэг нь Алтайн уулсын системд ордог бөгөөд нийт Алтайн унаган ургамлын 40-50 зүйл нь ургадаг (Baasanmunkh et al. 2021; Erst et al. 2023). Гэсэн хэдий ч Алтайн унаган ургамлын бүтэн генетик мэдээлэл түүний үүсэл гарлууд одоог хүртэл судлагдаагүй сонирхолтой хэвээр байна. Сүүлийн жилүүдэд гуурст ургамлын хлоропластын бүтэн геномын дарааллыг тогтоох судалгааны ажлууд нь Next Generation Sequencing (NGS) технологийн тусламжтай эрчимтэй нэмэгдэж байна. Энэхүү геномын мэдээлэл нь ургамлын филогенетикийн хамаарал, эволюци хувьсалд чиглүүлэх генетик олон янз байдлын талаарх мэдлэгийг өргөжүүлэх, судалгааны арга зүйг хөнгөвчлөх зэрэг олон давуу талтай (Ruhfel et al. 2014; Li et al. 2021). Хлоропластын геномд 100 – 150 ген кодлогдох ба ихэнхи нь фотосинтезийн процессэд оролцдог. Эдгээр генүүдийн дараалал нь ихэнх ургамалд ижил байдаг хэдий ч интрон болон уураг кодолдоггүй хэсэгт гарсан өвөрмөц вариац болон геномын бүтцийн ялгааг нь овог, төрөл, зүйлийн түвшний ангилалзүйд өргөн ашигладаг (Ravi et al. 2008). Мөн энэхүү геном нь зөвхөн эхийн талаас удамшдаг, генетик вариац нь бөөмийн геномоос илүү тогтвортой хадгалагдаж дараагийн үр төлд удамшдаг. Энэхүү судалгааны хүрээнд бид дараах 4 зүйлийг сонгон судална. Үүнд: Aquilegia daingolica Erst & Shaulo, Stellaria pulvinata Grubov, Oxytropis krylovii Schipcz., Pedicularis moschata Maxim. Дээрх сонгож авсан ургамлын зүйлүүд нь Алтайн унаган ургамлууд бөгөөд эдгээр зүйлүүдийн үүсэл хөгжил болон генетик олон янз мэдээлэл одоог хүртэл судлагдаагүй байна. Жишээлбэл, Stellaria pulvinata зүйл нь Алтайн уулсын ургамлын олон янз байдал чухал үүрэгтэй оролцдог ургамал юм. Aquilegia daingolica зүйлийг Баян-Өлгий аймгийн Даян нуур орчмоос дэлхийн шинжлэх ухаанд Оросын судлаачид бичиж байв (Erst 2013).","abstract_eng":"The Altai Mountains, spanning Mongolia, Russia, China, and Kazakhstan, are among the world’s significant mountain systems, known for their rich biodiversity. Approximately 2,800 tuberous plant species have been recorded in this region, including 320 native species with restricted geographical distributions in the Altai Mountains (Erst et al., 2022). Genetic barcoding, using markers such as nrITS, rbcL, and matK, has been conducted on 110 of these native plant species (Erst et al., 2022). Additionally, 217 native species have been evaluated according to the International Red List criteria to determine their species diversity and conservation status (Erst et al., 2023). The western part of Mongolia, as part of the Altai mountain system, is home to 40–50 native plant species (Baasanmunkh et al., 2021; Erst et al., 2023). However, the complete genetic information and origins of these native Altai plants remain a topic of interest. Recent advancements in Next-Generation Sequencing (NGS) technology have significantly increased efforts to sequence the chloroplast genomes of tuberous plants. This genomic data offers numerous advantages, including expanding our knowledge of genetic diversity, improving phylogenetic analyses, and facilitating research methodologies (Ruhfel et al., 2014; Li et al., 2021). The chloroplast genome typically contains 100–150 genes, most of which are involved in photosynthesis. While these genes are generally conserved across plant species, variations in introns, non-coding regions, and genomic structures are widely used for taxonomy at the genus and species levels (Ravi et al., 2008). Additionally, because chloroplast genomes are maternally inherited, they are more stable than nuclear genomes, making them valuable for evolutionary studies. This study focuses on sequencing the chloroplast genomes of four endemic Altai plants: Aquilegia daingolica Erst & Shaulo, Stellaria pulvinata Grubov, Oxytropis krylovii Schipcz., Pedicularis moschata Maxim. These species play critical roles in the biodiversity of the Altai Mountains. For example, Stellaria pulvinata is an important contributor to the region's floral diversity, and Aquilegia daingolica was first documented near Dayan Lake in Bayan-Olgii Province by Russian researchers (Erst, 2013). Despite their ecological importance, the genetic diversity, origins, and evolutionary development of these species remain largely unexplored. This study aims to use genomic data to advance our understanding of these plants and guide conservation strategies.","start_date":"2025-01-26T00:00:00","end_date":"2026-12-29T16:00:00","sponsor_id":2150,"sponsor_name":"MУИС","performer_id":1334,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Шинжлэх ухааны сургуулийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4835,"project_code":"P2024-4835","project_name":"Функционал анализын онол ба хэрэглээ","project_name_eng":"Theoretical and applied research on Functional Analysis","abstract_mn":"Бидний судалгааны ажлын нэг чиглэл болох Шредингерийн тэгшитгэлийн шийд, харгалзах операторуудын судалгаа нь функционал анализын хэрэглээ болох тухайн уламжлалт тэгшитгэл, Фурье болон гармоник анализ зэрэг чиглэлүүдийг хамардаг. Энэхүү судалгааны хүрээнд бид би-Шредингерийн операторын долгионы операторын Lp-зааглагдах чанарыг  авч үзэх  бөгөөд энэ чиглэлийн судалгааны ажил нь сүүлийн үед олон эрдэмтдийн анхаарлын төвд байгаа бөгөөд  огторгуйн хэмжээс болон тэг спектрийн онцлогоос хамаарсан [1], [2], [3], [4], [5]  гэсэн цуврал ажлуудыг дурьдаж болно. Энд тус төслийн гишүүдийн оролцоотойгоор хэвлэгдсэн [6] ажлыг онцолж болно. Энэ төслийн хүрээнд өмнө хийж буй судалгааны ажлыг үргэлжлүүлэн, өмнө шийдэгдээгүй тохиолдол болох  2 хэмжээст огторгуйд  тэг спектр нь сингуляр байх үед долгионы операторын Lp-зааглагдах эсэх талаар судлах болно. Огторгуйн хэмжээс 2 бол хамгийн ярвигтай тохиолдол бөгөөд 1 хэмжээст үед  [4], 3 хэмжээст үед [3], 4 хэмжээст үед [6], 4-өөс дээш үед [1], [5] ажлууд дээр авч үзсэн болно. 2 хэмжээст тохиолдолд шийд хугацаанаас хамаарч унах хурдыг тодорхойлсон ажлыг [2] ажил дээр хийсэн боловч долгионы операторын Lp-зааглагдах эсэх нь одоог хүртэл нээлттэй үлдээд байгаа юм.  \n\nҮүнээс гадна функционал анализын чухал чиглэл болох Гильберт болон банах огторгуйн онолыг дүрс боловсруулалтын бодлогуудад хэрэглэвэл оновчтой, шинэлэг үр дүнгүүдийг гарган авах боломжийг бүрдүүлдэг. Тухайлбал Фурье хувиргалт, Габор хувиргалт, вейвлетийн онол дээр суурилсан шинэлэг аргуудыг боловсруулж, төрөл бүрийн зураг, дүрснээс хэрэгцээт мэдээллийг гаргаж авдаг. Тус төслийн багийнхан ХААИС-ийн багш, профессоруудтай хамтран хээрийн бүсийн бэлчээрийн доройтлыг дрон болон сансрын зургаас ангилал хийх асуудал дээр хамтран ажиллаж байна. Тухайлбал [7], [8] нь Монгол орны хээрийн бүс дээр хийгдсэн ижил төрлийн ажлууд бөгөөд ангилах арга, төрөл зүйлээрээ ялгаатай юм. Тус багийн гишүүдийн өмнө гаргасан үр дүнг сайжруулж, бэлчээрийн доройтлын шинэ индикатор боловсруулна.","abstract_eng":"One of our research areas, the study of solutions to the Schrödinger equation and the corresponding operators, covers the application of functional analysis to differential equations, Fourier and harmonic analysis. In this study, we will consider the Lp-boundedness of the wave operator of the bi-Schrödinger operator, which has been the focus of much research recently, and many cases depending on the dimensions of the space and the characteristics of the zero spectrum have been considered in a series of works [1], [2], [3], [4], [5]. Here, we can highlight the work [6] published with the participation of members of the project. In this project, we will continue our previous research work and investigate whether the wave operator is Lp-bounded in a previously unsolved case, when the zero spectrum is singular in a 2-dimensional space. The spatial dimension of 2 is the most complicated case, and it has been considered in 1 dimensional case in  [4], 3 dimensional case in [3], 4 dimensional in [6], and more than 4 dimensional case in [1], [5]. In the 2 dimensional case, the rate of decay in time was estimated in [2], but the problem of Lp-boundedness of the wave operators is still open.\n\nIn addition, the application of Hilbert and Banach space theory, an important area of ​​functional analysis, to image processing problems provides the opportunity to obtain rational and innovative results. For example, innovative methods based on Fourier transform, Gabor transform, and wavelet theory are developed to extract useful information from various images. The project team is working with professors of the Mongolian University of Life Sciences on the problem of classifying pasture degradation in the steppe region from drones and satellite images. For example, [7] and [8] are similar works conducted in the steppe region of Mongolia, but differ in their classification methods and species. The team members will improve on the previous results and develop a new indicator of pasture degradation.","start_date":"2024-12-30T16:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2138,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Мэдээллийн Технологи Электроникийн сургууль, Хэрэглээний Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4829,"project_code":"P2024-4829","project_name":"Уусгагч ууршуулах аргаар микрокапсул гаргаж авах технологийн сайжруулалт","project_name_eng":"Modification of microcapsule preparation by solvent evaporation method","abstract_mn":"Энэхүү төслийн хүрээнд уусгагч ууршуулах аргаар микрокапсул гаргаж авах технологийн сайжруулалтыг судлах бөгөөд капсулжуулах бүтээмж, жижиг хэсгийн тархалт, хяналттай сулрах шинж чанарыг судална. Уусгагч ууршуулах арга нь үндсэн материалыг уусгах (эм, шим тэжээл, био болон идэвхтэй бодис гэх мэт) болон полимер матрицыг органик уусгагчд уусгаж, дараа нь эмульсжүүлж улмаар уусгагчийг зайлуулж микрокапсул үүсгэх шатуудаас тогтдог. Энэ аргын бүтээмжийг сайжруулахын тулд полимер төрөл, уусгагчийн систем, эмульсжих нөхцөл, гадаргуугийн идэвхт бодисын концентрацийн өөрчлөлт зэрэг хэд хэдэн өөрчлөлтийг судална.\nБэлтгэсэн микрокапсулуудыг машин сургалт, оптик микроскоп, in vitro сулралтын судалгаа зэрэг аргуудыг ашиглан хэмжээ, морфологи, капсулжуулалтын бүтээмж, сулралын кинетик зэргийг тодорхойлно. Бэлтгэсэн микрокапсулууд нь тогтвортой байдал, хяналттай сулрах хурд, тохируулж болох задрах шинж чанартай байдаг. Энэхүү сайжруулах арга нь эмийн ялгаруулах хугацааг нарийн тогтоох, биологын зорилгоор хэрэглэх боломж нь чухал байх хяналттай эм хүргэх хэрэглээнд ялангуяа тохиромжтой. Цаашилбал, сайжруулсан технологиор гаргаж авсан микрокапсулууд нь хөдөө аж ахуйн салбарт, бордоо, пестицидийг хяналттай сулруулах, гоо сайхны бүтээгдэхүүнд дэгдэмхий бодисыг бүрхэх зэргээр хэрэглэх өргөн боломжтой байна. Энэ төсөл нь бүхэлдээ микрокапсул бэлтгэхэд уусгагчийг ууршуулах аргыг сайжруулах стратегийг боловсруулах бөгөөд үйлдвэрлэл, технологийн янз бүрийн салбарт микрокапсулыг хэрэглэх боломжийг нэмэгдүүлэх юм.","abstract_eng":"This project investigates the modification of the solvent evaporation method for the preparation of microcapsules, with a focus on optimizing encapsulation efficiency, particle size distribution, and controlled release properties. The solvent evaporation method involves dissolving the core material (such as active pharmaceuticals, nutrients, or bioactive agents) and the polymer matrix in an organic solvent, followed by emulsification and solvent removal to form microcapsules. To enhance the performance of this method, several modifications were explored, including variations in polymer type, solvent system, emulsification conditions, and surfactant concentrations. \nThe modified microcapsules were characterized for size, morphology, encapsulation efficiency, and release kinetics using techniques such as machine learning, optical microscopy, and in-vitro release studies. The optimized microcapsules demonstrated improved stability, targeted release rates, and tunable degradation properties. This modified approach is particularly suitable for applications in controlled drug delivery, where precise release timing and bioavailability are critical. Furthermore, the modifications also show promise in the fields of agriculture, for controlled release of fertilizers and pesticides, and in cosmetics, for encapsulating volatile agents. Overall, this project provides a comprehensive strategy for enhancing the solvent evaporation method for microcapsule preparation, offering significant potential for various industrial applications.","start_date":"2025-01-02T00:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1217,"performer_name":"МУИС, Химийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4831,"project_code":"P2024-4831","project_name":"Зүүнгарын говийн булаг, шанд, уст цэгүүдийн усны чанар, сээрнуруугүйтэн амьтдын бүлгэмдэлд нөлөөлж буй хүчин зүйлс","project_name_eng":"Effects of environmental factors on water quality and macroinvertebrate assemblages in springs and waterpoints of Dzungarian Gobi","abstract_mn":"Зүүнгарын говийн экосистем нь ховор амьтан, ургамалтай говь, цөлийн экосистемийн түлхүүр зүйлүүдийг хамгаалах өвөрмөц нутаг юм. Говийн булаг, шанд, уст цэгүүдийн усны чанар, өнөөгийн төлөв байдал, түүнд амьдрах сээрнуруугүйтэн амьтдын олон янз байдал, тэдгээрийн тархалтын талаар цогцоор хийгдсэн судалгаа хомс байна. Иймд Зүүнгарын говийн булаг шанд, уст цэгүүдийн усны чанарыг үнэлж, усны сээрнуруугүйтэн амьтдын бүлгэмдэл түүний онцлогийг илрүүлж, орчны хүчин зүйл хэрхэн нөлөөлж буйг тодорхойлох суурь судалгаа байгаль хамгаалалд чухал юм.","abstract_eng":"The Dzungarian Gobi ecosystem is a unique area that protects keystone species of gobi, desert, and mountain ecosystems with rare animals and plants. However, there is a lack of research on the water quality, diversity and distribution of aquatic macroinvertebrates in the Gobi Desert ecosystems. Therefore, assessing the water quality and community patterns of aquatic macroinvertebrates of springs and waterpoints in the Zungarian Gobi, and determining how environmental factors affects, is an urgent need for fundamental research of aquatic invertebrates that can play an important role in conservation.","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1289,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Биологийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4842,"project_code":"P2024-4842","project_name":"Монацит болон бастназит агуулсан хүдрээс газрын ховор элементийг биологийн аргаар уусган баяжуулах физик химийн судалгаа","project_name_eng":"Physico-chemical study on bioleaching of rare earth elements from ore containing monazite and bastnasite","abstract_mn":"Үл нөхөн сэргээгдэх байгалийн нөөц, баялаг ялангуяа эрдэс, түүхий эдийн нөөц багасаж, түүнд агуулагдах ашигтай бүрдэл хэсэг жил ирэх тусам хомсдож байна. Иймээс байгалийн эрдэс, хүдрийг хүрээлэн буй орчинд сөрөг нөлөө багатай технологиор боловсруулан хаягдалгүй бүрэн ашиглах асуудал чухал болж байна. Энергийн зарцуулалт багатай, эдийн засгийн үр ашигтай боловсруулах гидрометаллургийн аргын нэг бол биогидрометаллурги юм. Уламжлалт технологиор олборлох боломжгүй, хэцүү уусдаг химийн найрлагаараа нийлмэл хүдэр, ядуу хүдэр, хоёрдогч хүдэр, уурхайн хаягдлаас металлыг сонгомлоор уусган баяжуулахад биогидрометаллургийн аргыг өргөн хэрэглэдэг.\nБиогидрометалллургийн аргад хэрэглэгдэж байгаа микроорганизмууд нь эрдэс үүсэх, задрах, тунах, элэгдэх, геохимийн эргэлтэд орох зэрэг геологийн процессуудыг хурдасгадаг. Микроорганизмын эрдсийг задлах энэхүү өвөрмөц шинж чанарт үндэслэн газрын ховор элемент, өнгөт, үнэт металлыг ядуу агуулгатай хүдэр, хаягдлаас уусган баяжуулах боломжтой юм. \nНөгөө талаас, техник технологи эрчимтэй хөгжиж, шинэ төрлийн материалын хэрэглээ нэмэгдэж байгаатай холбоотой сүүлийн жилүүдэд өндөр технологийн түүхий эдийн хэрэгцээ ихсэж байна. Мөн түүнчлэн дахин цэнэглэдэг батарей, хүчтэй тогтмол соронз, катализатор, өнгөт дэлгэц, лазерийн технологи гэх мэт өндөр технологийн түүхий эд болох газрын ховор элемент (ГХЭ)-ийн хэрэгцээ ихсэж байна.  Одоогийн байдлаар Монгол орны нутаг дэвсгэрт ГХЭ-ийн үндсэн хүдэржилт бүхий 6 орд газар, 80 орчим илрэл, 280 гаруй эрдэсжсэн цэг илрээд байна. Монгол орны хувьд нөөц нь батлагдсан ордын ГХЭ-ийн оксидын нийт нөөц 3.1 сая тонн бөгөөд ГХЭ-ийн ордын хүдэржилтийг гарал үүслээр нь шүлтлэг боржинтой холбоотой ба карбонатиттай холбоотой гэж ангилдаг. Үйлдвэрлэлийн ач холбогдолтой ГХЭ-ийн үндсэн эрдсүүд нь монацит, апатат, бастнезит, синхезит, паризит зэрэг бөгөөд эдгээрийг хүдрээс нь гравитаци, флотаци болон химийн, биологийн ба физик химийн аргуудаар уусган баяжуулдаг. Иймд бид энэхүү төслөөр хүрээлэн буй орчинд сөрөг нөлөө багатай баяжуулалтын арга болох биогидрометаллургийн аргаар газрын ховор элементийг хүдрээс уусган баяжуулах, газрын ховор элементийн ордоос микроорганизмын нутгийн омгийн өсгөврийг ялгах, түүнийг хүдрийн уусалтад хэрэглэхээр зорилоо.","abstract_eng":"Rare Earth Elements (REEs) are crucial in advanced technological products like powerful magnets, superconductors, rechargeable batteries, color displays, lasers, and various alloys. The rapid advancement of technology has resulted in a significant surge in the demand for these essential raw materials, specifically REEs. Naturally, REEs occur in various forms, with monazite, bastnasite, ion-exchange clays, xenotime, and other forms by weight. \nBioleaching is an environmentally friendly, simple, and cost-effective method, making it an attractive green technology for the extraction and recovery of metals from ores. It has been successfully employed for extracting metals like copper, nickel, zinc, and rare earth elements (REEs) from dispersed low-grade ores. Recent research has focused on isolating microorganisms capable of selectively leaching specific metals, with a particular emphasis on the bioleaching of REEs, often called the \"vitamins of industry\" due to their importance in high-tech applications.\nThe main minerals of industrial importance in the rare earth elements are monazite, apatite, bastnaesite, synchysite, and parisite, which are extracted from their ores by gravitation, flotation, and chemical, biological, and physicochemical methods. Therefore, our project goal is to bioleach rare earth elements from ore, an environmentally friendly enrichment method, and to isolate cultures of microorganisms from rare earth element deposits.","start_date":"2024-12-30T00:00:00","end_date":"2025-12-29T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":2168,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эрдэс түүхий эдийн химийн болон биоуусалт, дэвшилтэт материалын судалгааны баг","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4836,"project_code":"P2024-4836","project_name":"Завхан террейний суурь ба неопротерозойн хучаас бүрдлүүд","project_name_eng":"The Neoproterozoic overburden complexes and the basement of the Zavkhan terrane","abstract_mn":"Энэхүү төслийн ажлын гол зорилго нь Завхан террейний меланжийн бүсийн баруун хойд хэсгийн урьдкембрийн хувирмал чулуулаг болон хучаас бүрдлүүдийн геологи, геохронологи, геохимийн судалгааг явуулж тэдгээрийн геологийн тогтцын онцлогийг тогтоож өмнө нь хийж байсан хээрийн судалгааны ажлаа нэмэлт шинэлэг баримт материалаар баяжуулан эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичих зорилготой. Завхан террейн нь Монгол улсын нутаг дэвсгэрийн тектоник дүүрэгчлэлээр Төв Монголын Массивын Завханы атираат мегабүсэд хамаардаг. Уг структурт неопротерозойн метаморф бүрдлүүдээр хэлбэржсэн атриат суурь, эдиакар-доодкембрийн вулканоген-тунамал хучлага тус тус ялгагддаг. (Смазванцов и др., 1982). Тус бүсийн талаар бий болсон хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллээр түүний атриат суурийн бүрэлдэхүүнд непротерозойн Ургамал, Цагааннуурын хувирмал карбонат-терриген болон тунамал чулуулаг тус тус ялгагддаг. Харин гүний чулуулгийн хувьд хэт суурьлаг габбро-диабаз, диабаз зэрэг гүний бүрдлийг ангилсан бол  тэдгээрийг хучигч карбонат-терриген бүрдэлд эдиакар-доодкембрийн Тоглой, Цагаан олом зэрэг формацууд хамаарагдана. Иймээс Судалгааны ажлын хүрээнд Завханы меланжийн бүсийн кембрийн өмнөх хувирмал бүрдлүүд болон маагмын чулуулгуудын геологи-стрүктүрийн судалгаа, геохронологи, геохимийг нарийвчлан тодруулах шаардлага гарч байна. Иймд чулуулгийн талсжилтын насыг U-Pb-ны аргаар тодорхойлохдоо Солонгосын Суурь Судалгааны Хүрээлэн дээр суурилуулсан SHRIMP IIe (JEOL JSM-6610LV электрон микроскопыг цуг хэрэглэнэ) багажаар хийж гүйцэтгэнэ. SHRIMP геологийн насны судалгаанд цирконыг маагмын чулуулгаас түүнэ. Цирконы мөхлөгүүдийг бинокуляр микроскопын дор гараар түүж судалгаанд бэлтгэнэ.\nШийдвэрлэх асуудлын хүрээнд тус бүсийн суурийн янз бүрийн насны структур формацын бүрдлүүдийн магматизм, метаморфизмын судалгааг явуулж, тэдгээрийн геологийн тогтоц, үнэмлэхүй нас (цирконд U-Pb-ны аргаар), үүсжилтийн нөхцөл зэргийн петрологи-геохими, петрографийн нарийвчилсан шинжилгээ хийж гарсан үр дүнг илтгэх болно.","abstract_eng":"The main objective of this project is to conduct geological, geochronological, and geochemical studies of the Precambrian metamorphic rocks and overburden sediments of the northwestern part of the Zavkhan terrane melange zone, to determine the features of their geological structure, to enrich the previous field research work with additional innovative  documents, and to write an academic paper. The Zavkhan terrane belongs to the Zavkhan folded megazone of the Central Mongolian Massif in terms of tectonic provinces of the territory of Mongolia. The structure is characterized by a folded basement formed by Neoproterozoic metamorphic complexes and an Ediacaran-Lower Cambrian volcanogenic-sedimentary sediment (Smazvantsov et al., 1982). According to the most recent information available on the region, the composition of its folded basement is distinguished by Neproterozoic Urgamal, Tsagaannuur metamorphic carbonate-terrigenous and sedimentary rocks. For intrusive rocks, however, if the ultramafic gabbro-diabase and diabase are classified, the carbonate-terrigenous composition includes the Ediacaran-Lower Cambrian the Togloi and the Tsagaan Olom formations. Therefore, within the scope of the study, there is a need to elaborate on the geological-structural analysis, geochronology and geochemistry of the Precambrian metamorphic complexes  and the geochemistry of the magmatic rocks of the Zavkhan melange zone. Therefore, the age of the rocks will be determined using the U-Pb method, which will be conducted using the SHRIMP IIe (with JEOL JSM-6610LV electron microscope) housed at the Korea Basic Science Institute. The age determination of SHRIMP IIe collects zircon from the rocks of the metamorphic complexes for geochronological analyses. Zircon samples are picked up by under a binocular microscope and prepared for this analysis. Within the framework of the solution, magmatism and metamorphism studies of structural formation complexes of different ages in the basement will be carried out, and the results of detailed petrological-geochemical and petrographic analyses of their geological settings, absolute age (by U-Pb method in zircon), and formation conditions will be presented.","start_date":"2025-01-02T00:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":2150,"sponsor_name":"MУИС","performer_id":1555,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Геологи-Геофизикийн тэнхимийн Геологийн Суурь Судалгааны лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4811,"project_code":"P2024-4811","project_name":"\"Монгол орны гэрлийн бохирдолтод мониторинг хийх\"","project_name_eng":"\"Monitoring of Light pollution in Mongolia\"","abstract_mn":"Гэрлийн бохирдол гэдэг нь хүний ​​үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй байгалийн гэрлийн өөрчлөлтийг хэлдэг. Энэ нь байгаль орчин, ан амьтан, хүний ​​эрүүл мэндэд хортой үр дагаварт хүргэж буй байгалийн нөөц, эрчим хүчийг зүй бусаар ашиглахтай нягт холбоотой.\n\nЖишээлбэл, гэрлийн бохирдол нь ургамал, амьтдын, ялангуяа шөнийн амьтдын байгалийн зан үйлийг алдагдуулж, тэдний үйл ажиллагаа, нөхөн үржихүйн үйл ажиллагаанд саад учруулж, экосистемийг өөрчилдөг. Хүмүүсийн хувьд хот суурин газрын шөнийн хиймэл гэрэлтүүлэг нь биологийн цагийг алдагдуулж, нойргүйдэл, стресс, дархлаа сулрах, зүрх судасны өвчин, тэр ч байтугай хорт хавдар зэрэг эрүүл мэндийн асуудалд хүргэдэг.\n\nДэлхийн хэмжээнд гэрлийн бохирдлын талаар өргөн хүрээтэй судалгаа хийгдэж, өндөр хөгжилтэй орнууд түүний нөлөөг бууруулах бодлого хэрэгжүүлж байна. Олон нийтийн боловсролын кампанит ажил нь ихэвчлэн судалгааны байгууллагуудтай хамтран олон нийтийг хамарсан арга хэмжээ, сурталчилгааны хөтөлбөр зэрэг санаачилгуудаар дамжуулан мэдлэгийг дээшлүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.\n\nСүүлийн жилүүдэд манай улс ч гэрлийн бохирдлын нөлөөг мэдэрч эхэлсэн. Гэвч Монголд энэ талаар албан ёсны судалгаа хараахан хийгдээгүй байна. Байгаль орчин, уур амьсгал, сэтгэл зүйн сайн сайхан байдалд үзүүлэх нөлөөг илүү сайн ойлгохын тулд гэрлийн бохирдлын судалгааг эхлүүлэх нь маш чухал юм.","abstract_eng":"Light pollution refers to the alteration of natural light caused by human activities. It is closely associated with the unsustainable use of natural resources and energy, resulting in harmful consequences for the environment, wildlife, and human health.\n\nFor example, light pollution disrupts the natural behaviors of plants and animals, particularly nocturnal species, by interfering with their activity and reproductive patterns and altering ecosystems. In humans, artificial nighttime lighting in urban areas disturbs the biological clock, leading to sleep difficulties and health problems such as stress, weakened immunity, cardiovascular diseases, and even cancer.\n\nExtensive research on light pollution has been conducted globally, and developed countries are implementing policies to mitigate its effects. Public education campaigns, often in collaboration with research institutions, play a key role in raising awareness through initiatives such as public events and outreach programs.\n\nIn recent years, our country has also begun to experience the impacts of light pollution. However, no formal research on this issue has yet been conducted in Mongolia. It is crucial to initiate studies on light pollution to better understand its effects on the environment, climate, and psychological well-being.\n\nThis project aims to contribute to light pollution research by monitoring current levels and analyzing future conditions of light pollution in Mongolia.","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2025-11-29T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":2149,"performer_name":"Сансар Судлалын Лаборотари","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4817,"project_code":"P2024-4817","project_name":"Малын өөх тосноос биодизель гарган авах судалгаа","project_name_eng":"Research on obtaining biodiesel from animal fat oil","abstract_mn":"Биодизель бол газрын тосноос гаралтай дизель түлшийг орлох, биомассаас гарган авдаг, байгаль орчинд ээлтэй түлш юм. Биодизелийг худалдааны дизель түлштэй эзлэхүүний 20% хүртэл харьцаагаар хольж дизель түлшний стандартын шаардлага хангасан тохиолдолд хэрэглэхийг зөвшөөрдөг. Монгол орны хувьд малын гаралтай өөх тос элбэг байдаг учир энэхүү түүхий эдийг сонгон авч судлах зорилго тавьж ажиллана. Биодизель түлш үйлдвэрлэх янз бүрийн урвалууд байдгаас хамгийн түгээмэл ашиглагддаг урвал нь дахин эфиржүүлэлтийн урвал юм. Судлагдсан байдлаас харахад гахай, тахианы өөх тосноос дахин эфиржүүлэх урвалаар биодизель гаргах нь хүндрэлтэй байдаг гэж дурьдагджээ. Харин таван хошуу малын өөх тосноос биодизель гарган авах ажил хийгдээгүй байна. Бид таван хошуу малын төрөл тус бүрийн өөх тосноос ямар нөхцөлд биодизель гарган авах боломжтой болохыг судлаж, түүн дээр үндэслэн малын өөх тосноос дахин эфиржүүлэлтийн аргаар биодизель гарган авах аргыг боловсруулахаар зорьж байна.","abstract_eng":"Biodiesel is an environmentally friendly fuel that is produced from biomass and is a substitute for petroleum derived diesel fuel. Biodiesel can be mixed with commercial diesel fuel at a volume ratio of up to 20% and meets the diesel fuel standards. Since animal fats are abundant in Mongolia, we will select and study this raw material. There are various reactions for producing biodiesel, the most commonly used reaction is the transesterification reaction. According to the research, it has been reported that it is difficult to produce biodiesel from pig and chicken fat by the transesterification reaction. However, no work has been done to produce biodiesel from the fat oil of five-horned animals. We are studying the conditions under which biodiesel can be produced from the fat oil of each of the five-horned animals, and based on that, we aim to develop a method for producing biodiesel from animal fat by the transesterification method.","start_date":"2025-01-04T00:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":2152,"sponsor_name":"МУИС, Судалгаа хөгжүүлэлтийн газар","performer_id":2153,"performer_name":"МУИС, Инженер, технологийн сургууль, ХБИТ","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4768,"project_code":"P2024-4768","project_name":"Арилжааны хуулийн төслийн зардлын судалгаа","project_name_eng":"Research on cost evaluation of the draft Commercial Law","abstract_mn":"Арилжааны хуулийн төслийг хэрэгжүүлэх хүрээнд гарах зардлын тооцоог хийж, зардлыг бууруулахад чиглэсэн зөвлөмжийг өгөхөд чиглэнэ. \n\n (1) Иргэнд цаг хугацааны болон мөнгөний ачаалал хэрхэн үүсэхийг тооцоолох; (2) хуулийн этгээдэд үүсэх хүний нөөцийн болон мөнгөн зардлыг тогтоох; (3) төрийн байгууллагад хүний нөөцөд зардал бий болох эсэх, улсын төсөвт санхүүгийн зардал үүсэх эсэхийг тогтоох; (4)зардлууд үүсэх нь тогтоогдсон тохиолдолд боломжит хэмжээнд байгаа эсэх, хэрэв зардал ихээхэн бий болохоор бол бууруулах боломжит хувилбарыг судлах; (5) Арилжааны хэлцлийн зардлыг бууруулах зохицуулалтыг одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж буй эрх зүйн зохицуулалттай харьцуулж, зардал хэрхэн буурч болохыг тогтоох; (6)Зардал болон үр өгөөжийн харьцааг оновчтой тодорхойлж, зөвлөмж гаргах.","abstract_eng":"A study will be carried out with the aim of evaluating cost in enforcing the Commercial Code \n\n1) Estimate the time and financial burden on citizens.\n2) Determine the human resource and monetary costs for the legal entity.\n3) Assess potential human resource and financial costs for the state organization and the state budget.\n4) If costs are identified, evaluate their feasibility and investigate ways to reduce significant costs.\n5) Compare regulations to reduce commercial transaction costs with existing laws and identify potential cost reductions.\n6) Optimize the cost-benefit ratio and provide recommendations.","start_date":"2024-05-28T16:00:00","end_date":"2024-06-29T16:00:00","sponsor_id":2095,"sponsor_name":"Хууль зүй дотоод хэргийн яам","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4638,"project_code":"P2024-4638","project_name":"Өргөн нэвтрүүлэг (радио, телевиз)-ээр сонгуулийн сурталчилгааг нэвтрүүлэх эрх зүйн зохицуулалтын судалгаа","project_name_eng":"Legal research on regulations of election advertising through broadcasting (radio, TV)","abstract_mn":"Судалгааны төслийн зорилго нь 2024 оны МУИХ-ын сонгуулийн хүрээнд  МУИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд 2023 оны нэмэлт өөрчлөлтөөр орсон сонгуулийн сурталчилгааны зохицуулалтад олон улсын жишигтэй харьцуулан дүн шинжилгээ хийхэд оршино. Мөн хуулийн хэрэгжилтийн хүрээнд сайжруулах шаардлага бүхий зохицуулалтыг тодорхойлж, ХХЗХ-ны журам болон журмын төслийн талаар түүний бүрэн эрх, нөөц боломжийн хүрээнд судалгааг гүйцэтгэсэн болно.","abstract_eng":"The project aims to analyze the rules regulating election advertising under the Amendment of Mongolia's Parliamentary Election Act of 2023 for the Parliamentary Election of 2024, as compared to international standards. The main objective is to identify areas where implementation of the Act can be improved or to conduct a thorough study of the application and draft of the ordinance by the CRC according to its capabilities and responsibilities.","start_date":"2024-01-08T16:00:00","end_date":"2024-04-29T16:00:00","sponsor_id":1328,"sponsor_name":"Харилцаа холбооны зохицуулах хороо","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4792,"project_code":"P2024-4792","project_name":"Инновацийн төсөл хэрэгжүүлэхээр авсан зээлийн хүүний тодорхой хувийг санхүүжүүлэх зохицуулалтыг бий болгох бодлогын шинжилгээ, судалгаа","project_name_eng":"Policy analysis and research to create regulatory basis for financing a certain percentage of interest on loans taken to implement innovative projects","abstract_mn":"Судалгааны зорилго нь одоо байгаа санхүүжилтийн механизмыг сайжруулж, инновацийн төсөл хэрэгжүүлэхийг дэмжих эрх зүйн зохицуулалтыг нэвтрүүлэх боломж, үр нөлөөг үнэлэхэд оршино. Энэ хүрээнд инновацийн төсөл хэрэгжүүлэхээр авсан зээлийн хүүний тодорхой хувийг санхүүжүүлэх зохицуулалтыг бий болгох нь инновацийн төслийг хөгжүүлэх, эдийн засгийн өсөлтөд үзүүлэх нөлөөнд дүн шинжилгээ хийх, нийгэм, эдийн засгийн үр өгөөжийг үнэлнэ.","abstract_eng":"The purpose of the study is to improve existing financing mechanisms and assess the effectiveness and feasibility of introducing legal regulations to support the implementation of innovation projects. In this context, the creation of regulations for financing a certain percentage of the loan interest taken for the implementation of innovation projects will analyze the impact on the development of innovation projects and economic growth, and evaluate the social and economic benefits.","start_date":"2024-08-07T16:00:00","end_date":"2024-11-09T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4752,"project_code":"P2024-4752","project_name":"Арилжааны хуулийн төслийн үр нөлөөг үнэлэх судалгаа","project_name_eng":"Research to assess the impact of the draft Commercial Law","abstract_mn":"Арилжааны хуулийн төслийн зүйл, заалтын зохицуулалтын практикт хэрэгжих боломж, харилцан уялдаа зэргийг тооцож, давхардал, хийдэл, зөрчлийг арилган хуулийг хэрэглэхэд ойгомжтой, хэрэгжих боломжтой байдлаар боловсруулан хуулийн төслийн чанарыг сайжруулахад чиглэсэн зөвлөмж дэвшүүлэх зорилготой судалгааг гүйцэтгэнэ. Судалгаа дараах агуулгатай байна: (1) арилжааны эх сурвалжийг хэрэглэх дараалал, арилжааны заншлыг эх сурвалж талаас нь тайлбарлах, үнэлж олон улсын эрх зүйн талаас үнэлэх шаардлагатай зүйл байгаа эсэх тодруулах; (2) арилжааны эрх зүйн оролцогчдийг тодорхойлох; (3) арилжааны бүртгэлийн зүйл, түүний үр дагавар, бүртгэл үнэн зөв байх зарчим, гүйлгээний зардалтай холбож тайлбарлах; (4) хувиараа АЭ-ийн арилжааны нэрийг хамгаалал, арилжааны нэрийг шилжүүлэг, итгэлийг хамгаалах талаарх судалгаа; (5) төлөөлөх бүрэн эрхийн төрөл хэлбэрийг нарийвчилсан эсэх болон шударга гуравдагч этгээдийн хамгаалал; (6) комиссын гэрээний төрлүүд ялгаа зааг, системчлэл, тусгай анги дахь илгээмж зэрэгтэй уялдуулах; (7) зохицуулалтад үнэлгээ хийх; (8) тодорхой төрлийн гэрээний төлбөрийг сонгож, анхаарвал зохих зохицуулалтыг тодорхойлж, үнэлгээ хийх, шүүхийн практикт судалгаа хийх; (9)Арилжааны хууль шинээр тусгах боломж бүхий бусад гэрээний төрлийг тодорхойлж, харьцуулсан судалгаа.","abstract_eng":"A study will be carried out with the aim of making recommendations for improving the quality of the draft Commercial law by considering the feasibility and interrelationship of the articles and provisions in practice, and by developing the law in a way that is understandable and feasible for the application, eliminating duplications and violations. \nThe research has the following contents: (1) the sequence of using commercial sources, explaining commercial customs from the source point of view, and clarifying whether there is a need to be evaluated from the point of view of international law; (2) identify participants of commerce; (3) explain the items of the commercial register, its consequences, the principle of accuracy of the register, and the transaction costs; (4) research on sole trader's trade name protection, trade name transfer and trust protection; (5) whether specific types of powers of representation and bona fide third party protections; (6) to coordinate the types of commission contracts with distinctions, systematization, and parcels in special section of the civil law; (7) evaluate regulations; (8) identify and evaluate appropriate arrangements for selecting certain types of contract payments, and conduct research on case law; (9) identify and compare other types of contracts that have the potential to be incorporated into the Commercial Law.","start_date":"2024-05-21T16:00:00","end_date":"2024-07-05T16:00:00","sponsor_id":1841,"sponsor_name":"Хууль зүй, дотоод хэргийн яам","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4636,"project_code":"P2024-4636","project_name":"ЦАХИМ ОРЧИН АШИГЛАН СОНГУУЛИЙН СУРТАЛЧИЛГАА ЯВУУЛАХ, ТҮҮНД ХЯНАЛТ ТАВИХ ЖУРАМД  ХОЛБОГДОХ ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН СУДАЛГАА,  ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙХ, ЖУРМЫН  ТӨСӨЛ БОЛОВСРУУЛАХ ТӨСӨЛ","project_name_eng":"Legal research on regulations related to election law on the internet election campaign.","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь цахим орчин дахь сонгуулийн сурталчилгааны зохицуулах зүйл болон түүний бүртгэл, хяналтын журмыг судална. Ингэхдээ одоо мөрдөгдөж буй олон улсын зохицуулалтын чиг хандлагыг харьцуулсан судалгааны арга зүй ашиглан судлах бөгөөд цахим орчин дахь сонгуулийн сурталчилгааг зохицуулах оролдлогыг хийгээд буй олон улсын байгууллагуудын зөвлөмж болон Монгол Улстай төсөөтэй сонгуулийн тогтолцоотой орнуудын дотоодын эрх зүйн зохицуулалтыг түлхүү авч үзсэн. Цаашлаад, цахим орчин дахь сонгуулийн сурталчилгаа явуулах тухай журмыг тодорхой болгох үүднээс Монгол Улсын хууль тогтоомжийн хүрээнд эрх бүхий байгууллагуудын хоорондын уялдаа, чиг үүргийн хуваарилалт зэргийг эмперик арга зүй ашиглан судална. Мөн цахим орчин дахь сонгуулийн сурталчилгаанд олон нийтийн сүлжээний платформ дахь сурталчилгаа зүй ёсоор орох тул тэдгээр платформуудын дотоодын баримталдаг бодлого болон бусад улсын дотоодын хууль тогтоомжийг зөрчсөн тохиолдолд гомдол, саналыг хэрхэн шийдвэрлэдгийг судлан тусгасан болно.","abstract_eng":"In this study, we aim to examine the regulation, registration, and control procedures of election campaigns in the electronic environment. Our approach will involve a comparative research methodology to investigate current international regulatory trends. We plan to consider recommendations from international organizations that are seeking to regulate election campaigns in the electronic environment.\n\nWe will also examine domestic legal regulations in countries with electoral systems similar to Mongolia. To clarify the procedures for conducting election campaigns in the electronic environment, we will use an empirical methodology. This will allow us to research the coordination and functional distribution among approved institutions within the legal framework of Mongolia.\n\nGiven that advertising on social network platforms is an inherent part of election campaigns in the electronic environment, we will also study how grievances and suggestions related to violations of domestic policies and laws on these platforms are addressed, both domestically and internationally","start_date":"2024-01-11T00:00:00","end_date":"2024-04-29T16:00:00","sponsor_id":1328,"sponsor_name":"Харилцаа холбооны зохицуулах хороо","performer_id":1509,"performer_name":"МУИС-ийн ХЗС-ийн “Эдийн засаг, бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв”","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4853,"project_code":"P2024-4853","project_name":"Уртын дууны аялгуу тэмдэглэх систем боловсруулах нь","project_name_eng":"Developing a system for notating Urtyn-Duu (Long-song)","abstract_mn":"Уртын дууг таван шугамт ноотод буулгахад багагүй бэрхшээл тулгардаг хэмээн манай хөгжим судлаачид олонтоо өгүүлсэн байдаг. Тодруулбал уртын дууны өнгө, хэл хоолойн урлал, тухайн дуучны өвөрмөц арга барилыг таван шугамт ноотод буулгах боломжгүй хэмээн үздэг. Тийм учраас уртын дуучид, хурлын унзадууд уртын дууг тэмдэглэх нэмэлт зурлага тэмдэглэгээг хэрэглэхийг санал болгон сургалт судалгаандаа ашиглаж байна. Эдгээр зурлага, тэмдэглэгээ нь уртын дуу дуулах бүх арга барилыг бүрэн хамарч чадахгүй, онол үзэл баримтлалын суурь зарим нь тодорхойгүй, хүн тус бүрийн санал болгож буй зурлага тэмдэглэгээ нь ялгаатайн дээр арав хүрэхгүй зурлага тэмдэглэгээ санал болгож байгаа нь уртын дуу, түүнийг дуулах арга барилыг бүрэн гүйцэд тэмдэглэхэд ихээхэн учир дутагдалтай хэвээр байна. Хэдий тийм боловч Ш.Чимэдцэеэ, Б.Батболд нарын эдгээр оролдлого, туршилтууд нь уртын дууны ноот тэмдэглэгээний шинэ систем бий болгох хэрэгцээ шаардлага байгааг илтгэж байгаа юм. \nТиймээс бид XVI-XX зуунд бидний өвөг дээдэс Энэтхэг, Төвөдийн хөгжмийн онолд суурилан үүсгэн хэрэглэж байсан дүрст ноотны системийг таван шугамт ноотны системтэй хамтатган болон дангаар нь хэрэглэх тусгай дүрс, зурлага бүхий систем бий болгохыг зорьж байна. Энэхүү төслийн багт багтаж буй судлаачид нь өрнө, дорнын хөгжмийн онол, ноот тэмдэглэгээ, уртын дууны ая аялгуу судлалаар багадаа арван жил ажилласан учраас энэхүү судалгааг амжилттай хэрэгжүүлэх бүрэн боломжтой юм.","abstract_eng":"Mongolian musicologists have often stated that it is difficult to record the traditional Urtyn-Duu into staves of the five-line notation system.\nIn particular, it is believed that the timbres of Urtyn-Duu, the craftsmanship of the tongue-vocal organs, and the unique style of the particular Urtyn-Duu singer cannot be fully recorded on a stave \nTherefore, Urtyn-Duu singers and Umzad - Chant masters of Buddhist prayers have proposed the use of additional strokes and markings for highlighting the features of Urtyn-Duu, and are using them in their instruction, training, and study. However, there is still a significant gap in notating its singing methods and techniques, because these strokes and markings cannot fully cover all the methods, techniques, and styles of singing Urtyn-Duu, its basic principles of theory and development are unclear, while the strokes and markings proposed by each person are dissimilar; and moreover, only a few, less than ten, strokes and markings are proposed. However, these attempts and experiments of Sh. Chimedtseye and B. Batbold indicate the need to create a new notation system for Mongolian Urtyn-Duu.\nTherefore, we aim to create an innovative notation system with special signs and marks that can be used both together and separately with the illustrative notation system, which was created and used by our ancestors in the 16th-20th centuries based on Indian and Tibetan music theory. The researchers included in this project team have a minimum 10-year experience of the Western and Eastern music theories, notation, and Urtyn-Duu music studies, thus, it is fully possible and potential to successfully implement this research.","start_date":"2025-01-04T16:00:00","end_date":"2025-12-04T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1625,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн судлаачдын баг","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":41,"research_field":"Урлаг, урлагийн түүх, гүйцэтгэх төрлүүд, хөгжим","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4868,"project_code":"P2025-4868","project_name":"туршилт","project_name_eng":"Төслийн англи нэр *","abstract_mn":"Гүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *","abstract_eng":"Гүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *\nГүйцэтгэгч байгууллага, нэгж *","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":1851,"sponsor_name":"\"Амар Вишн\" ХХК","performer_id":1851,"performer_name":"\"Амар Вишн\" ХХК","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4869,"project_code":"P2025-4869","project_name":"Төслийн монгол нэр *","project_name_eng":"Төслийн англи нэр *","abstract_mn":"Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *","abstract_eng":"Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *Төслийн англи нэр *","start_date":"2025-01-22T17:58:05.017","end_date":"2025-01-22T17:58:05.017","sponsor_id":1851,"sponsor_name":"\"Амар Вишн\" ХХК","performer_id":1851,"performer_name":"\"Амар Вишн\" ХХК","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4870,"project_code":"P2025-4870","project_name":"Арилжааны хуулийн төслийн үр нөлөөг үнэлэх судалгаа","project_name_eng":"Research to assess the impact of the draft Commercial Law","abstract_mn":"Арилжааны хуулийн төслийн зүйл, заалтын зохицуулалтын практикт хэрэгжих боломж, харилцан уялдаа зэргийг тооцож, давхардал, хийдэл, зөрчлийг арилган хуулийг хэрэглэхэд ойгомжтой, хэрэгжих боломжтой байдлаар боловсруулан хуулийн төслийн чанарыг сайжруулахад чиглэсэн зөвлөмж дэвшүүлэх зорилготой судалгааг гүйцэтгэнэ. Судалгаа дараах агуулгатай байна: (1) арилжааны эх сурвалжийг хэрэглэх дараалал, арилжааны заншлыг эх сурвалж талаас нь тайлбарлах, үнэлж олон улсын эрх зүйн талаас үнэлэх шаардлагатай зүйл байгаа эсэх тодруулах; (2) арилжааны эрх зүйн оролцогчдийг тодорхойлох; (3) арилжааны бүртгэлийн зүйл, түүний үр дагавар, бүртгэл үнэн зөв байх зарчим, гүйлгээний зардалтай холбож тайлбарлах; (4) хувиараа АЭ-ийн арилжааны нэрийг хамгаалал, арилжааны нэрийг шилжүүлэг, итгэлийг хамгаалах талаарх судалгаа; (5) төлөөлөх бүрэн эрхийн төрөл хэлбэрийг нарийвчилсан эсэх болон шударга гуравдагч этгээдийн хамгаалал; (6) комиссын гэрээний төрлүүд ялгаа зааг, системчлэл, тусгай анги дахь илгээмж зэрэгтэй уялдуулах; (7) зохицуулалтад үнэлгээ хийх; (8) тодорхой төрлийн гэрээний төлбөрийг сонгож, анхаарвал зохих зохицуулалтыг тодорхойлж, үнэлгээ хийх, шүүхийн практикт судалгаа хийх; (9)Арилжааны хууль шинээр тусгах боломж бүхий бусад гэрээний төрлийг тодорхойлж, харьцуулсан судалгаа.","abstract_eng":"A study will be carried out with the aim of making recommendations for improving the quality of the draft Commercial law by considering the feasibility and interrelationship of the articles and provisions in practice, and by developing the law in a way that is understandable and feasible for the application, eliminating duplications and violations. The research has the following contents: (1) the sequence of using commercial sources, explaining commercial customs from the source point of view, and clarifying whether there is a need to be evaluated from the point of view of international law; (2) identify participants of commerce; (3) explain the items of the commercial register, its consequences, the principle of accuracy of the register, and the transaction costs; (4) research on sole trader's trade name protection, trade name transfer and trust protection; (5) whether specific types of powers of representation and bona fide third party protections; (6) to coordinate the types of commission contracts with distinctions, systematization, and parcels in special section of the civil law; (7) evaluate regulations; (8) identify and evaluate appropriate arrangements for selecting certain types of contract payments, and conduct research on case law; (9) identify and compare other types of contracts that have the potential to be incorporated into the Commercial Law.","start_date":"2024-05-20T16:00:00","end_date":"2024-07-04T16:00:00","sponsor_id":2095,"sponsor_name":"Хууль зүй дотоод хэргийн яам","performer_id":1495,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хууль зүйн сургууль, Эдийн засаг, Бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4871,"project_code":"P2025-4871","project_name":"Монгол орны нуурын геоморфологийн шинэ мужлал (2024-2026)","project_name_eng":"New geomorphological subdivision of lake districts in Mongolia","abstract_mn":"1.\tМонгол орны байгалийн нөөцийн гол төрөл болох нуурыг үндэсний эдийн засагт зохистой ашиглах, хамгаалах асуудал тавигдаж байгаа тул нуурын судалгааг гүнзгийрүүлэн судлах нь чухал байна. \n2.\tМонгол орны хэмжээнд судалгааны чиглэл, цар хүрээ, зорилгоос шалтгаалан судлаачид тодорхой мужлалуудыг боловсруулсаар иржээ. Гэхдээ тусгайлан Монгол орны нуурын геоморфологийн мужлал хийгдэлгүй иржээ. Нуурын судалгаа нь геоморфологийн хэв шинжтэйгээ салшгүй уялдаа холбоотой тул нуурын геоморфологийн мужлалыг тусад нь боловсруулах шаардлагатай юм.\n3.\tМонгол орны геологийн салбарт шинэ тутам бий болж мэдлэг болон Монголын тэгш өндөрлөг болон уул үүслийн Орогений бүсийн онолын талаар олон шинэ судалгаа, таамаглал шинээр боловсруулагдаж гарч байгаа тул нуурын хотгорын гарал үүсэл, ангилалын систем шинэчлэх, геологи, геоморфологийн онцлогт тулгуурлан шинэ ангилал боловсруулах \n4.\tУур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр хуурай гандуу бүс нутагт гадаргын усны нөөц хомсдол үүсэж байгаа учир нуурын усны нөөц, хамгаалалттай холбоотой суурь нөхцөл, үнэлгээний үзүүлэлт гаргах шаардлагатай.  \n\nДэлхийд нуурын хотгорын гарал үүсэл, морфологи хэв шинжийн судалгаа 130 орчим жилийн өмнөөс эхэлсэн (Cohen, 2003) бол Монгол орны нуурын хотгорын гарал үүслийн ухагдахуун 50 гаруй жилийн түүхтэй. Нуурын хотгорын гарал үүслийг судлах нь шинжлэх ухааны болон практикийн чухал ач холбогдолтой юм. Тухайн нуурын байгалийн нөхцөл, нөөцийн чадавх нь нуурын хотгорын гарал үүсэл, хотгорын үндсэн хэв шинжтэй нягт хамааралтай. Нуурын хотгорын гарал үүслийг тодорхойлж, нэгдсэн мужлал хийж судлах нь шинжлэх ухааны болон практикийн чухал ач холбогдолтой юм. Тухайн нуурын байгалийн нөхцөл, нөөцийн чадавх нь нуурын хотгорын гарал үүсэл, хотгорын мужлалын үндсэн хэв шинжтэй нягт хамааралтай юм.\nМонгол орны хэмжээнд нууруудын тархалт нь хотгорын хэв шинжтэйгээ нягт уялдаатай юм. Монгол орны нутаг дэвсгэрт Хөвсгөл-Хангайн уулт өндөрлөг, Их Нууруудын хотгор, Хангайн нурууны өвөр хажуу болон Халх гол-Дорнод Монголын талын систем гэсэн 4-н үндсэн бүс ялган үзэх боломжтой бөгөөд бүс нутгийн уур амьсгал болон газрын гадарга, мөнх цас мөсөн голын системихээхэн үүрэгтэй оролцодог байна (Цэгмид 1964). Голоцений мөстлөгийн дараагаар мөсний гэсэлтээс үүссэн усны нөлөөгөөр уул хоорондын томоохон хотгоруудад усан сангууд үүсэн, өнөөгийн томоохон нууруудын эх үүсвэр болон сүүлийн 8000 жлийн хугацаанд явагдсан хуурайшлын нөлөөгөөр гадаргын усны тэжээл бүхий газруудад хадгалагдан үлдсэн байх боломжтой (Доржготов, 2008; Гончигсумлаа 2004). Хангайн нурууны өвөр хажуугийн систем, Говийн бүсийн томоохон хотгоруудад тектоник хөдөлгөөний ул мөр хадгалагдан талаар судлаачид тэмдэглэсэн байна (Lehmkuhl 2019).  Томоохон хотгоруудыг дагаж нууруудын систем бүрэлдэх ба нууруудын системд усзүйн горим чухал нөлөөтэй. Монгол орны Монгол Алтай, Говь-Алтай, Хангай, Хэнтий, Хөвсгөл зэрэг уулсын системд сүүлчийн мөстлөгтэй холбоотой нууруудын тархалт харьцангуй элбэг юм. Баруун Монголын хотгорууд нь төв, зүүн Монголын хотгоруудаас илүү их хэмжээний нуурын тархалттай байна. Томоохон хотгоруудад мөсний хайлсан уснаас үүсэлтэй хуримтлалын усан сан бүхий нуурууд уулс хоорондын хотгоруудад байршжээ. Нуурын хотгор, нуурын газарзүйн байршлаар хамгийн том хэмжээтэй нь Их Нууруудын хотгор юм. Их Нууруудын хотгорын нуурууд сүүлчийн мөстлөгийн дараах үед өнөөгийн хэмжээнээс хэд дахин том хэмжээтэй байсан (Мурзаев, 1952; Klinge et al., 2020). Голоцены цаг үед тухайн нууруудын талбай багассаар өнөөгийн хэмжээндээ хүрсэн (An et al., 2008). Төв болон Хойд Монголын хувьд Хангайн нуруу, Хөвсгөлийн уулсыг дагасан усзүйн систем, түүнтэй холбоотой нууруудын тархалт харьцангуй өргөн тархалттай байна. Хангайн нуруу, Хөвсгөлийн уулс дагасан нуурууд нь сүүлчийн мөстлөгийн үед Монгол орон харьцангуй чийглэг байсныг гэрчилнэ. Харин өмнөд говийн бүсэд нууруудын тархалт харьцангуй цөөн. Нууруудын хөндийд хэд хэдэн томоохон нуурууд орших боловч усзүйн системийн хувьд ихээхэн тогтворгүй байдаг (Lehmkuhl et al., 2018). Дорнод Монголын хувьд эртний томоохон усан сангуудын үлдэгдэл бүхий хэд хэдэн нуурын систем бүрэлдсэн. Гэвч говийн болон дорнод талын нууруудын байршил, талбайн хэмжээ нь орчин үеийн уур амьсгалын нөлөөтэй шууд хамааралтайгаар эрс тэс байдалтай байна. \n\tЭнэ төслийн судалгаанд нуурын хотгорын хэв шинжийн ангилал хийх тулгуур зарчмыг тодорхойлох, Монгол орны нуурын хотгорын геоморфологийн шинэ мужлалын бүдүүвчийг боловсруулах, Монгол орны томоохон нуурын хотгоруудын морфометрийн үзүүлэлт ба нуурын хотгорын гарал үүслийн нэгдсэн ангилал хийх зорилготой. \nТөслийн хүрээнд нарийвчилсан хэмжилт, судалгаа хийх аргазүй боловсруулах, бүсийн төлөөлөл болох томоохон нууруудад холбогдох хэмжилт, судалгаа хийх, нуурын геоморфологийн ангилал, мужлалын шинэ хувилбар боловсруулах зорилготой","abstract_eng":"1. Since lakes are one of the primary natural resources of Mongolia, their sustainable utilization and conservation in the national economy have become critical issues. Therefore, it is essential to conduct in-depth studies on lakes.  \n\n2. Researchers in Mongolia have developed various classifications based on the scope, objectives, and directions of their studies. However, a specific geomorphological classification of Mongolian lakes has not yet been established. Given that lake research is closely interconnected with geomorphological characteristics, it is necessary to develop an independent geomorphological classification of lakes.  \n\n3. As new knowledge emerges in Mongolia’s geological field, including recent studies and hypotheses on the theory of the Mongolian Plateau and orogenic zones, it is necessary to update the classification system of lake basins, revise their origins, and develop a new classification based on geological and geomorphological characteristics.  \n\n4. Due to the impact of climate change, water resources are becoming scarce in arid and semi-arid regions. Therefore, it is crucial to establish fundamental conditions and evaluation criteria related to lake water resources and conservation.\n\nThe study of lake basin origin and morphology worldwide began approximately 130 years ago (Cohen, 2003), while the concept of lake basin genesis in Mongolia has a history of just over 50 years. Investigating the origin of lake basins holds significant scientific and practical importance, as the natural conditions and resource potential of a lake are closely related to its basin's genesis and primary morphological characteristics. Conducting a comprehensive classification and study of lake basin genesis is therefore essential.  \n\nIn Mongolia, the distribution of lakes is closely linked to the morphological characteristics of basins. The country’s territory can be divided into four main regions based on geomorphological and hydrological factors: the Khuvsgul-Khangai mountainous uplands, the Great Lakes Depression, the foreland of the Khangai Mountains, and the Khalkh Gol-Dornod Mongolian Steppe system (Tsegmid, 1964). Regional climate, topography, and glacial systems play a crucial role in shaping these lake basins.  \n\nFollowing the Holocene glaciation, meltwater accumulation in intermontane depressions led to the formation of large water reservoirs, which later became major lakes. Over the past 8,000 years, aridification has influenced the retention of surface water in specific hydrologically active areas (Dorjgotov, 2008; Gonchigsumlaa, 2004). Research indicates that tectonic activity has left noticeable imprints in major depressions such as the foreland of the Khangai Mountains and large basins in the Gobi region (Lehmkuhl, 2019). The formation and evolution of lake systems are heavily influenced by hydrological regimes, and the distribution of lakes associated with the last glaciation is relatively abundant in the Mongol Altai, Gobi-Altai, Khangai, Khentii, and Khuvsgul mountain systems.  \n\nWestern Mongolian basins have a higher concentration of lakes compared to those in central and eastern Mongolia. Large depressions contain glacial meltwater-derived reservoirs, primarily located in intermontane basins. The largest basin, in terms of lake distribution and surface area, is the Great Lakes Depression. During the post-glacial period, lakes within this region were several times larger than their present size (Murzaev, 1952; Klinge et al., 2020). Over the Holocene epoch, these lakes have gradually diminished to their current extent (An et al., 2008).  \nIn central and northern Mongolia, the hydrological systems associated with the Khangai and Khuvsgul mountain ranges have contributed to the widespread distribution of lakes. The presence of lakes in these regions provides evidence that Mongolia experienced relatively humid conditions during the last glaciation. Conversely, the southern Gobi region has a sparse lake distribution, with only a few large lakes located in depressions, though their hydrological systems tend to be highly unstable (Lehmkuhl et al., 2018). In eastern Mongolia, remnants of ancient large water reservoirs have led to the formation of several lake systems. However, the size and distribution of lakes in the Gobi and eastern steppe regions exhibit extreme fluctuations due to the influence of contemporary climate conditions.  \nThis study aims to:  \n- Define the fundamental principles for classifying lake basin morphology,  \n- Develop a new geomorphological classification scheme for Mongolia’s lake basins, and  \n- Establish a unified classification system based on the morphometric characteristics and genesis of major lake basins in Mongolia.  \nAs part of the research, a refined methodology will be developed for conducting detailed measurements and studies. Field measurements and investigations will be carried out in representative major lakes, and a revised classification scheme for lake geomorphology and basin zoning will be proposed.","start_date":"2024-11-30T00:00:00","end_date":"2026-12-14T00:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1419,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Газарзүйн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4863,"project_code":"P2025-4863","project_name":"Түүхий сүүн дэх микроорганизмын бохирдлыг хянах хими технологийн судалгаа”","project_name_eng":"Key Technologies of Microbial Pollution Control in Raw Milk","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд, дэлхий дахинд сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл хурдацтай хөгжихийн хирээр түүхий сүүний хэрэгцээ шаардлага ихэсч, түүний чанарын асуудал ихээхэн анхаарал хандуулах болсон билээ. Манай оронд одоогоор сүүний микроорганизмын бохирдлыг бууруулах ариутгалын аргууд хэрэглэгддэг ч өндөр температурт, энерги их зарцуулдаг багаж ашигладаг, сүүнд агуулагддаг ашигтай нэгдлүүд, шимт бодисуудыг тодорхой хэмжээгээр бууруулах зэрэг сул талыг сайжруулах шаардлага байна. Иймээс бид энэхүү төслийн хүрээнд биологийн идэвхи өндөртэй ургамлын ханднаас байгалийн гаралтай фунгицид, бактерицид үйлдэл бүхий ханд ялган авч физик, химийн аргуудтай хослуулан шинэ цогц технологийг боловсруулах, уг технологид үндэслэн сүү ариутгах багаж тоног төхөөрөмжийг өөрчлөн шинэчилж үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх  технологийг бий болгоход оршино. Уг төсөл нь 1) түүхий сүүний үйлдвэрлэлд ашиглах ариутгах төхөөрөмжийг хөгжүүлэх, 2) үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийн хоёрдогч бичиг биетний бохирдолоос урьдчилан сэргийлэх зориулалттай усны хоолойн ариутгалын технологи, 3) сүү, сүү бүтээгдэхүүний нянгийн бохирдлын түвшинг ттодорхойлох бичил биетний шинжилгээ гэсэн гурван хэсгээс бүрдэнэ","abstract_eng":"Milk and dairy product output has expanded substantially in recent years. The issue of milk quality has become more important as the demand for raw milk has increased. In Mongolia, many disinfection technologies are now employed to prevent milk microbe contamination, although they are high temperature and energy demanding devices. This has to be improved because it depletes milk of important chemicals and nutrients. As a result, we are creating a novel sophisticated technology to extract naturally occurring fungicidal and bactericidal extracts from biologically active plant extracts using physical and chemical approaches, as well as a technology based on this technology, within the scope of this project. The project consists of three parts: 1) development of sterilization equipment in raw milk production, 2) pipeline water line sterilization technology for preventing secondary microbial contamination of production equipment, and 3) microbial testing for analysis of the bacterial level in raw milk and dairy production.","start_date":"2024-12-24T00:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":2030,"performer_name":": МУИС, Эмчилгээний хүнс байгалийн нэгдлийн химийн судалгааны баг","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4578,"project_code":"P2023-4578","project_name":"Монгол Алтайн нурууны мөстлийн гаралтай нууруудын үерийн (GLOF) эрсдлийн судалгаа: Монгол Алтайн нуруу","project_name_eng":"Glacial Lake outburst Flooding (GLOF) Study in the Mongolian Altai Mountain","abstract_mn":"Уур амьсгалын дулаарлын нөлөөгөөр уулархаг нутагт тохиолдож буй гамшиг үзэгдлүүдийн нэг нь \" Мөстлийн гаралтай нуурын задрал\" (GLOF) үйл явц юм.\nМөсөн голын хайлалт эрчимжиж байгаатай холбоотой мөстлийн гаралтай нууруудын түвшин нэмэгдэж, улмаар эргээ халих, үер үүсч энэ нь голын ай сав хөндий дагуу асар их хохиролыг үзэх магадлалтай байдаг, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр уулархаг бүс нутагт тохиолдох гамшигт үзэгдлүүдийн нэг юм.\nЭнэ нь Гималай Төв Азийн уулархаг нутгийн түгээмэл тохиолдох гамшигт үзэгдлүүдийн 1 боловч, манай орны хувьд харьцангуй бага, гэхдээ 2021 оны 7 сард аль хэдийнээ тохиолдсон, цаашдаа ч тохиолдож болох гамшигт үзэгдлүүдийн нэг юм.\nМонгол Алтайн нурууны мөсөн голуудын хайлалт огшилтын эрчим сүүлийн 30-60 жилд 35-60 хувьд хүрч, талбайн хувьд маш эрчимтэй багасаж байгаа. энэ үзэгдэл нь бидний судлах үйл явцыг улам эрчимжүүлж, ялангуяа хөдөөгийн ард иргэдийн зуслан намаржаа, өвөлжөөний нутаг дэвсгэр үерийн эрсдэлтэй бүсэд оршиж байгаа нь судалгааг зайлшгүй явуулж, нутгийн иргэд болон засаг захиргаанд урьчдилан мэдээлэх, болзошгүй эрсдлийг анхааруулах шаардлагатайг харруулж байна.","abstract_eng":"One of the catastrophic phenomena occurring in mountainous areas due to climate warming is the \"Glacial Lake outburst flooding\" (GLOF) phenomenon.\nDue to the intensification of the melting of the glaciers, the level of the lakes of glacial origin will increase, and then overflow and floods will occur. This is one of the catastrophic phenomena that will occur in the mountainous regions under the influence of climate change.\nThis is one of the common disasters in Himalayan Central Asia, relatively small for our country, but it has already happened in July 2021 and is one of the disasters that may happen in the future.\nIn the last 30-60 years, the intensity of melting of glaciers in the Mongolian Altai range has reached 35-60 percent, and the area is decreasing very intensively. This phenomenon has intensified our research process, especially since the area of summer and winter camps of rural communities is located in the risk zone of flooding, which shows the need to carry out research, inform the local people and the administration in advance, and warn of possible risks.","start_date":"2024-02-07T17:00:00","end_date":"2024-08-30T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1873,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Ховд аймаг дахь салбар","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4659,"project_code":"P2024-4659","project_name":"Хилийн чанад дахь Солонгос судлалын сургалттай их дээд сургуулийн орчуулгын дадлага, семинар","project_name_eng":"Overseas Translation workshop Grant","abstract_mn":"Энэхүү төслийн гол зорилго нь БНСУ-ын орчин үеийн уран зохиолыг монгол хэлнээ орчуулан солонгос судлал, тэр дүндаа солонгос хэл, орчуулгаар мэргэшиж буй МУИС-ын оюутнуудын орчуулгын чадварыг сайжруулах, цаашилбал монголын уншигч олонд солонгосын уран зохиолыг таниулан сурталчлахад оршино. Энэ хүрээнд Солонгосын орчин үеийн уран зохиол, тэр дундаа урт, богино өгүүллэгийн алдарт зохиолч Ким Ёнсүгийн зохиол болох \"Зуны сүүлчийн урь\" зохиолыг оюутнуудтай хамтран орчуулах, орчуулгын дадлага воркшоп хийх, хэвлэлтэнд эх бэлтгэх ажил хийх болно.","abstract_eng":"The main goal of this project is to improve the translation skills of MU students specializing in Korean studies by translating modern Korean literature into Mongolian, as well as to promote Korean literature to Mongolian readers. In this context, we will work with students to translate Korean modern literature, including the famous short and long story writer Kim Yeonsu's novel \"The Last Invitation of Summer\", to conduct a translation practice workshop, and to prepare the original for publication.","start_date":"2024-03-13T16:00:00","end_date":"2024-06-29T16:00:00","sponsor_id":1994,"sponsor_name":"Literature Translation Institute of Korea","performer_id":1464,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Asian Studies","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4403,"project_code":"P2022-4403","project_name":"Улаанбаатар хотын хүйтний улирлын хязгаарын үе давхаргын өндөр тодорхойлох, температурын инверсийн тархалтыг зураглах","project_name_eng":"Determining of boundary layer height and mapping distribution of temperature inversion over Ulaanbaatar city in the cold season","abstract_mn":"Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай Монгол орны нутаг дэвсгэр дээр хүйтний улиралд эсрэг циклон тогтвортой байрлаж, манай орны цаг агаарыг ерөнхийд нь удирдахдаа газрын гадарга орчимд температурын инверс тогтвортой үүсэх, удаан хугацаанд дэвсгэр гадаргын цацрагийн хөрөлтийн улмаас инверс цаашид эрчимжих нөхцлийг бүрдүүлнэ. Температурын инверсид агаар мандлын хэт тогтвортой төлөв байдалтай тул босоо хөдөлгөөнийг сааруулж, харин ч бүүр уруудах хөдөлгөөн бий болгосноор агаарын янз бүрийн хольцууд тухайлбал тоос, өтгөрөлтийн цөм, утаа униар зэргийг газрын гадарга орчимд хуримтлуулж шилжих нөхцлийг саатуулна.Үнэн хэрэгтээ хүн ам төвлөрсөн хот суурин газарт агаарын бохирдол үүсэх цаг агаарын үндсэн хүчин зүйл нь газрын гадарга орчмын температурын инверс болно.\nХүн ам олноор суурьшсан төвлөрсөн хот, суурингуудад газар орчимд хүчтэй инверс тогтож удаан хадгалагдах явдал хот суурин газарт бий болсон агаар бохирдуулах эх үүсгэврийг удаан хугацаагаар саатуулж улмаар энэ нь зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэтэрч хүний бие организмд сөргөөр нөлөөлж ялангуяа өвлийн улиралд хүн амын өвчлөл ихсэж, цаашилбал байгаль орчны экологийн тэнцвэрт байдал алдагдахад хүрдэг. Мөн инверсийн үе дэх газрын гадарга орчмын температурын бууралт агаарын даралтыг нэмэгдүүлж, чийгшлийн хуримтлалыг ихэсгэдэг учир дэлхийн бусад газар нутгуудтай харьцуулахад уур амьсгалын аномаль нөхцөл бүрдэж цаг агаарыг урьдчилан мэдээлэхэд алдааг бий болгох үндэс болдог. \nИймд 2021 оны байдлаар хүн амын тоо дундажаар 1.53 саяд хүрээд байгаа Улаанбаатар хотын хувьд агаарын бохирдлын эх үүсгэвэрийг удаан хугацааны туршид саатуулж байгаа газрын гадарга орчмын температурын инверсийн газарзүйн тархалтыг зураглах, түүний урвуу үзүүлэлт болох хязгаарын үе давхаргын өндрийг тодорхойлох зайлшгүй шаардлагатай юм.","abstract_eng":"In the cold season, Asian anticyclone dominates over the territory of Mongolia which has an extreme continental climate. The near-surface temperature inversion layer produces a very stable layer of air under the influence of the Asian anticyclone. The stable and super-stable state of air under the near-surface temperature inversion inhibits vertical motion and turbulent exchange of the air. It leads to an accumulation of various compositions of air such as gas, dust, condensation nuclei, and smoke near the surface layer of the atmosphere. \nIn the other words, the near-surface temperature inversion layer is the most important factor of meteorology on air pollution in highly populated urban.\nWhen a strong surface temperature inversion layer has established near highly populated cities, it can act like barrier for dispersion of air pollutants around the city during long period. Then, concentrations of the air pollutants exceed the air quality standard. It is not only influencing negatively on human health but also disbalancing the environment. Besides, temperature decrease under the surface temperature inversion condition leads to an increase in air pressure and accumulation of air humidity, so it arise climate anomaly, which becomes basis of error in weather forecast while compared to the other regions.\nThus, we need to map geographical distribution of the characteristics of the near-surface temperature inversion which inhibits the sources of air pollution in Ulaanbaatar city (population of Ulaanbaatar city is about 1.53 million in 2021), and to determine boundary layer height which is a inverse characteristics of the temperature inversion.","start_date":"2022-12-31T00:00:00","end_date":"2023-12-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":118,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Газарзүйн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4630,"project_code":"P2024-4630","project_name":"Арилжаа /худалдаа/-ны эрх зүй","project_name_eng":"Commercial law","abstract_mn":"Энэ төслийн зорилго нь бүрэн агуулгыг багтаасан \"Арилжааны эрх зүй\"-н сурах бичиг боловсруулах юм. Энэ хүрээнд арилжааны хэлцэл, арилжаа эрхлэгчид холбогдох өнөөгийн зохицуулалт, түүний үндсэн асуудлууд, Иргэний хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаврын хүрээнд тулгарсан асуудлууд, Арилжааны хууль тогтоомжийн хэрэглээнд холбогдох онолын болон практик асуудлууд, Арилжааны хууль тогтоомжид хамаарах шүүхийн практик, Арилжааны хууль тогтоомжийн хэрэглээтэй холбогдох асуудлыг талаар дүн шинжилгээ хийсэн болно.","abstract_eng":"The project aims to make a comprehensive textbook on commercial law; its approach will be a study of current legislation on the commercial activities and enterprises and its primary specifics; a Study of problems and issues in the Civil Code; Theoretical and practical approach to all subject of commercial law and define their application problems; Review court cases related to the application of commercial regulations; Review and make analysis to fact and problem-based situations on implementations of commercial laws;","start_date":"2019-12-31T16:00:00","end_date":"2021-06-15T16:00:00","sponsor_id":193,"sponsor_name":"МУИС ХЗС","performer_id":193,"performer_name":"МУИС ХЗС","funding_type_id":8,"funding_type":"Судалгааны суурь зардал","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4629,"project_code":"P2024-4629","project_name":"Хувьцаат компанийн эрх зүйн үндсэн ойлголт","project_name_eng":"The Fundamental concept of joint stock company law","abstract_mn":"Энэ төслийн зорилго нь бүрэн агуулгыг багтаасан сурах бичиг боловсруулах юм. Энэ хүрээнд хувьцаат компанийн өнөөгийн зохицуулалт, түүний үндсэн асуудлууд, анхны Аж ахуй нэгжийн тухай хуулиас эхлээд өнөөгийн Компанийн тухай хууль, түүнд орсон нэмэлт өөрчлөлт, хэрэгжилтийн үр дагаврын хүрээнд тулгарсан асуудлууд, Хувьцаат компанийн зохицуулалтын хэрэглээнд холбогдох онолын болон практик асуудлууд, Хувьцаат компанид хамаарах шүүхийн практик, Компанийн тухай хуулийн хэрэглээтэй холбогдох асуудлыг талаар дүн шинжилгээ хийсэн болно.","abstract_eng":"The project aims to make a comprehensive textbook; its approach will be a study of current legislation on the joint stock company and its primary specifics; a Study of problems and issues from the time of adoption of the first Enterprises law to current Company law, amendments and their impact on the enforcement of the law; Theoretical and practical approach to all subject of joint stock company law and define their application problems; Review court cases related to the application of joint stock company law; Review and make analysis to fact and problem-based situations on implementations of Company law;","start_date":"2020-06-15T16:00:00","end_date":"2022-06-15T16:00:00","sponsor_id":1725,"sponsor_name":"МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль","performer_id":193,"performer_name":"МУИС ХЗС","funding_type_id":8,"funding_type":"Судалгааны суурь зардал","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4399,"project_code":"P2022-4399","project_name":"Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөд Монгол орны хээрийн бүсийн бэлчээрийн экосистемийн бүтээмжийн үзүүлж буй нөлөөллийг загварчлах","project_name_eng":"Modeling the effects of grassland ecosystem productivity in the steppe region of Mongolia on global change","abstract_mn":"Бэлчээрийн газар бол бэлчээрийн мал аж ахуйн эдийн засгийн үйлдвэрлэлийн үндсэн хэрэгсэл юм. Бэлчээрийн экологийн сайн орчин нь бэлчээрийн мал аж ахуйг хөгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай юм. Гэсэн хэдий ч хүн ба байгалийн гамшиг, бусад хүчин зүйлсийн нөлөөнөөс болж Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридорын зүүн зам дээрх бэлчээрийн экологийн орчин ноцтой доройтож байна.\nХятад, Монгол, Оросын эдийн засгийн коридорын зүүн бүсийн бэлчээрийн талбайн орон зайн тархалт ба бүс нутгийн эрс өөрчлөлтийг тодруулах нь бүс нутгийн экологийн тогтвортой хөгжлийн нэн тэргүүний зорилт юм. Олон эх үүсвэрийн зайнаас тандан судлалын өгөгдлүүд болон урт хугацааны цуврал үзүүлэлтүүд дээр үндэслэн бэлчээрийн ургамлын бүтцийг хэрхэн тодорхойлох, дараа нь бэлчээрийн ургамлын биомасс, бэлчээрийн бүтээмж, бэлчээрийн ургамлан нөмрөг, бүрхэвч болон бусад үзүүлэлтүүдийг хэрхэн тооцоолох нь бэлчээрийн ургамлын өөрчлөлтийг хянах гол асуудал юм. Олон жилийн хугацааны цуврал бэлчээрийн ургамлын өөрчлөлтийн чиг хандлага, Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридорын зүүн маршрутын экологийн эмзэг байдлын үнэлгээ нь энэ асуудлыг шийдвэрлэх техникийн гол хэрэгсэл юм. Уламжлалт судалгааны аргууд нь үнэтэй, өгөгдөл буруу, цаг хугацааны алдагдал ихтэй байдаг. Хямд өртөгтэй, өргөн цар хүрээтэй, тохиромжтой давуу талтай зайнаас тандан судлах нь холбогдох ургамлын индекс ба хээрийн хэмжилтийн өгөгдлийг нэгтгэн цаг хугацааны цуврал зайнаас тандах өгөгдөлд үндэслэн ургамлын цэвэр анхдагч бүтээгдэхүүний бэлчээрийн ургамлын ургалтын хугацааны цувааг олж авах боломжтой юм. Дараа нь индекс бүрийн хамгийн их, хамгийн бага, дундаж, хуримтлагдсан болон бусад жилийн хоорондын шинж чанарын утгыг тооцоолно. Оновчтой индекс ба ургамлын биомассын урвуу өөрчлөлтийн загварыг боловсруулж, бэлчээрийн ургамлан нөмрөгийн хүчтэй өөрчлөлттэй газрыг тодорхойлохын тулд бэлчээрийн ургамлын экологийн эмзэг байдлыг үнэлэх явдал юм. Гэсэн хэдий ч бэлчээрийн ургамлан нөмрөгийн өөрчлөлтөд нөлөөлөх хүчин зүйлүүд нь нарийн төвөгтэй байдаг. Бусад хүчин зүйлийн нөлөөллийг хэрхэн арилгах, янз бүрийн ашиглалтын аргаар ургамлын биомасс ба ургамлын өөрчлөлтийн хооронд зөв хамаарлыг хэрхэн бий болгох нь энэхүү төслийн өмнө тулгараад байгаа асуудлуудын нэг юм. \nДээр дурдсан гол асуудлуудын хариуд энэхүү төсөл нь цаг хугацаа орон зайн цувааны зайнаас тандан судлах хяналтын технологи бий болгож, технологийг ашиглан бэлчээрийн талбайн онцлог шинж чанар дээр үндэслэн бэлчээрийн ургамалжилтыг хянах, орон зайн тархалтын өөрчлөлтийн загварыг бий болгохоор зорьж байна.","abstract_eng":null,"start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":176,"performer_name":"МУИС Газарзүйн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4261,"project_code":"P2022-4261","project_name":"Зайнаас тандан судлалын аргаар Монголын түймрийн байгалийн гамшигт үзэгдлийн мониторинг, түүний эрсдлийн үнэлгээ хийх судалгаа","project_name_eng":"Wildfire monitoring of natural disaster and its risk assessment using remote sensing methods in Mongolia","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь гол төлөв ой хээрийн түймрийн гамшгийн үр нөлөөг судалж, түүний орон зайн тархалтын эрсдэлийн үнэлгээг хийж, зайнаас тандан судлах технологийг ашиглан ой хээрийн түймрийн менежмент, хяналтын системийг үндэсний болон бүс нутгийн түвшинд хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулна. Энэхүү төслийн зорилго нь сансрын зураг, цаг уурын мэдээллийн багц ашиглан ой хээрийн түймрийн орон зайн тархалтын эрсдлийн үнэлгээг хийх, APSCO DSSP төслөөр дэмжигдэн сансрын зурагт үндэслэн ой хээрийн түймрийг илрүүлэх аргачлалыг боловсруулах, түймрийн эсрэг орон зайн цаг хугацааны хэрэгжилтэд дүн шинжилгээ хийх зорилготой. нийгэм, эдийн засгийн нөхцөл байдлын хохирлын үнэлгээ хийх явдал юм.","abstract_eng":"Mainly this project studies the action of wildfire disasters, estimates risk assessment of its spatial distribution, and contributes to developing the wildfire management and monitoring system on national and regional levels using remote sensing technologies. The objectives of this project are provided to estimate risk assessment of wildfire spatial distribution using satellite imagery and meteorological datasets, to develop the methods of wildfire detection based on satellite imagery, which are supported by the APSCO DSSP project and to analyze the spatiotemporal implementation to wildfire and the damage assessment for socio-economic conditions.","start_date":"2022-01-02T00:00:00","end_date":"2024-10-09T16:00:00","sponsor_id":1669,"sponsor_name":"Asia-Pacific Space Cooperation Organization(APSCO)","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4624,"project_code":"P2023-4624","project_name":"Сентинел-1 SAR хиймэл дагуулын зураг ашиглан Монгол орны гол мөрний үерлэсэн талбайг тодорхойлох судалгаа","project_name_eng":"Study of Determining the Flooded Area using SAR Images with Sentinel-1 in Mongolia","abstract_mn":"“Ази Номхон Далайн Сансрын Хамтын Ажиллагааны Олон Улсын байгууллагын гишүүн орнуудад гамшгийн хяналтад сансрын технологийг ашиглах судалгааны тогтолцоог бий болгох” төслийг Бангладеш санаачилсан бөгөөд төслийн эхний (1-р) үе шатыг APSCO-ын Зөвлөлийн 9-р хурлаар батласан. Товчхондоо энэ төслийг \"Ерөнхий төсөл\" гэж нэрлэж 2018 оны 12-р сарын 4-8-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын Ченду хотод болсон Техникийн 3-р чуулганаар төслийн эхний (1-р) үе шат амжилттай дуусгасан. Үүнд үер, газар хөдлөлт, хөрсний гулгалт/цасан нуранги, ган гачиг зэрэг асуудлуудыг эхний шатанд авч үзэн таван байгалийн гамшгийн чиглэлээр ОУ-ын жижиг хамтарсан судалгааны төсөл (JRP)-үүдэд хуваан хэрэгжүүлсэн.","abstract_eng":"The project titled ‘Establishment of a Framework for Researches on Application of Space Technology for Disaster Monitoring in the APSCO Member States’ was initiated by Bangladesh and the initial (1st) phase of the project was approved in the 9th Council meeting of APSCO. In short, this project is named as the ‘Framework Project’. The initial (1st) phase of the project has been concluded successfully through the 3rd Technical Session held in Chengdu, China during 4-8 December, 2018. The technical activities of the initial phase have been carried out through three Technical Sessions (TS) and five Joint Research Projects (JRP). Based on the priority of the MSs Flood, Earthquake, Landslides/Avalanches and Drought were addressed in the initial phase.","start_date":"2023-12-21T16:00:00","end_date":"2024-09-09T16:00:00","sponsor_id":1669,"sponsor_name":"Asia-Pacific Space Cooperation Organization(APSCO)","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4878,"project_code":"P2025-4878","project_name":"Design of long-term climate change monitoring in Onon-Balj National Park","project_name_eng":"Design of long-term climate change monitoring in Onon-Balj National Park","abstract_mn":"The Nature Conservancy (TNC) and WWF-Mongolia are partnering to implement the \"Land of the Blue Sky – Onon-Balj National Park\" project in Onon-Balj National Park (OBNP) and its buffer zone, supporting one of the world’s last remaining nomadic peoples reliant on the biodiversity and societal benefits of these lands for their livelihoods. The project is committed to sustainably conserving biodiversity and ecosystems in the national outstanding landscape of OBNP for future generations. \n\nOBNP is in the transition zone between the East Siberian Taiga and Daurian Forest Steppe, the OBNP supports a high level of species diversity. At the confluence of the Onon and Balj Rivers and containing several large lakes, OBNP is rich with freshwater resources, mixed with wetlands and peatlands. The national park contains a mixture of forest and steppe ecosystems, distinct landscapes and ecological formations including canyons and a few mountain ranges. Yet, the ecosystem is very fragile. The permafrost supporting the underground root systems of the taiga (boreal) forest is estimated to store twice as much carbon as tropical forests. The peatlands within this landscape not only support local biodiversity but also play a vital role in carbon sequestration. The quantity of GHG emissions originating from degradation of peatlands thawing of permafrost in Mongolia have not been assessed. \nIn Onon-Balj National Park and its buffer zone, the impacts of climate change intersect with human-induced threats, including overgrazing, wildfires, expansion of crop cultivation, illegal hunting, pest infestations, disease outbreaks, and mining activities.\n\nThe project aims to mitigate the threats posed by climate change while fostering resilience in ecosystems, specifically addressing the degradation of rangelands, forests, peatlands, and river ecosystems and wildlife, as well as the risks of permafrost loss in the project area, through the implementation of nature-based solutions. \n\nTo achieve the above results, there is a need to develop long term monitoring design for climate change, considering the uniqueness and sensitivity of ecosystem types, biodiversity and land use type.","abstract_eng":"The Nature Conservancy (TNC) and WWF-Mongolia are partnering to implement the \"Land of the Blue Sky – Onon-Balj National Park\" project in Onon-Balj National Park (OBNP) and its buffer zone, supporting one of the world’s last remaining nomadic peoples reliant on the biodiversity and societal benefits of these lands for their livelihoods. The project is committed to sustainably conserving biodiversity and ecosystems in the national outstanding landscape of OBNP for future generations. \n\nOBNP is in the transition zone between the East Siberian Taiga and Daurian Forest Steppe, the OBNP supports a high level of species diversity. At the confluence of the Onon and Balj Rivers and containing several large lakes, OBNP is rich with freshwater resources, mixed with wetlands and peatlands. The national park contains a mixture of forest and steppe ecosystems, distinct landscapes and ecological formations including canyons and a few mountain ranges. Yet, the ecosystem is very fragile. The permafrost supporting the underground root systems of the taiga (boreal) forest is estimated to store twice as much carbon as tropical forests. The peatlands within this landscape not only support local biodiversity but also play a vital role in carbon sequestration. The quantity of GHG emissions originating from degradation of peatlands thawing of permafrost in Mongolia have not been assessed. \nIn Onon-Balj National Park and its buffer zone, the impacts of climate change intersect with human-induced threats, including overgrazing, wildfires, expansion of crop cultivation, illegal hunting, pest infestations, disease outbreaks, and mining activities.\n\nThe project aims to mitigate the threats posed by climate change while fostering resilience in ecosystems, specifically addressing the degradation of rangelands, forests, peatlands, and river ecosystems and wildlife, as well as the risks of permafrost loss in the project area, through the implementation of nature-based solutions. \n\nTo achieve the above results, there is a need to develop long term monitoring design for climate change, considering the uniqueness and sensitivity of ecosystem types, biodiversity and land use type.","start_date":"2025-02-20T00:00:00","end_date":"2025-05-19T16:00:00","sponsor_id":1553,"sponsor_name":"Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Сан","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4203,"project_code":"P2021-4203","project_name":"Эрүүл мэндийг дэмжих, зохицуулах үйлчилгээтэй симбиотик биобүтээгдэхүүн гарган авах","project_name_eng":"Development of symbiotic bioproduct with functional properties as health promoting","abstract_mn":"Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын судалгаагаар сүүлийн 40 жилд дэлхийн хүн амын дунд жингийн илүүдэл, таргалалтын түвшин 39% хүртэл огцом нэмэгдэж 1.9 тэрбумд хүрээд байна. Үүний дийлэнх хувийг буурай болон хөгжиж буй орны хүн ам эзэлж байгаа бөгөөд энэ нь хүн амын дунд 2-р хэв шинжийн чихрийн шижин, зүрхний шигдээс, цусны даралт ихсэх, бодисын солилцооны эмгэг өөрчлөлтүүд, үрэвсэлт өвчнүүд болон зарим төрлийн хавдраар өвчлөх эрсдлийг нэмэгдүүлсээр байна. Таргалалт нь тухайн хүний генийн онцлог, амьдралын хэв маяг, хөдөлгөөний дутагдал, хэт боловсруулсан, илчлэг ихтэй хүнсний хэрэглээ зэргээс гадна гэдэсний хэвийн микрофлорын тоо цөөрч, тэнцвэр алдагдснаас үүсдэг. Тиймээс сүүлийн жилүүдэд дэлхийн хөгжингүй орнуудад өдөр тутмын хоол хүнсэндээ зохицуулах үйлчилгээтэй, ашигтай бактери агуулсан пробиотик бүтээгдэхүүнийг түлхүү хэрэглэх хандлагатай болсон төдийгүй пробиотикуудыг хүнсэндээ хэрэглэснээр таргалалтаас үүдэлтэй олон төрлийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх боломжтойг судлаачид нотолсоор байна.\nМанай орны хувьд хүн амын хүнс тэжээлийн үндэсний 5-р судалгааны тайланд: 2017 оны байдлаар нийт хүн амын таргалалтын дундаж утга насанд хүрсэн хүнд 40%-д хүрч 2010 онтой харьцуулахад 2 дахин өссөн нь хүн амын өвчлөл, эндэгдлийн тэргүүлэх шалтгаан болохыг тодорхойлсон байна. Ялангуяа бага, өсвөр насны хүүхдүүдийн дунд илүүдэл жингийн эрсдэл өндөр байгаа нь илчлэг өндөр ч тэжээллэг чанар багатай, сахарын агууламж ихтэй хүнсийг өдөр тутамдаа ихээр хэрэглэж байгаатай шууд холбоотой юм. Энэ нь манай зах зээл дээр хадгалах хугацааг уртасгасан, нөөшлөгч, тогтворжуулагч бодисууд ихээр агуулсан, боловсруулсан, өөх тос, сахарын агууламж өндөр хүнсний бүтээгдэхүүнүүд зонхилж, шим тэжээлээр баялаг, тэжээллэг чанар өндөртэй, эрүүл мэндийг дэмждэг өргөн хэрэглээний органик хүнс хомс байгааг харуулж байна. Тиймээс бид энэхүү төслөөрөө эх орны уламжлалт эсгэлэн сүүн бүтээгдэхүүнээс ялган авсан пробиотик шинж чанартай сүүн хүчлийн бактериудыг ашиглан, байгалийн гаралтай зохицуулах үйлчилгээтэй эрүүл мэндийн биобүтээгдэхүүнийг гарган авах зорилготой. Уг бүтээгдэхүүн нь биологийн өндөр идэвхтэй сүүн хүчлийн бактериудаас гадна монгол оронд өргөн тархсан ургамлуудаас пребиотик шинж чанартай полисахаридуудыг ялган авч ашиглах ба пробиотик пребиотик хосломол шинж чанар бүхий симбиотик бүтээгдэхүүн болж байгаагаараа онцлог давуу талтай.","abstract_eng":"According to the World Health Organization data, overweight and obesity have sharply increased to 39% of people worldwide in the last 40 years, reaching 1.9 billion who are increasingly worried in low and middle-income countries, primarily urban areas. Obesity is directly related to other complications, including increasing the risk of type 2 diabetes, hypertension, stroke, metabolic syndrome, asthma, inflammatory diseases, and some cancers. Also known that obesity is characterized by complex genetic interactions among genes, lifestyle, lack of exercise, overusing processed and high-calorie foods, and a decrease in the number and imbalance of normal intestinal microflora. In recent years, developed countries have become more consumed with probiotics in their daily diet. Researchers have proven that probiotics have numerous advantageous functions for human organisms, preventing many diseases caused by obesity.\nIn Fifth National Nutrition Survey Report, the average obesity rate in adults surprisingly reached 40% in 2017, increasing two times compared to 2010, the leading cause of morbidity and mortality in Mongolia. The higher risk of overweight, especially among young children and adolescents, is directly related to the dosage of high-calorie as unhealthy, low-nutrient, high-sugar foods in daily diet. It indicates that the Mongolian market is dominated by processed, junk and unhealthy foods containing high sugar, fat, preservatives and stabilizers but that healthy and organic food and beverages are limited. It indicates that the Mongolian market is dominated by processed, junk, and unhealthy foods containing high sugar, fat, preservatives and stabilizers, but healthy and health-promoting organic foods are limited. Therefore, we aim to develop symbiotic bioproducts with functional properties as a health-promoting effect, using natural lactic acid bacteria with probiotic properties from Mongolian traditional fermented milk and natural polysaccharides extracted from plants widely distributed in Mongolia. It has the unique advantage of being a symbiotic product with probiotic-prebiotic combination properties.","start_date":"2021-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-29T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4885,"project_code":"P2025-4885","project_name":"Биоуусалтын дэвшилтэт технологийг ашиглан Монголын орны газрын ховор элементийн хүдрээс газрын ховор элементийг уусгах үр ашгийг оновчтой болгох нь","project_name_eng":"Breaking Boundaries: Optimizing Rare Earth Ore Extraction Efficiency from Mongolia's Deposit with Cutting-Edge Bioleaching Advancements","abstract_mn":"Энэхүү төслөөр газрын ховор элементийн бүх салбар дахь ач холбогдол, тэдгээрийг олборлоход тулгарч буй бэрхшээлийг онцолж байна. Дэлхийн хэмжээнд газрын ховор элементийн эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан шинэ орд, нөөцийг илрүүлэх нь чухал болж байгаа хэдий ч түүнийг олборлох уламжлалт арга, технологи нь байгаль орчинд сөрөг нөлөө эрсдэл ихтэйд тооцоогдож байна. Иймд хүдэр, баяжмалыг боловсруулах зардал багатай, ногоон технологийн нэг хувилбар болох биоуусгах аргыг эрдэмтэд ихээхэн сонирхож байна. Энэхүү судалгааны ажлаар Монгол орны хүдрээс газрын ховор элементийг биоуусгах аргыг оновчтой болгох, улмаар аргын сонгомол чанар, бүтээмж, тогтвортой байдлыг сайжруулахаар зорилоо. Үүний тулд газрын ховор элементээр баялаг эх үүсвэрээс бактерийг өсгөвөрлөх, бактерийн цэвэр өсгөвөр ялгах, металл авалт өндөртэйгээр уусгах бактерийн системийг судлах болно. Түүнчлэн энэхүү судалгаа нь байгаль орчинд ээлтэй уул уурхайн үйл ажиллагааны талаарх ойлголтыг санал болгож, ГХЭ-ийн биоуусалтын процессын химийн болон биологийн механизмыг судлана. Ингэснээр эрдэс хүдрийн олборлолтын шинэлэг аргаар тогтвортой уул уурхайг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулах болно.","abstract_eng":"The project highlights the significance of Rare Earth Elements (REEs) across industries and the challenges in their extraction. With increasing global demand, there's a push for discovering new deposits, but conventional extraction methods are environmentally risky. Bioleaching, a green and cost-effective alternative, is being explored. The study aims to optimize bioleaching for REE extraction from Mongolian ores, focusing on selectivity, efficiency, and sustainability. This involves cultivating diverse bacteria from REE-rich sources, refining pure strains, and exploring advanced bacterial systems to minimize resource consumption. Additionally, the research investigates the chemical and biological mechanisms underlying bioleaching for REEs, offering insights for eco-friendly mining practices. Ultimately, the goal is to advance sustainable mining through innovative extraction methods. Objectives include cultivating diverse bacteria, exploring selective bacterial systems, and understanding unique bioleaching mechanisms for greener technology solutions.","start_date":"2025-03-18T00:00:00","end_date":"2026-10-19T16:00:00","sponsor_id":2191,"sponsor_name":"UNESCO-TWAS","performer_id":2168,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эрдэс түүхий эдийн химийн болон биоуусалт, дэвшилтэт материалын судалгааны баг","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4867,"project_code":"P2025-4867","project_name":"Гадны хүчин зүйлийн нөлөөнд металлын галид перовскит материалын тогтворт чанар","project_name_eng":"External stimuli induced metal halide perovskite materials","abstract_mn":"Metal halide perovskites show hitherto inaccessible exotic properties that can be used to develop new technologies and also to increase the efficiency of existing systems. There are currently hundreds of metal halide perovskites. Their ionic bonding nature with soft lattices allows abundant phase transition including lattice distortion, compression, expansion, and rearrangement under various external factors such as temperature, light, pressure, moisture and vacuum. This class of structural flexibility can lead to considerable changes in their electronic properties, and thus providing further opportunities in a broad range of applications.","abstract_eng":"Metal halide perovskites show hitherto inaccessible exotic properties that can be used to develop new technologies and also to increase the efficiency of existing systems. There are currently hundreds of metal halide perovskites. Their ionic bonding nature with soft lattices allows abundant phase transition including lattice distortion, compression, expansion, and rearrangement under various external factors such as temperature, light, pressure, moisture and vacuum. This class of structural flexibility can lead to considerable changes in their electronic properties, and thus providing further opportunities in a broad range of applications.","start_date":"2024-11-30T16:00:00","end_date":"2027-11-27T16:00:00","sponsor_id":2180,"sponsor_name":"U.S. Office of Naval Research Global","performer_id":2168,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эрдэс түүхий эдийн химийн болон биоуусалт, дэвшилтэт материалын судалгааны баг","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4692,"project_code":"P2024-4692","project_name":"Аж ахуй нэгж байгууллагын сургалтын эрэлт, хэрэгцээг тодорхойлох арга зүй","project_name_eng":"Methodology for Determining the Training Demand and Needs of Enterprises","abstract_mn":"Хөгжиж буй орнуудын  хувьд ААНБ-д тохирсон сургалтын бодлого, стратеги, менежмент нь маш чухал асуудлуудын нэг болсоор ирсэн. Байгууллагууд өрсөлдөх чадвараа улам сайжруулах үүднээс хүний нөөцийн сургалт, хөгжилд тогтмол хөрөнгө оруулалт хийдэг боловч тэр бүр хүссэн үр дүнд хүрдэггүй жишээ олон байна. Сургалтын хэрэгцээнд шинжилгээ, үнэлгээ хийнэ гэдэг нь байгууллагын шинжилгээ, ажил үүргийн шинжилгээ, хувь хүний шинжилгээний хүрээнд судлах системтэй үйл явц. Тухайн байгууллага дээр үүсээд байгаа асуудлуудыг судалж, учир шалтгааныг олох, түүнчлэн уг асуудлууд үнэхээр сургалтын үр дүнд хэрхэн шийдэгдэхийг нотлох үйл ажиллагаа байдаг. Ихэвчлэн байгууллагуудад сургалт зохион байгуулах хэрэгцээ нь шинэ техник, технологи нэвтрүүлэх шаардлага, ажиллагчдын гүйцэтгэл хангалтгүй, ур чадварын хомсдол үүсэх, хэрэглэгчдийн гомдол санал, ажлын дахин зохион байгуулалт хийх, шинэ хууль тогтоомжийг мөрдөх, шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг нэвтрүүлэх болон компанийн бизнесийн стратегийн өөрчлөлт, дэлхийн зах зээлд бизнесээ өргөжүүлэх зэрэг асуудлуудаас үүдэн гардаг. Байгууллагын сургалтын хэрэгцээг тодорхойлоход өөр, өөр нэгж эсвэл ажил мэргэжил дэх сургалтын хэрэгцээг танин удирдаж, хувь  хүн ажиллагчдад ямар сургалт хэрэгтэй байгааг судалдаг. Бүлэг/баг/, хувь хүмүүсийн нийтлэг хэрэгцээ байгууллагын хэмжээний сургалтын хэрэгцээг тодорхойлоход тусалж, үүний үр дүнд сургалтын төлөвлөгөө нь үндэслэлтэйгээр боловсруулагдан, улмаар  гүйцэтгэлийг сайжруулахад ажилтнуудад шаардлагатай  мэдлэг, ур чадвар, туршлагыг хөгжүүлдэг.","abstract_eng":"Хөгжиж буй орнуудын  хувьд ААНБ-д тохирсон сургалтын бодлого, стратеги, менежмент нь маш чухал асуудлуудын нэг болсоор ирсэн. Байгууллагууд өрсөлдөх чадвараа улам сайжруулах үүднээс хүний нөөцийн сургалт, хөгжилд тогтмол хөрөнгө оруулалт хийдэг боловч тэр бүр хүссэн үр дүнд хүрдэггүй жишээ олон байна. Сургалтын хэрэгцээнд шинжилгээ, үнэлгээ хийнэ гэдэг нь байгууллагын шинжилгээ, ажил үүргийн шинжилгээ, хувь хүний шинжилгээний хүрээнд судлах системтэй үйл явц. Тухайн байгууллага дээр үүсээд байгаа асуудлуудыг судалж, учир шалтгааныг олох, түүнчлэн уг асуудлууд үнэхээр сургалтын үр дүнд хэрхэн шийдэгдэхийг нотлох үйл ажиллагаа байдаг. Ихэвчлэн байгууллагуудад сургалт зохион байгуулах хэрэгцээ нь шинэ техник, технологи нэвтрүүлэх шаардлага, ажиллагчдын гүйцэтгэл хангалтгүй, ур чадварын хомсдол үүсэх, хэрэглэгчдийн гомдол санал, ажлын дахин зохион байгуулалт хийх, шинэ хууль тогтоомжийг мөрдөх, шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг нэвтрүүлэх болон компанийн бизнесийн стратегийн өөрчлөлт, дэлхийн зах зээлд бизнесээ өргөжүүлэх зэрэг асуудлуудаас үүдэн гардаг. Байгууллагын сургалтын хэрэгцээг тодорхойлоход өөр, өөр нэгж эсвэл ажил мэргэжил дэх сургалтын хэрэгцээг танин удирдаж, хувь  хүн ажиллагчдад ямар сургалт хэрэгтэй байгааг судалдаг. Бүлэг/баг/, хувь хүмүүсийн нийтлэг хэрэгцээ байгууллагын хэмжээний сургалтын хэрэгцээг тодорхойлоход тусалж, үүний үр дүнд сургалтын төлөвлөгөө нь үндэслэлтэйгээр боловсруулагдан, улмаар  гүйцэтгэлийг сайжруулахад ажилтнуудад шаардлагатай  мэдлэг, ур чадвар, туршлагыг хөгжүүлдэг.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-06-13T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":2021,"performer_name":"МУИС, БС-ийн төслийн баг","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4886,"project_code":"P2025-4886","project_name":"Ойн хөрсөн дэх модны үндэс-микориз-патогений харилцан үйлчлэлийг судлах хамтарсан судалгааны Евразийн сүлжээ","project_name_eng":"Eurasian Network for Collaborative Research on Tree-Root-Mycorrhizal-Pathogen Interactions in Forest Soils","abstract_mn":"EuAsiaN-ROOT төсөл нь ойн экосистемийн хөрс, модны үндэс, мөөг, бусад эмгэг төрүүлэгчдийн хоорондын харилцан үйлчлэлийг судлах зорилготой. Евразийн бүс нутгийг хамарсан цаг уурын хувьд харилцан ялгаатай халуун тропикийн бүсээс эх газрын өндөрлөг бүс нутаг, сэрүүн бүсийн ойн экосистем хамруулан олон төрлийн ойн хэвшинж, бүлгэмдэл дэх ойн моддын үндэс, хөрсний мөөгөнцрийн бүлгэмдэл ба микориз мөөгөнцөрийг тодорхойлох. Мөн ойн модны хялгасан болон нарийн үндэсний шинж чанар, хөрс, үндэс, микориз мөөг, эмгэг үүсгэгчдийн хоорондын харилцан үйлчлэлийг судлах болно. Энэ нь янз бүрийн ойн модтой холбоотой микориз мөөг нь шим тэжээлийг олж авах, нүүрстөрөгчийг шингээх зэрэг экосистемийн үйлчилгээнд хэрхэн хувь нэмэр оруулдаг, эдгээр хувь нэмэрт уур амьсгал, хөрсний нөхцөл, хөрсөөр дамждаг үндэс үүсгэгчдийн үзүүлэх өвөрмөц дарамт хэрхэн нөлөөлж байгааг судлах. \nОйн биомын харьцуулсан дүн шинжилгээ хийх замаар экосистемийн үйлчилгээ үзүүлэхэд модны нарийн үндэс, микориз мөөгний гүйцэтгэх үүргийг тодорхойлох зорилготой. Модны нарийн үндэс болон бусад төрлийн микориз мөөгөнцөр тэдгээрийн үйлчилгээг үзүүлэхэд нөлөөлдөг абиотик ба биотик хүчин зүйлийг, ялангуяа хөрсний эмгэг үүсгэгчдийг тодорхойлох нь чухал юм. EuAsiaN-ROOT судалгаа нь шинжлэх ухааны ойлголтыг ахиулж, хувь хүний болон байгууллагын хөгжил, сургалтын платформ болно. EuAsiaN-ROOT-ийн иж бүрэн сургалтын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхдээ оролцогч их сургуулиудад харилцан судалгааны томилолтоор ажиллан судалгаа, шинжилгээ хийх, ялангуяа докторант, постдок оюутнуудыг хамгийн сүүлийн үеийн мэдлэгийн аргазүй, түгээн дэлгэрүүлэх стратеги болон бодлогын хэрэглээний талаарх ойлголтоор хангана. Бид түгээн дэлгэрүүлэх, харилцааны ач холбогдлыг ухамсарлаж, практик үйл ажиллагаа явуулах замаар ойн хөрсний мэдлэгийг нэмэгдүүлэхийг зорьж байна. EuAsiaN-ROOT нь геологи, хөрс судлал, ойн экологи, ойн аж ахуй, байгаль хамгааллын асуудлыг хамарсан салбар хоорондын төсөл бөгөөд Чех, Герман, Итали, Казахстан, Монгол, Тайланд улсын их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагууд, бүс нутгийн байгалийн цогцолборт газар зэрэг түншүүдийг хамарсан төсөл болно.","abstract_eng":"EuAsiaN-ROOT aims to unravel the complex relationships between soil, roots, fungi and pathogens within forest ecosystems. Focusing on forests across the Eurasian climate spectrum, from tropical to highly continental, it will characterise the soil fungal community and mycorrhizal fungi in both roots and soils of these diverse forests. It will also investigate the fine root characteristics of forest trees and key interactions between soils, roots, mycorrhizal fungi and pathogens. It will investigate how mycorrhizal fungi associated with trees in different forest types contribute to ecosystem services such as nutrient acquisition and carbon sequestration and how these contributions are influenced by climate, soil conditions and the unique pressures exerted by soil-borne root pathogens. Through comparative analysis across forest biomes, it aims to identify the respective roles of tree fine roots and mycorrhizal fungi in the provision of ecosystem services. It is essential to identify both abiotic and biotic pressures, particularly soil pathogens, that affect the provision of these services by tree fine roots and other types of mycorrhizal fungi. EuAsiaN-ROOT research will advance scientific understanding and serve as a platform for personal and institutional development and training. EuAsiaN- ROOT's comprehensive training programme, facilitated by secondments, will equip participants with cutting-edge knowledge methodologies, dissemination strategies and insights into policy applications. Recognising the importance of dissemination and communication, we aim to increase soil literacy through practical outreach activities. EuAsiaN-ROOT is interdisciplinary, covering aspects of geology, soil science, forest ecology, forestry and nature conservation. EuAsiaN-ROOT is international, with partners from the Czech Republic, Germany, Italy, Kazakhstan, Mongolia and Thailand. EuAsiaN-ROOT is multisectoral, involving partners from the academic sector and the regional nature park.","start_date":"2025-03-08T00:00:00","end_date":"2028-03-01T16:00:00","sponsor_id":154,"sponsor_name":"Европийн Холбоо","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4882,"project_code":"P2025-4882","project_name":"Бүс, орон нутгийн хүн ам зүйн өрсөлдөх чадвар","project_name_eng":"Regional Demographic Compettitiveness","abstract_mn":"Монгол Улсын 21 аймаг, бүсүүдийн хүн амын өсөлт, бүтэц, шинж байдал нь нийгэм, эдийн засгийн хөгжлөө дэмждэг эсвэл хөгжлийн сорилт бэрхшээлүүдийг бий болгоход хувь нэмэр оруулж буй эсэхэд одоог хүртэл нарийвчлан судалсан зүйл алга байна. Иймд бүс, орон нутгийн бие биенээсээ ялгагдах хүн ам зүйн нөхцөл байдлыг нарийвчлан, хүн ам зүйн хувьд өрсөлдөх чадвар талаас, тухайлбал, тухайн бүс, орон нутгийн хүн амын өсөлт, өөрчлөлт, бүтэц, шинж байдлын өрсөлдөөнт чадварыг шинжлэх ухаанчаар зөв тодорхойлж, бүсчилсэн хөгжлийн асуудлын сорилтуудыг шийдвэрлэхэд хувь нэмэр болохуйц мэдээлэл, тооцооллыг бий болгох зайлшгүй хэрэгцээ байна. Судалгааны гол зорилго бол Монгол Улсын бүс, орон нутаг (21 аймаг, бүсүүд, Улаанбаатар хот)-ийн хүн ам зүйн өрсөлдөх чадварыг тодорхойлж, хүн ам зүйн нөхцөл байдал, онцлог шинж нь нийгэм, эдийн засгийн хөгжлөө дэмжих эсвэл сорилт бэрхшээлүүдийг бий болгох эсэхийг тодорхойлж, сорилт, бэрхшээлүүдийг даван туулах бодлогын зөвлөмж, шийдлүүдийг санал болгох. Судалгаанд хоёрдогч мэдээллийн эх үүсвэр ашиглана. Гэхдээ судалгааны үр дүнгийн тайлбарыг дэлгэрүүлэн баяжуулах үүднээс холбогдох талууд болон зорилтот бүлгийг оролцуулсан чанарын судалгааг зохион байгуулж, чанарын мэдээлэл цуглуулна. Чанарын судалгаанд бүс тус бүрээс нэг аймаг сонгоно. Улаанбаатар хотын хувьд бүх дүүргүүд хамрагдана. Хүн ам зүйн өрсөлдөх чадварыг нийлмэл индексийн тусламжтайгаар тооцох ба тооцоонд одоогийн болон ирээдүйн хүн амын тоо мэдээлэл хэрэгтэй тул 2020-2050 оны хоорондох хүн амын хэтийн тооцоог шинэчлэн боловсруулж, ашиглана.  Судалгаагаар дараах үр дүн хүлээгдэж байна. Үүнд: а) Бүс, орон нутаг бүрийн хүн ам зүйн өрсөлдөх чадварын ерөнхий индекс, одоогийн болон 2025, 2050 оны байдлаар; b) Бүс, орон нутаг бүрийн хүн амын өсөлт, өөрчлөлт (төрөлтийн түвшин, нөхөн үржихүйн насны эмэгтэйчүүдийн ирээдүйн эргэц буюу сэлгээ, нялхсын нас баралтын түвшин, нас баралт өндөртэй насны бүлгийн хүн амын ирээдүйн эргэж буюу сэлгээ, цэвэр шилжилт хөдөлгөөний түвшин, хөдөлмөрийн залуу насны хүн амын ирээдүйн эргэц буюу сэлгээ), одоогийн болон 2025, 2050 оны байдлаар; c) Бүс, орон нутаг бүрийн хөдөлмөрийн насны хүн амын өсөлт, өөрчлөлт (хөдөлмөрийн насны хүн амын хувийн жин, хөдөлмөрийн насны хүн амын ирээдүйн эргэц буюу сэлгээ, хөдөлмөрийн насны амыг ирээдүйд орлох хөдөлмөр залуу насны хүн амын эргэц буюу сэлгээ), одоогийн болон 2025, 2050 оны байдлаар; d) Бүс, орон нутаг бүрийн хүн амын насжилтын байдал (нийт хүн амд эзлэх ахмад настны эзлэх хувь, ахмад настай хүн амын ирээдүйн эргэц буюу сэлгээ, ахмад настай хүн амд эзлэх хөгшин настай хүн амын хувийн жин, хөгшин насны хүн амын ирээдүйн эргэц буюу сэлгээ), одоогийн болон 2025, 2050 оны байдлаар; e) Бүс, орон нутгийн хүн ам зүйн өрсөлдөх чадварт суурилсан бодлогын санал, зөвлөмж.","abstract_eng":"A comprehensive study is needed to examine how the population growth, structure, and characteristics of Mongolia's 21 provinces and regions influence social and economic development. Understanding these dynamics will help identify both opportunities and challenges for regional progress. Therefore, it is critical to conduct a scientific assessment of the demographic conditions in these distinct regions and localities, taking into account their varying levels of demographic competitiveness—such as population growth, changes, structure, and characteristics. \n\nThe primary objective of this study is to evaluate the demographic competitiveness of Mongolia’s regions (including 21 aimags, regions, and Ulaanbaatar city) and to ascertain whether the demographic factors contribute to social and economic development or present challenges. Based on these findings, we aim to provide actionable policy recommendations and solutions.\n\nTo achieve this, the study will leverage secondary data sources while incorporating qualitative research to deepen our understanding of the findings. This qualitative component will engage relevant stakeholders and target groups, with one aimag selected from each region for in-depth analysis. In Ulaanbaatar City, all districts will be included.\n\nWe will calculate demographic competitiveness using a composite index that relies on current and projected population data for 2020-2050. The research is expected to produce several valuable insights, including:\n\na) A clear overview of the competitive index of demographic competence in each area or locality for 2025;  \nb) Projections of future demographic trends, including migration patterns across various age groups;  \nc) An analysis of employment characteristics in each area, focusing on demographic shifts within the workforce;  \nd) Insights into the future of the elderly population in different regions;  \ne) Practical policy recommendations aimed at promoting demographic and economic development based on the study's findings. \n\nBy addressing these objectives, we hope to contribute positively to Mongolia’s regional development and foster a better understanding of its demographic landscape.","start_date":"2024-11-30T00:00:00","end_date":"2025-12-24T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":2188,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4890,"project_code":"P2025-4890","project_name":"Иргэдийн Улаанбаатар хотын ногоон байгууламжийн талаарх мэдлэг, чадавхийг үнэлэх суурь судалгаа","project_name_eng":"BASELINE SURVEY ON CURRENT KNOWLEDGE AND CAPACITY   OF THE COMMUNITY (MEN AND WOMEN) ABOUT URBAN GREENING","abstract_mn":"2020 оны 9-р сард НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 75-р чуулганы үеэр Хүнс, Хөдөө Аж Ахуйн Байгууллага (FAO) “Тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг биелүүлэхийн тулд хотуудыг дахин сэргээх - Шинэ хүчирхэг санаачилга” хэмээх үйл ажиллагааг эхлүүлсэн юм.\n\n“FAO Green Cities Action Programme” буюу \"FAO Ногоон Хотуудын Үйл Ажиллагааны Хөтөлбөр\" нь жижиг, дунд, томоохон хотуудыг чиглэсэн шинэ санаачилга бөгөөд энэ нь ногоон байгууламжууд, тухайлбал хотын болон хотоос хөдөө орон нутгийн ой мод, хөдөө аж ахуй, тогтвортой хүнс үйлдвэрлэлийн системүүдийн ашиглалт болон тэдгээрийн хэрэглэгчдэд хүрэх боломжийг нэмэгдүүлж, хүний сайн сайхныг сайжруулах зорилготой.\n\nДэлхий нийт улам бүр хотжиж байна. Өнөөдөр дэлхийн хүн амын 55 хувь нь хот суурин газруудад амьдарч байна. Харин 2050 он гэхэд орлогын доогуур улс орнуудад хотын хүн ам 68 хувьд хүрэх тооцоолол байна. Хотууд өнөөдрийн байдлаар дэлхий нийтэд үйлдвэрлэгдсэн эрчим хүчний 80 хувь, хүнсний нийлүүлэлтийн 70 хувь хүртэлх хэмжээг хэрэглэж байна. Эдгээр сорилтуудтай тэмцэхийн тулд хотууд үндэсний засгийн газруудын Тогтвортой Хөгжлийн Зорилгуудыг (SDGs) биелүүлэхэд илүү идэвхтэй оролцохыг шаардлага болгож байна.","abstract_eng":"In September 2020, FAO launched “Green cities to build back better for SDGs - A new powerful venture”, during the 75th Session of the United Nations General Assembly.  \nThe “FAO Green Cities Action Programme”, a new initiative focuses on small, intermediate, and metropolitan cities that aims to improve people’s wellbeing through increased availability of and access to products and services provided by green spaces, including urban and peri-urban forestry, agriculture and by sustainable food systems. \nThe world is becoming increasingly urbanized. Today, 55 percent of the world’s population resides in urban areas and by 2050 the urban population is expected to rise to 68 percent in low-income countries. Cities already consume almost 80 percent of the total energy produced in the world and absorb up to 70 percent of the food supply. To address these challenges, cities are being called upon to take a more active role in contributing to national governments’ efforts in achieving the Sustainable Development Goals (SDGs).","start_date":"2024-08-14T16:00:00","end_date":"2025-09-30T16:00:00","sponsor_id":2199,"sponsor_name":"The Food and Agricultural Oganization of United Nations","performer_id":2200,"performer_name":"МУИС Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4889,"project_code":"P2025-4889","project_name":"ТЕСО Групп болон МУИС хооронд жендэр судлалын чиглэлээр хамтран ажиллах","project_name_eng":"TESO Group and the National University of Mongolia will collaborate in the field of gender studies.","abstract_mn":"ТЕСО Групп болон МУИС-ийн хооронд байгуулсан жендэр судлалын чиглэлээр хамтран ажиллах гэрээний хүрээнд МУИС-ийн Жендэр судлалын төвийн багш нар ТЕСО Группын ажилтнуудын хүний эрх болон жендэрийн мэдлэг, мэдрэмжийн түвшинг тодорхойлох судалгааны ажил хийж, гарсан үр дүнд үндэслэн жендэрийн мэдлэг, мэдрэмжийг нэмэгдүүлэх сургалтын үйл ажиллагааг зохион байгуулна.","abstract_eng":"Within the framework of the cooperation agreement between TESO Group and the National University of Mongolia (NUM) in the field of gender studies, faculty members of the Gender Studies Center at NUM will conduct a study to assess the level of human rights and gender knowledge and sensitivity among TESO Group employees. Based on the findings, training activities will be organized to enhance gender knowledge and sensitivity.","start_date":"2025-04-06T00:00:00","end_date":"2025-06-30T16:00:00","sponsor_id":2197,"sponsor_name":"ТЕСО групп","performer_id":2186,"performer_name":"МУИС, Жендэр Судлалын Төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4800,"project_code":"P2024-4800","project_name":"\"Тасралтгүй хөгжилд тэмүүлсэн өөрчлөлт шинэчлэлт: Өөрчлөлт шинэчлэлтээр байгууллагын чадамжийг бүтээх нь\" номын орчуулгын захиалгын төсөл","project_name_eng":"“Change and Thrive: Building Huawei’s Capabilities through Change” book translation","abstract_mn":"Тус бүтээл нь “Huawei Technologies” корпорацийн Хяналтын хорооны дарга, Хуавэй компаний өөрчлөлт шинэчлэлтийн удирдлагын зөвлөлийн эрхлэгч асан, Хуавэй корпорацийн Удирдах зөвлөлийн дэд дарга асан Гуо Пин эрхмийн бичсэн бүтээл юм. \nТэрээр номдоо Хуавэй корпорацийн үйл ажиллагааны хөгжил цэцэглэлтийн тухай өөрчлөлт шинэчлэлийн түүх, суурь логик, байгууллагын менежментийн мөн чанар, менежментийн систем, чанарын удирдлага, шилжилтийн манлайлал гэх мэт олон талаас онол практикийн түвшинд нарийн тодорхой өгүүлжээ. \nТус бүтээл нь дэлхийд тэргүүлэгч компанийн нэг, ази тивийн төлөөлөл, орчин үед амжилттай яваа компаний түүхэн өсөлт хөгжилтийн бодит туршлагаас суралцах боломжийг олгосон, сургалтад ашиглаж болохуйц ач холбогдолтой бүтээл болсон тул Скайтел ХХК, Шунхлай ХХК компаниуд ажилтнууддаа сургалтын материал болгон ашиглах зорилгоор орчуулгын захиалгын санал тавьсан болно.","abstract_eng":"The book is authored by Mr. Guo Ping, Chairman of the Supervisory Board of Huawei Technologies, former Chairman of the Transformation and Reform Management Board of Huawei, and former Vice Chairman of the Board of Directors of Huawei Corporation. \n\nIn this work, he details the history of Huawei Corporation's transformation and reform, exploring its foundational logic, the essence of organizational management, management systems, quality management, and transformational leadership from theoretical and practical perspectives. \n\nThis valuable resource offers insights into the historical growth and development of one of the world's leading companies, a representative of Asia, and a model of modern success. It is suitable for use as training and research material. Consequently, Skytel LLC and Shunkhlai LLC have proposed to arrange to translate this book for their employees.","start_date":"2024-09-17T16:00:00","end_date":"2025-05-30T16:00:00","sponsor_id":2139,"sponsor_name":"\"Скайтел\" ХХК","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4888,"project_code":"P2025-4888","project_name":"Олон улсын харилцааны онол","project_name_eng":"The Theory of International Relations","abstract_mn":"Олон улсын харилцааны тухай үндсэн ойлголт, олон улсын харилцааны онол, түүний үүссэн түүх, олон улсын харилцааны онолын дэг сургуулиуд, онолын сэтгэгчид, тэдгээрийн бүтээл, олон улсын харилцааны түүхэн болж байсан үйл явдлыг ОУХ-ны онолоор тайлбарлах, өнөөдөр ОУХ-нд болж буй үйл явдлыг ОУХ-ны онолын дэг сургуулиуд хэрхэн судалж, тайлбарлаж байгааг судлахыг зорив.","abstract_eng":"Introduction to international relations, the theory of international relations, its history of development, schools and scholars of the theory of international relations, prominent scholars and researchers, prominent publications, explaining historical events using theories of international relations, disputes among scholars and their thought on current development in international relations.","start_date":"2024-10-30T00:00:00","end_date":"2025-05-14T16:00:00","sponsor_id":2194,"sponsor_name":"Гадаад бодлого, эдийн засгийн судалгааны хүрээлэн","performer_id":2195,"performer_name":"МУИС, УТСОУХНУС","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4819,"project_code":"P2024-4819","project_name":"Уушгины хатгаа илрүүлэх системийн загварчлал","project_name_eng":"Design and Development of Pneumonia screening system","abstract_mn":"Дэлхий дахинд уушгины хатгаа нь хамгийн элбэг тохиолддог өвчнүүдийн нэг төдийгүй нас барах тэргүүлэх шалтгаануудын нэг юм. Ялангуяа Монголд агаарын бохирдол, үүсгэгчийн бүтцийн өөрчлөлт зэргээс шалтгаалан шинж тэмдэг бүдэг, нийтлэг бус хэлбэрүүд зонхилох болсноор онош оройтох, улмаар өвчлөл, нас баралт нэмэгдэх хандлагатай байна. Цаашилбал хүүхдүүийн хувьд амьсгалын эрхтнүүдийн бүтэц, онцлог зэргээс хамаараад уушгины хатгаагаар өвдөж хүндрэх эрсдэл том хүмүүсээс илүү байдаг. Уушгины хатгааг эрт илрүүлэн эмчилгээг хурдан эхлүүлэх нь өвчнийг хүндрэх эрсдлээс сэргийлэх гол арга юм. Гэтэл эмнэлгийн хүрэлцээ муу, эмч нарын ачаалал, туршлага, хувь хүний хайхрамжгүй байдал зэргээс шалтгаалан уушгины хатгааг оройтож илрүүлдэг. Иймээс энэхүү төслөөрөө уушгины хатгааг эрт илрүүлэх арга, системийг загварчлан хөгжүүлэх бөгөөд төслийн үр дүнд уушгины хатгааг эрт илрүүлэх боломжтой болох бөгөөд цаашилбал уг өвчний хүндрэл, түүнээс үүдэх нас баралтыг багасгах ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Pneumonia is not only one of the most common diseases in the world, but also one of the leading causes of death. Especially in Mongolia, due to air pollution and changes in the structure of the pathogen, symptoms are vague and uncommon, which leads to late diagnosis, which in turn increases morbidity and mortality. Furthermore, children are at higher risk of developing pneumonia than adults due to the structure and characteristics of their respiratory organs. Early detection of pneumonia and prompt initiation of treatment are the main ways to prevent the risk of developing the disease. However, due to poor medical facilities, the workload of doctors, experience, and individual negligence, pneumonia is often detected late. Therefore, this project will develop a method and system for early detection of pneumonia. As a result of the project, it will be possible to detect pneumonia early, which will further reduce the complications of the disease and the mortality caused by it.","start_date":"2025-01-31T00:00:00","end_date":"2025-12-27T16:00:00","sponsor_id":2155,"sponsor_name":"Монгол улсын их сургууль, Мэдээллийн Технологи Электроникийн Сургууль","performer_id":2156,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Мэдээллийн Технологи Электроникийн Сургууль, Электроник Холбооны инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":13,"research_field":"Анагаах ухааны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4799,"project_code":"P2024-4799","project_name":"“Иерархи (шаталсан) тэнцвэр болон динамик бүтэцтэй бодлогуудыг Д.С оптимизацын онол, аргыг ашиглан шийдвэрлэх, тэдгээрийн хэрэглээ”","project_name_eng":"Solving applied problems with equilibrium-hierarchical and dynamic structure based on the theory and methods of DC optimization","abstract_mn":"Төслийн хүрээнд шийдвэрлэх шинжлэх ухааны гол асуудал нь Оросын Холбооны Улс, Хятад ба Монгол Улсуудын хувьд иерахи тэнцвэр бүхий /шаталсан-тэнцвэр/ бүтэцтэй эдийн засгийн зарим асуудлуудын шийдвэр гаргалтад мэдээллийн дэмжлэг үзүүлэх зорилготой оптимизацын болон оновчтой удирдлагын шинэ аргыг боловсруулах явдал юм. \nОрос, Монгол, Хятад гэсэн гурван хөршийн харилцаанд эдийн засгийн асуудлууд нэлээд хурцаар тавигдаж байгаа энэ цаг үед  эдийн засгийн болон улс төрийн шийдвэр гаргахдаа аливаа үйл ажиллагаа, шийдвэрийн үр дагавар, нөлөөллийн сайтар тооцоолж, урьдчилсан дүгнэлтийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр хийж байх шаардлагатай байна. Дээр дурдсан гурван хөрш улсуудын шийдвэр гаргагчид оролцогч талуудын эрх ашгийг хамгийн боломжит байдлаар хангах шийдвэр (тэнцвэрт шийд) гаргах, тэдгээрийн үр нөлөөний үнэлгээг зөв үнэлж хийх нь их чухал болжээ. Ийм тооцоог гаргах математикийн шинэ аргуудыг боловсруулах нь зөвхөн эдийн засаг, эпидемиологийн салбарт төдийгүй шинжлэх ухааны ач холбогдлын хувьд эргэлзээгүй чухал шаардлагатай юм. Энэ тохиолдолд шийдвэр гаргахад хэрэглэгдэх математик загварууд нь эцсийн эцэст гүдгэр бус экстремаль бодлогод хүргэдэг болно.\n Гүдгэр бус оновчлол, оновчтой удирдлагын (OУ) бодлогуудын глобал шийдийг олоход тулгарч буй гол саад бол \"локал орчны нүх\" -ээс \"үсрэх\" боломжийг олгодог математикийн аппарат дутмаг байгааг бид сайн мэддэг. Мөн оновчлолын арга, оновчтой удирдлагаар судалгаа хийдэг хэсэг  мэргэжилтнүүд болон програмистууд гүдгэр бодлого ба гүдгэр бус бодлогын ялгаа, тэр ч байтугай гүдгэр оновчлолын асуудлын тодорхойлолт, түүний шинж чанарыг сайтар гүн гүнзгий мэддэггүй. Оптимизацын ангийн бодлогуудаас тэд зөвхөн шугаман програмчлал ба шугаман бус оновчлолын асуудал дээр төвлөрөн ажилладаг ба энэ хүрээнд л асуудлыг ойлгож мэддэг. Ерөнхий тохиолдолд гүдгэр бус оновчлолын чиглэлээр сүүлийн үед хийгдэж буй нэлээд судалгаанууд тухайлбал, “салаа мөчрийн арга”, огтолоын арга, генетик алгоритм, геометр аргууд зэрэг нь судалж буй гүдгэр бус бодлогын тавил, дотоод бүтэц, мөн чанарыг холбоогүй, интернетээр нэн даруй алдар нэрийг олж авдаг, “нийт массд” ойлгомжтой, шинжлэх ухааны ач холбогдол нь ихэнх хэрэглээний математикчдын “боловсролын түвшинтэй” тохирч байгаа тул эдгээр аргуудаар хэрэглээний бодлогуудыг шийдэх арга хэрэгсэл болоод байна. Гэтэл эдгээр аргуудын нэг дутагдалтай тал нь нийлэлтийн баталгаа байхгүй байгаа явдал юм.\nҮүний зэрэгцээ, оновчлолын мэргэжилтнүүдийн дунд жишээлбэл, гүдгэр бус бодлогын хувьд \"локал нүх\" -ээс гарах боломжийг олгодог үр дүнтэй математикийн аппаратын зайлшгүй шаардлагатай байгаа юм. Энэ нь орчин үеийн оптимизацын нэг тулгамдсан асуудал юм.","abstract_eng":"Project Summary:\nThe project aims to address a fundamental problem in optimization and operations research: the development of efficient methods for solving static and dynamic equilibrium and hierarchical control problems. The primary focus will be on applied problems related to the interaction in the economies and power systems of Mongolia, Russia, and China, as well as issues related to epidemic developments. Despite the seemingly convex nature of the stated problems (e.g., linear structures), equilibrium, hierarchy, and nonlinear dynamics exhibit implicit hidden non-convexity, posing a fundamental challenge in finding global solutions to such problems.\nTherefore, the construction of efficient numerical procedures to find equilibria and compromise solutions requires a new mathematical framework. Classical optimization and optimal control methods (Lagrangian principle, Karush-Kuhn-Tucker conditions, Pontryagin's principle, etc.) and methods based on them prove to be impractical in seeking global solutions for the considered problems.\nTo address this, a new methodology will be employed: Alexander Streltsov's Theory of Global Search (TGS), the core of which comprises the Global Optimality Conditions (GOC) for the general problem of mathematical programming with equality and inequality constraints posed by DC (Difference of Convex) functions, i.e., functions represented as the difference of two convex functions.\nA distinctive and attractive feature of this approach is that GOC reduces the solution of a non-convex problem to solving a family of linearized (and thus convex) problems. This opens up broad possibilities for using classical optimization methods and modern applied software packages (CPLEX, GUROBI, XPress, etc.). Furthermore, GOC possesses the so-called classical constructive (algorithmic) property, allowing the construction of a feasible vector better than the explored one in case of GOC violation.\nGlobal Search Algorithms (GSA) for solving the posed problems, based on this theory, consist of two elements:\na) special local search methods leading to critical and stationary points, taking into account the specific features of each investigated problem;\nb) global search procedures based on GOC to escape critical (local) minima.\nThese GSAs will primarily be oriented towards solving the following applied problems:\nEnsuring electricity supply to the population of Mongolia amid the reconstruction of the country's power system, considering electricity supplies from Russia and China.\nSearching for equilibrium situations (primarily for Russia and Mongolia) on the Asian coal market concerning its supplies to China.\nIssues related to combating epidemics in human populations (influenza, COVID-19, etc.) and Mongolian animal populations (sheep, cattle, horses, camels, etc.).\nThe combination of special local search methods and global search procedures based on GOC not only allows \"jumping out\" of \"local minima\" but also achieves a global solution to the problem, as evidenced by numerous successful numerical solutions to both test and applied optimization problems. This is an entirely new and original advantage of TGS compared to all known approaches in so-called global optimization.\nThe further development and generalization of the developed methodology to more complex (than those already considered) equilibrium and hierarchical problems and, especially, problems with nonlinear dynamics pose a challenging but solvable problem in the exploration of the aforementioned applied problems. The experience of our international group in numerically solving such problems not only allows us to formulate an initial research program, primarily aimed at building models but also to anticipate potential challenges on the path of further exploration.\n\nProject Description\nThe current moment has proven to be economically acute in the relationships between three neighbors: Russia, Mongolia, and China. Therefore, in making informed economic decisions, it is necessary to have preliminary assessments of the results and consequences of various actions by players. This includes initial evaluations of the effectiveness of coordinated (equilibrium) decisions. The relevance of developing new mathematical models and methods to obtain such assessments is undisputed, not only in the fields of economics and epidemiology but also in their scientific significance.\nThe mathematical models used in solving these problems often lead to non-convex extremal problems. Finding global solutions in non-convex optimization and optimal control (OC) problems is challenging due to the lack of mathematical tools that allow \"escaping\" from \"local pits.\"\nIn the field of non-convex optimization, straightforward proposals instantly gain popularity through the internet, even if they do not contribute significantly to the scientific aspects of the problem. This explains the popularity of various \"geometric\" approaches like branch and bound (B&B), cutting plane methods, and genetic algorithms, which, generally, do not converge to the properties of the investigated problem.\nHowever, there is a pressing need among optimization specialists for an efficient mathematical apparatus that allows, for instance, escaping \"local pits\" in non-convex problems. The development of new methods for solving non-convex optimal control problems appears promising.\nA.S. Streltsov has developed such an apparatus for finite-dimensional (DC) optimization problems: the Theory of Global Search. It is based on Conditions of Global Optimality (CGO) with constructive properties. The constructive property implies that when CGO is violated, there is an opportunity to find a point better than the one under investigation. The well-known KKT theorem turns out to be a very specific case of necessary CGO for convex problems.\nThe Theory of Global Search also allows using all modern convex optimization methods for solving a family of convex (linearized) problems generated by CGO. This includes methods like conjugate gradients (CGM), interior points (IPM), sequential quadratic programming (SQP), trust region methods (TRM), among others. As a result, all packages of applied programs (e.g., CPLEX, GUROBI, XPress) can be effectively used.\nHowever, developing new methods for solving non-convex optimal control problems remains a significant and promising task. This is particularly relevant in the field dominated by the Pontryagin's Maximum Principle and dynamic programming, invented over half a century ago.\nTherefore, the scientific significance of the proposed research is undeniable, and the relevance is justified by the powerful challenges of modern civilization, computational mathematics, and numerous applied problems.\nFor the study, three directions have been chosen due to the extensive spectrum of economic partnerships, collaborations, and competition in the relationships between Russia, Mongolia, and China:\nThe problem of guaranteed power supply to the population of Mongolia amid the reconstruction of Mongolia's power system, considering electricity supply from Russia and China.\nThe search for equilibrium situations (primarily for Russia and Mongolia) in the Asian coal market concerning its supplies to China.\nIssues related to combating epidemics in human populations (flu, COVID-19, etc.) and animal populations in Mongolia (sheep, cattle, horses, camels, etc.). This includes the analysis of the impact of epidemics on economic processes and player relationships.\nThese applied problems will be modeled using game theory with Nash and/or Berge equilibrium searches. If it is necessary to consider the unequal participation of conflicting parties in the game, the concept of Stackelberg equilibrium and the apparatus of two-level optimization may also be employed.\nIn recent years, under the pressure of the coronavirus problem, there has been an increased interest in epidemiological research, where dynamic problems are the main modeling tool. As non-convex optimal control (OC) problems fall within the scope of our scientific interests, we decided to tackle the problem of numerically solving such tasks, where the Irkutsk OC school can compete with researchers of a global level.\nIt should be noted that all these applied problems will be considered from the perspective of applying the Theory of Global Search by A.S. Streltsov. All its elements have been tested and verified on finite-dimensional continuous optimization problems.\nThe generalization of this theory to various gaming conflicts and OC problems proposed in the project seems to be a challenging but solvable problem since the new principles of non-convex optimization have already proven their practical efficiency. Moreover, there is a certain successful experience in numerically solving non-convex OC problems and problems with equilibrium and hierarchy (see section 4.7), confirmed by the publication of a certain number of articles on efficient solutions to both test and applied optimization and OC problems.","start_date":"2024-07-31T00:00:00","end_date":"2026-06-29T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":2138,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Мэдээллийн Технологи Электроникийн сургууль, Хэрэглээний Математикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4795,"project_code":"P2024-4795","project_name":"Хөвсгөл орчим болон Монгол орны төв ба умард бүс нутгийн биологийн олон янз байдал","project_name_eng":"Biodiversity of the lake Huvsgul, central and northern regions of Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны унаган төрхөө сайтар хадгалсан экосистем нь хил зэргэлдээ орших Хятад, Орос, Солонгос, Япон зэрэг орнуудад устах аюулд орсон буюу устаж үгүй болсон хэд хэдэн төрөл зүйлийг өнөөг хүртэл агуулсаар байна. Хэдий тий боловч Монгол орны биологийн төрөл зүйл, тэдгээрийн тоо толгой, олон янз байдал нь буурч, амьдрах орчин, экосистемийн нөхцөл жилээс жилд доройтож байна. Ялангуяа хотжилт, суурин газрын нөлөө, мал аж ахуй, уул уурхай, газар тариалан зэрэг хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй хүчин зүйлүүд нь Монгол орны биологийн олон янз байдал алдагдах, экосистемийг доройтолд оруулах гол шалтгаан болж байна. Биологийн олон янз байдлыг хамгаалах чиглэлээр олон улсын болон үндэсний санхүүжүүлэгч агентлагуудын хүрээнд хэд хэдэн төслийг Монгол хэрэгжүүлсэн ба энэ хүрээнд байгаль орчны менежмент, биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах чиглэлээр мэдлэг түгээх, таниулах, орон нутгийн иргэдийг чадавхжуулах үйл ажиллагааг сайжруулах зорилгоор семинар, сургалт зөвлөгөөн зэрэг олон төрлийн ажлыг зохион байгуулж байна. Үүнд хэд хэдэн төрөл зүйлийн ургамал, эрвээхэй, зарим цох хорхой, царцаа зэрэг төрөл зүйл багтана. Дээрх шалтгааны улмаас МУИС-ийн Биологийн тэнхим, БНСУ-ын Байгаль орчны яамны харъяа Биологийн нөөцийн үндэсний хүрээлэнгийн эрдэмтэд хамтран судалгааны төсөл боловсруулсан ба Монгол орны умард болон төв хэсгийн амьтан, ургамлын төрөл зүйлийг судалж, хоёр талын хамтын ажиллагааны хүрээнд стратегийн хөтөлбөр боловсруулах, байгаль хамгаалах менежментийн үндэслэлийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй боловсруулах болно. Энэхүү төслийн зорилго нь 1) өмнө нь байгуулагдсан Солонгос-Монголын биологийн олон янз байдлын судалгааны хамтын ажиллагааны төв болон ойн судалгаа, сургалтын төвийн дэргэдэх урт хугацааны экологийн судалгааны объектын судалгааг үргэлжлүүлэх, 2) биологийн олон янз байдлын судалгааны хамтарсан хөтөлбөрийг боловсруулж, биологийн олон янз байдлын мэдээллийг бүрдүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай шинжлэх ухааны зохих баримт бичиг, бүртгэл би болгох, 3) төрөл бүрийн экосистем, амьдрах орчны ургамал, шавьжийн олон янз байдлыг судлах, тэдгээрийн бүлгэмдлийн бүтэц, баялаг, элбэгшилтийг судлах, ховордсон төрөл зүйлийг нөхөн сэргээх зохистой арга замыг судлах, 4) ургамал, шавьжийн шинжлэх ухааны цуглуулгыг баяжуулж, Биологийн нөөцийн үндэсний хүрээлэн болон МУИС-ийн амьтан, ургамлын цуглуулгын санг баяжуулах зэрэг болно.","abstract_eng":"Mongolia’s relatively intact ecosystems support a number species that are now endangered or extinct in neighboring countries such as China, Russia, Korea, and Japan. However, biodiversity in Mongolia is declining in both numbers and species, and the habitats and ecosystems are degrading from year to year. Particularly, human-induced factors such as urbanization, settlements, livestock husbandry, mining industry, and agricultural farming have become the main causes of biodiversity loss and ecosystem destruction of habitats in this country. A number of projects were implemented in the field of biodiversity conservation under the international or national funding agencies. Within this framework, a wide variety of efforts have been organized, including seminars, training workshops in order to improve knowledge dissemination, awareness raising and capacity building activities for environmental management and protection. These include several species of butterflies, some beetles, grasshoppers etc. Given above reasons, the researchers at the Department of Biology, National University of Mongolia and National Institute of Biological Resources, Ministry of Environment, Korea has developed a cooperative project for investigation and research on the various animals and plants in northern and central Mongolia. The bilateral cooperation between NIBR and NUM will provide a scientific basis for the development of strategic programs, management, protection and conservation. The objective of the present project are 1) to efficient utilization of previously established Korea-Mongolia Biodiversity Research Cooperation Center and Long-Term Ecological Research Station at the Forest Research and Training Center,  2) to develop a Joint Biodiversity Research Program, which will focus on proper scientific documentation and records that are essential for compiling biodiversity data, 3) to investigate the diversity of plants and insects in various ecosystems and habitats to explore their community structure, richness, abundance, and explore the proper ways of the restoration of endangered species, and 4) to enrich the scientific collections of plants and insects, and deposit them in the NIBR and NUM collection funds.","start_date":"2024-07-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":2129,"sponsor_name":"National Institute of Biological Resources, Ministry of Environment, Korea","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4798,"project_code":"P2024-4798","project_name":"Нярайн эрчимт эмчилгээний нэгжийн хяналтын систем","project_name_eng":"Neonatal Intensive Care Unit's Monitoring System","abstract_mn":"Эмнэлгийн технологи хөгжихийн зэрэгцээ нярайн эндэгдэл ихээхэн буурч байгаа ч эрчим эмчилгээний тасагт шаардлагатай амь нас аврах, нярайн хүүхдүүд урт хугацаагаар эмнэлэгт хэвтэх тохиолдол эрс нэмэгдэж байна. Үүнд нярайн амин үзүүлэлтүүдийг хянах, ялангуяа амьсгалын системийн үйл ажиллагааг хянах, шалгах шаардлага өндөр байдаг бөгөөд хүүхэд бүр харилцан адилгүй, өөрийг илэрхийлэх чадамж муутай байдаг тул өдөр шөнөгүй хяналт тавих шаардлагатай байдаг. Энэ судалгаанд бид дулааны камерт суурилсан нярайн амин үзүүлэлтийг зайнаас хэмжих системийг (ДНХС) зохион бүтээх, тэр дундаа амьсгалын системийн үйл ажиллагааг хянах, үнэлэхэд туслах зорилготой зайнаас хянах төхөөрөмж хөгжүүлэх, ойлголт, тодорхойлолтыг боловсруулах, практик хэрэглээнд нэвтрүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна. Уг төхөөрөмж нь нярай хүүхдэд тохиромжтой, энгийн хэрэглээтэй, бие суурилуудаг мэдрэгч төхөөрөмжүүдийн сул талыг арилгах, маш шинэлэг аргачлалд суурилсан бөгөөд ЭЭТ-д хяналт тавих, гэрийн эмнэлгийн асаргааны ачааллыг хөнгөвчлөхөд ихээхэн хувь нэмэр оруулна гэж үзэж байна.","abstract_eng":"In recent years, as the birth rate declines and the population ages, and as medical technology and perinatal care advance, the neonatal mortality rate has declined significantly. On the other hand, the number of cases requiring life-saving, intensive care, long-term hospitalization in the NICU, and living at home after discharge from the hospital is rapidly increasing. Vital signs are important objective indicators of various conditions of biological activities, but children are still immature and have difficulty in communication, so day and night monitoring is necessary. In this study, we develop a non-contact device based on thermal image sensing technology that is easy to use, determine the concept and specifications for practical application, and investigate applications for assisting judgment of the respiratory system, the most common organ in pediatric patients. The device is expected to overcome the weakness of complicated contact-type devices for use in children, and is expected to be extremely innovative and contribute to monitoring in NICUs and easing the burden of home medical care. \n   Non-contact vital sign measurement is attracting increasing attention. Non-contact vital sign measurement devices are attracting attention because they reduce the burden on patients and health care workers by eliminating much of the time and effort required to install, remove, and otherwise operate such devices. Especially in light of the recent epidemic of infectious disease spread, the development of non-contact vital sign measurement devices is urgently needed because non-contact itself reduces the risk of infection. This research aims to realize non-contact measurement of body temperature, heart rate, and respiratory rate using advanced thermal image processing, using only a small, easy-to-use thermographic camera. The figure shows a comparison with conventional contact-type devices, clarifies the principle of operation of the non-contact measurement method, and summarizes the challenges and expectations of this research.","start_date":"2024-09-30T00:00:00","end_date":"2025-06-29T15:00:00","sponsor_id":2134,"sponsor_name":"Thermo-Foundation","performer_id":2135,"performer_name":"National University of Mongolia, School of Information Technology and Electronics, Department of Electronics and Communication","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":13,"research_field":"Анагаах ухааны инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4794,"project_code":"P2024-4794","project_name":"Азийн олон нийтийн ялгаатай байдал","project_name_eng":"Diversity in Asian Community","abstract_mn":"Энэхүү төслийн хүрээнд азийн олон нийтийн ялгаатай байдлыг олон соёлын төлөөлөл болсон багш профессоруудын судалгааны үр дүнг оюутнуудад танилцуулна. Монгол улсын нийгмийн бүлгүүдийн соёлын ялгаатай байдлыг авч үзэж судална. 21-р зууны эхэн үеэс шинжлэх ухаан, технологийн дэмжлэгтэйгээр хүн төрөлхтний нийгэм урьд өмнө хэзээ ч байгаагүй хурдацтай даяаршиж, хүн төрөлхтөн, бараа бүтээгдэхүүн, мөнгөний хөдөлгөөн нь дэлхийг улс төр, эдийн засаг, соёлын хувьд ойртуулж байна болон бусад. Улс төрийн тогтолцоонд шинэ либерализм дэлгэрч, эдийн засгийн нэгдмэл зах зээл бүрэлдэж, соёлыг нэгтгэсэн нь улс орнуудыг ойртуулж, ``дэлхийн тосгон''-ыг бий болгосон нь бидний амьдрал, харилцан үйлчлэлд ихээхэн дөхөм болсон юм. Нөгөөтэйгүүр, улс хоорондын үзэл суртлын мөргөлдөөн, терроризмын тархалт, хөрөнгийн баялгийн монопольчлолоос үүдэлтэй баян хоосны ялгаа, соёлын олон янз байдал алдагдах, COVID-19 зэрэг халдварт өвчний цар тахал зэрэг янз бүрийн сөрөг хэлхээнүүд бий. 19. Тэр төрсөн нь бас үнэн. Бидний тулгарч буй сорилт бол хүмүүсийн хоорондын солилцоо, итгэлцлийг хэрхэн хөгжүүлэх, энх тайванч олон улсын нийгмийг бий болгох, даяаршлын улмаас үүссэн сөрөг асуудлуудыг даван туулах явдал юм. Уламжлалт соёлын мэргэн ухаан нь энэ асуудлыг шийдвэрлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үздэг. Энэ хичээлээр бид Азийн орнуудад анхаарлаа хандуулж, хээрийн материал ашиглан Азийн нийгэмлэгт харьяалагддаг Монгол, Япон, Хятад гэсэн гурван орны хөдөө аж ахуй, нүүдэлчдийн соёлыг социологи, соёлын антропологийн үүднээс харьцуулах болно хөдөө аж ахуй, нүүдэлчин ахуйд нуугдаж буй уламжлалт соёлын мэргэн ухаан, орчин үеийн нийгэмд тус бүрийн үнэ цэнийг урьдчилан таних.","abstract_eng":"In the course \"Diversity in Asian Communities: Comparative Study of Agricultural and Nomadic Societies,\" we will compare the lifestyles and cultures of agricultural and nomadic societies in Asia from a sociological perspective while examining the diversity of Asian community civilizations and the practical significance that cultural diversity and exchange of civilizations bring to human society. \nSince the beginning of the 21st century, supported by science and technology, human society has achieved globalization at an unprecedented speed, and the world is becoming politically, economically, and culturally integrated through the movement of people, goods, and money. The popularity of New Liberalism in political systems, the formation of unified markets in the economy, and cultural integration have brought countries closer to a \"global village,\" providing great convenience to our lives and interactions. On the other hand, it is also true that this has created various negative chain reactions, such as ideological clashes between nations, the global spread of terrorism, the gap between rich and poor due to the monopoly of capital resources, the loss of cultural diversity, and infectious disease pandemics such as COVID-19. How to promote exchange and trust among the human world, build a peaceful international society, and overcome the negative problems brought about by globalization are the challenges we face, and will be overcome by the generation of future leaders such as university students. Traditional cultural wisdom is thought to play a major role in solving these problems. In this course, we will focus on Asia, and compare the agricultural and nomadic cultures of three countries that belong to the Asian community, specifically Mongolia, Japan, and China, from the perspectives of sociology and cultural anthropology through field materials, delve into the traditional cultural wisdom hidden in agricultural and nomadic life, and recognize in advance the value of each in modern society.","start_date":"2024-08-29T16:00:00","end_date":"2025-01-30T16:00:00","sponsor_id":2022,"sponsor_name":"Eurasia Foundation","performer_id":1771,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль Социологи Нийгмийн ажлын тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4788,"project_code":"P2024-4788","project_name":"Банкны хуулгыг машин сургалтын арга ашиглан үнэлэх арга судалгааны ажил","project_name_eng":"Research work on methods of evaluating bank statements using machine learning methods","abstract_mn":"Монгол улсад үйл ажиллагаан явуулж байгаа олон банк байдаг. Эдгээр банкаар хувь хүн, аж ахуйн нэгжүүд үйлчлүүлж төлбөр тооцоо нэг өдөрт хэдэн зуун мянгаар хийгдэж байна. Банкны хуулгаас хувь хүн, аж ахуйн нэгжийн гүйлгээнд үнэлгээ өгөх, тэдгээрээс жинхэнэ орлого, хуурамч орлогыг ялган таних гэх мэт ажлуудыг машин сургалтын аргаар үнэлэх нь зарим төрлийн бизнест чухал ач холбогдолтой байдаг.","abstract_eng":"There are many banks operating in Mongolia. Individuals and enterprises use these banks to make hundreds of thousands of payments per day. Evaluating individual and corporate transactions from bank statements and distinguishing real and fake income from them using machine learning is important for some types of business.","start_date":"2024-03-09T16:00:00","end_date":"2024-06-19T16:00:00","sponsor_id":2119,"sponsor_name":"Эй Ай Эм инновестмент ХХК","performer_id":1932,"performer_name":"МУИС, МТЭС, Мэдээлэл Компьютерийн Ухааны тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4862,"project_code":"P2025-4862","project_name":"Мэргэжлийн ёс зүйн боловсрол олгох үйл явц, тулгамдсан асуудал","project_name_eng":"The process and problems of professional ethical education","abstract_mn":"Монгол Улсын Их Хурлын 2023 оны 59 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөрийн 9.3.1-д заасан “Бүх түвшний сургалтын агуулга, хөтөлбөрт авлигыг үл тэвчих, ёс суртахууныг төлөвшүүлэх агуулга, сэдвийг олон улсын туршлага, үндэсний онцлогт нийцүүлэн тусгаж, дүн шинжилгээ хийж, үр нөлөөг үнэлэх” ажлын хүрээнд багшлах боловсон хүчин, тухайн хичээлийн багц цаг, сүүлийн 5 жилд их дээд сургуулиудад мэргэжлийн ёс зүйн хичээл хэрхэн судлагдаж байгаатай холбоотой энэ чиглэлийн судалгааг эрчимжүүлэх, тулгамдаж буй асуудал, гарц шийдлийн талаар хэлэлцүүлэг хийх, мэргэжлийн ёс зүйн хичээлийн судлагдахуун гарын авлага бэлтгэх.","abstract_eng":"Process and challenges of providing Professional Ethics The aim is to prepare a guidebook or curriculum for a professional ethics course within the framework of the project, \"Integrating content and topics that cultivate ethical values and intolerance toward corruption into curricula and training programs at all levels, aligning them with international practices and national characteristics, conducting analysis, and evaluating their effectiveness.\", outlined in Section 9.3.1 of the National Program for Combating Corruption, approved by Appendix to Resolution No. 59 of the State Great Khural of Mongolia in 2023.","start_date":"2024-04-29T16:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":1362,"sponsor_name":"Авлигатай тэмцэх газар","performer_id":1722,"performer_name":"МУИС-ийн Философи, шашин судлалын тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":40,"research_field":"Философи, ёс зүй, шашин","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4891,"project_code":"P2025-4891","project_name":"\"Шилдэг ААН шалгаруулах арга зүй боловсруулах\"","project_name_eng":"\"Development of methodology for selecting the best enterprise\"","abstract_mn":"Монгол Улсад \"Шилдэг ААН шалгаруулах\"-д ашиглаж болохуйц шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, онол арга зүйг боловёруулах зорилго бүхий төсөл. Шилдэг ААН-г шалгаруулж байгаа бусад байгууллагуудын арга зүйг судлан, харьцуулалт хийх.  \n“Шилдэг ААН” шалгаруулах үйл явц олон улсад түгээмэл бөгөөд  бизнесийн орчныг дэмжих, аж ахуй нэгжүүдийн  хөгжлийн хөдөлгүүр болох, зах зээлийн өрсөлдөөнийг эрүүл байдлаар үргэлжлүүлэх, тогтвортой, чанартай бизнесийн орчинг бүрдүүлэхэд чиглэсэн чухал арга хэмжээ юм.   \n“Шилдэг ААН”-ыг шалгаруулж, олон нийтэд танилцуулах нь бизнесийг дэмжих, хөрөнгө оруулагч татах, харилцагч талуудыг нэмэгдүүлэх, шинэ зах зээлийн боломж өсөх, брэндийн нэр хүнд нэмэгдэх зэрэг тухайн байгууллагын хувьд олон эерэг талтайн зэрэгцээ, нийгмийн хариуцлага, байгаль орчны хамгаалал, тогтвортой хөгжилд анхаарал хандуулах зэрэг  нийгэмд эерэг үлгэр жишээ үзүүлдэг.   Олон улсад: Тухайн компанийн санхүүгийн амжилт, инноваци, ажиллах орчин, нийгмийн хариуцлага, тогтвортой хөгжил зэрэг олон төрлийн шалгуур үзүүлэлтээр үнэлгээ өгдөг. Эдгээр байгууллагууд нь дэлхийн хэмжээнд нэр хүндтэй бөгөөд салбартаа манлайлдаг компаниудыг алдаршуулах, шагнах зорилготой.","abstract_eng":"This project aims to develop a scientifically grounded methodology for selecting the \"Best Enterprise\" in Mongolia. It will involve studying and comparing the evaluation methodologies used by other organizations that conduct similar assessments.\n\nThe selection of the \"Best Enterprise\" is a widely recognized practice internationally. It serves as an important initiative to support the business environment, drive the development of enterprises, maintain fair market competition, and foster a stable and high-quality business ecosystem.\n\nRecognizing and publicly announcing the \"Best Enterprises\" has numerous benefits for the awarded companies. These include increased business support, enhanced investor attraction, expanded partnerships, new market opportunities, and improved brand reputation. Additionally, it encourages corporate social responsibility, environmental protection, and sustainable development, setting a positive example for society.\n\nInternational Practices:\nGlobally, companies are evaluated based on various criteria, including financial performance, innovation, workplace environment, corporate social responsibility, and sustainable development. Many internationally recognized organizations conduct these evaluations to honor and reward industry-leading companies with outstanding reputations.\n\nWould you like me to refine or adjust any part of this translation to better align with your intended message?","start_date":"2025-04-11T00:00:00","end_date":"2025-05-11T09:04:02.463","sponsor_id":7,"sponsor_name":"Бизнесийн Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1430,"performer_name":"МУИС Бизнесийн сургууль Нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4611,"project_code":"P2023-4611","project_name":"Түлшээ үржүүлэн шатаадаг (B&B) бага чадлын реакторын голомтын дизайны судалгаа-II","project_name_eng":"Study on small power, breed-and-burn (B&B) reactor core design-II","abstract_mn":"Монголын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр болон оролцох цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгож бага дунд чадлын дэвшилтэт, хурдан реакторын технологийг судалж, голомтын дизайн хийнэ. Хамгийн сүүлийн үеийн технологи бүхий, ураны силицид түлштэй, шингэн натри хөргүүртэй, түлшээ үржүүлэн шатаадаг хурдан реакторын голомтын дизайныг гүйцэтгэнэ. Өмнө гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнд үндэслэн дизайны зохих параметр бүхий голомтын тооцоолол гүйцэтгэн, голомтын тэнцвэрт нөхцлийг гарган авна. Голомт дэх түлш, удирдлагын саваа, ойлгогч, хөргүүр гэх мэт төрөл бүрийн муж дундуур цөмийн цацраг (гамма квант, нейтрон, электрон, протон, цэнэгтэй бусад бөөмс) явж өнгөрөхдөө тэдгээр орчны цөмтэй харилцан үйлчлэх бүх үзэгдэл буюу шилжилтийг магадлалаар нь тооцон  Монте Карло аргаар симуляц хийдэг таваарын комьютерийн код болох SERPENT-ийг ашиглан тооцооллыг гүйцэтгэнэ. Энэ код нь цөмийн цацрагийн дайрч өнгөрч буй орчны физик шинж чанар, бүтэц, төлвийн талаарх өгөгдлийн сан болон эдгээрийн цөмтэй янз бүрийн энергитэй цөмийн цацрагийн төрөл бүрийн харилцан үйлчлэлийн урвалтай холбоотой бүх мэдээлэл бүхий JEFF2.0 сан ашиглан тухайн орчин дундуурх цөмийн цацрагийн шилжилтийг симуляц хийхдээ тохиолдож болох харилцан үйлчлэлийн нарийн төвөгтэй бүх физик процессийг багтаасан математик загварчлал хийдэг. Уг симуляцийг МУИС-ийн Цөмийн физикийн судалгааны төвд ажиллаж байгаа кластр сервер болон Японы Токиогийн технологийн институтын кластер серверт гүйцэтгэнэ. Судалгааны ажлын үр дүнгээр эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичин, мэргэжлийн хянан магадлагаа хийдэг, WoS-д бүртгэлтэй сэтгүүлд хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"One of the energy sources to provide future energy demand for Mongolia is the nuclear energy. As nuclear energy source, the technology for an advanced, safe, reliable, small, fast nuclear reactor would be studied and the breed-and-burn fast reactor core with uranium silicide fuel and liquid sodium coolant would be designed. Based on the previous research results, the appropriate design parameters of core are chosen, and the equilibrium condition of the core would be obtained by performing neutronic calculations. When nuclear particles as gamma, neutron, electron, proton, and the charged particles go through the medium of reactor core such as nuclear fuel, control rod, reflector, coolant, many kinds of nuclear interaction processes of these particles with these various matters occur in reactor core. The probability of these processes is calculated by Monte Carlo methodology and the commercial simulation code of SERPENT based on the Monte Carlo methodology is used to analyze neutronic performance of the reactor core design. This neutronic code would be used with the nuclear data library of JEFF2.0 which contains nuclear reaction cross-section data at the arbitrary temperature of the medium. These simulation calculations would be performed using the high-speed, cluster computer-server at Nuclear Research Center, National University of Mongolia as well as the high-speed, cluster computer server at Obara lab, Tokyo Institute of Technology. The technical paper including the research results would be published in one of the WoS journals in nuclear engineering field.","start_date":"2023-12-08T00:00:00","end_date":"2025-12-31T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4894,"project_code":"P2025-4894","project_name":"Зөрчлийн хуулийн хөрөнгө завших зөрчил, Эрүүгийн хуулийн хөрөнгө завших гэмт хэргийн практик хэрэглээний зарим асуудал","project_name_eng":"Some Issues in the Practical Application of Misappropriation of Property under the Law on Violations and the Criminal Code","abstract_mn":"Зөрчлийн хуулийн хөрөнгө завших зөрчил, Эрүүгийн хуулийн хөрөнгө завших гэмт хэргийн практик хэрэглээний зарим асуудлыг судласнаар зөрчил, гэмт хэргийн онол үзэл баримтлал, гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний онцлог бусад ойролцоо төрлийн гэмт хэргээс ялгах, зөвхөн эрх зүйн зохицуулалтын хүрээнд бус практикийн тоо баримт, жишээгээр баяжуулан, гадаад орны эрүүгийн хууль тогтоомжийг өөрийн орныхтой харьцуулж судалгааг нэгтгэн дүгнэж ач холбогдол, үр дагаврыг тодорхойлно.","abstract_eng":"By studying the practical application of property misappropriation under the Law on Violations and the Criminal Code, this research aims to distinguish between violations and criminal offenses from both theoretical and legal perspectives, to identify the specific elements that constitute the crime, and to differentiate it from other similar offenses.","start_date":"2025-04-13T16:00:00","end_date":"2025-06-01T16:00:00","sponsor_id":1527,"sponsor_name":"Хууль зүйн Үндэсний Хүрээлэн","performer_id":2206,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль Хууль Зүйн Сургууль Нийтийн эрх зүйн тэнхим, Төслийн ахлагч Ахлах багш Б.Одонтунгалаг, багийн гишүүн ахлах багш Х.Болормаа","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4265,"project_code":"P2022-4265","project_name":"Мэргэжлийн ёс зүйн асуудал","project_name_eng":"Issues with professional ethics","abstract_mn":"Нийгэм хөгжихийн хэрээр мэргэжилтэнд тавигдах мэргэжлийн ёс зүйн шаардлага нэмэгдэж байна.  Өнөөгийн монголын нийгэмд өндөр  мэдлэг бүхий иргэн  шаардлагатай байгаагийн зэрэгцээ, үүрэг хариуцлагаа ухамсарласан, ёс суртахуунтай мэргэжилтэн түүнээс дутуугүй чухал юм. \nХүн төрөлхтний хөгжлийн түүхэнд ёс суртахуун нь хувь хүний төдийгүй нийгмийн хөгжлийг тодорхойлогч чухал хүчин зүйл болсоор ирсэн.  Өнөөдөр улс төр, эдийн засаг, эрх зүйн болон оюун санааны хүрээнд олон өөрчлөлтүүд гарч байгаа бөгөөд энд тулгамдсан асуудал болж буй асуудлуудын нэг нь ёс суртахууны асуудал юм. Аливаа хүн өөрийн болон бусдын өмнө хийсэн үйлдлийнхээ төлөө хариуцлага хүлээх сэтгэл хүн бүхэнд төлөвшүүлэх нь мэргэжлийн ёс зүйн боловсролын гол асуудал болов. Мэргэжилтэй боловсон хүчин нь өөрийн мэргэжлээ сайн эзэмшсэн байгаад зогсохгүй бусдыг үлгэрлэж чадахуйц ёс суртахуунтай байх нь онцгой чухал юм. Мэргэжилтний хариуцлагагүй үйлдлээс нийгэмд янз бүрийн хохирол учирч байна. Манай улсад сүүлийн үед нийгмийн ёс суртахуун доройтсоны нэг илрэл бол мэргэжлийн ёс зүйн хүрээнд илэрч байгаа бөгөөд энэхүү дутагдлыг уг зүйлтэй холбож үзэж болно. \nМэргэжлийн ёс зүйн алдаа дутагдлаас үүдэлтэй  гэмт хэрэг гарах, хүнлэг ёс, хүн чанар, хариуцлага алдагдаж, нийгмийн хөгжилд сөргөөр нөлөөлөх болов. Энэ нь нийгэмд шударга бус үйлдэл, хууль дүрэм зөрчихийг жирийн зүйл мэт үзэх хандлага тогтоход нөлөөлж байгаад мэргэжлийн дүгнэлт хийж, шалтгаан үр дагаврыг тооцон гаргаж таниулах шаардлагатай байна. \nНийгэмд мэргэжлийн ёс зүйн алдаа дутагдал, уналт, доройтлын талаар их  ярьж, бичиж байгаа боловч өнөөгийн Монголын нийгэм дэх мэргэжлийн ёс зүйн асуудлаар философи, социологийн аспектаар судалж үнэлэлт, дүгнэлт өгсөн суурь судалгаа хэрэгтэй байна. Бид энэхүү хэрэгцээ шаардлагын үүднээс багшийн болон төрийн албан хаагчийн ёс зүйн судалгаанд тулгуурлан дүгнэлт хийх болно.","abstract_eng":"The need for specialists with professional ethics is increasing as society develops. Modern Mongolian society needs highly educated, responsible, and moral specialists. \nIn the history of human development, morality has always been an urgent factor determining not for the individual, but also social development. Many political, economic, legal, and intellectual changes took place today, and one of the issues raised here is morality. The key to teaching professional ethics is instilling in everyone a sense of responsibility for their actions and the actions of others. It is important that qualified personnel not only have a good command of their profession but also have ethics that can serve as an example for others. Irresponsible actions of professionals cause various harm to society. One of the reasons for the loss of public morality in our country is a lack of well-developed professional ethics. The lack of professional ethics has led to crime, and loss of humanity and responsibility, and has negatively affected social development. A professional evaluation of causes and consequences is necessary. It will give an opportunity to contribute to the ability of society to consider issues as a whole, and not to look at all actions and violations of the law as the norm.\nThere is a talk and writing in society about corruption and demoralization, but absent a fundamental study of professional ethics in Mongolian society from a philosophical and sociological point of view is necessary. We will conclude this need based on research on the ethics of teachers and civil servants.","start_date":"2022-01-01T16:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1639,"sponsor_name":"БШУЯ, ШУТС","performer_id":1522,"performer_name":"Монгол Улсын Их сургууль, Философи, шашин судлалын тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":40,"research_field":"Философи, ёс зүй, шашин","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4893,"project_code":"P2025-4893","project_name":"Тогтвортой эрчим хүчний судалгаа","project_name_eng":"Study on sustainable energy","abstract_mn":"Монгол улсын засгийн газар, УИХ-аас цацраг идэвхт ашигт малтмал ашиглахтай холбоотой бодлогын баримт бичгүүдийг 2009 оноос хойш батлан гаргасаар байна. Бодлогын баримт бичгүүдэд тусгасанаар Монгол улс цөмийн эрчим хүч хэрэглэж эхлэхийн тулд  ард иргэдээсээ санал асуулга явуулах шаардлагатай болно. Энэ төрлийн судалгааг өмнө нь 2011 болон 2015 онд явуулсан бөгөөд монгол улсын хүн амын бүтэцтэй төстэй 3000 орчим иргэний санал асуулгыг онлайн (гадаадад байгаа иргэдээс) болон цаасан хэлбэрээр цуглуулан тандан судалгаа явуулсан. Дээрх хоёр судалгаа нь Япон улсад тохиолдсон Фүкүшимагийн цөмийн цахилгаан станцын ослын дараахан явуулсан бөгөөд санал асуулгын дүнгээр дэмжигч, төвийг сахигч эсэргүүцэгч иргэд харгалзан 33%, 33%, 33% хэсгийг эзэлж байсан. \nЭнэ удаагийн судалгаа нь Дорноговь аймгийн нутаг дэвсгэрт орших Зөөвч-овоогийн ураны уурхайг газар доор уусган олборлох аргаар ашиглах гэрээ үзэглэсний дараах, Монгол улсын хөгжлийн хэтийн бодлого хөтөлбөртөө цөмийн эрчим хүч ашиглах суурь судалгаа эхлүүлэхээр заасны дараа явуулж байгаа гэдгээрээ онцлогтой. \nСанал асуулгыг өмнөх судалгаануудад хэрэглэсэнтэй асуулгууд бүхий эхний хэсэг ба нэмж боловсруулах уран олборлолт, сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн ойлголтын талаарх асуулга бүхий удаах хэсэг гэсэн бүтэцтэй байх бөгөөд онлайн болон цаасан хэлбэрээр авна.\nАсуулгын үр дүнг MS-Excel, SPSS программ ашиглан ангилж, тоон үзүүлэлтүүдээр дүн шинжилгээ хийнэ. Төслийн үр дүнг өмнөх судалгааны үр дүнтэй харьцуулж эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж, дотоодын хуралд хэлэлцүүлж нийтийн хүртээл болгоно. \nҮр дүнд үндэслэн төрийн бодлогын боловсруулагчдад баримт нотолгоонд суурилсан мэдээлэл олгох ач холбогдолтой.","abstract_eng":"The Mongolian government and parliament have been issuing policy documents on the use of radioactive minerals since 2009. According to the policy documents, Mongolia will need to conduct a public opinion survey before it can start using nuclear energy. Similar surveys were previously conducted in 2011 and 2015, with approximately 3,000 participants with a similar demographic profile to Mongolia, both online (from citizens abroad) and in paper form. Both surveys were conducted shortly after the Fukushima nuclear power plant accident in Japan, and the polls showed that 33% of respondents were in favor, 33% were neutral, and 33% were opposed.\nThis study is unique in that it is being conducted after the signing of an agreement to use the Zövch-ovoo uranium mine in Dornogovi aimag by underground leaching, and after Mongolia’s long-term development policy program has indicated the need to initiate a baseline study on the use of nuclear energy.\nThe questionnaire will be structured as follows: a first section with questions similar to those used in previous surveys, and a second section with questions on perceptions of uranium mining and renewable energy sources. It will be taken online and in paper form.\nThe survey results will be categorized using MS-Excel and SPSS programs and analyzed using quantitative indicators. The project results will be compared with the results of previous studies, written in a scientific article, discussed at domestic conferences and made public.\nBased on the results, it is important to provide evidence-based information to government policymakers.","start_date":"2024-09-30T00:00:00","end_date":"2026-10-30T16:00:00","sponsor_id":2204,"sponsor_name":"“Нано интернейшнл” ХХК","performer_id":2165,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Ногоон Эрчим Хүч, Инженерчлэлийн Тэнхим","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4892,"project_code":"P2025-4892","project_name":"Аймгуудын Аялал Жуулчлалын Хөгжлийн Индекс Боловсруулах","project_name_eng":"Analyze and Develop a the Travel & Tourism Development Index of Mongolian Provinces","abstract_mn":"Монгол улс дэлхийн аялал жуулчлалын өрсөлдөх чадварын индексээр 2019 онд 4.3 оноогоор 140 улсаас 76-рт, 2021 онд 4.5 оноогоор 117 улсаас 72-рт жагсаж байсан бол 2024 онд 3.57 оноогоор 119 улсаас 85-рт эрэмбэлэгдэж байна. 2024 оны 10 дугаар сарын байдлаар бид 729 мянган жуулчин хүлээн авч, түүхэн дээд амжилтыг тогтоогоод байна. Гэвч манай улс аялал жуулчлалын глобал индексийн 3 жилийн дундаж үзүүлэлт 7.0 онооноос 4.12 буюу 58.9 хувийн түвшинд байгаа нь аялал жуулчлалын салбарын бодлогын менежментийг бүх шатанд анхаарч сайжруулах, өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгааг илэрхийлж байна. Аймгуудын аялал жуулчлал салбар дахь оролцоо их боловч аялал жуулчлалын хөгжилд оруулж буй хувь нэмэр, үйл ажиллагааны нөхцөл байдлыг зөвхөн жуулчдын тоогоор илэрхийлэх нь өрөөсгөл тул Дэлхийн эдийн засгийн форумын боловсруулсан олон улсын арга зүйгээр аймгуудын аялал жуулчлалын хөгжлийн индексийг тодорхойлох нь зүйтэй гэж үзсэн болно.","abstract_eng":"Mongolia is placed 76th out of 140 nations in 2019 with a score of 4.3 on the Global Tourism Competitiveness Index and 72nd out of 117 countries in 2021 with a score of 4.5. However, in 2024, we came in at number 85 out of 119 countries with a score of 3.57. We have reached a new milestone with 729 thousand visitors as of October 2024. Mongolia's 3-year average of the global tourist index, however, is 4.12, or 58.9 percent, down 7.0 points, highlighting the need to improve competitiveness and policy management at all levels of the tourism sector. Despite the high level of provincial participation in the tourism industry, it is deemed appropriate to use the international methodology created by the World Economic Forum to determine the provinces' tourism development index because it is biased to express the province's operational status and contribution to tourism development solely by the number of tourists.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2024-10-31T16:00:00","sponsor_id":2202,"sponsor_name":"Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын яам","performer_id":2203,"performer_name":"Бодлогын судалгааны лаборатори, МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4887,"project_code":"P2025-4887","project_name":"Номин Холдинг ХХК-ийн БҮБ-ийн богино, дунд хугацаанд хэрэгжүүлэх  Хэрэглэгчд рүү чиглэсэн стратегийн санал  боловсруулах зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Customer-oriented strategy","abstract_mn":"Номин Холдинг ХХК-ийн захиалгаар Номин сүлжээ дэлгүүрийн одоогийн хэрэглэгчдийг тогтоон барих, шинэ хэрэглэгчдийг татах зорилго бүхий хэрэглэгчид рүү чиглэсэн стратегийн санал боловсруулах зөвлөх үйлчилгээний ажлыг 2024 оны 10 сарын 20-ны өдрөөс 1 сарын хугацаанд хийж гүйцэтгэв.\nЗөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээнд заасны дагуу хэрэглэгчдийн сэтгэл ханамжийн судалгааны үр дүнтэй танилцаж, шинээр чанарын судалгаа буюу фокус бүлгийн ярилцлага хийж үр дүнд нь үндэслэн богино, дунд хугацаанд хэрэгжүүлэх хэрэглэгчид рүү чиглэсэн стратегийн саналыг боловсруулсан.","abstract_eng":"At the behest of Nomin Holding LLC, a consultancy service was conducted for one month, from October 20, 2024, to formulate a strategic proposal for Nomin chain stores to retain current customers and attract new customers. As specified in the consulting services agreement, we reviewed the customer satisfaction survey results, conducted new qualitative research through focus group interviews, and developed strategic proposals for customers to implement in the short and medium term based on those results. To create a customer-focused strategy, we conducted both theoretical and empirical studies on chain stores' customer-oriented strategies. We designed a set of 35 questions for the focus group interview and pretested them with three groups: active consumers, passive consumers, and employees, making appropriate improvements to the content and logical sequence of the questions.","start_date":"2025-04-18T08:58:16.057","end_date":"2025-05-18T08:58:16.057","sponsor_id":2193,"sponsor_name":"Номин Холдинг ХХК","performer_id":2003,"performer_name":"Бодлогын судлагааны төв, МУИС","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4900,"project_code":"P2025-4900","project_name":"Хүний эрхэд суурилсан, жендэрийн мэдрэмжтэй ажлын байрыг бий болгох, олон талт ялгаварлан гадуурхалтгүй, хүртээмжтэй бизнесийн орчныг бүрдүүлэх суурь судалгаа","project_name_eng":"Baseline study for creating a human rights-based, gender-sensitive workplace and fostering an inclusive business environment free from all forms of discrimination.","abstract_mn":"ТЕСО Групп болон МУИС-ийн хооронд байгуулсан жендэр судлалын чиглэлээр хамтран ажиллах гэрээний хүрээнд МУИС-ийн Жендэр судлалын төвийн багш нар ТЕСО Группын ажилтнуудын хүний эрх болон жендэрийн мэдлэг, мэдрэмжийн түвшинг тодорхойлох судалгааны ажил хийж, гарсан үр дүнд үндэслэн жендэрийн мэдлэг, мэдрэмжийг нэмэгдүүлэх сургалтын үйл ажиллагааг зохион байгуулна.","abstract_eng":"Within the framework of the cooperation agreement between TESO Group and the National University of Mongolia (NUM) in the field of gender studies, faculty members of the Gender Studies Center at NUM will conduct a study to assess the level of human rights and gender knowledge and sensitivity among TESO Group employees. Based on the findings, training activities will be organized to enhance gender knowledge and sensitivity.","start_date":"2025-04-05T00:00:00","end_date":"2025-06-29T16:00:00","sponsor_id":2197,"sponsor_name":"ТЕСО групп","performer_id":2215,"performer_name":"МУИС Жендэр судлалын төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4901,"project_code":"P2025-4901","project_name":"\"Гэр хорооллын нийтийн тээврийн сайжруулах нь” төслийн эцсийн үнэлгээ","project_name_eng":"Endline study of “ Improving transport services in ger areas” project","abstract_mn":"АХБ-ны “Гэр хорооллын нийтийн тээврийн үйлчилгээг сайжруулах нь” төслийн эцсийн үнэлгээг Чингэлтэй дүүргийг 17, 18, 23  хорооны 600 иргэн, төсөл хэрэгжүүлэхэд оролцсон байгууллагуудын удирдах ажилтан, албан хаагч, зөвлөх, олон нийтийн төлөөлөл болох 31 хүнийг оролцуулан 2024 оны 5  сарын 13-наас 2024 оны 6 сарын  21-нийг дуустал хийлээ. Төслийн төгсгөлийн үнэлгээний анхдагч тоон мэдээлэл цуглуулах асуумж судалгааны дизайн,  үндсэн асуултуудыг  суурь судалгааны дизайн, асуултуудад тулгуурлан боловсруулсан. Төслийн төгсгөлийн үнэлгээг хийхдээ тоон болон чанарын судалгааны арга зүйг хослуулан хэрэглэж, анхдагч тоон ба чанарын өгөгдлийг олон талаас нь шалган баталгаажуулах, өгөгдлийн найдвартай байдалд  анхаарсан.  \n\n“Гэр хорооллын нийтийн тээврийн үйлчилгээг сайжруулах нь” төслийн хүрээнд  зорилтот гурван хорооны 19 автобусны буудлын шинэчлэл ба  байгууламжийн тохижилт, автобусны буудлын гэрэлтүүлэг, автобусны чиглэл, ирэх хугацаатай холбоотой UB Smart -ийн хэрэгтэй мэдээллийг автобусны буудал дээр шинээр байрлуулж, нэмэлт мэдээллийн самбар хийх замаар автобусны үйлчилгээний мэдээллийг хүртээмжтэй  болгосон гэж төгсгөлийн үнэлгээнд оролцогчдын  74 өөс 79 хувь нь буюу дундажаар 75.5 хувь сэтгэл хангалуун гэж хариулсан. Энэ нь төгсгөлийн үнэлгээнд оролцсон 600 оролцогчийн 75-аас багагүй хувь нь төслийн үр дүнд бий болсон Чингэлтэйн зам дагуух нийтийн тээврийн шинэ автобусны буудлуудын тохь тух, чанар, хүртээмж, аюулгүй байдал, гэрэлтүүлэг, нийтийн тээврийн үйлчилгээний мэдээллийн хүртээмж нэмэгдсэн гэж үзэж байна. \nЭнэ тоон үнэлгээний дүнгээс гадна чанарын судалгааны оролцогчид хурд сааруулагч болон гарцны цагаан зураастай тэмдэгний талаар ялгаатай эерэг, сөрөг саналтай байв.","abstract_eng":"The endline study of the ADB's \"Improving Public Transport Services in Ger Areas\" project was conducted from May 13 to June 21, 2024. It involved 600 residents from the 17th, 18th, and 23rd khoroos of Chingeltei District, as well as 30 individuals including managers, employees, consultants, residents and  the representatives from project stakeholders. The design of the questionnaire for collecting primary quantitative data for the project's final evaluation was developed on the basis of the design and main questions of the baseline study. For the final endline study, a mixed-method approach was used, combining quantitative and qualitative research methodologies.This ensured the reliability of the data by verifying it from different angles. \n\nAs part of the project \"Improving Public Transportation Services in Ger Areas,\" the project funded to build new public transport facilities along Chingeltei corridor. This included building new 19 bus stops including two enclosed bus stops, installing lighting and CCTVs at the bus stops, displaying useful information from UB Smart about bus routes and arrival times, and adding new information boards to make bus service information more accessible in which the endline study revealed the participants’ satisfaction scaling from 74 % to 79 %, averaged at 75.5 %. This shows that no less than 75 % of the six hundred participants in the endline study satisfied with access, safety, quality, and  comfort of new public transport facilities, lighting, and accessibility of public transport service information at the bus stops along the Chingeltei corridor as the result of the project.\nParticipants in qualitative study reported positive and negative opinions on the above matters.","start_date":"2024-05-11T16:00:00","end_date":"2024-08-31T16:00:00","sponsor_id":1273,"sponsor_name":"Asian development bank","performer_id":2216,"performer_name":"ШУС, Нийгмийн ажлын инновац, туршилт, судалгааны төв","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4796,"project_code":"P2024-4796","project_name":"Монгол соёлын толь зохиох","project_name_eng":"Encyclopedia of Mongol Culture","abstract_mn":"МУИС-ийн  Утга зохиол урлаг судлалын тэнхим дэх Монгол соёл иргэншил судлалын профессорын баг нь тус тэнхмийг Нүүдлийн соёл иргэншил судлалын төв нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байсан 1990-ээд оноос эхлэн монгол соёлын суурь судалгааг өрнүүлж, эдүгээ 15 монограф, 300 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлэгдээд байна. Монгол соёлыг домог зүй, бэлгэдэл зүйн үүднээс судлан тайлбарлаж, монгол судлалын нэгэн шинэ чиглэлийг үүсгэн хөгжүүлсэн профессор С.Дуламын судалгааны  үр дүнгээр  бид  \"Монгол соёл иргэншил судлал\" хичээлийн хөтөлбөрийг анх удаа санаачлан батлуулж, магистрант докторантуудыг мэргэшүүлэн төгсгөж байгаа бөгөөд энэхүү онцлог давуу талдаа түшиглэн, “Монгол соёлын толь” -ийг зохиож, редакторлах  захиалгат төслийг /цаашид “төсөл” гэх/ хэрэгжүүлэхээр Нүүдлийн соёл иргэншлийг судлах олон улсын хүрээлэнтэй харилцан тохиролцож энэхүү гэрээг байгуулав.","abstract_eng":"The team of professors specializing in Mongolian culture and civilization in the Department of Literature and Arts at NUM has been conducting basic research on Mongol culture and civilization since the 1990s when the department operated as the Nomadic Civilization Research Center. To date, they have published 15 monographs and around 500 academic articles. Building on the research of Professor S. Dulam, who explored and interpreted Mongol culture and civilization through the lenses of mythology and symbolism, the department introduced and approved the \"Mongol Civilization\" course for the first time, targeting bachelor's, master's, and doctoral students. Leveraging this expertise, we have agreed with the International Institute for the Study of Nomadic Civilizations under the auspices of UNESCO to carry out the special project of creating and editing the \"Encyclopedia of Mongol Culture.\"","start_date":"2024-09-01T00:00:00","end_date":"2024-12-01T16:00:00","sponsor_id":1489,"sponsor_name":"Соёлын яам","performer_id":2131,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн Утга зохиол урлаг судлалын тэнхим-Монгол соёл иргэншил судлалын профессорын баг","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4720,"project_code":"P2024-4720","project_name":"Орон нутгийн хөгжлийн төлөвлөгөөний арга зүйн судалгаа","project_name_eng":"Methodological study of local development plans","abstract_mn":"Хөгжлийн үндсэн зорилгын нэг бол улс орны тогтвортой хөгжлийг урт хугацаанд бий болгох юм. Тогтвортой хөгжил гэдэг нь байгаль, нийгмийн аль ч түвшний, ямар ч төвөгтэй системийг хангахдаа түүний аюулгүй байдлыг хадгалж, өнөөгийн болон хойч үеийнхээ “Амьдралын чанар”-ыг хэвийн түвшинд байлгах үйл явцыг хэлнэ (Үндэсний Статискийн Хороо, 2022). Монгол Улс газар нутгийн хэмжээгээр дэлхийнд 19-р байранд ордог, 3.5 сая гаруй хүн амтай, хот суурин газрын төвлөрөл ихтэй, байгалийн баялагаас хараат эдийн засагтай манай улсын хувьд тогтвортой хөгжлийг урт хугацаанд бий болгож, эерэг үр дүнд хүрэхийн тулд орон нутгаа хөгжүүлэх хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна.","abstract_eng":"One of the main goals of development is to create sustainable development of the country in the long term. Sustainable development refers to the process of maintaining the security of nature and society at any level and any complex system and maintaining the \"Quality of Life\" of the present and future generations at a normal level (National Statistics Committee, 2022). Mongolia ranks 19th in the world in terms of land area, has a population of over 3.5 million, is highly concentrated in urban areas, and has an economy dependent on natural resources. In order to create long-term sustainable development and achieve positive results, there is a need to develop our country.","start_date":"2024-01-01T08:00:00","end_date":"2025-12-31T08:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":2053,"performer_name":"хот ба бүс нутгийн хөгжлийн судалгааны хүрээлэн МУИС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4647,"project_code":"P2024-4647","project_name":"Лантанаар баяжуулсан ферромолибдат стронций ба түүний композит материалын соронзон ба гальваносоронзон чанар","project_name_eng":"Magnetic and galvanomagnetic property of Lanthanum doped strontium ferromolybdate and its composites","abstract_mn":"Беларусь улсын Мэдээлэл зүй ба радиоэлектроникийн их сургууль болон Шинжлэх ухааны Академийн “Материал судлалын судалгаа-үйлдвэрлэлийн төв\" ийн эрдэмтэд, судлаачид  болон Монгол Улсын Их Сургуулийн болон Физикийн Хүрээлэнгийн  эрдэмтэн судлаачдын хамтарсан судалгааны хүрээнд “Лантанаар баяжуулсан ферромолибдат стронций ба түүний композит материалын соронзон ба гальваносоронзон шинж чанар” -ын судалгааг хийхээр уг төслийг дэвшүүлж байна. \nУг судалгааны ажлын зорилго бол хатуу уусмал болох Sr2-хAхFeMoO6- (энд A = La, гэх мэт.) нэгдлийн кристалл бүтэц, соронзон ба цахилгаан зөөх шинж чанарын параметрийн өөрчлөлтийн зүй тогтлыг тогтоох, түүнчлэн синтезийн нөхцлөөс хамаарах түүний композитууд, фазын хувирлын дараалал ба баяжуулсан элементийн концентрацийн өөрчлөлтийн зүй тогтлыг судлах явдал билээ.\n\nЭрэмбэлэгдсэн давхар перовскит бүтэц бүхий Sr2-хAхFeMoO6- (энд A = Ba, La, гэх мэт.) нэгдлийн хагас дамжуулагч нь спинтроникийн ирээдүйтэй материал юм. Sr1,5La0,5FeMoO6- нэгдэл нь хамгийн дээд Кюрийн температур TC ~ 470 K -тай байдгаас энэхүү нэгдлийг судлах сонирхол нэмэгддэг. Давхар перовскит бүтэц болох Sr1.5La0.5FeMoO6- -д янз бүрийн соронзон төлөв ба физик шинж чанар ажиглагддаг. Энэ чанар нь молекулын орбиталь, цэнэг, спин ба орон торын чөлөөний зэргээр тодорхойлогддог. \n\nMoO3, La2O3, Fe2O3 ба SrCO3 ислийн хольцийн стихиометрээс Sr1.5La0.5FeMoO6-  нэгдлийн хатуу төлвийн синтез дэх фазын хувирлын дарааллыг судлах зорилготой.\nРентген ба термогравиметрын анализын тусламжтай давхар перовскит хэлбэржин бий болох үеэр үүсэх химийн урвалд синтезын горим яаж нөлөөлж байгааг судалж харах.","abstract_eng":"In this project is proposed a joint study of the structure and magnetic and microwave properties of new magnetic ferrite materials by scientists and researchers from the Belarusian State University of Informatics and Radioelectronics and Materials Research and Production Center of the Belarusian Academy of Sciences and scientists from the National University of Mongolia and Institute of Physical Science Mongolia. \nThe purpose of the research project is to establish parameters changes law of crystal structures, magnetic and electrotransportizational properties of solid solution Sr2-хLаxFeMoO6-δ, moreover, based on the solutions depending on the synthesis conditions, to study sequence phase conversions and doping element concentration.  \nThe sequence of phase transformations at the solid-phase synthesis of the Sr1.5La0.5FeMoO6-  compound from a stoichiometric mixture of MoO3, La2O3, Fe2O3 and SrCO3 oxides has been investigating as a promising material in spintronics. An interest in researching of Sr1,5La0,5FeMoO6- material is increasing due to its maximum Curie temperature reaches to TC ~ 470 K. In double perovskite structures such as Sr1.5La0.5FeMoO6- it is observed various of magnetic and physical properties. These properties are determined by its molecular orbitals, charge, spin and degree of lattice. \nThe purpose of the research is to study phase conversion sequence in the synthesis of solid state Sr1.5La0.5FeMoO6-  from oxide mixture stoichiometry of MoO3, La2O3, Fe2O3 ба SrCO3 . \nBased on the results of the X-ray phase analysis and the thermogravimetric analysis, the influence of synthesis modes on the chemical processes occurring during the formation of double perovskite will be studied.","start_date":"2024-04-07T00:00:00","end_date":"2026-03-31T00:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":1979,"performer_name":"Физикийн тэнхим МУИС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4908,"project_code":"P2025-4908","project_name":"Франкофон хамтын ажиллагааны төв-2025 үйл ажиллагааны төсөл","project_name_eng":"Support the Francophone Cooperation Center of the National University of Mongolia 2025","abstract_mn":"МУИС АЮФ-д 2013 онд элсэн орсон. 2018 оноос МУИС-ийн Номын сангийн 210 тоотод Франкофон хамтын ажиллагааны төв үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Жил бүр МУИС-ийн ректор АЮФ-ийн Ази-Номхон далайн бүсийн захиралтай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулж АЮФ-ээс үйл ажиллагааны санхүүжилт орж ирдэг. Суралцагчийн зөөлөн ур чадварыг хөгжүүлэх, ажлын байранд бэлтгэх, багаар ажиллах боломжийг бүрдүүлэхэд анхаарч байна.","abstract_eng":"UNM joined the AUF in 2013. Since 2018, the Francophone Cooperation Center has been operating in room 210 of the UNM Library. Every year, the Rector of UNM signs a cooperation agreement with the AUF Asia-Pacific Regional Director, and AUF provides operational funding. The focus is on developing students' soft skills, preparing them for the workplace, and creating opportunities for teamwork.","start_date":"2025-01-12T00:00:00","end_date":"2025-06-06T16:00:00","sponsor_id":1398,"sponsor_name":"Франц хэлтэн орнуудын Их, Дээд сургуулийн Холбоо-АЮФ","performer_id":2226,"performer_name":"МУИС, Франкофон хамтын ажиллагааны төв","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":42,"research_field":"Бусад","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4856,"project_code":"P2024-4856","project_name":"Өрсөлдөөний хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаварын судалгаа болон холбогдох харьцуулсан судалгаа хийх судалгааны төсөл","project_name_eng":"A Research Project on the Implementation and Impact of Competition Law and Related Comparative Studies","abstract_mn":"Дүн шинжилгээ, судалгаа, тооцоолол хийж тулгамдсан асуудлыг илрүүлэх, шийдвэрлэх хувилбаруудыг тодорхойлох \n1.\t\tӨрсөлдөөний тухай холбогдох хууль, тогтоомжууд, бодлогын баримт бичгүүд дээр дүн шинжилгээ хийх\tГэрээний үргэлжлэх хугацаанд багтаан, ажлын төлөвлөгөөнд заасан хугацааг баримтлана.\n2.\t\tӨрсөлдөөний эрх зүйн орчны шинэчлэл дээр ижил төстэй орнуудад амжилттай хэрэгжсэн туршлагуудын харьцуулсан судалгаа гүйцэтгэх\t\n3.\t\tӨрсөлдөөний эрх зүйн орчныг сайжруулах бодлогын зөвлөмжүүд боловсруулах, авч хэрэгжүүлэх боломжит арга хэмжээний хувилбаруудыг боловсруулах","abstract_eng":"Conducting Analysis, Research, and Calculations to Identify Challenges and Propose Solutions:\n\n1. Perform an analysis of relevant competition laws, regulations, and policy documents within the agreed project timeframe, adhering to the schedule outlined in the work plan.\n2. Carrying Out Comparative Studies on Successful Practices from Similar Countries Regarding Competition Law Reform\n3. Developing Policy Recommendations to Improve the Legal Framework of Competition Law and Proposing Potential Implementation Measures","start_date":"2024-12-10T00:00:00","end_date":"2024-12-12T00:00:00","sponsor_id":2174,"sponsor_name":"Валенс Консалтинг ХХК","performer_id":1495,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хууль зүйн сургууль, Эдийн засаг, Бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4846,"project_code":"P2024-4846","project_name":"Квант механикийн зарим операторын спектр ба сарнилын онолын судалгаа","project_name_eng":"Spectral and scattering theory some operators of Quantum Mechanics","abstract_mn":"Сарнилын онолын үндсэн асуудлуудын нэг болох долгионы операторын асимптот гүйцэт байх чанарыг Faddeev L. [1] болон Enss V. [2] нар шийдсэн бөгөөд уг асуудлыг гүнзгийрүүлэн хугацаанаас хамаарсан Шредингерийн тэгшитгэлийн шийдийн дисперсийн үнэлгээ, инверс бодлого, түүн дотроо сарнилын матрицын чанарын судалгаа, мөн Шредингерийн операторын долгионы операторын Лебегээр интегралчлагдах функцийн огторгуйд зааглагдсан эсэх гэсэн асуудлыг олон орны эрдэмтдийн судалгааны чухал сэдэв болсоор байна. \nБид Шредингерийн операторын потенциалийг а)  хугацаанаас үл хамаарах ерөнхий хэлбэрийн б) хугацаанаас үл хамаарах хэт богино зайд үйлчлэх үйлчилдэг буюу дельта хэлбэрийн в) хугацаанаас хамаардаг гэж хувааж авч үзэх бөгөөд тохиолдол тус бүрт хэрэглэх арга, техникийн хувьд эрс ялгаатай байдаг юм. Үүнээс гадна  Шредингерийн операторын кинетик энергид харгалзах хэсэг  буюу Лапласын операторыг өргөтгөж Лапласын операторын зэргийг авч үзэх болсон.  Лапласын операторын зэрэг 2-оос их үед долгионы операторын L^p-зааглагдах чанарын асуудлыг онцгойлон авч үзэж, тухайлбал 2 хэмжээст огторгуйн тохиолдлыг судална.  Би-Шредингерийн операторын хувьд долгионы операторын L^p-зааглагдах чанарыг 5 болон түүнээс дээш хэмжээст огторгуйд Erdogan M.B., Green M.,  3 хэмжээст огторгуйд Goldberg, Green, харин 1 хэмжээст огторгуйд Mizutani, Wan, Yao [9] нар гаргасан байна. Бид энэ төслийн хүрээнд одоохондоо шийдэгдээгүй байгаа буюу огторгуйн хэмжээс 2 ба 4 үед тохиолдолд дээрх бодлогыг судлах болно.","abstract_eng":"One of the fundamental problems of scattering theory, the asymptotic completeness of the wave operator, was solved by Faddeev L. [1] and Enss W. [2], and the problem was further developed by studying the time-decay  solutions of the Schrödinger equation, the inverse problem, including the properties of the scattering matrix, and the  Lp-boundedness of wave operators for  Schrödinger operator. We will consider the Schrödinger operator with potential as a) a general time-independent potential b) time-independent delta potential c) time-dependent potential and then the methods and techniques used in each of above cases are radically different. Also, the part of the Schrödinger operator corresponding to the kinetic energy, or Laplace operator, is can extended to bi-Laplacian, which some degree of Laplacian. We will focus on the L^p-boundedness of the wave operator when the degree of the Laplace operator is greater and equal to 2 in the 2 and 4-dimensional cases. For the B-Schrödinger operator, the L^p-boundedness of the wave operator was established by Erdogan M.B. and Green M. in 5-dimensional space and higher, by Goldberg and Green in 3-dimensional space and by Mizutani, Wang and Yao in 1-dimensional space. We will study the above problem in the case of 2- and 4-dimensional space, which is not yet solved in the framework of this project.","start_date":"2024-11-29T00:00:00","end_date":"2026-11-08T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":105,"performer_name":"МУИС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4910,"project_code":"P2025-4910","project_name":"“Нүүрстөрөгчийн давхар ислийг термо болон фотостимуляциар метан болгон хувиргах процесст шилжилтийн метал (Fe, Co, Ni) ба тэдгээрийн исэл бүхий гетероген катализаторуудыг хэрэглэх нь”","project_name_eng":"Heterostructures based on transition metals (Fe, Co, Ni) and their oxides for conversion of carbon dioxide into methane, including photostimulated conversion","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд агаар мандал дахь шатах ашигт малтмалын шаталтаас үүсэж буй СО2 хүлэмжийн хийн хэмжээг бууруулахын тулд аж үйлдвэрийн түүхий эд болгон ашиглах, металл катализаторын оролцоотой СО2-ийн гидрогенжих урвалаар хийн түлш болон төрөл бүрийн нүүрс-устөрөгчдийг гарган авах чиглэлд онол болон технологийн судалгаанууд эрчимтэй хийгдэж байна.\nЭдгээрээс CO2-ийн катализаторт гидрогенжүүлэлт нь дахин сэргээгдэх, эрчим хүчний эх үүсвэр гарган авах өндөр үр ашигтай, цэвэр энергийн технологи юм. СО2-ийн катализаторт гидрогенжүүлэлтэд урвалын идэвх болон метаны сонгомол чанар өндөртэй, үнэ хямд, тогтвортой шинж чанартай катализаторыг сонгон ашиглах нь эдийн засаг болон технологийн өндөр ач холбогдолтой.\nХөнгөнцагааны оксидын зөөгч биетэд суулгасан никель катализатор нь үнэ хямд, метаны сонгомол чанар өндөр учраас СО2-ийн гидрогенжүүлэлтээр метан хий гарган авах үйлдвэрийн процесст өргөнөөр хэрэглэгддэг. Харин энэхүү Ni/Al2O3 катализатор нь өндөр температурт дулааны үйлчлэлээр урвалын идэвхээ алдах, бөөгнөрөл үүсэх дутагдалтай байдаг. Иймд СО2-ийн гидрогенжүүлэлтийн урвалд хэрэглэх Ni/Al2O3 үндсэн катализаторын зөөгч биетийг өөрчлөх болон металл никель дээр нэмэлт идэвхжүүлэгчдийг нэмж, бүтцийг өөрчлөн сайжруулалт хийснээр урвалын идэвхийг нэмэгдүүлэх, тогтвортой шинж чанарыг сайжруулах боломжтой. \nБид энэхүү төслийн хүрээнд СО2-ийн гидрогенжүүлэлтэд хэрэглэх Ni/Al¬2O3 катализаторт нэмэлтээр карбон нитрид /g-C3¬N4/ зэрэг нэмэлтүүдийг нэмж, катализаторын бүтэц, шинж чанарыг сайжруулан урвалын идэвхтэй, тогтвортой шинж чанартай шинэ төрлийн катализаторыг бэлтгэх, цаашлаад уг катализаторын оролцоотой гидрогенжүүлэлтийг термокатализ болон фотокатализын процессыг хослуулан, нам температурт гарц өндөртэй метан хий гарган авах зорилго тавьсан. \nСудалгааны дүнд СО2-ийн каталитик гидрогенжүүлэлтээр метан гарган авах процессын завсрын шатны бүтээгдэхүүний үүсэлтийг тодорхойлох, катализаторын бүтэц шинж чанарын нөлөөг харьцуулан судлах, гидрогенжүүлэлтийн процессын термокатализ болон фотокатализын хосолсон туршилтын оновчтой нөхцөлийг тодорхойлно.","abstract_eng":"The production of synthetic fuels has received special attention in recent decades due to increasing greenhouse gas emissions, growing energy consumption, and the depletion of fossil fuel deposits. In addition, combustion of oil, natural gas and coal produces CO2 and, when released into the atmosphere, removes carbon from the energy cycle. The use of formed CO2 for synthesis of valuable organic compounds-synthetic fuels and chemicals - will allow to solve the above mentioned problems. \nOne of the industrial processes for synthesis of hydrocarbons is catalytic hydrogenation of carbon dioxide to produce methane. Methane is considered to be one of the most promising energy carriers because of its high energy density; moreover, the infrastructure for the use of methane as an energy source already exists in many countries, which is an undeniable advantage over hydrogen energy. The disadvantages of traditional industrial CO2 hydrogenation processes include the need to use high temperatures and pressures, which hinders the spread of synthetic fuels. However, the activation barrier of the CO2 molecule can be overcome at room temperature and atmospheric pressure in photocatalytic processes. \nWithin the framework of this project the synthesized materials will be characterized by a wide range of modern research methods, which will allow solving the problem of directed synthesis of active and stable catalysts for photo-and thermocatalytic processes of CO2 reduction to methane, and then creating on their basis a highly efficient catalyst for photo-stimulated process of carbon dioxide transformation.\nThe proposed project will develop and investigate new active, selective and stable materials based on graphitic carbon nitride modified with transition metal nanoparticles (Fe, Ni, Co) and their oxides. This work aims to find a highly active catalyst with novel heterostructures for CO2 hydrogenation to methane with both methods of thermochemical conversion and photo stimulation.","start_date":"2025-05-10T00:00:00","end_date":"2025-06-10T06:16:22.957","sponsor_id":1639,"sponsor_name":"БШУЯ, ШУТС","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4873,"project_code":"P2025-4873","project_name":"Монгол орны цөлжиж буй бүс нутгийг нөхөн сэргээх замаар шороон шуурганы эрсдэлийг бууруулах хамтарсан төсөл","project_name_eng":"Mongolia-Korea joint project on yellow dust reduction using nature based restortation approach in degraded region of Mongolia","abstract_mn":"Зүүнхойд Ази нь дэлхийн шороон шуурга хамгийн их давтамжтай явагддаг бүс нутгийн нэг юм. Монгол Улсад шороон шуургыг судлах, түүнтэй тэмцэх, газрын доройтлыг бууруулах чиглэлээр олон төсөл хэрэгжсэн. Гэвч хөрснөөс үүссэн шороон шуурга, салхины элэгдлийн талаар судалгаа дутмаг байна. Шороон шуурга болон салхины элэгдлийн мониторингийн судалгааны сүлжээг байгуулах нь шороон шуурганы эрсдэлийг бууруулах, тэмцэх менежментийн үр ашгийг үлэмж нэмэгдүүлэх чухал аргачлал бөгөөд Монголын орны хуурай гандуу бүс нутаг дахь шар шороон шуурганаас үүдэлтэй газрын доройтлыг загварчлах, өнөөгийн төлөв байдал болон цаашдын чиг хандлагыг тоон болон чанарын түвшинд үнэлэхэд чухал ач холбогдолтой. Энэхүү төслийн зорилго нь шар шороон шуурга, салхины элэгдлийн механизм, тоосны цөлжиж буй бүс нутгийн экосистемд үзүүлэх нөлөөллийг үнэлж, үр ашигтай арга техникийг боловсруулахад оршино.","abstract_eng":"Northeast Asia is one of the region that the were highest dust frequencies. In Mongolia, many projects have been implemented for dust and sandstorm control and mitigate land degradation. There are research lacks on soil-derived dust storm and wind erosion. Dust and Wind Erosion Monitoring Research Network is urgent to establish to develop new approaches to representing management impacts, and provide a means for quantifying model performance and uncertainty across degraded drylands areas of Mongolia. The goal of this project is to assess the yellow dust and wind erosion mechanisms, dust effect on ecology and to develop cost-effective mitigation techniques.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2025-05-30T16:00:00","sponsor_id":1778,"sponsor_name":"Солонгосын Байгаль Орчны Яам","performer_id":1752,"performer_name":"Геопедологийн лаборатори, Газарзүйн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4920,"project_code":"P2025-4920","project_name":"Тэгш хамруулах багшийн боловсрол","project_name_eng":"Mongolian education law for inclusive education","abstract_mn":"Тэгш хамруулах багшийн боловсрол төсөл нь тэгш хамруулах боловсролын чиглэлийн онлайн хичээлүүд, хүүхэд хөгжлийн төв, багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх, түгээн дэлгэрүүлэх үйл ажиллагааг зохион байгуулна. Онлайн сургалтын хувьд тэгш хамруулах боловсрол олон улсанд, сургалтын түгээмэл арга зүй, ганцаарчилсан сургалтын арга зүй хичээлүүдийг хийнэ.","abstract_eng":"The Inclusive Teacher Education Project will organize online courses on inclusive education, child development centers, and teacher professional development and dissemination activities. For online courses, inclusive education will be taught in many countries, in common teaching methods, and in individual teaching methods.","start_date":"2025-05-14T00:00:00","end_date":"2025-06-14T14:31:15.083","sponsor_id":154,"sponsor_name":"Европийн Холбоо","performer_id":2102,"performer_name":"МУИС-ийн Баруун бүсийн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4918,"project_code":"P2025-4918","project_name":"НҮБ-ын Түймрийн нэгдсэн менежментийн сайн дурын гарын авлагыг Монгол, Орос хэлрүү хөрвүүлэх ажил","project_name_eng":"The task of translating the UN Voluntary Guidelines for Integrated Fire Management into Mongolian and Russian.","abstract_mn":"Төслийн нэр: НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагын (FAO) “Гал түймрийн нэгдсэн менежментийн сайн дурын удирдамж” баримт бичгийг Монгол, Орос хэл рүү хөрвүүлэх\nЗахиалагч байгууллага: МУИС-ийн Ойн хүрээлэн\nГүйцэтгэгч байгууллага: Монголын модны цагираг судлалын хүрээлэн\nГүйцэтгэлийн хугацаа: 2024 оны арванхоёрдугаар сар\n\nЭнэхүү төслийн гол зорилго нь FAO-ийн боловсруулсан “Гал түймрийн нэгдсэн менежментийн сайн дурын удирдамж” баримт бичгийг Монгол болон Орос хэлнээ мэргэжлийн түвшинд орчуулж, ойн салбарын мэргэжилтнүүд, судлаачид, бодлого боловсруулагчид болон бусад холбогдох байгууллагуудад хүртээмжтэй болгох явдал байв.\n\nОрчуулгын ажилд НҮБ болон FAO-ийн албан ёсны хэлний стандартыг баримтлан, 88 хуудас бүхий баримт бичгийг техникийн нэр томъёоны уялдаа, агуулгын үнэн зөв байдлыг хангаж гүйцэтгэв. Үүнд өмнө нь хэвлэгдсэн FAO-ийн материалуудтай харьцуулалт хийж, анхны хувилбарт мэргэжлийн санал аван сайжруулалт хийж, эцсийн хувилбарыг хэл найруулгын хувьд боловсруулан, олон улсын шаардлагад нийцүүлэн хянан баталгаажуулсан болно.","abstract_eng":"Project Title: Translation of the FAO Voluntary Guidelines for Integrated Fire Management into Mongolian and Russian\nClient Organization: Institute of Forestry, National University of Mongolia (NUM)\nImplementing Agency: Mongolian Tree-Ring Research Institute\nCompletion Date: December 2024\n\nThe objective of this project was to professionally translate the “Voluntary Guidelines for Integrated Fire Management,” developed by the Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations, into Mongolian and Russian. The translated document aims to support experts, researchers, policymakers, and professionals in the forestry sector by improving accessibility to vital international guidelines.\n\nThe original English document consisted of 88 pages. The translation process adhered to the official terminology standards of the United Nations and FAO. Terminological consistency was ensured by cross-referencing related FAO publications. The initial draft underwent expert review and revisions based on feedback from technical consultants. The final version was linguistically refined and validated to meet FAO's editorial and content quality standards. The translated guidelines will contribute to enhanced fire management practices in Mongolia and Russian-speaking regions.","start_date":"2024-10-31T16:00:00","end_date":"2024-12-24T16:00:00","sponsor_id":2104,"sponsor_name":"Ойн газар","performer_id":2233,"performer_name":"МУИС, Ойн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4917,"project_code":"P2025-4917","project_name":"Тэрбум Мод Үндэсний Хөдөлгөөнд Эрдэм Шинжилгээний Байгууллагын Оролцоо” Сэдэвт Зөвлөлдөх Уулзалт Зохион Байгуулах Гэрээт Ажил","project_name_eng":"Organizing the Consultative Meeting on the Topic “Participation of Research Institutions in the One Billion Trees National Movement”","abstract_mn":"Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачлан хэрэгжүүлж буй \"Тэрбум мод\" үндэсний хөдөлгөөний хэрэгжилтийг хангахад эрдэм шинжилгээний байгууллагуудын оролцоог хангах, хамтран ажиллах талаар санал санаачлага ихээхэн гарч байна. Эдгээр ажлуудын явц, үр дүнтэй танилцах санал зөвлөмж солилцох зорилгоор ЗГХА Ойн газар, МУИС-ийн Ойн хүрээлэн хамтран “Тэрбум мод үндэсний хөдөлгөөнд эрдэм шинжилгээний байгууллагын оролцоо” сэдэвт зөвлөлдөх уулзалт байгуулав.\nТус  уулзалтын зорилго нь  Тэрбум мод үндэсний хөдөлгөөний хэрэгжилтийг хангахад эрдэм шинжилгээний байгууллагуудын оролцоог хангах, хамтран ажиллах талаар зөвлөлдөх, ЗГХА Ойн газраас хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ, хүрсэн үр дүнг их дээд сургуулийн оюутнууд, судлаачдад сурталчлан таниулах явдал байв. \nХурлын үр дүнд бичгээр болон амаар илгээгдсэн санал, хүсэлтүүдийг нэгтгэн дүнэвэл сургалтын хөтөлбөрүүдийг сайжруулах, мэргэжилтнүүдийн ур чадварыг дээшлүүлэх, мөн ойн судалгаа, шинжилгээний байгууллагуудын хамтын үйл ажиллагааг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн практик зөвлөмжүүд байлаа.","abstract_eng":"At the initiative of the President of Mongolia, U. Khurelsukh, significant proposals and initiatives have been made to ensure the participation and collaboration of research institutions in the implementation of the national “One Billion Trees” movement. In order to review the progress and outcomes of these activities, and to exchange suggestions and recommendations, the Forest Agency under the Government of Mongolia and the Institute of Forestry of the National University of Mongolia jointly organized a consultative meeting entitled “Participation of Research Institutions in the One Billion Trees National Movement.”\nAs a result of the conference, the written and verbal suggestions and requests that were collected and summarized consisted of practical recommendations aimed at improving training programs, enhancing the skills of professionals, and increasing the collaborative efforts of forestry research and academic institutions.","start_date":"2024-12-01T00:00:00","end_date":"2024-12-26T00:00:00","sponsor_id":2104,"sponsor_name":"Ойн газар","performer_id":2233,"performer_name":"МУИС, Ойн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4916,"project_code":"P2025-4916","project_name":"Өмнөговь аймгийн Ноён, Сэврэй сумын археологийн судалгаа хий","project_name_eng":"Archaeological research in Noyon and Sevrey soums of Umnugovi aimag","abstract_mn":"Өмнөговь аймгийн орон нутгийн өмчийн газрын 2024 оны 05 сарын 03-ны өдөр зарласан ӨМАХААГ/20240101546 тендер шалгаруулалтын дугаар бүхий “Ноён, Сэврэй сумдын археологийн судалгааг хийх” зөвлөх үйлчилгээний тендер шалгаруулалтад МУИС-ийн Шинжлэх Ухаан технологийн Улаанбаатар парк оролцон шалгарснаар 2023 оны 05 сарын 21-ний өдөр ӨМАХААГ/20240101546 дугаар бүхий “Ноён, Сэврэй сумдын археологийн судалгааг хийх” хийх ажлын гэрээг байгуулж, Өмнөговь аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын захиалгаар МУИС-ийн Шинжлэх Ухаан технологийн Улаанбаатар паркийн Археологийн судалгааны профессорын багийн Т.Идэрхангай ахлагчтай профессорын баг нь судалгааны ажлыг эхлүүлэх болсон юм. Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь Өмнөговь аймгийн Ноён, Сэврэй сумдын нутгийг бүхэлд нь хамарсан археологийн нарийвчилсан хайгуул, тандалт судалгааг нэгдсэн цогц байдлаар явуулах, урьд өмнө судалгааны эргэлтэд ороогүй шинэ дурсгалт газруудыг нээн илрүүлж, тэдгээрийг бүртгэн баримтжуулах, хэдий үеэс эхлэн эртний хүмүүс нутаглан суурьшиж, аж төрөх болсныг эртний нүүдэлчин ард түмний үлдээсэн дурсгалуудаар тодруулахаас гадна дурсгалт газруудын түүхэн үнэ цэнийг сум орон нутгийн ард иргэдэд тайлбарлан таниулахад судалгааны гол зорилго оршино. Ингэснээр Ноён, Сэврэй сумдын түүхэн дурсгалт газруудыг улсын болон аймаг, сумын бүртгэл мэдээллийн санд нэгдсэн байдлаар бүртгэх, цаашлаад хадгалалт хамгаалалтын тал дээр анхаарал хандуулах бүрэн боломжтой болно. Түүнчлэн эртний өв соёлоо хайрлан хамгаалж, ирээдүй хойч үедээ таниулах, өвлүүлэн үлдээх нь уг судалгааны ажлын гол зорилго билээ.","abstract_eng":"The Ulaanbaatar Science and Technology Park of the National University of Mongolia participated in the tender for the consultancy service “Conducting archaeological research in Noyon and Sevrey soums” with the tender number UMAHAAG/20240101546 announced by the Local Property Department of Umnugovi aimag on May 3, 2024. On May 21, 2023, a work contract was signed for the \"Archaeological Survey of Noyon and Sevrey Sums\" with the number UMAHAAG/20240101546. By order of the Office of the Governor of Umnugovi aimag, a team of professors from the Archaeological Research Team of the Ulaanbaatar Park of Science and Technology of the National University of Mongolia, led by T. Iderkhangai, began research work.","start_date":"2024-07-14T00:00:00","end_date":"2024-08-19T00:00:00","sponsor_id":1631,"sponsor_name":"Өмнөговь аймгийн засаг даргын тамгын газар","performer_id":1596,"performer_name":"МУИС-ийн Антропологи, археологийн тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4912,"project_code":"P2025-4912","project_name":"Шарын гол сумын эртний түүх соёлын дурсгалын нэгдсэн бүртгэл судалгаа","project_name_eng":"Comprehensive survey of ancient historical and cultural monuments of Sharyn Gol soum","abstract_mn":"Шарын гол сумын нутгийг бүхэлд нь хамарсан археологийн нарийвчилсан хайгуул судалгааг явуулж ам, салаа бүрийг шалган үзэхэд 8 дурсгалт газар нийт 72 дурсгалыг бүртгэн баримтжуулжээ. Эдгээрийг дурьдвал, Хүрэл зэвсгийн үеийн хиргисүүр 15, дөрвөлжин булш 24, шоргоолжин булш 2, дугуй дарааст булш 2, тахилын байгууламж 1, буган хөшөө 3, сагсай хэлбэрийн булш 1, Хүннү гүрний үеийн жирийн иргэдийн булш 6, Монголын эзэнт гүрний үеийн булш 14, он цаг тодорхойгүй булш 4 байна.","abstract_eng":"A detailed archaeological survey covering the entire Sharyn Gol soum area, examining every mouth and branch, recorded and documented a total of 72 monuments in 8 sites. These include 15 Bronze Age burial mounds, 24 square tombs, 2 anthill tombs, 2 circular burial mounds, 1 sacrificial structure, 3 deer statues, 1 basket-shaped tomb, 6 tombs of ordinary citizens from the Hunnic period, 14 tombs from the Mongol Empire, and 4 tombs of unknown date.","start_date":"2024-10-09T00:00:00","end_date":"2024-10-23T00:00:00","sponsor_id":2230,"sponsor_name":"Шарын гол сум","performer_id":31,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн НУС-ын Антропологи, археологийн тэнхим","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4861,"project_code":"P2025-4861","project_name":"Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology: 2024-2025","project_name_eng":"Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology: 2024-2025","abstract_mn":"The Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology was established In September 2008 with the goal “to contribute to the body of knowledge and scholarship related to Mongolia’s ecosystems and biodiversity, and to assist policy makers and land managers in making informed decisions about appropriate, and the sustainable management and use of ecological and biological resources.”","abstract_eng":"The Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology was established In September 2008 with the goal “to contribute to the body of knowledge and scholarship related to Mongolia’s ecosystems and biodiversity, and to assist policy makers and land managers in making informed decisions about appropriate, and the sustainable management and use of ecological and biological resources.”","start_date":"2025-01-06T06:10:54.25","end_date":"2025-02-06T06:10:54.25","sponsor_id":1680,"sponsor_name":"The Asia Foundation","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4914,"project_code":"P2025-4914","project_name":"ГЭР БҮЛИЙН ТӨЛӨВ БАЙДАЛ, ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТ, ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭНД НИЙГЭМ, ЭДИЙН ЗАСГИЙН ҮЗҮҮЛЭХ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙН ШИНЖИЛГЭЭ","project_name_eng":"ANALYSIS OF SOCIAL AND ECONOMIC FACTORS ON FAMILY DYNAMICS, LABOR ACTIVITY, AND MINIMUM WAGE","abstract_mn":"Гэр бүлийн төлөв байдал, хөдөлмөр эрхлэлтийн нийгмийн болон эдийн засгийн хүчин зүйлийг судалсан тус судалгааны ажил нь үндсэн хоёр хэсэгтэй. Эхний бүлэгт Монгол гэр бүлийн өнөөгийн төлөв байдалд нөлөөлөх нийгмийн хүчин зүйлсэд тайлбарлах шинжилгээ хийж оруулсан. Хоёр дахь бүлэгт Монгол улсад хөдөлмөр эрхлэлтэд нөлөөлж буй хүчин зүйлс, мөн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (ХХДХ)-д нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг энэхүү судалгааны хүрээнд шинжлэхийг зорилоо.","abstract_eng":"This research, which examines the social and economic factors influencing family dynamics and employment, has two main parts. The first part provides an explanatory analysis of the social factors that influence the current state of the Mongolian family.The second chapter aims to analyze the factors affecting employment in Mongolia, as well as the factors affecting the minimum wage (MWW) within the framework of this study.","start_date":"2024-05-26T00:00:00","end_date":"2024-07-07T16:00:00","sponsor_id":2055,"sponsor_name":"Хөдөлмөр, Нийгмийн хамгааллын судалгааны институт","performer_id":1945,"performer_name":"МУИС, ШУС, НУС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":28,"research_field":"Сэтгэл судал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4933,"project_code":"P2025-4933","project_name":"Монгол орны нууруудын цахиурт замаг, цианобактерийн  молекул олон янз байдал ба баркодлол","project_name_eng":"Molecular diversity and barcoding of diatoms and cyanobacteria from waterbodies of Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны нуурууд олон хэв шинжтэйн дээр замгийн үүднээс сайн судлагдаагүй нь бидний зөвхөн морфологи шинжид тулгуурлаж ирсэн өмнөх судалгаагаар диатом, цианобактерийн олон шинэ ховор таксон нээгдэж байгаагаас тодорхой харагддаг. Диатом, цианобактери нь Монгол орны нууруудын зонхилох организм бөгөөд гадаргын усны чанарыг үнэлэхэд чухал ач холбогдолтой. Молекул генетикийн аргаар, байгаль орчны хяналт, зүйлийн тархалт, шилжилт, филогенийн шинжилгээ, улмаар биотехнологийн зориулалтаар ашиглах организмыг хайх тухайд олон янз байдлын талаар өргөн хүрээтэй суурь мэдээлэл цуглуулах боломжтой. Монгол орны нууруудын автотроф бичил организмуудыг молекул генетикийн аргаар анх удаа өргөн далаацтай судлах нь энэ төслийн онцлог юм.  Бид судалгаандаа төслийн явцад зохион байгуулах экспедицүүдээр цуглуулах дээжнээс гадна өмнө цуглуулсан дээж материалуудыг ашиглана.","abstract_eng":"Mongolia is a unique country in Central Asia that contains diverse and poorly understood aquatic ecosystems. Unique is Lake Hovsgol, a lake that includes a large number of endemics and is still very poorly studied from an algological point of view. In this regard, other lakes in Mongolia are also poorly studied, but targeted research conducted by us shows that the flora of diatoms and cyanobacteria is very diverse and includes a large number of new and rare taxa. Diatoms and cyanobacteria are the dominant organisms in Mongolia's aquatic ecosystems, including a variety of lakes, and are important in assessing surface water quality. Previous work involved the analysis of algal flora using only morphological methods, often without documentation of the findings. The use of modern molecular genetic approaches makes it possible to obtain extensive data on diversity, which is the basis for modern environmental monitoring, analysis of species distribution, introduction of organisms, phylogeny analysis, and the possibility of searching for organisms for their biotechnological use. In this regard, Mongolia is of great interest as a poorly studied region.","start_date":"2024-05-14T16:00:00","end_date":"2026-06-14T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":2164,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4925,"project_code":"P2025-4925","project_name":"МИАТ-ын сургагч багш нарыг бэлтгэх чадавхжуулах сургалт","project_name_eng":"Capacity-building training for MIAT's instructor trainers","abstract_mn":"Боловсрол судлал шинжлэх ухааны нийгмийн түүхэн хөгжлийн явцад нийгмийн үнэт зүйлс, итгэл үнэмшил, нийгмийн болон хүүхэд залуучуудын зан үйлд гарах өөрчлөлтөнд нөлөөлж  буй гадаад, дотоод хүчин зүйлсийг судлан, бие хүний төлөвшлийн асуудлыг нийгэм, улс төр, эдийн засаг, сэтгэл зүйтэй холбоотойгоор шинжлэх ухааны үүднээс тайлбарлах, хүүхэд залуучуудын төлөвшлийг монголчуудын уламжлалт сэтгэлгээ, зан заншил, соёлтой нягт уялдуулан хөгжүүлэх даяаршил, МТХ-ийн эрин үеийн залуучууд, мэргэжилтэнд тавигдах байгаа хэрэгцээ, шаардлагад нийцсэн багш бэлтгэх, багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх тогтолцоог боловсронгуй болгох хэрэгцээ улам бүр нэмэгдэж байна.\nХөтөлбөрийн зорилго: \n1. МИАТ-ийн сургагч багш нарт боловсролын хөгжлийн суурь онол, сургалтын агуулга, apгa зүйн суурь болон шинэлэг онол, apгa зүйг хэрэглэх yp чадварыг эзэмшүүлнэ.\n2.МИАТ-ийн ажилтнуудын бие даан мэргэжлийн мэдлэг, чадвараа дээшлүүлэх, цахим орчинд мэдээлэл өгөгдлийг боловсруулан хэрэглээнд оруулах yp чадвараа хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.","abstract_eng":"In the process of the socio-historical development of educational science, it is increasingly necessary to study the external and internal factors that influence changes in social values, beliefs, and the behavior of society, especially children and youth. It is essential to scientifically explain issues of individual development in relation to society, politics, economics, and psychology. Furthermore, the development of children and youth should be closely aligned with traditional Mongolian thinking, customs, and culture.\n\nIn this era of globalization and information technology, there is a growing need to train teachers and improve the professional development system of educators to meet the demands placed on young people and professionals today.\nProgram Objectives:\n1. To equip MIAT (Mongolian Airlines) trainer-instructors with foundational and innovative theories and methodologies of educational development and instructional content.\n2. To support MIAT employees in independently improving their professional knowledge and skills, and in developing their ability to process and utilize information and data in digital environments.","start_date":"2025-01-14T00:00:00","end_date":"2025-04-14T00:00:00","sponsor_id":2224,"sponsor_name":"Монголын Иргэний Агаарын Тээвэр ХХК","performer_id":2225,"performer_name":"МУИС ШУС, Боловсрол судлалын тэнхим","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4884,"project_code":"P2025-4884","project_name":"МУИС – МОНГОЛ ХЭЛНИЙ ТОЛЬ БИЧИГ","project_name_eng":"NUM –  Mongolian Language Dictionary","abstract_mn":"1.\tТөслийн нэр: МУИС – МОНГОЛ ХЭЛНИЙ ТОЛЬ БИЧИГ\n\n2.\tХугацаа: 2025 оны 2-р сарын 10-ны өдрөөс 2025 оны 12-р сарын 20-ны өдөр\n\n3.\tГүйцэтгэх үндэслэл, шаардлага\nМУИС-ийн Стратеги төлөвлөгөөний стратегийн тэргүүлэх чиглэлийн 4 дүгээрт “Нийгэмд мэдлэгээр манлайлж, нийгмийн хөгжлийн түүчээ байна” гэж заасныг үндэслэн энэхүү төслийг боловсруулав. \nМонгол Улсын Их Хурлын 2020 оны 52 дугаар тогтоолоор баталсан “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын хүрээнд 2021-2030 онд хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны 1-р зорилтын 1.3.1 дэх заалтад “Дэлхийн шинжлэх ухаан, техник, технологийн нэршил, нэр томьёог монгол хэлэнд нутагшуулан баяжуулах, мэдлэг шингэсэн монгол хэлний үгсийн санг бий болгох ажлыг тогтмолжуулж, хялбаршуулсан болон шинжлэх ухааны салбар бүрийн мэргэжлийн нэр томьёоны толь боловсруулан, цахим хэлбэрээр түгээж, нийтийн хэрэглээнд нэвтрүүлнэ” гэж заасан бөгөөд МУИС нь нийгмийн хөгжлийн суурь асуудлаар сургалт, судалгааны ажлыг тогтвортой эрхэлж, эрдэм мэдлэгийг түгээн дэлгэрүүлэх эрхэм зорилготой эрдмийн байгууллага болохын хувьд Монгол Улсын хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтөд туссан тус заалтыг манлайлан хэрэгжүүлэх үүрэгтэй юм. \nМонгол хэлний тайлбар толь бичиг нь олон зуун жилийн уламжлалтай, хэд хэдэн удаа шинэчлэгдэн баяжиж хэвлэгдсэн боловч үгийн тайлбар нэлээд хэмжээгээр дамжин хуулагдсаар ирсэн боловч шинжлэх ухааны орчин үеийн ололт амжилтыг тусгах, академик мэдлэг шингээх, үг хэллэг, нэр томьёог тодорхой ойлгомжтой тайлбарлах талаар зохих хэмжээний учир дутагдалтай явж ирсэн байна. Тиймээс орчин үеийн тайлбар толь бичигт тавигддаг шаардлагуудыг хангасан, үнэн зөв, өргөн цар хүрээтэй, системтэй, тодорхой, ойлгомжтой найруулга бүхий тайлбартай, өнөө цагийн хэрэглэгчийн хэрэгцээнд бүрэн нийцсэн МУИС – Монгол хэлний тайлбар толь бичгийг бүтээх зүй ёсны шаардлага бидэнд тавигдсан болно.\n\n4.\tТөслийн зорилго, зорилт\nМонгол хэлний идэвхтэй хэрэглээний 30,000 үгийн утга ба хэрэглээний талаар нарийвчилсан, үнэн зөв тайлбар бүхий мэдлэгийн эх сурвалжийг бүтээнэ. Энэхүү зорилгын хүрээнд дараах зорилтуудыг дэвшүүлэв. Үүнд:\n\tОрчин цагийн монгол хэлний идэвхтэй хэрэглээний үгсийг хэрэглээний давтамж дээр нь үндэслэн сонгож, тэдгээрийн утга, хэрэглээ, гарал үүсэл, найруулга зүйн онцлогийг тодорхойлох;\n\tОрчин үеийн академик мэдлэгийг тусгасан, шинжлэх ухааны стандарт шаардлагад нийцсэн найруулга, ангилал бүхий арга зүйг боловсруулах;\n\tМэргэжлийн салбар бүрийн шинжлэх ухааны нэр томьёог тогтворжуулах, монгол хэлэнд нутагшуулах, олон улсын хэрэглээтэй уялдуулах;\n\tТөслийн хүрээнд хэл шинжлэл, толь зүй, мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүд, салбарын эрдэмтэн судлаачидтай хамтран ажиллах;\n\tХэрэглэгчдийн санал, мэргэжлийн үнэлгээнд үндэслэн толь бичгийг тогтмол шинэчлэн сайжруулах тогтолцоог бүрдүүлэх\nзэрэг болно.\n\n5.\tЭдийн засаг, нийгмийн болон шинжлэх ухааны ач холбогдол\nТус төслийн зорилго, зорилтыг хэрэгжүүлж, төсөөлсөн үр дүнг гаргаснаар Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны 52 дугаар тогтоолоор баталсан “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын хүрээнд 2021-2030 онд хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны 1-р зорилтын 1.3.1 дэх заалт “Дэлхийн шинжлэх ухаан, техник, технологийн нэршил, нэр томьёог монгол хэлэнд нутагшуулан баяжуулах, мэдлэг шингэсэн монгол хэлний үгсийн санг бий болгох ажлыг тогтмолжуулж, хялбаршуулсан болон шинжлэх ухааны салбар бүрийн мэргэжлийн нэр томьёоны толь боловсруулан, цахим хэлбэрээр түгээж, нийтийн хэрэглээнд нэвтрүүлнэ” гэсэн үйл ажиллагааны биелэлт зохих хэмжээгээр хангагдана.\nМУИС-ийн Стратеги төлөвлөгөөнд заасан “Нийгэмд мэдлэгээр манлайлж, нийгмийн хөгжлийн түүчээ байна” гэсэн стратегийн тэргүүлэх чиглэл хэрэгжиж, дэлхийн томоохон их сургуулиудын жишгээр МУИС өөрийн нэрийн хуудас болсон академик тайлбар тольтой болох ба улмаар монгол хэлний сургалт явуулдаг аль ч шатны сургалтын байгууллага, зохиолч, сэтгүүлч, нийтлэлч, сонирхсон иргэд найдвартай хэрэглэгдэхүүнээр хангагдана.\nМөн тус төслийн хүрээнд цуглуулсан материал, мэдээ мэдээлэл, түүний зарим үр дүнг хэл, соёлын талаарх бодлого төлөвлөлт, менежментийн судалгааг гүнзгийрүүлэх, түүнчлэн хэл хамгааллын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг олон улсын байгууллага, хэлний бодлого боловсруулагчид, монгол хэлний үгийн сангийн чиглэлээр судалгаа хийдэг эрдэмтэн, оюутан, магистрант, докторантууд судалгааны бүтээл, гарын авлага, сурах бичигтээ тусган ашиглах боломжтой.","abstract_eng":"1. Project Title: NUM – MONGOLIAN LANGUAGE DICTIONARY\n\n2. Duration: February 10, 2025 – December 20, 2025\n\n3. Rationale and Necessity\nThis project is developed based on the fourth strategic priority of the National University of Mongolia (NUM) Strategic Plan, which states: \"To lead society with knowledge and become a pioneer of social development.\"\n\nAdditionally, according to Clause 1.3.1 of the first objective of the long-term development policy \"Vision-2050,\" approved by Resolution No. 52 of the State Great Khural of Mongolia in 2020, \"The terminology of global science, technology, and engineering will be adapted to the Mongolian language, and a knowledge-based Mongolian lexicon will be systematically developed. Simplified and scientific terminological dictionaries for each specialized field will be created, disseminated digitally, and integrated into public use.\" As a research-oriented academic institution committed to the advancement and dissemination of knowledge, NUM has the responsibility to lead the implementation of this national development policy.\n\nAlthough the explanatory dictionary of the Mongolian language has been developed over centuries and updated multiple times, many definitions have been copied without significant revisions. Consequently, the dictionaries has not adequately incorporated modern scientific advancements, academic knowledge, or clear and precise explanations of terminology. Therefore, there is a pressing need to develop the NUM – Mongolian Language Dictionary, which meets modern lexicographical standards, is accurate, comprehensive, systematic, and clearly articulated to cater to contemporary users' needs.\n\n4. Project Goals and Objectives\nThe project aims to create a reliable knowledge source containing precise definitions and contextual explanations for 30,000 frequently used Mongolian words. To achieve this, the following objectives have been set:\n\nSelecting frequently used words in modern Mongolian based on their usage frequency and defining their meaning, usage, origin, and stylistic characteristics.\n\nDeveloping a methodology that adheres to modern academic standards, incorporating scientific classification and structure.\n\nStandardizing scientific terminology across different fields, integrating them into the Mongolian language, and aligning them with international usage.\n\nCollaborating with linguists, lexicographers, IT specialists, and researchers in various academic disciplines within the scope of the project.\n\nEstablishing a system for regularly updating and improving the dictionary based on user feedback and expert evaluation.\n\n5. Economic, Social, and Scientific Significance\nBy implementing the project and achieving the expected outcomes, the objectives set forth in Clause 1.3.1 of the \"Vision-2050\" policy will be met. This will facilitate the adaptation of global scientific, technical, and technological terminology into Mongolian, ensuring the systematic development and dissemination of knowledge-based lexicons and specialized dictionaries in digital formats.\n\nThe project will also contribute to the fulfillment of NUM’s strategic goal of \"leading society with knowledge and pioneering social development.\" By following the example of leading global universities, NUM will establish its academic dictionary as a significant intellectual resource. This dictionary will serve as a reliable reference for all levels of Mongolian language education, writers, journalists, researchers, and interested individuals.\n\nFurthermore, the collected data and research findings from the project will contribute to language and cultural policy planning, deepen research in language management, and support international organizations and policymakers working on language preservation. Researchers, students, and doctoral candidates studying Mongolian lexicology will be able to utilize the project’s outputs in their academic publications, reference materials, and textbooks.","start_date":"2025-01-16T16:00:00","end_date":"2025-12-18T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1352,"performer_name":"МУИС Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":24,"funding_type":"Бодлогын судалгаа","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4906,"project_code":"P2025-4906","project_name":"Нийгмийн бодлогын үүрэг зориулалт ба хямралын дараах үеийн хүн амын сайн сайхан байдал: Монгол ба Беларусь /Харьцуулсан шинжилгээ/","project_name_eng":"The role of social policy and the well-being of the population in the post-crisis period: Mongolia and Belarus /Comparative analysis/","abstract_mn":"“Монгол Улс ба Бүгд Найрамдах Беларусь Улс дахь хямралын дараах үеийн нийгмийн бодлого, хүн амын сайн сайхан байдлын нөхцөл (харьцуулсан шинжилгээ)”\nТөслийн агуулгыг хамгийн бүрэн тусгасан түлхүүр үгс (хэлбэр).\nНийгмийн бодлого, хүн амын сайн сайхан байдал, амьдралын чанар, хүний чадавхи, хүн амын нийгмийн хамгаалал, боловсрол, эрүүл мэнд, хүн ам зүйн үзүүлэлт, субъектив сайн сайхан байдал, нийгэм соёлын хөгжил, даяаршил, хямралын дараах, Бүгд Найрамдах Беларусь Улс, Монгол Улс.\nАжлын зорилго\nСубьектив сайн сайхан байдлын парадигмыг бүрдүүлэх хүрээнд Бүгд Найрамдах Беларусь Улс, Монгол Улсын хүн амын сайн сайхан байдлыг дээшлүүлэх хүрээнд нийгмийн бодлогын агуулга, үйл ажиллагааны иж бүрэн судалгаа, харьцуулсан системийн дүн шинжилгээ хийх. философи, үзэл суртал, нийгэм-соёл, антропологи, үнэ цэнэ-экологийн үзүүлэлтүүдийн нэгдмэл нэгдэлд суурилсан нийгмийн хөгжлийн шинэчлэлийн вектор юм. Амьдралын чанар, сайн сайхан, аюулгүй байдлын үнэт зүйлд суурилсан тайлбарт үндэслэн Бүгд Найрамдах Беларусь, Монгол Улсын хүний чадавхийг хөгжүүлэх төрийн нийгмийн бодлогын арга хэмжээний үр нөлөөг нэмэгдүүлэх механизмыг боловсруулах.\nЗохиогчдын шинжлэх ухааны санаа (таамаглал).\n20-р зууны дунд үеэс нийгэм, хүмүүнлэгийн салбарт өрнөж буй өөрчлөлтүүд нь нийгмийн хөгжлийн бүхий л салбарт нөлөөлж, юуны түрүүнд нийгмийн тал, иргэдийн сайн сайхан байдалд нөлөөлж байна. Орчин үеийн ертөнцийн нийгмийн бодлого нь боловсрол, эрүүл мэнд, урт наслалт, байгаль орчны аюулгүй байдал, нийгмийн болон хүний үйл ажиллагааны томоохон эрсдэлээс хамгаалах нийгмийн хамгааллын тогтолцоог өндөр түвшинд байлгахтай холбоотой юм. Хэрэв нийгмийн бодлогын агуулга нь амьдралын чанарыг үнэлэх үнэлэмжийн шалгуур үзүүлэлтийг бий болгоход чиглэгдэж, сайн сайхан байдлын түвшний үзүүлэлтийг нийгэм, эдийн засгийн аль алинаас нь функциональ хамааралтай улс үндэстний хүний чадавхийн өсөлт гэж үздэг. болон оюун санааны-соёл, боловсрол, ардчилал, хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлүүд, дараа нь тэдгээр нь сайн сайхан байдлыг нэмэгдүүлэх хүчин зүйл болж, хүн амын амьдралын чанарыг баталгаажуулдаг.\n  Нийгэм-улс төрийн тогтолцооны өөрчлөлтийн үйл явцыг туулж буй улс орнуудад (Беларусь, Монгол гэх мэт) нийгмийн бодлогын өндөр стандартыг боловсруулж, хүн амын сайн сайхан байдлыг хангах арга хэмжээ авах нь маш чухал юм.","abstract_eng":"The role of social policy and the well-being of the population in the post-crisis period: Mongolia and Belarus /Comparative analysis/\nKeywords (forms) that most fully reflect the content of the project.\nSocial policy, population well-being, quality of life, human potential, social protection of the population, education, health, demographic indicators, subjective well-being, socio-cultural development, globalization, post-crisis, Republic of Belarus, Mongolia.\nObjectives\nTo conduct a comprehensive study and comparative systemic analysis of the content and activities of social policy in the Republic of Belarus and Mongolia in the framework of the formation of a paradigm of subjective well-being. is a vector of social development reforms based on a unified combination of philosophical, ideological, socio-cultural, anthropological, value-ecological indicators. To develop a mechanism for increasing the effectiveness of state social policy measures to develop human potential in the Republic of Belarus and Mongolia, based on a value-based interpretation of the quality of life, well-being, and security.\nScientific ideas (hypotheses) of the authors.\nThe changes taking place in the social and humanitarian spheres since the middle of the 20th century have affected all spheres of social development, primarily the social sphere and the well-being of citizens. The social policy of the modern world is associated with maintaining a high level of education, health, longevity, environmental safety, social protection systems that protect against major risks of social and human activity. If the content of social policy is aimed at creating value indicators for assessing the quality of life, and the indicator of the level of well-being is considered as the growth of the human potential of a nation, which is functionally dependent on both social and economic and spiritual-cultural, educational, democratic, environmental factors, then they become factors that increase well-being and ensure the quality of life of the population.\nIn countries undergoing the process of transformation of the socio-political system (Belarus, Mongolia, etc.), it is very important to develop high standards of social policy and take measures to ensure the well-being of the population.","start_date":"2024-11-19T00:00:00","end_date":"2025-06-06T06:42:46.967","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":2221,"performer_name":"МУИС. Нийгмийн судалгааны хүрээлэн. Социологи, нийгмийн ажлын тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4927,"project_code":"P2025-4927","project_name":"Экспортын бодлогын сайн туршлагын түүвэр судалгааны үр дүнгийн тойм: ЕХ","project_name_eng":"Survey on Best Practices of Export Policy through EU","abstract_mn":"ЕХ-ны кластерын бодлогыг үнэлсэн түүвэр судалгааны үр дүн, аргачлал, бүтцийг судлан Монгол улсын экспортын кластерын нэгдсэн сүлжээ ТББ хийгээд бусад байгууллагад суралцах туршлагыг гаргана. Монгол улсын гадаад худалдааг дэмжих хүрээнд экспортын кластерын тогтолцоо, механизмыг үр ашигтай хэрэгжүүлэх туршлагаас суралцана. Монгол улсын гадаад худалдааг дэмжих төслийн хүрээнд (EU ITDM project) Хувийн хэвшлийн хөгжлийг дэмжих 3-р бүрэлдэхүүний хэсгийн санаачилгаар хийгдсэн гэрээт ажил. Төслийн үр дүн нь тайлан хэлбэртэй байх бөгөөд цаашид төслийн үр шимийг хүртэгчдийг чадавхижуулах зорилготой.","abstract_eng":"The survey results of the EU cluster policy evaluation study, methodology, and structure will be studied and lessons learned from the Mongolian Export Cluster Network NGO and other organizations. The experience of effectively implementing the export cluster system and mechanism within the framework of supporting Mongolia's foreign trade will be learned. Contract work carried out under the initiative of the 3rd component of the Private Sector Development Support Project (EU ITDM project). The project's results will be presented in a report, designed to further empower the project's beneficiaries.","start_date":"2024-06-13T16:00:00","end_date":"2024-11-13T16:00:00","sponsor_id":2240,"sponsor_name":"GOPA","performer_id":1490,"performer_name":"МУИС. ЭЗХ","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4929,"project_code":"P2025-4929","project_name":"Монголын өрсөлдөөний бодлогын үзэл баримтлал","project_name_eng":"Concept of Competition Policy of Mongolia","abstract_mn":"Монгол улсын Шадар Сайдын Ажлын албаны чиг үүргийн нэг нь Монгол улсын өрсөлдөөний хуулийг шинэчлэн батлуулах, хуулийн хэрэгжилтийг сайжруулах орчныг бүрдүүлэх, өрсөлдөөний бодлого болон хуулийн институцийн орчныг төлөвшүүлэхэд чиглэж байгаа болно. Энэ хүрээнд, өрсөлдөөний бодлогын үзэл баримтлалыг боловсруулах, өрсөлдөөний бодлогын салбарын бодлогод тусгагдсан байдлыг харуулах, хурдацтай өөрчлөгдөж буй гадаад ба дотоод хүчин зүйлсийг хамааралд дүн шинжилгээ хийх зорилготойгоор дэд гэрээ байгуулан ажилласан.","abstract_eng":"One of the functions of the Office of the Deputy Minister of Justice of Mongolia is to revise the Mongolian Competition Law, foster an environment for enhancing law enforcement, and develop a competition policy and legal institutional framework. In this context, a subcontract was signed to develop a competition policy concept, demonstrate the status of competition policy in the field of policy, and analyze the relevance of rapidly changing external and internal factors.","start_date":"2024-11-13T16:00:00","end_date":"2024-12-29T16:00:00","sponsor_id":2174,"sponsor_name":"Валенс Консалтинг ХХК","performer_id":1491,"performer_name":"МУИС.ЭЗХ","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4924,"project_code":"P2025-4924","project_name":"Монгол улсын уул уурхай, хүнд аж үйлдвэрийн эдийн засагт оруулж буй хувь нэмэр: төлөв, чиг хандлага","project_name_eng":"Mining and metallurgy industry and its contribution to the Mongolian economy","abstract_mn":"“Уул уурхай, хүнд аж үйлдвэр Монголын эдийн засгийн хөгжилд оруулж буй хувь нэмэр: төлөв, чиг хандлага“ судалгааны ажлыг МУИС-ийн судалгааны баг гүйцэтгэсэн өнөө үед Монголын эдийн засагт уул уурхайн, хүнд аж үйлдвэрийн салбарын оруулж буй хувь нэмэр, түүний ач холбогдол, Монголын эдийн засгийн сүүлийн 15 жилд бий болсон үсрэнгүй эдийн засгийн өсөлтөд нөлөөлсөн эерэг нөлөө улам тодорхой болж, 2000 оны эхээр нэг хүнд ногдох орлого нь жилд 300 долларт хүрэхгүй, Дэлхийн банкны ангиллаар нэн ядуу шилжилтийн эдийн засагтай гэж тооцогдож байсан Монгол Улс ашигт малтмалын үйлдвэрлэл, экспортоор тэргүүлж, 2025 он гэхэд нэг хүнд ногдох орлого нь 6000 доллар болж, олон улсын судлаачдын үзэж байгаагаар дунд орлоготой орнуудын тоонд орж, цаашид уул уурхайн салбар, хүнд аж үйлдвэрийн төслүүд олноор орсон Засгийн газрын 2024-2028 оны мөрийн хөтөлбөрийн мегатөслүүдийн ачаар 2028 он гэхэд өнөөгийн 77 их наяд төгрөгийн эдийн засгаас 152 их наяд буюу бараг 30 тэрбум долларын эдийн засагтай болох гэж байна. Одоогийн байдлаар 2001 оноос хойш Монгол Улсын ДНБ, эдийн засагт АНУ-ын доллараар хэмжихэд 20 гаруй дахин өссөн нь нэгэн төрлийн эдийн засгийн гайхамшиг гэж тооцохуйц, дэлхийд хамгийн хурдацтай өссөн 5 эдийн засгийн нэгэн болсон.","abstract_eng":"The research team at the National University of Mongolia conducted the study “Contribution of Mining and Heavy Industry to the Development of the Mongolian Economy: Outlook and Trends.” Today, the contributions of the mining and heavy industry sectors to the Mongolian economy, their importance, and the positive impact on the country's rapid economic growth over the last 15 years have become clearer. In the early 2000s, Mongolia, which was considered a very poor transition economy with a per capita income of less than $300 per year, according to the World Bank, became a leader in mineral production and exports. By 2025, its per capita income is expected to reach $6,000, and according to international researchers, it will become a middle-income country. In the future, thanks to the megaprojects outlined in the government’s 2024-2028 action plan, which will include numerous mining and heavy industry projects, the economy is expected to grow from its current 77 trillion tugriks to 152 trillion tugriks, or nearly 30 billion dollars, by 2028. Currently, since 2001, Mongolia's GDP and economy have grown more than 20 times in US dollar terms, making it one of the five fastest-growing economies in the world, a kind of economic miracle.","start_date":"2024-09-26T16:00:00","end_date":"2024-12-26T16:00:00","sponsor_id":2174,"sponsor_name":"Валенс Консалтинг ХХК","performer_id":1491,"performer_name":"МУИС.ЭЗХ","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4922,"project_code":"P2025-4922","project_name":"Монгол улсын эдийн засгийн төлөв байдал 2024","project_name_eng":"Mongolian economic perspective 2024","abstract_mn":"Монгол улсын эдийн засгийн 2024 төлөв байдлыг \"Хөрөнгөтөн\" форумын оролцогчдод танилцуулдаг. Энэхүү төлөв байдлын судалгаа 3 дахь жилдээ хийгдэж байгаа болно. Монгол улсын ДНБ-ий жилийн дундаж өсөлтийн таамаглалыг гаргахад, 2024 онд 6 хувь байгаа нь олон улсын байгууллагуудын өсөлтийн таамаглалтай дүйцэж байна. Монгол улсын эдийн засагт голлох нөлөөтэй салбарууд болох уул уурхай, хөдөө аж ахуй, банк санхүүгийн салбарын ДНБ-д эзлэж буй хувийн өөрчлөлт, эдийн засагт үзүүлж буй нөлөөг үнэлсэн.","abstract_eng":"The 2024 economic outlook for Mongolia is presented to participants at the \"Economic Forum.\" This outlook study is being conducted for the third year. The average annual GDP growth forecast for Mongolia is 6 percent in 2024, aligning with the growth projections of international organizations. The changes in the share of the main sectors of the Mongolian economy, namely mining, agriculture, banking, and finance, in GDP and their impact on the economy were assessed.","start_date":"2024-05-14T00:00:00","end_date":"2024-08-14T00:00:00","sponsor_id":2033,"sponsor_name":"Концепт интернэшнл ХХК","performer_id":1253,"performer_name":"МУИС Эдийн Засгийн Хүрээлэн","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4855,"project_code":"P2024-4855","project_name":"Баримт бичгийн заалт үнэлэх AI модель хөгжүүлэх","project_name_eng":"AI model development for document clause analysis","abstract_mn":"Баримт бичгийн үүргийн заалтуудын өгүүлбэрийг үнэлдэг AI модель хөгжүүлэх \nБаримт бичгийн үүргийн заалтуудын өгүүлбэрийг үнэлдэг AI модель хөгжүүлэх \nБаримт бичгийн үүргийн заалтуудын өгүүлбэрийг үнэлдэг AI модель хөгжүүлэх","abstract_eng":"AI model development for clause sentence analysis of documents.\nAI model development for clause sentence analysis of documents.\nAI model development for clause sentence analysis of documents.\nAI model development for clause sentence analysis of documents.","start_date":"2024-08-07T00:00:00","end_date":"2024-11-29T00:00:00","sponsor_id":2172,"sponsor_name":"\"ТУС Солюшн\" ХХК","performer_id":2173,"performer_name":"МТЭС, МКУТ, Ч.Алтангэрэл","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4919,"project_code":"P2025-4919","project_name":"\"Оролцоот парламент \" форум","project_name_eng":"Participatory parliament forum","abstract_mn":"Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал (ИТХ) нь өнөөдөр тогтвортой ажиллагаатай байгууллага болж чадсан бөгөөд нээлттэй засаглалыг бэхжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. ИТХ-ын мэдэлд хангалттай хөрөнгө нөөц байдаггүй, зарим чиг үүрэг тодорхойгүй, ерөнхий удирдлага чиглэл хангалтгүй байдаг нь зохион байгуулалтын чадавхид нөлөөлдөг. ИТХ-ын бүрэлдэхүүн сонгууль бүрийн дараа ихээхэн өөрчлөгддөг учраас сонгогдсон төлөөлөгч болохын хувьд тэдний үүрэг, хариуцлагын талаарх мэдлэгээ тогттмол дээшлүүлэх хэрэгцээ гардаг.  \nЭнэхүү төсөл  нь ИТХ-ын үйл ажиллагаа иргэдийн оролцоог  хангах нөхцөл болон механизмын талаар чадавхийг бэхжүүлэх зорилготой. \nОрон нутгийн түвшинд нутгийн өөрийн удирдлагыг бэхжүүлэхэд иргэдийн оролцоо чухал бөгөөд иргэд өөрт хамаатай асуудлаар шийдвэр гаргах үйл явцад оролцох боломжийг олгох асуудал тулгамдсан хэвээр байна. Оролцоот парламентийг бэхжүүлснээр иргэд өөрсдөө нийгэм, эдийн засгийн тулгамдаж байгаа асуудал, ашиг сонирхлыг тодорхойлох, нэгтгэн боловсруулах, бодлогод тусгах, хэрэгжилтийг хангах, хяналт тавих зэргээр нутгийн өөрийн удирдлага болон төрийн удирдлагыг хэрэгжүүлэхэд оролцох боломжтойг бодитоор ухамсарлах боломжийг олгож байдаг. Ийнхүү иргэдийн оролцоог хангах нь орон нутгийн түвшинд бодлого төлөвлөлт, шийдвэр гаргах үйл явц дахь эрх мэдлийн төвлөрлийг сааруулах, шууд оролцоог бэхжүүлэх чухал хүчин зүйл юм. Ийм учраас бүс нутгийн өөрийн удирдлага дахь иргэдийн оролцоог үндэсний болон орон нутгийн түвшний институтүүдийн харилцан хамааралд авч судлах нь туйлын ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"The Citizens' Representative Council (CRC) has become a stable and functioning institution today and has played an important role in strengthening open governance. The composition of the CRC changes significantly after each election, so it is necessary to regularly update their knowledge of their roles and responsibilities as elected representatives. This project aims to strengthen the capacity of the Local Government Councils to ensure the conditions and mechanisms for citizen participation. \nCitizen participation is essential for strengthening local self-governance at the local level, and the issue of enabling citizens to participate in the decision-making process on issues that affect them remains a challenge. Strengthening participatory parliaments provides citizens with the opportunity to truly realize their potential to participate in the implementation of their local governance and state governance by identifying, synthesizing, and incorporating their social and economic issues and interests into policies, ensuring implementation, and overseeing them. Ensuring citizen participation is an important factor in decentralizing power and strengthening direct involvement in policy planning and decision-making processes at the local level. Therefore, it is of utmost importance to study citizen participation in regional self-governance in the context of the interrelationship of national and local level institutions.","start_date":"2025-01-05T00:00:00","end_date":"2025-01-09T17:00:00","sponsor_id":2235,"sponsor_name":"Парламентийн судалгаа хөгжлийн хүрээлэн","performer_id":2102,"performer_name":"МУИС-ийн Баруун бүсийн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4258,"project_code":"P2022-4258","project_name":"Пайнлевийн тэгшитгэл ба Боньегийн гадаргуугийн судалгаа","project_name_eng":"Painleve equations and Bonet surfaces","abstract_mn":"Байгаль, нийгмийн юмс үзэгдлийн математик загварын дийлэнх нь ердийн болон тухайн уламжлалт дифференциал тэгшитгэлээр илэрхийлэгддэг бөгөөд энэ чиглэлийн судалгаа нь математикийн онолын шинэ мэдлэгийг бий болгохын зэрэгцээ орчлон ертөнцийн физик чанарыг ойлгоход тус болдог. Гэвч эдгээр чиглэлийн судалгаа зѳвхѳн ертѳнцийн физик шинж чанараар хязгаарлагдахгүй нийгэм, инженерчлэлийн олон шинж чанарыг ойлгож, тайлбарлахад гол үүрэг гүйцэтгэж байна. Орчин үеийн компьютер график, компьютерийн визуалчлал буюу компьютерийг харж, мэдэрдэг болоход гадаргуу болон олон хэмжээст цогцын онолыг ашиглан хийсэн судалгаанууд ихээр хийгдэж, тодорхой амжилтанд хүрч байгаа бол гадаргуу болон цогцын онолыг хѳгжүүлэхэд дифференциал болон тухайн уламжлалт тэгшитгэлийн онолын судалгаа чухал нѳлѳѳтэй байсаар ирсэн. \nПайнлевийн тэгшитгэлийн шийдүүдийг олох, ерѳнхий хэлбэрээр илэрхийлэх нь хүнд хэлбэртэй бѳгѳѳд түүнийг хялбар байдлаар илэрхийлэх математик загварыг байгуулах нь чухал ажил байгаа бѳгѳѳд  үүний тулд комплекс проектив огторгуй дээрх голоморф вектор үелэл дээрх илэрхийлэл нь харьцангуй хялбар байдаг. Энэ судалгааны ажилд бид энэхүү хялбар хэлбэрээр дамжуулан Боньегийн гадаргууг судлах болно. Тодруулбал, энэ төсөлд бид Пайнлевийн тэгшитгэл гэж нэрлэгдэх тодорхой шинж чанар бүхий хоёрдугаар эрэмбийн дифференциал тэгшитгэлүүдийн бүл болон Боньегийн гадаргуунуудын хоорондын хамаарлыг судлахаар зорьж буй бѳгѳѳд эдгээр нь 100 гаруй жилийн турш дэлхийн математикч болон физикчдийн сонирхон судлаж ирсэн судлагдхуунууд юм. Боньегийн гадаргуунуудын зарим тѳрѳл нь Пайнлевийн тодорхой тѳрлийн тэгшитгэлүүдтэй холбоотой болохыг одоогийн байдлаар судлан тогтоогоод байгаа бѳгѳѳд зарим тѳрлийн Боньегийн гадаргуунуудын хувьд энэ хамаарал одоо болтол тодорхой байгаа нь олон судлаачийн сонирхлыг татаж буй юм. Хамаарал нь үл мэдэгдэж буй эдгээр тэгшитгэл болон гадаргуунуудын хоорондын хамаарлыг тогтоох нь математикийн шинжлэх ухаанд чухал үр дүнд тооцогдох үр дүн болно.","abstract_eng":"Most of the mathematical models of natural and social phenomena are expressed in ordinary and traditional differential equations, and research in this area provides new knowledge of mathematical theory and helps to understand the physical nature of the universe. However, research in these areas has played a key role in understanding and interpreting many aspects of society and engineering, not just the physical nature of the universe. Modern computer graphics, computer visualization, and the study of surfaces and multidimensional complexes have been the subject of much research and success, but differential and traditional equations have been important in the development of surface and complex theories.\nFinding and generalizing solutions to Painlev's equations is difficult, and it is important to develop a mathematical model that can be easily expressed, for which the representation of the holomorphic vector layer in a complex projective space is relatively simple. In this study, we will explore the surface of Bonnier through this simple form. Specifically, in this project, we present a group of second-order differential equations with specific properties called Pinelev's equations and\nIn particular, in this project, we aim to study the relationship between a group of second-order differential equations with specific properties called Pinelev's equations and Boniere's surfaces, which have been of interest to mathematicians and physicists around the world for over 100 years. It has been established that some types of Bonye surfaces are related to certain types of Paynlev equations, and this relationship is still clear for some types of Bonye surfaces, which is of interest to many researchers.\nDetermining the relationship between these unknown equations and surfaces is an important result in mathematical science.","start_date":"2022-04-27T16:00:00","end_date":"2024-11-03T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":141,"performer_name":"МУИС, ШУС","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4259,"project_code":"P2022-4259","project_name":"Монголын ебс-ийн сурагчдын математикийн амжилт, түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлүүдийн загварын судалгаа","project_name_eng":"Research on factors affecting Mongolian secondary and high school students achievements in mathematics","abstract_mn":"Боловсролын салбар нь амжилттай хөгжиж буй, олон улсын нэр хүндтэй боловсролын үнэлгээнүүдэд амжилттай дүн үзүүлдэг улсуудын туршлагаас харахад боловсролын үнэлгээг тодорхой үе шаттайгаар үндэсний хэмжээнд хийн түүний үр дүнд суурилсан судалгаанд үндэслэн боловсрол болон эдийн засгийн хөгжлийн бодлого тодорхойлдог. PISA-гийн олон улсын үнэлгээ нь хамрагдсан орнуудын боловсролын ахиц дэвшлийг судлахаас гадна боловсролын амжилтад сурагч, багш, эцэг эхээс хамааралтай хүчин зүйлийг тодохойлох судалгаанууд давхар хийдэг. \nМонгол улсын суурь ба ерөнхий боловсролын чанарын үнэлгээг жил бүр 5, 9, 12-р ангид монгол хэл, математик, байгалийн ухааны хичээлээр Боловсролын үнэлгээний төвөөс зохион байгуулан хийдэг. Үнэлгээний дүнд суурилан сурлагын амжилтын судалгаа, эцэг эх, багш, сурагчдаас авсан санал асуулгын үр дүнг боловсруулан тайлагнадаг хэдий ч үүнд үндэслэсэн хийх судалгааны ажил орхигдож байна. Өөрөөр хэлбэл үнэлгээний үр дүнг ашиглан сурагчдын сурлагын амжилт өсөж буурсан, сурлагын амжилтанд ямар хүчин зүйл нөлөөлж буй талаар ул суурьтай судлан тогтоох шаардлагатай байна.","abstract_eng":"The experience of countries where the education sector is developing successfully and successfully evaluating internationally recognized educational assessments shows that education assessment and economic development policy are determined at the national level based on results-based research. In addition to studying the educational progress of the countries involved, PISA's international assessment also examines the factors that affect student, teacher, and parent success in education.\nThe quality assessment of basic and general education in Mongolia is conducted annually by the Center for Educational Evaluation in grades 5, 9, and 12 in Mongolian language, mathematics, and science. Based on the results of the assessment, a survey on academic achievement and the results of surveys of parents, teachers and students are developed and reported, but research based on this is lacking. In other words, it is necessary to use the results of the assessment to thoroughly study the factors that affect the success or failure of students.","start_date":"2022-01-30T16:00:00","end_date":"2024-12-04T16:00:00","sponsor_id":1639,"sponsor_name":"БШУЯ, ШУТС","performer_id":1584,"performer_name":"МУИС ШУС Ардчилал судлалын төв","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4937,"project_code":"P2025-4937","project_name":"\"Зүүн хөршийн бүс, Төв Ази болон Ази дахь ногоон ба дижитал хос шилжилтийг боловсрол ба инновациор дамжуулан дэмжих нь\"","project_name_eng":"\"Fostering Dual Green and Digital Transitions through Education and Innovation in the Neighbourhood East, Central Asia, and Asia\"","abstract_mn":"GreenTech Horizons төсөл нь олон улсын болон бүс нутгийн хамтарсан түншлэлийг бий болгож байна. Үүнд:\n- Азербайжан: 3 дээд боловсролын байгууллага (ДББ) болон 1 салбарын түнш\n- Казахстан: 3 ДББ болон 1 салбарын түнш\n- Монгол: 2 ДББ болон 1 салбарын түнш\n- ЕХ-ны гишүүн орнууд: 5 ДББ (Латви, Литва, Польш, Хорват)\n- Серби: Програмтай холбоотой 1 ДББ\n- Латви: 1 МСҮТ (Мэргэжлийн сургалт, үйлдвэрлэлийн төв)\n\nЕрөнхий зорилго\nТөслийн гол зорилго нь ногоон болон дижитал шилжилтийг дэмжсэн хөгжлийг: Зүүн хөршийн бүс, Төв Азийн болон Азийн орнуудад, тодруулбал Азербайжан, Казахстан, Монголд дэмжихэд оршино. Үүнд: \n- Дижитал болон бизнесийн ур чадварын хөгжүүлэлт\n- Тогтвортой хөгжил, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх\n- Ирээдүйд чиглэсэн сургалтын экосистемийг бүрдүүлэх\nХэрэгжилт\nКомпетенцэд суурилсан сургалтын шинэ системийг:\n- Зохиох, хөгжүүлэх, турших\n- Ирээдүйн залуу үеийг ногоон болон дижитал шилжилтийн сорилтуудыг даван туулах ур чадвартай болгох\n- Нийгэмд үзүүлэх эерэг нөлөөллийг нэмэгдүүлэхэд чиглэнэ\n\nЭнэ систем дараах бүрэлдэхүүнтэй:\nСургалтын хөтөлбөр: Ногоон болон дижитал шилжилтийн хүрээнд (Ирээдүйн ногоон ур чадвар, Дижитал ур чадвар, Бизнесийн мэдлэг) суурилсан шинэ хичээлүүд\nЦахим сургалт: Сүүлийн үеийн сургалтын арга зүй, MOOC (Массив нээлттэй онлайн сургалт)-той уялдсан цахим хөтөлбөрүүд\nЭдгээрийг Азербайжан, Казахстан, Монгол дахь 8 ДББ-д нэгтгэж хэрэгжүүлнэ.\nЗорилтот бүлгүүд\n- Оюутнууд\n- Багш нар\n- Ажилчид\n- ДББ-ууд\n- Ажил олгогчид\n- Бодлого тодорхойлогчид, Засгийн газар","abstract_eng":"The GreenTech Horizons project establishes a multi-country cross-regional partnership comprising:\nFrom Azerbaijan: 3 HEIs (Higher Education Institutions) and 1 industry partner\nFrom Kazakhstan: 3 HEIs and 1 industry partner\nFrom Mongolia: 2 HEIs and 1 industry partner\nFrom EU Member States: 5 HEIs (from Latvia, Lithuania, Poland, Croatia)\nFrom Serbia: 1 HEI associated with the Programme\nFrom Latvia: 1 VET (Vocational Education and Training) provider\nObjective\nThe project’s general goal is to support a prosperous green and digital transition in the Neighbourhood East, Central Asia, and Asia regions. It focuses on Azerbaijan, Kazakhstan, and Mongolia, promoting:\n- Digital and business skills\n- Sustainable growth and employment\n- Future-oriented learning ecosystems\nImplementation\nIt aims to design, develop, and pilot an innovative, competency-based learning ecosystem to prepare future generations for:\nChallenges of the green and digital transitions\nMaximizing their positive societal impact\nThis ecosystem will include:\nCurriculum: Competency-oriented content built around green & digital skills (e.g., Green skills of the future, Digital skills, and Business acumen)\neLearning: Digital course modules aligned with instructional design principles and MOOCs (Massive Open Online Courses)\nThe new content will be integrated into the curricula at 8 HEIs in Azerbaijan, Kazakhstan, and Mongolia.\nTarget Groups\nStudents [Individual level]\nTeachers [Individual level]\nWorkers [Individual level]\nHEIs [Institutional level]\nEmployers [Institutional level]\nPolicymakers and Governments [Systematic level]","start_date":"2024-10-31T16:00:00","end_date":"2027-12-31T16:00:00","sponsor_id":1324,"sponsor_name":"Erasmus","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4939,"project_code":"P2025-4939","project_name":"Өмнөговь аймгийн Ханбогд суманд \"Эко зочид буудал барих\" төсөл","project_name_eng":"\"Feasibility Study for the Eco-Hotel Project in Khanbogd Soum, Umnugovi Aimag.\"","abstract_mn":"Засгийн газрын бодлого, бүсчилсэн хөгжлийн зорилтууд, зах зээлийн өнөөгийн байдал, хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээний дагуу  эко зочид буудлыг шинээр байгуулж, орон нутгийн иргэдийн амьжиргааг дэмжих бүтээгдэхүүн үйлчилгээг бий болгох замаар  малчдын орлогыг нэмэгдүүлэх, бүс нутагт стандарт жишиг эко буудлыг бий болгоход төслийн зорилго оршино.","abstract_eng":"This project aims to increase the income of herders while establishing a standard eco-hotel in the region. This will be achieved by creating new eco-hotels that align with government policies, regional development goals, current market conditions, and consumer demand. Additionally, the project aims to develop products and services that support the livelihoods of local communities.","start_date":"2024-09-08T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":2254,"sponsor_name":"\"Мирим Консалтан\" ХХК","performer_id":33,"performer_name":"Газарзүйн тэнхим, МУИС- ШУС-БУС","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4941,"project_code":"P2025-4941","project_name":"ХӨРСНИЙ ХҮНД МЕТАЛЛЫН АГУУЛГЫГ БУУРУУЛАХ СУДАЛГАА","project_name_eng":"Study on Reducing Heavy Metal Content in Soil","abstract_mn":"Талбайн орчимд хортой металл болох хартугалга өндөр хэмжээгээр буюу 2200 \nорчим мг/кг илэрсэн. Энэ нь Монгол улсын хөрсний чанарын стандарт MNS \n5850:2019-д заасан хүлцэх агууламжаас 21 дахин, аюултай түвшнээс 2 дахин өндөр \nбайна. Хөрсний металлын бохирдол нь талбайн хэмжээнд хэрхэн тархсаныг судлах \nнь бохирдлыг бууруулах ажлын үр дүнд чухал нөлөөтэй. Иймд хэвтээ тархалтын \nсудалгааг ажлын талбайн нийт 10-аас илүү цэгт гүйцэтгэж үнэлнэ. Мөн хүний үйл \nажиллагааны гаралтай уг хүнд металлын бохирдол хөрсний гүнд хэр нэвчсэнийг \nүнэлэх, боловсруулах хөрсний хэмжээ, түүнд агуулагдах бохирдуулагчийн бодит \nхэмжээг тооцоолоход бохирдлын босоо тархалтын судалгаа хийх шаардлагатай. \nТиймээс босоо тархалтыг өндөр агуулгатай гарсан цэгүүдэд хөрсний босоо зүсэлт \nхийж, дээжлэн, шинжилж, тодорхойлно.","abstract_eng":"High levels of the toxic metal lead—approximately 2,200 mg/kg—were detected around the site. This exceeds the permissible concentration specified in the Mongolian soil quality standard MNS 5850:2019 by 21 times and is twice as high as the hazardous level. Understanding how heavy metal contamination is spatially distributed across the site is crucial for the effectiveness of remediation efforts. Therefore, a horizontal distribution study will be conducted and assessed at more than 10 points across the site.\n\nIn addition, to evaluate how deeply this anthropogenic heavy metal contamination has penetrated the soil, and to calculate both the volume of contaminated soil and the actual quantity of pollutants it contains, a vertical distribution study is required. For this purpose, vertical soil profiles will be created at the points with high contamination levels, followed by sampling, analysis, and assessment.","start_date":"2024-09-30T00:00:00","end_date":"2025-05-19T16:00:00","sponsor_id":1651,"sponsor_name":"Нийслэлийн байгаль орчны газар","performer_id":1279,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хүрээлэн буй орчны хими, геохимийн лаборатори","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":14,"research_field":"Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4942,"project_code":"P2025-4942","project_name":"ШҮҮГЧИЙН САХИЛГА БА ЁС ЗҮЙГ АНГИЛАХ ШАЛГУУР, ЗӨРЧЛӨӨС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ЗАМ","project_name_eng":"Criteria for Classifying Judicial Discipline and Ethics, and Measures to Prevent Violations","abstract_mn":"Шүүгчийн гүйцэтгэвэл зохих албан үүргийг Үндсэн хуулиар хамгаалсан тул түүнийг дагалдан өндөр түвшний нийгмийн баталгаа шаардлагатай ч шүүгчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаанд холбогдуулан тодорхой хязгаарлалт тавигдана.  Энэхүү хязгаарлалт, хориглолтод шүүгчийн албан үүргийн хүрээнд баримтлах сахилгын хэм хэмжээ (judicial discipline)-ээс гадна нийтлэг байдлаар яригдах ёс зүйн хэм хэмжээ (judicial ethic) хамаарна. Харин үр дагаврын хувьд сахилга баттай холбоотой хэм хэмжээний хүрээнд “сахилгын зөрчил”, ёс зүйн хэм хэмжээний хүрээнд “ёс зүйн зөрчил” нэр томьёо түгээмэл байдлаар хэрэглэгддэг. \nШүүгчийн “сахилгын хэм хэмжээ” нь шүүгчийн баримталбал зохих “наад захын хэм хэмжээний нийлбэр цогц” бол ёс зүйн хэм хэмжээ нь мэргэжлийн болон нийгмийн харилцаанд оролцохдоо удирдлага болгох ёс суртахуун, нийтлэг шаардлагын нийлбэр цогц хэмээн ойлгож болно. Монгол Улсын шүүхийн тухай хуулийн 50 дугаар зүйлд заасан хэм хэмжээнд дүн шинжилгээ хийх замаар дээр дурдсан аль хэм хэмжээ болохыг тодорхойлохын зэрэгцээ тухай зохицуулалтын хэрэглээний тулгамдсан асуудлыг тодорхойлоход энэ судалгаа чиглэсэн болно.","abstract_eng":"Шүүгчийн гүйцэтгэвэл зохих албан үүргийг Үндсэн хуулиар хамгаалсан тул түүнийг дагалдан өндөр түвшний нийгмийн баталгаа шаардлагатай ч шүүгчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаанд холбогдуулан тодорхой хязгаарлалт тавигдана.  Энэхүү хязгаарлалт, хориглолтод шүүгчийн албан үүргийн хүрээнд баримтлах сахилгын хэм хэмжээ (judicial discipline)-ээс гадна нийтлэг байдлаар яригдах ёс зүйн хэм хэмжээ (judicial ethic) хамаарна. Харин үр дагаврын хувьд сахилга баттай холбоотой хэм хэмжээний хүрээнд “сахилгын зөрчил”, ёс зүйн хэм хэмжээний хүрээнд “ёс зүйн зөрчил” нэр томьёо түгээмэл байдлаар хэрэглэгддэг. \nШүүгчийн “сахилгын хэм хэмжээ” нь шүүгчийн баримталбал зохих “наад захын хэм хэмжээний нийлбэр цогц” бол ёс зүйн хэм хэмжээ нь мэргэжлийн болон нийгмийн харилцаанд оролцохдоо удирдлага болгох ёс суртахуун, нийтлэг шаардлагын нийлбэр цогц хэмээн ойлгож болно. Монгол Улсын шүүхийн тухай хуулийн 50 дугаар зүйлд заасан хэм хэмжээнд дүн шинжилгээ хийх замаар дээр дурдсан аль хэм хэмжээ болохыг тодорхойлохын зэрэгцээ тухай зохицуулалтын хэрэглээний тулгамдсан асуудлыг тодорхойлоход энэ судалгаа чиглэсэн болно.","start_date":"2024-10-27T16:00:00","end_date":"2025-02-28T16:00:00","sponsor_id":2256,"sponsor_name":"Шүүхийн сахилгын хороо","performer_id":1530,"performer_name":"Монгол Улсын их сургууль, Хууль зүйн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4234,"project_code":"P2022-4234","project_name":"Хоёр хэмжээст дифракцын загварчлал, эх объектын зургийг сэргээх судалгаа","project_name_eng":"Modelling of two-dimensional diffraction and image reconstruction of original object from its diffraction pattern","abstract_mn":"Энэ төслийн зорилго нь хоёр хэмжээст дифракцын зургийг загварчлан (i) дифракцын зөв зургийг гарган авах тооцооллын шинэ аргачлал дэвшүүлэн тавьж шалган боловсруулах, (ii) проекцлогч микроскопоор авсан жижиг объектын зураг дахь дифракцын гажгийг объектын хүрээгээр хязгаарлагдсан хэсэг дотор арилган дифракцын зураг дотроос объектын дүрсийг ялгаж, хэлбэр хэмжээг нь нарийвчлан шинжлэх, боломжтой онолын тооцооны арга боловсруулан туршлагаар шалгаж баталгаажуулах явдал юм. Энэ аргыг бид үзэгдэх гэрэл дээр эхэлж боловсруулж турших зорилготой бөгөөд цаашид энэ ажлыг оптик болон рентген дифракцын проекцлогч микроскоп дээр туршин хэрэгжүүлэх зорилт тавьж байна.","abstract_eng":"In this study, a sophisticated theoretical computation procedure that can correct the images of biological samples (cells, biomolecules) taking on an X-ray projector microscope and distinguish the diffraction fringes from the original form of objects will be developed. Besides, this computation should give correct information about the object.","start_date":"2024-09-30T00:00:00","end_date":"2027-12-30T00:00:00","sponsor_id":1493,"sponsor_name":"Боловсрол шинжлэх ухааны яам","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4564,"project_code":"P2023-4564","project_name":"Зарим зүйл бэлчээрийн тэжээлийн зэрлэг ургамлын өвөл, зуны дээжний тэжээллэг чанар, химийн найрлагын харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"Comparative study on nutritional values and chemical constituents of winter and summer forage plants","abstract_mn":"Монгол улсын эдийн засгийн чухал салбарын нэг нь уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуй юм. 2022 оны жилийн эцсийн мал тооллогоор 71.2 сая 5 хошуу малтай гэсэн статистик мэдээ байна.  Манай улс малынхаа тэжээлийн хэрэгцээг бараг 100 %  байгалийн бэлчээр, хадлангаар хангаж байна. Монгол орны бэлчээрт 3,200 орчим зүйлийн ургамал ургадгаас 1,250 орчим зүйлийг нь 5 хошуу мал жилийн 4 улиралд ямар нэг хэмжээгээр иддэг гэгддэг. Хашир туршлагатай малчдын яриагаар бол мал огт ам хүрдэггүй, иддэггүй ургамал гэж  ер нь бараг байхгүй, хортой ургамлыг ч гэсэн ганц нэг хазах маягаар тунгий нь тааруулах ч юм уу, эсбэл шарлаж, гандаж хор нь буусан үед нь иддэг. Бэлчээрийн Монгол мал дундчаар намрын амьдын жингийнхээ 30 %-ийг алдаж онд ордог. Хатуу өвөл, хахир хаврыг давж, эцэж турж, ядарч туйлдсан мал хаврын шинэ ногоо идэж тэнхэрнэ, бас чацга алдаж, гэдэс ходоодоо цэвэрлэж, биеэ өвлийн унтаа төлөвөөс хаврын идэвхтэй төлөвт шилжүүлнэ. Хавар эрт хагд, борогтой шинэ ногоо, цэцэг, навч идэж тэнхэрнэ, сүү, сааль орж, өнгө зүс засаж, усан тарга авна. Зун нь тэжээллэг ихтэй өвс ногоо идэж, махан тарга авна. Намар тийш сөлтэй өвс идэж, өөхөн тарга авна, түүнээ тогтооно. Бэлчээрийн Монгол  мал  ийнхүү жилийн 4 улирлын туршид турж, таргалах амьдралын циклтэй нь өвчин биш, байгалийн үзэгдэл юм. Ядарч туйлдсан мал хавар ямар ургамал идэж түргэн тэнхэрдэг, зун ямар ургамал идэж таргалдаг, намар ямар ургамал идэж авсан тарга хүчээ тогтоодог, өвлийн хүйтэнд ямар ургамал идэж онд ордог зэргийг тэдгээрийн химийн найрлагатай холбон судлах нь  шинжлэх ухааны хувьд ихээхэн сонирхолтой юм. Нөгөө талаар энэ судалгаа нь бэлчээрийн мал аж ахуйн давуу талыг нээн илрүүлж, дотоод, гадаад зах зээлд илүү үнэ цэнэтэй болгоход ч зохих хувь нэмрээ оруулах болно. Бид судалгаандаа өвлийн цагт малд чухал тэжээл болдог бут, сөөг болох Хар шарилж (Artemisia santolinifolia), Бяцханнавчит харгана (Caragana microphylla), Удвалнавчит тавилгана (Spiraea aquilegifolia) , Бариулт бүйлс (Amygdalus pedunculata) гэсэн 4 ургамлыг сонгон аваад байна.","abstract_eng":"One of the important economic sectors of Mongolia is traditional pastoral animal husbandry. According to the statistics at the end of 2022, there are 71.2 million 5 kinds of animals. Natural pastures and hay supply almost all of the needed forage for livestock production. About 3,200 species of plants grow in the grasslands of Mongolia, and 1,250 species are said to be eaten by 5 kinds of animals in 4 seasons of the year. According to experienced nomads, there are almost no wild plants on pastures that are not eaten by livestock. Even if the plants are poisonous, pasture livestock will eat them in small amounts or after they wither and the poison has reduced. Pasture livestock lose, on average, 30% of their fall weight through the winter. Exhausted pasture livestock that has barely survived the harsh winter quickly recovers by eating young green grass in early spring and have diarrhea to switch their bodies from a sleeping state in winter to an awake state in spring. Nomads call it the water 'fattening' period. In the summer, eat green grass that is rich in nutrients to gain meat 'fattening'. Then, eat grass that is remained green during the fall, gain fat and kept it. It is not a disease, but a natural phenomenon for Mongolian grazing animals to lose weight and gain weight during the 4 seasons of the year. It is scientifically interesting to study which animals eat which plants in which season and what effect they have on the animals in relation to their chemical constituents. This research will also contribute to discovering the advantages of pastoral animal husbandry and making it more valuable in domestic and foreign markets. In our research, we have selected 4 plants that are important fodder for livestock in winter: Artemisia santolinifolia, Caragana microphylla, Spiraea aquilegifolia, and Amygdalus pedunculata.","start_date":"2024-01-01T00:00:00","end_date":"2025-12-31T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1927,"performer_name":"МУИС, Ахисан түвшний сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4568,"project_code":"P2023-4568","project_name":"Ноогдол ашгийн хямдруулалтын загварыг ХХК-д хэрэглэх нь","project_name_eng":"Dividend Discount Model for Private Company","abstract_mn":"Одоогийн байдлаар бүрэн дискрет ноогдол ашгийн хямдруулалтын загварыг опцион, амьдралын даатгал, дефолт эрсдэл, хэджингтэй холбосон ажил нь Battulga (2022) https://doi.org/10.3934/naco.2022031 хэдий ч Нормал ертөнцөд хийгдсэн учраас хувьцааны ханш сөрөг утга авах сул талтай. Иймд хувьцааны үнийг үргэлж эерэг утга авдаг байлгахын тулд Логнормал ертөнцөд хувьцааны үнийг авч үзэх шаардлагатай. Нөгөө талаас одоо олон улсад хэрэглэгддэг ноогдол ашгийн хямдруулалтын загвар нь хувьцааны ханш нь хөрөнгийн биржээр арилжаалагддаг компанийн хувьд хүчинтэй бөгөөд хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн шаардаж буй өгөөжийг хэрхэн үнэлэх вэ?, үнэ цэнийг хэрхэн тогтоох вэ?, дефолт болох магадлалыг хэрхэн тооцох вэ? зэрэг асуултууд одоо ч тодорхойгүй хэвээр байна.","abstract_eng":"Dividend discount models (DDMs), first introduced by Williams (1938), are a popular tool for stock valuation. The basic idea is that the market price of a stock equals the present value of the future dividends paid by the firm. It is an obvious fact that the required rate of return is the main input parameter for DDMs. The most common model to estimate the required rate of return is the capital asset pricing model (CAPM). Using the CAPM is common in practice but it is very sensitive to its inputs. For this reason, Battulga et al. (2022) introduced a new estimation method for the required rate of return, which is based on the ML method. Also, Battulga (2022) used DDM to price and hedge options and life insurance products. Since Battulga’s (2022) work is based on the normal world, there is a probability that the stock price will take negative values, which is an undesirable result for the stock price. Therefore, one needs to consider the stock price model in a lognormal world. Traditional DDM is used to price public companies. Thus, there are open questions that cover how to estimate the required rate of a private company, value the private company, and calculate default probability.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1794,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн профессор багш нар","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4945,"project_code":"P2025-4945","project_name":"Хүрээлэн буй орчин сурах бичиг орчуулга","project_name_eng":"Living in the environment study book translation","abstract_mn":"“Living in the environment” буюу “Хүрээлэн буй орчин” сурах бичгийг орчуулах 5 жилийн хугацаатай гэрээг 2016 оны 7-р сард Cengage learning болон МУИС прессийн хооронд байгуулсан. \n“Living in the environment” сурах бичгийг National geographic learning болон Cengage learning хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргадаг. Одоогоор 18 удаа шинэчлэгдсэн. \nТус сурах бичгийг БСШУЯ-аас баталсан дэлхийн тэргүүлэх 100 их сургуулийн жагсаалтын эхний 10-т багтах Harvard University, Stanford University, Massachusetts Institute of Technology, University of California, University of Oxford зэрэгт ашигладаг. \nУг номыг орчуулахыг Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхимийн хөтөлбөрийн дэд хорооны 2018 оны 1-р сарын 12 өдрийн хурлаар хэлэлцэгдэж, дэмжигдсэн. \nТус номыг орчуулсны дараа 2015 оны 5-р сард МУИС-ийн Хөтөлбөрийн ерөнхий хороогоор батлагдсан ХШУИС-ийн Байгаль хамгаалах технологи бакалаврын хөтөлбөрийн мэргэжлийн сонгон судлах суурь хичээл болон мэргэжлийн заавал судлах ENVI200 индекстэй Хүрээлэн буй орчин судлал 3 кредитийн хичээл, мэргэжлийн заавал судлах ENVI301 индекстэй Хүрээлэн буй орчны мониторинг 3 кредитийн хичээлд, мөн ХШУИС-ийн Хүрээлэн буй орчин судлал бакалаврын хөтөлбөрийн мэргэжлийн сонгон судлах суурь хичээл ENVI200 индекстэй Хүрээлэн буй орчин судлал 3 кредитийн хичээл, мэргэжлийн заавал судлах ENVI301 индекстэй Хүрээлэн буй орчны мониторинг 3 кредитийн хичээл, ENVI309 индекстэй Хүрээлэн буй орчны судалгааны аргууд 3 кредитийн хичээлд ашиглана. Түүнчлэн бусад хичээлд ашиглах боломжтой.","abstract_eng":"A 5-year contract to translate the textbook \"Living in the Environment\" was signed between Cengage Learning and National University of Mongolia Press in July 2016. The textbook “Living in the environment” is published by National Geographic Learning and Cengage Learning. It has been updated 18 times so far.\nThe textbook is used by Harvard University, Stanford University, Massachusetts Institute of Technology, University of California, and University of Oxford, which are among the top 100 universities in the world, as approved by the Ministry of Education and Science.","start_date":"2018-12-31T16:00:00","end_date":"2024-03-25T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":2040,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4449,"project_code":"P2023-4449","project_name":"Нүүрстөрөгчийн кластераар модификацлагдсан хольцот даавуунд суурилсан радио шингээгч нийлмэл материалын судалгаа, боловсруулалт","project_name_eng":"Development and modification of radio-absorbing composite materials based on mixed fabrics modified with carbon clusters","abstract_mn":"Энэ төслийг Беларусь улсын Үндэсний Шинжлэх ухааны академийн харьяа Физик техникийн хүрээлэн болон Монгол Улсын Их сургуулийн Шинжлэх ухааны сургуулийн Байгалийн ухааны салбарын харьяа Физикийн тэнхимийн багш судлаачид, мэргэжилтнүүд хамтран хэрэгжүүлнэ.\nХарилцааны холбооны шинэ, өндөр хурдтай технологи хөгжиж амьдралд нэвтрэхийн хэрээр цахилгаан соронзон долгионоос хамгаалах, түүний амьд организмд учруулах нөлөөг судлах, хорт нөлөөг нь багасгах чиглэлтэй судалгаа явуулах хэрэгцээ шаардлага өдөр ирэх тусам нэмэгдсээр байна. Одоогийн байдлаар үүрэн холбооны суурин станцуудын цахилгаан соронзон орны хүн амын эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөөг олон улсын хэмжээнд идэвхтэй судалж байна. Үүрэн холбооны суурин станцаас ялгарч буй цахилгаан соронзон долгионы эрчим нь бага боловч үүнд хүн ам байнга тасралтгүй өртөж байдаг. Үүнийг багасгаж хорт үр дагаврыг алга болгохын тулд бие махбод дээр ирж байгаа цахилгаан соронзон ачааллыг бууруулах хэрэгтэй. Үүний тулд хүний бие дээр ирж байгаа богино долгионы цацрагийг биед орохоос нь өмнө шингээж авдаг материалыг хөгжүүлэх шаардлагатай юм. Ийм ч учраас богино долгионы цацрагаас хамгаалж чадах хамгаалалтын төхөөрөмж, хэрэгслийг хөгжүүлэхэд дэлхий даяар ихээхэн анхаарч байдаг. Бид энэ төслөөр бие махбод дээр тусаж болох цахилгаан соронзон долгионыг биед хүрэхээс нь өмнө шингээж авдаг материалыг судалж хөгжүүлэх зорилт тавьж байгаа юм.\nЭнэ хамтарсан судалгааны ажлын зорилго нь полимер хольц бүхий даавуунд металл болон нүүрстөрөгчийн кластераар модификац хийх замаар бий болгосон нийлмэл (композит) материалыг судлах, энэ судалгааг үндэслэн цахилгаан соронзон долгионыг шингээж статик орныг сулруулах чанартай шинэ материалыг гарган авах, шинж чанарыг судалж тогтоох зорилготой. Энэ судалгааны хүрээнд шингээгч хольцот материалын бүтцийн онцлог шинж чанар, синтезийн механизм болон фазын өөрчлөлтийн зүй тогтлыг тогтоох, тэдгээрийг янз бүрийн схемээр үүсгэж богино долгионы цацрагийг шингээх шинж чанарт нөлөөлөх хүчин зүйлүүдийг олж тогтоох судалгаа гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"This project will be jointly implemented by teachers, researchers and experts of the Institute of Physics and Technique, the National Academy of Sciences of Belarus and the Department of Physics under the Division of Natural Sciences of the School of Science of the University of Mongolia.\nWith the development of new high-speed communication technologies and its entering into life, the need for research on protection against electromagnetic waves, the study of their effects on living organisms, and the reduction of their toxic effects is increasing day by day. Currently, the negative impact of the electromagnetic field of mobile communication stations on the health of the population is being actively studied in the international arena. Although the intensity of the electromagnetic waves emitted by fixed cellular stations is low, the population is constantly exposed with them. In order to reduce and eliminate its harmful effects, it is necessary to reduce the electromagnetic load on the body. For this, it is necessary to develop materials that absorb microwave radiation coming to the human body before it enters the body. For this reason, there is a lot of attention around the world to develop protective devices and equipment that can protect against microwave radiation. With this project, we aim to research and develop materials that absorb electromagnetic waves that can hit the body before they reach the body.\nThe purpose of this joint research work is to study the composite material created by modifying the fabric with a polymer mixture with metal and carbon clusters, based on this research, to obtain a new material with the quality of absorbing electromagnetic waves and weakening the static field, and to determine its properties. Within the framework of this research, research will be carried out to determine the characteristics of the structure of mixed materials, the mechanism of synthesis and the regularity of phase changes, and to find out the factors affecting the properties of absorption of microwave radiation by creating them in various schemes.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2025-12-30T00:00:00","sponsor_id":101,"sponsor_name":"Шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":129,"performer_name":"Монгол улсын Их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, физикийн тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4854,"project_code":"P2024-4854","project_name":"Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний талаарх эрх зүйн шилдэг туршлага, тулгамдаж буй асуудал, цаашдын чиг хандлагын талаарх харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"A comparative study on legal best practices, challenges, and future trends regarding media freedom","abstract_mn":"Монгол Улс 1998 онд \"Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хууль\"-ийг анхлан баталсан. Гэвч цаг хугацаа өнгөрч, нийгэм өөрчлөгдөхийн хирээр тус хуулийг шинэчлэх хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна. Улмаар Хууль зүй, дотоод хэргийн яамнаас \"Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга\"-ын төслийг боловсруулах ажлыг эхлүүлсэн. Энэхүү хуулийн төслийг боловсруулахтай холбогдуулж, үзэл бодолтой байх, түүнийг чөлөөтэй илэрхийлэх эрх, эрх чөлөө, түүн дотроо хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний агуулгыг тодруулах, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний хэрэгжилтийн уламжлалт болон сүүлийн үеийн хэлбэрт дүн шинжилгээ хийх, сэтгүүлчийн эрх болон хариуцлагын зохист хамаарлыг тогтоох, хэвлэл мэдээллийн өөрөө удирдах байгууллагын талаарх шилдэг туршлагын талаарх судлах хэрэгцээ шаардлага үүссэн. Энэхүү судалгааны зорилго нь энэхүү хэрэгцээ шаардлагыг хангахад оршино.\n\nЭнэхүү “Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний талаарх эрх зүйн шилдэг туршлага, тулгамдаж буй асуудал, цаашдын чиг хандлагын талаарх харьцуулсан судалгаа” нь 1. Үзэл бодолтой байх, түүнийгээ чөлөөтэй илэрхийлэх эрх ба медиа, 2. Хэвлэл мэдээллийн байгууллагын ажилтан, сэтгүүлч эх сурвалжаа нууцлах, гэрчийн мэдүүлэх өгөхөөс татгалзах эрхийг баталгаажуулах асуудал, 3. Хэвлэл мэдээллийн өөрийн удирдлагын тогтолцооны асуудал гэх гурван үндсэн бүлэгтэй. Нэгдүгээр бүлэгт үзэл бодолтой байх, түүнийгээ чөлөөтэй илэрхийлэх эрх, тэр дундаа хэвлэл мэдээлэл буюу медиагийн агуулгыг тодруулж, дээрх эрх чөлөөний зохист хүрээ хязгаарыг өнөөгийн мэдээллийн эмх замбараагүй байдалд хэрхэн тогтоох талаар авч үзнэ. Хоёрдугаар бүлэгт хэвлэл мэдээллийн байгууллагын гол субъект болох сэтгүүлчийн нууцаа хадгалах эрхийн талаарх шилдэг туршлагыг судална. Гуравдугаар бүлэгт сэтгүүлчийн эрх болон хариуцлагын зохист хамаарлыг тогтоохын тулд хэвлэл мэдээллийн өөрийн удирдлагын тогтолцооны талаарх шилдэг туршлагыг судалж, манай улсын хувьд ямар тогтолцоо илүү зохимжтой талаар дүгнэх болно.","abstract_eng":"Mongolia first adopted the \"Law on Freedom of the Media\" in 1998. However, as time passed and society changed, the need to revise the law arose. As a result, the Ministry of Justice and Internal Affairs began the work of developing a draft \"Revised Law on Freedom of the Media\". In connection with the development of this draft law, there was a need to clarify the content of the right to hold opinions and express them freely, including freedom of the media, analyze traditional and modern forms of the implementation of media freedom, determine the appropriate relationship between the rights and responsibilities of journalists, and study best practices regarding self-governing media organizations. The purpose of this study is to meet this need.\n\nThis “Comparative study on legal best practices, challenges, and future trends regarding media freedom” has three main chapters: 1. The Right to Hold Opinions and Express Them Freely and the Media, 2. Ensuring the Right of Media Employees and Journalists to Keep Their Sources Confidential and to Refrain from Giving Testimonials, and 3. The Media’s Self Governance System. The first chapter will clarify the right to hold opinions and express them freely, including the content of the media, and discuss how to establish appropriate boundaries for the aforementioned freedom in today’s information disorder. The second chapter will examine best practices regarding the right to confidentiality of journalists, who are the main subjects of media organizations. The third chapter will examine best practices regarding the media’s self governance system in order to determine the appropriate relationship between journalists’ rights and responsibilities, and conclude which system is more appropriate for our country.","start_date":"2024-09-30T16:00:00","end_date":"2024-12-14T16:00:00","sponsor_id":2095,"sponsor_name":"Хууль зүй дотоод хэргийн яам","performer_id":1831,"performer_name":"МУИС-ийн Үндсэн хуулийн эрх зүйн хүрээлэн","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4595,"project_code":"P2023-4595","project_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2023/10 - 2024/04","project_name_eng":"\"Mirai-technologies\" LLS - Research, development, and consulting agreement 2023/10 - 2024/04","abstract_mn":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин болон М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу хэрэгжих төсөл. \nКомпьютер вишн, Хиймэл оюун, Дүрс боловсруулалт, Тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","abstract_eng":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин болон М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу хэрэгжих төсөл. \nКомпьютер вишн, Хиймэл оюун, Дүрс боловсруулалт, Тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","start_date":"2023-10-15T16:00:00","end_date":"2024-04-14T16:00:00","sponsor_id":1788,"sponsor_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК","performer_id":1944,"performer_name":"МТЭС, Элэктроник, холбооны иненерчлэлийн тэнхим, Р.Амартүвшин","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4657,"project_code":"P2024-4657","project_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2024/04 - 2024/10","project_name_eng":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2024/04 - 2024/10","abstract_mn":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу хэрэгжих төсөл. \n1. Компьютер вишн, \n2. Хиймэл оюун, \n3. Дүрс боловсруулалт, \n4. Тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","abstract_eng":"Мираи Техноложийс ХХК болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу хэрэгжих төсөл. \n1. Компьютер вишн, \n2. Хиймэл оюун, \n3. Дүрс боловсруулалт, \n4. Тоног төхөөрөмжийн хөгжүүлэлтийн ажлууд хийгдэнэ.","start_date":"2024-04-15T16:00:00","end_date":"2024-10-14T16:00:00","sponsor_id":1788,"sponsor_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК","performer_id":1944,"performer_name":"МТЭС, Элэктроник, холбооны иненерчлэлийн тэнхим, Р.Амартүвшин","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4944,"project_code":"P2025-4944","project_name":"Грэйпсити компанид сургалт зохион байгуулах","project_name_eng":"Training of employees of Grapecity LLC","abstract_mn":"Грэйпсити компанийн программ хөгжүүлэгчид, харилцагчийн менежерүүдийн мэргэжлийн ур чадварыг нэмэгдүүлэх сургалтын хүрээнд нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс болон банкны нягтлан бодох бүртгэлийн чиглэлээр анхан болон дунд шатны мэдлэг олгох сургалт зохион байгуулах төсөл юм. Энэ төслийн хүрээнд 2024 оны 11 сарын  18-ны өдрөөс эхлэн 2024 оны 12 сарын 17-ны өдрийг дуустал нийт 50 цагийн хичээл орсон. Сургалтын хөтөлбөр нь нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс сэдвийн хүрээнд нийт 32 цаг, банкны нягтлан бодох бүртгэл сэдвийн хүрээнд нийт 18 цагийн хичээлийг төлөвлөж заасан. Хичээлийн агуулгад цогц бодлогууд, тестүүд, сургалтын эцсийн үнэлгээ үэрэг багтсан.","abstract_eng":"This is a project to organize a training on accounting basics and banking accounting to improve professional skills of software developers and customer managers of Grapecity Mongol LLC. This project includes a total of 50 hours of classes from November 18, 2024 to December 17, 2024. The training program includes a total of 32 hours of classes on accounting basics and 18 hours of classes on banking accounting. The course content includes problems, tests, and a final assessment.","start_date":"2024-11-17T00:00:00","end_date":"2024-12-16T00:00:00","sponsor_id":2257,"sponsor_name":"ГрэйпСити Монгол ХХК","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4391,"project_code":"P2022-4391","project_name":"Агаарын дахь тоосонцорын агууламж бүрэлдэхүүн, хүний эрүүл мэндийн эрсдэл","project_name_eng":"The composition of PM2.5 and the health risks assessment","abstract_mn":"Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол 2019-2021 оны өвөл өмнөх онуудаас орчим хувиар буурсан судалгааны дүгнэлтийг манай лабортори болон бусад судлаачид гаргасан болно. Харин хөдөө аймгийн төвүүд түүхий нүүрсийг галлагаанд хэрэглэдэг ба Ховд хотод агаарын бохирдлын асуудал сүүлийн жилүүдэд тулгамдсан асуудал болоод байна. Бид Ховд их сургуультай хамтран 2020 оны 1-р сараас агаар дахь тоосонцорын судалгааг хийж байгаа ба агаарын бохирдлын түвшин Улаанбаатар хоттой ижил хэмжээнд хүрсэн, зарим тохиолдолд давуу байгаа нь Монгол улсын бусад аймгийн төв-д агаарын бохирдол хүний эрүүл мэнд, хүрээлэн буй орчинд ноцтой нөлөөлөл учруулах эрсдлийг үүсгэж байна. Иймд бид УБ болон Ховд хотыг сонгон авч байнгын ажиглалт мониторинг судалгааг хийж эхний үр дүнгүүд гарсан ба WoS д бүртгэлтэй өгүүлэл энэ онпд хэвлэгдсэн болно (https://link.springer.com/article/10.1007/s13762-022-04493-1).  Одоо бид илүү өндөр түвшины нарийвчилсан судалгаа буюу агаарын тоосонцорын агууламж, түүнээс хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх эрсдлийн судалгааг хийхээр зорьж байна.","abstract_eng":"Our laboratory and other researchers have concluded that air pollution in Ulaanbaatar decreased by about one percent in the winter of 2019-2020 compared to previous years. Rural aimag centers use raw coal for heating, and air pollution in Khovd has become a problem in recent years.\nAt the request of Khovd University, we conducted a study of airborne particulate matter in January 2020, and the level of air pollution reached the same level as in Ulaanbaatar, in some cases exceeding it. Air pollution in aimag centers of Mongolia is serious for human health and the environment. poses a risk of impact. Therefore, we have chosen Khovd and Ulaanbaatar cities to conduct regular monitoring and research, to make comparative scientific conclusions, and to conduct research on social and human health. \nThus, Khovd city, known as an urbanized center in the Western region of Mongolia, has been chosen as one of our study sites besides Ulaanbaatar. The purpose of the study was to compare the PM2.5 concentrations of these two cities. We focused on the PM2.5 concentration levels of Ulaanbaatar city from 2017 to 2020 and the PM2.5 of Khovd city in 2020. The study results show that the PM2.5 concentrations of Ulaanbaatar have been declining since 2018. However, the PM2.5 of Ulaanbaatar from January through March 2020 was 129 ± 57, 71.1 ± 32.9 and 33.1 ± 12.4 µg/m3, respectively. Meanwhile, the PM 2.5 concentrations of Khovd from January to March 2020 were 175.6 ± 59 µg/m3, 101.2 ± 47.3 µg/m3 and 20.8 ± 18.9 µg/m3 respectively. PM2.5 of Khovd city has a lower concentration than Ulaanbaatar in the semi-heating and non-heating periods while Khovd has a higher concentration and longer duration of pollution than Ulaanbaatar in the heating season. The firing hours of ger areas coincide with the increase of PM2.5 concentrations in Khovd and further research is necessary to identify other contributing factors. Our study results also suggest that there is an urgent need to implement a national program to reduce air pollution in Khovd city. (https://link.springer.com/article/10.1007/s13762-022-04493-1)\nThe study main goal is composition of PM2.5 and the health risks assessment","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-14T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1766,"performer_name":"МУИС, Агаар, Орчны мониторингийн лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":2409,"project_code":"P2017-2409","project_name":"Нанопартиклийг гэрлийн эффектийн аргаар ургуулах технологийн судалгаа","project_name_eng":"Technological study of nanoparticle growth control by using Photo-reduction method","abstract_mn":"Монгол улсын хэмжээнд генийн инженерчлэл, биоинженерчлэлийн аргаар уушиг болон элэгний хорт хавдрын оншилгоо явуулдаг олон лабораторууд шинээр байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байгаа боловч оншилгоонд ашигладаг Кит  нь өндөр өртөг зардалтай байдаг нь хүндрэлтэй байгаа болно.\nИймээс гэрлийн эффектийн оролцоотой нанопрартиклийг (nanoparticle) ургуулах аргаар өртөг багатай наномэдрэгч гарган авах туршилт явуулж, Монгол орны нөхцөлд тохируулан нутагшуулах улмаар уушгины болон элэгний хорт хавдрыг бага үед нь илрүүлэх судалгаанд ашиглах зорилго тавьсан болно.","abstract_eng":"In a variety of practical applications, including surface plasmon resonance (SPR) and surface-enhanced scattering (SERS) sensors for bio-detection, noble metal nanoparticles attached to a glass slide or optical fiber are required for increased sensitivity. In addition to sensitivity, reproducibility is important for practical application. In this aspect, in order to fabricate uniform substrates with increased sensitivity and reliability in measurements, e-beam lithography, vacuum sputtering, and wet chemical methods have usually been used for deposition of nanoparticles onto the substrate. However, issues such as high cost of e-beam method and morphological non-uniformity of wet chemical methods hindered sensitive and reproducible fabrication of the sensor substrate. \nHerein, we propose a simple method which grows mono-disperse and uniform Ag NPs directly onto a glass substrate by white light irradiation of silver nitrate solution in a presence of sodium citrate.","start_date":"2017-05-31T00:00:00","end_date":"2018-05-31T00:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":74,"performer_name":"МУИС, Нанотехнологийн лаборатор","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":16,"research_field":"Нано-технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4643,"project_code":"P2024-4643","project_name":"Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь халдашгүй байх эрхийг бэхжүүлэх нь судалгаа","project_name_eng":"Strengthening the right to immunity in criminal proceedings","abstract_mn":"Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 13 дахь хэсэгт \"халдашгүй. чөлөөтэй байх эрхтэй. Хуульд заасан үндэслэл, журмаас гадуур дур мэдэн хэнийг ч нэгжих, баривчлах, хорих, мөрдөн мөшгих, эрх чөлөөг нь хязгаарлахыг хориглоно. Хэнд боловч эрүү шүүлт тулгаж, хүнлэг бус, хэрцгий хандаж, нэр төрийг нь доромжилж болохгүй. Баривчилсан шалтгаан, үндэслэлийг баривчлагдсан хүн, түүний гэр бүлийнхэн. өмгөөлөгчид нь хуульд заасан хугацаанд мэдэгдэнэ. Иргэний хувийн ба гэр бүл, захидал харилцааны нууц, орон байрны халдашгүй байдлыг хуулиар хамгаална\" гэж тусгасан ба Монгол Улсын иргэн дээрх эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэхээр хуульчилсан. Мөн Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт \"Төрөөс хүний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц эдийн засаг, нийгэм, хууль зүйн болон бусад баталгааг бүрдүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихтэй тэмцэх, хөндөгдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүргийг иргэнийхээ өмнө хариуцна\" гэж төрөөс тус эрхийг баталгаажуулах талаар тусгасан. Хүний халдашгүй чөлөөтэй байх эрх нь Үндсэн хуулиар баталгаажуулсан хэн боловч дур мэдэн халдаж болохгүй туйлын эрх. Нэгэнт хүн бүр эрх зүйн этгээд байхын дээр Монгол Улсын төртэй харилцан эрх эдэлж, үүрэг хүлээх байдлаар эрх зүйн харилцаанд оролцох ёстой болсон учраас Үндсэн хуульд тусгагдсан эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэх ёстой. Мөн түүнчлэн НҮБ-ын Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын 9 дүгээр зүйлд \"Хэнийг ч дур мэдэн баривчлах, саатуулах буюу хөөн зайлуулах ёсгүй\", Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын Пактад эдгээр эрхийг баталгаажуулж өгсөн байдаг. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь халдашгүй байх эрхийг бэхжүүлэх зорилтын хүрээнд мөрдөн шалгах ажиллагаа, таслан сэргийлэх арга хэмжээ болон бусад албадлагын үндэслэл, журам, эдгээр ажиллагаанд тавих хяналт, дагнасан шүүх байгуулах асуудалтай холбогдуулан уг эрх зүйн зохицуулалтад дүн шинжилгээ хийх, үндсэн эрхийн хязгаарлалт болон практикт тулгамдаж буй асуудлыг олж илрүүлэх, гадны орны сайн туршлагыг судалж санал, зөвлөмж гаргахад даалгаврын зорилго оршино.","abstract_eng":"Article 16, Section 13 of the Constitution of Mongolia states: \"Inviolability. The right to be free. It is prohibited to arbitrarily search, arrest, imprison, investigate, or limit the freedom of anyone outside of the grounds and procedures prescribed by law. It is prohibited to impose torture on anyone, inhuman , should not be treated cruelly or insult their dignity. The arrested person, his family, and his lawyer shall be notified of the reasons and grounds for the arrest within the period specified by law. The privacy of citizens' personal and family correspondence, correspondence, and the inviolability of their homes shall be protected by law. It is legalized to guarantee the enjoyment of the above rights and freedoms. Also, in Article 19, Section 1 of the Constitution of Mongolia, \"The state shall be responsible to its citizens for the creation of economic, social, legal and other guarantees to ensure human rights and freedoms, to fight against violations of human rights and freedoms, and to restore the enjoyment of violated rights.\" provides for guaranteeing this right. The right to inviolability is an absolute right guaranteed by the Constitution that cannot be arbitrarily violated by anyone. Since everyone is a legal entity and has to participate in legal relations with the state of Mongolia in a way that they have mutual rights and obligations, they must enjoy the rights and freedoms provided for in the Constitution. Also, in Article 9 of the United Nations Universal Declaration of Human Rights, \"No one shall be arbitrarily arrested, detained or deported\", and the International Covenant on Civil and Political Rights guarantees these rights. Within the framework of the goal of strengthening the right to inviolability in criminal proceedings, the basis and procedure of investigation, preventive measures and other coercion, the supervision of these proceedings, the analysis of the legal regulation in connection with the establishment of a specialized court, the limitations of fundamental rights and the practice The purpose of the task is to find out the problems and to study the good practices of foreign countries and make suggestions.","start_date":"2024-03-13T16:00:00","end_date":"2024-04-18T16:00:00","sponsor_id":1527,"sponsor_name":"Хууль зүйн Үндэсний Хүрээлэн","performer_id":1973,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хууль зүйн сургууль, Нийтийн эрх зүйн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4875,"project_code":"P2025-4875","project_name":"Монгол Улсын худалдааны салбарын хөгжлийн стратеги, худалдааны салбарын хөгжил байршил, хэв шинж, худалдааны сүлжээ төлөвлөлт, худалдааны хангамжийн төвийн хүчин чадал, хөрөнгө оруулалтын судалгааны ажил","project_name_eng":"Research on the development strategy of Mongolia's trade sector, development location and patterns of the trade sector, trade network planning, trade supply center capacity, and investment","abstract_mn":"Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжил шинэ шатанд гарч, түүнд худалдааны салбарын гүйцэтгэх үүрэг улам бүр өссөөр байна. Цаашид үйлдвэрлэгч, хэрэглэгчийг холбож байдаг энэ салбарын хөгжлийг түргэсгэхэд тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх, дэлхийн улс орнуудын шилдэг туршлагуудыг бенчмаркинг хийх, дижитал эринд аж үйлдвэрийн тавдугаар хувьсгалтай хөл нийлүүлэн алхах шаардлага тулгарч байгаа билээ. Уг судалгааны хүрээнд Монгол Улсын дотоод худалдааны өнөөгийн нөхцөл байдлыг судалж, тус салбарт тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлон, хөгжлийн стратегийг боловсруулсан.  Мөн захиалагч талын хүсэлтээр биржийн худалдаа, үйлчилгээний худалдаа, цахим худалдааны талаар судалгаа хийж Монгол Улсын нэгдэн орсон олон талт болон хоёр талт худалдааны хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх талаар зөвлөмж гаргасан болно.","abstract_eng":"Mongolia's economic development has entered a new stage, and the role of the trade sector is growing. In the future, there is a need to solve the problems facing the sector, benchmark the best practices of countries worldwide, and keep pace with the fifth industrial revolution in the digital era to accelerate the development of this sector, which connects producers and consumers. Within the framework of this study, the current situation of internal trade in Mongolia was studied, the problems facing the sector were identified, and a development strategy was developed. Also, at the request of the client, a study was conducted on exchange trade, service trade, and e-commerce, and recommendations were made on the implementation of multilateral and bilateral trade agreements to which Mongolia has joined.","start_date":"2024-08-26T16:00:00","end_date":"2024-12-01T16:00:00","sponsor_id":1268,"sponsor_name":"Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам","performer_id":2003,"performer_name":"Бодлогын судлагааны төв, МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4955,"project_code":"P2025-4955","project_name":"МОНГОЛ УЛС ЕВРАЗИЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХОЛБОО (ЕАЭЗХ)-ТОЙ ХУДАЛДААНЫ ТҮР ГЭРЭЭГ ЗУРСНААР ГАРАХ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ҮР НӨЛӨӨНИЙ ШИНЖИЛГЭЭ","project_name_eng":"An Economic Impact Analysis of Mongolia’s Interim Trade Agreement with the Eurasian Economic Union (EAEU)","abstract_mn":"Худалдааны гол түнш орнуудтайгаа Чөлөөт худалдааны хэлэлцээр байгуулах нь Монгол Улсын худалдааны бодлогын нэн тэргүүний зорилтын нэгд тооцогддог ба Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын баримт бичиг “Алсын хараа-2050”-д “Гадаад худалдааны бодлогын хүрээнд дотоодын үйлдвэрлэлийг хамгаалж хөгжүүлэх, экспортын бараа бүтээгдэхүүний нэмүү өртгийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн уялдуулсан тарифыг бий болгох, шинээр үйлдвэрлэхээр төлөвлөж буй аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүнийг экспортлох таатай нөхцөлүүдийг урьдчилан бүрдүүлэх, үүний тулд тодорхой улс орнуудтай Чөлөөт худалдааны хэлэлцээр байгуулах асуудалд онцгойлон анхаарах нь зүйтэй” гэж тусгасан байдаг.  Монгол Улс анхны Чөлөөт худалдааны хэлэлцээрийг Япон улстай Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр (ЭЗТХ) хэлбэрээр 2015 онд байгуулж, 2016 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн, мөн Ази Номхон Далайн Худалдааны хэлэлцээрт 2020 онд нэгдсэн ч одоогоор эдгээрийн хэлэлцээрийн ашиглалтыг бүрэн хэмжээнд хараахан судалж амжаагүй байна. Дараагийн ЭЗТХ-ийг БНСУ-тай байгуулахаар тохиролцож, албан ёсны хэлэлцээг 2023 оны 12 дугаар сараас эхлүүлж 5 дах удаагийн хэлэлцээг хийгээд байгаа билээ. Түүнчлэн Евразийн эдийн засгийн холбоотой Чөлөөт худалдааны түр хэлэлцээр байгуулах яриа хэлэлцээ 2024.05.08 -аас эхэлсэн ба дээрх хэлэлцээрүүдээс нэлээд онцлог юм. \nЕАЭЗХ-ны орнууд нь Гаалийн холбооны статустай бөгөөд хоорондын худалдаанд гаалийн татвар, тоо хэмжээний хязгаарлалтыг үгүй болгож, гуравдагч оронтой хийх худалдаандаа нэгдсэн гадаад тариф мөрддөг билээ. Энэ түр хэлэлцээрийн хүрээнд бид 5 орны зах зээл дээр 375 барааны хувьд гаалийн тарифгүй гарах ч эргээд эдгээр 5 орны бараа ийм нөхцөлөөр Монгол Улсын зах зээлд нэвтэрнэ. Гэтэл нэг талаас Монгол Улсын бараа ЕАЭЗХ-ны зах зээл дээр өрсөлдөх чадвар байна уу, нөгөө талаас ЕАЭЗХ-ноос орж ирэх импортын бараатай манай үйлдвэрлэгчид өрсөлдөж чадах уу гэдэг асуулт гарч байна.   \nТиймээс цаашид талууд 375 нэр төрлийн барааны хувьд түр хугацааны хэлэлцээр байгуулснаар ямар боломж, эрсдэл байгаа эсэх талаар нарийвчлан судлах шаардлагатай ба энэ ажлын хүрээнд дараах судалгааг хийж, дүгнэлт гаргасан болно. Үүнд: \n-\tЕАЭЗХ-ны бусад орнуудтай байгуулсан худалдааны хэлэлцээрийг тоймлон авч үзсэн. \n-\tМонгол Улсын ЕАЭЗХ-ны орнуудтай хийж буй худалдааны өнөөгийн нөхцөл байдал, ЕАЭЗХ-ны орнуудын хоорондын худалдааны онцлог, Монгол Улсын дотоодын хүнсний үйлдвэрлэл, тэдгээрийг дэмжих хөтөлбөр зэргийг судалсан. \n-\tТалуудын экспорт, импортын харьцангуй давуу талыг тооцоолж Монгол Улс, ЕАЭЗХ хооронд худалдаалах боломжтой барааг тодорхойлсон. \n-\tМонгол Улсаас ОХУ-д экспортолж буй болон ОХУ-аас импортолж буй зарим барааны үнийн дүнд гарах өөрчлөлтийг хэсэгчилсэн тэнцвэрийн загвараар тооцоолсон. \n-\tМонгол Улс, ЕАЭЗХ-той түр хугацааны ЧХХ байгуулснаар гарах худалдааны өсөлтийг динамик Гравити моделийг ашиглан тооцоолсон. \n-\tМонгол Улс, ЕАЭЗХ-той түр хугацааны ЧХХ байгуулснаар ДНБ, гадаад худалдаа, дотоодын үйлдвэрлэл хэрэглээ, аж ахуйн нэгж, иргэд болон төсвийн орлого, татварт үзүүлэх нөлөөллийг тооцоолж болох динамик Ерөнхий тэнцвэрийн загвараар үнэлсэн болно.","abstract_eng":"Establishing Free Trade Agreements (FTAs) with Mongolia’s Key Trade Partners is One of the Country’s Top Trade Policy Priorities. This goal is explicitly stated in Mongolia’s long-term development policy document “Vision-2050,” which emphasizes the importance of:\n“Developing a harmonized tariff policy that supports and protects domestic production and increases the value-added of export goods within the framework of foreign trade policy; creating favorable preconditions for exporting newly planned industrial products; and giving particular attention to establishing FTAs with selected countries.”\nMongolia signed its first FTA in the form of an Economic Partnership Agreement (EPA) with Japan in 2015, which came into effect in 2016. The country also joined the Asia-Pacific Trade Agreement (APTA) in 2020. However, the full utilization and impact of these agreements have not yet been comprehensively studied.\nNegotiations for the next EPA are underway with the Republic of Korea, with five rounds of official talks conducted since December 2023. Furthermore, a new round of negotiations for a temporary free trade agreement with the Eurasian Economic Union (EAEU) began on May 8, 2024. This agreement is distinct from the others for several key reasons.\nThe EAEU countries form a Customs Union, meaning there are no tariffs or quantitative restrictions in intra-union trade, and they maintain a common external tariff for trade with third-party countries. Under the provisional agreement, Mongolia would gain duty-free access for 375 product categories in the EAEU market, but in return, EAEU products would also gain similar access to the Mongolian market.\nThis raises two critical questions: Do Mongolian products have sufficient competitiveness to penetrate the EAEU market?\nCan domestic producers withstand increased competition from EAEU imports entering the Mongolian market?\nGiven these concerns, a detailed assessment of the opportunities and risks associated with the temporary agreement covering the 375 products is necessary. The following studies have been conducted as part of this research:\nA review of existing trade agreements between the EAEU and other countries.\nAn analysis of current trade flows between Mongolia and EAEU countries, intra-EAEU trade characteristics, and Mongolia’s domestic food production and support programs.\nAn assessment of comparative advantages in exports and imports to identify goods with trade potential between Mongolia and the EAEU.\nA partial equilibrium model was used to estimate changes in the value of specific goods Mongolia exports to and imports from Russia.\nA dynamic gravity model was employed to simulate trade growth resulting from the temporary FTA between Mongolia and the EAEU.\nA dynamic computable general equilibrium (CGE) model was used to assess the agreement’s impact on GDP, foreign trade, domestic production and consumption, businesses, households, government revenues, and taxes.","start_date":"2025-02-05T16:00:00","end_date":"2025-03-05T16:00:00","sponsor_id":2266,"sponsor_name":"Монголын Хүнсчдийн Нэгдсэн Холбоо ТББ","performer_id":2203,"performer_name":"Бодлогын судалгааны лаборатори, МУИС","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4640,"project_code":"P2024-4640","project_name":"“ЭРҮҮГИЙН ПРОЦЕССЫН  ЭРХ ЗҮЙ ” Гарын авлага-тест, бодлого","project_name_eng":"\" LEGAL THEORY OF CRIMINAL PROCEDURE \" Handbook-test and case","abstract_mn":"Эрүүгийн процессын эрх зүйн онолын ойлголтыг судлах, харьцуулсан судалгаа хийх, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд орсон нэмэлт өөрчлөлтүүдийг нэгтгэх, мэдлэг сорьсон тестүүдийг зохиох, гарсан үр дүнг сургалтанд ашиглах зорилготой бөгөөд эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуультай хялбар аргаар ажиллах, улмаар агуулгыг хангалттай сайн тогтоох, онолын мэдлэгээ бататгах зорилгоор гарын авлага-тест, бодлого зайлшгүй хэрэгцээ шаардлагатай байна.Энэхүү судалгааны ажлаар дараахь тодорхой  зорилтыг дэвшүүлсэн ба үүнд: 1. Эрүүгийн процессын эрх зүйн онолын ойлголтуудыг анализ хийх аргаар судлах; 2. Оюутанд шаардлагатай байгаа хичээлийн хэрэглэгдэхүүн болох Гарын авлага бэлтгэх болно.  Иймд  судалгааны төслийг хэрэгжүүлснээр хууль зүйн мэргэжлээр сурч байгаа нийт оюутанд зориулсан Гарын авлага-тест, бодлого хэвлэгдэж бэлэн болно.","abstract_eng":"The purpose of the work is to study the concept of the legal theory of criminal procedure, conduct a comparative study, integrate amendments to the criminal procedure law, develop tests that test knowledge, and use the results in teaching. In this regard, there is an urgent need to develop tests and techniques to consolidate theoretical knowledge. This research work had the following specific objectives including: 1. To explore the theoretical concepts of criminal procedure through analysis; 2. Prepare a handbook as educational material needed by students. This, as a result of the implementation of the research project, a test handbook and case will be prepared for publication for all students studying law.","start_date":"2025-01-01T16:00:00","end_date":"2025-01-29T16:00:00","sponsor_id":1774,"sponsor_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хууль зүйн сургууль","performer_id":1974,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Хууль зүйн сургууль, Багш Ж.Эрхэсхулан, Х.Болормаа","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4859,"project_code":"P2024-4859","project_name":"Scopus индекстэй Springer эмхэтгэлд хоёр өгүүлэл хэвлүүлэх болон  Scopus индекстэй сэтгүүлд нэг өгүүлэл хэвлүүлэх төсөл","project_name_eng":"A project to publish two articles in a Scopus-indexed Springer.","abstract_mn":"Төслийн баг нь Бахрейн Улсын Галф Их сургууль (The Gulf university)-аас 4 дэх удаагаа зохион байгуулж буй “Дижитал медиа, хиймэл оюун ухаан болон Метаверс” сэдэвт олон улсын хурал нь 2024 оны 10 дугаар сарын 30, 31-ний өдрүүдэд танхим-онлайн хосолсон хэлбэрээр зохион байгуулагдсан.\nТөслийн баг нь хурлын 2 дах өдөр болох 2024 оны 11 дүгээр сарын 31-ний өдөр дараах сэдэвт илтгэлүүдийг онлайнаар хэлэлцүүлсэн. Үүнд:\n1. “Хиймэл оюун ухаанд суурилсан виртуал хүүхдийг оролцуулсан хүүхдийн бэлгийн хүчирхийллийн контентод холбогдох эрх зүйн асуудлууд”\nӨгүүллийн товч агуулга: \nЭнэ оны 7-р сард Internet Watch Foundation(IWF) тайланд дурдсанаар, дарк веб дээр хуваалцсан 3,512 AIG-CSAM(AI-Generated Child Sexual Abuse Material) зурагны 90% нь бодит хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэгт тооцогдохуйц бодитой байсан байна. Мөн AI порнографийн үйлчилгээ нь контентыг энгийн оролдлогоор хурдан бүтээж, дэлхий даяар түгээх боломжийг олгож байгаа нь технологийн саадыг бууруулж байгаа бөгөөд энэ нь хүүхдийг хамгаалахад чиглэсэн улс орнуудын хууль тогтоомжийн хүрээнд урьд өмнө байгаагүй сорилтыг авч ирж байна.\nЭнэхүү өгүүлэлд үг хэлэх эрх чөлөө, виртуал хүүхдүүдийг оролцуулсан AIG-CSAM-ийн  тохиолдолд эрүүгийн хуулийг хэрэглэх боломж, мөн хил дамнасан харьяаллын асуудлуудыг авч үзсэн болно. АНУ, Япон, Австрали, Өмнөд Солонгосын хууль тогтоомжийн харьцуулсан шинжилгээгээр эдгээр асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэж байгаа болон хэрхэн тулгамдаж буй асуудлыг даван туулахыг оролдож байгааг судалсан болно.\nМөн энэ өгүүлэлд нийтийн ашиг сонирхол болон үг хэлэх эрх чөлөөг тэнцвэртэй зохицуулсан орчин үеийн дэлхийн зохицуулалтын арга барил шаардлагатай байгааг онцолсон. Үүний үр дүнд виртуал хүүхдүүдтэй холбоотой AIG-CSAM-тэй холбоотой гэмт хэргийг зохицуулах шинэ хууль тогтоомж боловсруулах, хил дамнасан хуулийн хэрэгжилтийн механизмыг бэхжүүлэх, олон улсын стандартыг бий болгохыг санал болгосон.\n2.“Mетаверс орчинд үүсэж буй маргааныг шийдвэрлэх шүүхийн харьяаллын асуудлууд”\nМетаверс нь харилцан уялдаатай, байнгын 3D виртуал орчноос бүрддэг бөгөөд бие биетэйгээ нэгдэж, байнга хувьсан өөрчлөгддөг виртуал бодит байдлыг бий болгодог. Pew Research Centre-ийн судалгаагаар технологийн мэргэжилтнүүдийн 54% нь идэвхтэй хөгжиж буй технологи болох метаверс нь 2040 он гэхэд бүрэн хүчин чадалдаа хүрч, дэлхийн метаверсийн зах зээл 2023-2024 онуудад 94.1 тэрбум ам.долларт хүрэх талаар таамаглал дэвшүүлж, эдийн засгийн ач холбогдолтой байдлыг онцолж байна.\nНөгөөтээгүүр, инновацын энэхүү шинэ хэлбэр нь хүний ​​хувийн халдашгүй байдлыг алдагдуулах, виртуал орчинд гэмт хэрэг үйлдэх, мэдээллийн аюулгүй байдлыг зөрчих томоохон сорилтуудыг нийгэмд үүсгэдэг. Үүний нэг тод жишээ нь аккаунтад хандах эрхийг хууль бусаар олж авах үйлдэл буюу хэрэглэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр метаверс аккаунтад нэвтэрч виртуал хөрөнгийг захиран зарцуулах аюулыг үүсгэж байна.Одоо цагт метаверс аккаунтад нэвтрэх эрхийг хууль бусаар олж авсантай холбоотой маргааныг шийдвэрлэхэд шүүхийн харьяаллыг тогтоох нь тулгамдсан асуудал болжээ.\nИймд өгүүллийн хүрээнд аккаунтад нэвтрэх эрхийг хууль бусаар олж авах үйлдэлд холбогдох маргааныг шийдвэрлэх хууль болон шүүхийн сонгож буй байдал болон платформын хүлээх үүрэг хариуцлагын талаар судлах замаар шүүхийн харьяаллыг сонгоход анхаарах хүчин зүйлсийг тодорхойлсон болно.","abstract_eng":"The project team participated in the **4th International Conference on Digital Media, Artificial Intelligence, and the Metaverse**, organized by **The Gulf University in Bahrain**, which took place on **October 30-31, 2024**, in a hybrid format (in-person and online). \n\nOn the **second day of the conference, October 31, 2024**, the project team presented the following papers online:\n\n1. Legal Issues Related to AI-Based Virtual Children Involved in Child Sexual Abuse Material (CSAM). \nIn July, according to the Report of Internet Watch Foundation (IWF), 90% of 3512 AIG-CSAM images which are shared on dark web were realistic enough to be assessed under the same law as real CSAM. Also, AI pornography services are lowering existing technological barriers by allowing content to be generated quickly with simple inputs and disseminated around the world. This poses an unprecedented challenge to existing legal frameworks, which are designed to protect real children for each country.\nThis paper examines the complex issues of freedom of speech, the applicability of criminal law principles to AIG-CSAM involving virtual children and cross-border jurisdictional challenges. Through a comparative analysis of the legal systems of the United States, Japan, Australia, and South Korea, we examine the how each country is addressing these issues and attempting to solve the gaps in regulation. \nAlso, the paper emphasizes the need for a modern global regulatory approach that balances public policy and freedom of expression. As a result, we recommend the development of new legal frameworks for crimes related to AIG-CSAM involving virtual children in addition to existing laws, strengthening cross-border enforcement mechanisms, and the development of international standards.\n\n2. Jurisdictional Challenges in Resolving Disputes in the Metaverse Environment.\nA metaverse consists of an interconnected, persistent 3D virtual environment that has many users integrating with the real world and with each other in order to create an ever-evolving virtual reality. In the metaverse, the perception of reality extends rooting on novelty technologies such as augmented reality and blockchain. \nAccording to the Pew Research Centre’s latest research, 54% of technology experts believe metaverse, as an actively developing technology, could reach its full potential by 2040 and the global metaverse market is estimated to reach $94.1 billion in 2023, with projections suggesting it could exceed $1 trillion by 2030.\nConversely, with this new form of integration, comes significant privacy and data protection challenges such as cyberbullying, human dignity, digital fraud, money-laundering and others. One of them is “Account Takeover”, a type of digital fraud where the perpetrator gains unauthorized access to the user's account, resulting in stealth of personal information, fraudulent transactions or any other use of the account for hostile intentions. However, when such issues arise and disputes take place, the preliminary action would be defining jurisdiction. \nThis article examines the existing privacy and data protection challenges and disputes emerging from the metaverse, with a specific emphasis on account takeover. By doing so, the article aims to detangle the jurisdictional issues regarding metaverse disputes and platform’s role in it.","start_date":"2024-09-30T00:00:00","end_date":"2024-10-31T00:00:00","sponsor_id":1725,"sponsor_name":"МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль","performer_id":1495,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хууль зүйн сургууль, Эдийн засаг, Бизнесийн эрх зүйн судалгааны төв","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4931,"project_code":"P2025-4931","project_name":"Өмнөговь аймгийн Ноён, Сэврэй сумын археологийн судалгаа","project_name_eng":"Archaeological research in Noyon and Sevrey soums of Umnugovi aimag","abstract_mn":"Өмнөговь аймгийн орон нутгийн өмчийн газрын 2024 оны 05 сарын 03-ны өдөр зарласан ӨМАХААГ/20240101546 тендер шалгаруулалтын дугаар бүхий “Ноён, Сэврэй сумдын археологийн судалгааг хийх” зөвлөх үйлчилгээний тендер шалгаруулалтад МУИС-ийн Шинжлэх Ухаан технологийн Улаанбаатар парк оролцон шалгарснаар 2023 оны 05 сарын 21-ний өдөр ӨМАХААГ/20240101546 дугаар бүхий “Ноён, Сэврэй сумдын археологийн судалгааг хийх” хийх ажлын гэрээг байгуулж, Өмнөговь аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын захиалгаар МУИС-ийн Шинжлэх Ухаан технологийн Улаанбаатар паркийн Археологийн судалгааны профессорын багийн Т.Идэрхангай ахлагчтай профессорын баг нь судалгааны ажлыг эхлүүлэх болсон юм. Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь Өмнөговь аймгийн Ноён, Сэврэй сумдын нутгийг бүхэлд нь хамарсан археологийн нарийвчилсан хайгуул, тандалт судалгааг нэгдсэн цогц байдлаар явуулах, урьд өмнө судалгааны эргэлтэд ороогүй шинэ дурсгалт газруудыг нээн илрүүлж, тэдгээрийг бүртгэн баримтжуулах, хэдий үеэс эхлэн эртний хүмүүс нутаглан суурьшиж, аж төрөх болсныг эртний нүүдэлчин ард түмний үлдээсэн дурсгалуудаар тодруулахаас гадна дурсгалт газруудын түүхэн үнэ цэнийг сум орон нутгийн ард иргэдэд тайлбарлан таниулахад судалгааны гол зорилго оршино. Ингэснээр Ноён, Сэврэй сумдын түүхэн дурсгалт газруудыг улсын болон аймаг, сумын бүртгэл мэдээллийн санд нэгдсэн байдлаар бүртгэх, цаашлаад хадгалалт хамгаалалтын тал дээр анхаарал хандуулах бүрэн боломжтой болно. Түүнчлэн эртний өв соёлоо хайрлан хамгаалж, ирээдүй хойч үедээ таниулах, өвлүүлэн үлдээх нь уг судалгааны ажлын гол зорилго билээ.","abstract_eng":"The Ulaanbaatar Science and Technology Park of the National University of Mongolia participated in the tender for the consultancy service “Conducting archaeological research in Noyon and Sevrey soums” with the tender number UMAHAAG/20240101546 announced by the Local Property Department of Umnugovi aimag on May 3, 2024. On May 21, 2023, a work contract was signed for the \"Archaeological Survey of Noyon and Sevrey Sums\" with the number UMAHAAG/20240101546. By order of the Office of the Governor of Umnugovi aimag, a team of professors from the Archaeological Research Team of the Ulaanbaatar Park of Science and Technology of the National University of Mongolia, led by T. Iderkhangai, began research work.","start_date":"2024-07-15T00:00:00","end_date":"2024-12-19T00:00:00","sponsor_id":1631,"sponsor_name":"Өмнөговь аймгийн засаг даргын тамгын газар","performer_id":1596,"performer_name":"МУИС-ийн Антропологи, археологийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4934,"project_code":"P2025-4934","project_name":"Канад, Монголын худалдааны боломжийг тодорхойлох судалгаа","project_name_eng":"Canada-Mongolia Trade Opportunities Research Report","abstract_mn":"Энэхүү тайланд Канад, Монгол Улсын худалдаа, хөрөнгө оруулалтын боломжийг салбар тус бүрээр нарийвчлан шинжилж, уул уурхай, боловсрол, хөдөө аж ахуй болон нэмүү өртөг шингэсэн үйлдвэрлэлийн чиглэлд хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх боломжийг онцолсон болно. Хоёр улсын дипломат харилцаа 1973 онд тогтсон бөгөөд 1990-ээд оноос хойш эдийн засгийн хамтын ажиллагаа тогтмол өргөжсөөр ирсэн. Гэсэн хэдий ч Канадын уул уурхайн салбар дахь томоохон хөрөнгө оруулалтыг эс тооцвол хоёр улсын худалдааны хэмжээ одоогоор хангалтгүй түвшинд байна. Тус судалгаа нь худалдааг тэлэхэд саад болж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлж, макро эдийн засгийн болон бодлогын орчныг үнэлэн, өгөгдөлд суурилсан загварчлал, салбарын дүн шинжилгээнд үндэслэн стратегийн зөвлөмж гаргасан.\n\nНҮБ-ын ESCAP байгууллагын TINA загвар ашиглан тарифын хөнгөлөлтийн нөлөөг симуляц хийсэн бөгөөд Канадын талаас ашигт малтмал боловсруулах, барилгын зориулалттай машин механизм (HS 847420, 843143) Монголын зах зээлд өрсөлдөх чадвараа нэмэгдүүлж, экспортын өсөлт үзүүлэх боломжтой хэмээн гарсан. Харин Монголын хувьд ноос, ноолуурын нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүнүүд (HS 611011, 611012) Канадын зах зээлд тарифыг тэглэснээр 50-113 хувийн өсөлттэйгөөр гаргах чадамжтай байна.\n\nГэсэн ч эдийн засгийн харилцааг тэлэхэд дотоод орчны саад бэрхшээлүүд тулгарсаар байна. Монгол Улс Дэлхийн банкны “Doing Business” индексээр 190 орноос 81-т эрэмбэлэгдсэн бөгөөд бизнесийн эхлэх орчин харьцангуй хялбар боловч хуулийн тодорхойгүй байдал, санхүүгийн дэд бүтэц сул байдал зэрэг нь гадаадын хөрөнгө оруулагчдын итгэлд сөргөөр нөлөөлж байна. Хэдий 2016 онд байгуулсан “Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, хамгаалах хоёр талт хэлэлцээр” нь хууль эрх зүйн баталгааг өгдөг ч бодит байдал дээр Канадын нийт ГШХО-ны эзлэх хувь 2013 онд 40% байснаас 2023 онд бараг тэг болж буурсан нь зах зээлийн тогтворгүй байдал, уул уурхайн идэвхжил буурсан болон Хятад улсад хэт хамааралтай болж буйг илтгэнэ.\n\nХөрөнгө оруулалтын макро эдийн засгийн нөлөөг тооцохын тулд 6 салбарт (хөдөө аж ахуй, уул уурхай, үйлдвэрлэл, эрчим хүч ба усан хангамж, тээвэр холбоо, бизнесийн үйлчилгээ) CGE загвар ашиглан гурван өөр хэмжээний хөрөнгө оруулалтын хувилбаруудыг симуляц хийсэн. Үр дүнгээс үзэхэд хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэлийн салбарууд ДНБ-д хамгийн өндөр эерэг нөлөө үзүүлж байгаа тул ирээдүйн хөрөнгө оруулалтын тэргүүлэх салбарууд байж болохыг харуулж байна. Уул уурхай экспортод чухал байр суурь эзэлдэг боловч их хэмжээний хөрөнгө оруулалт нэмэгдэх тусам ДНБ-д үзүүлэх ашиг буурч байгаа нь бүтцийн хязгаарлалтыг илтгэнэ. Эрчим хүч, тээвэр, холбооны салбарууд экспортын хувьд эерэг үр дүн үзүүлсэн боловч ДНБ-д үзүүлэх нөлөө богино хугацаанд харьцангуй бага байлаа.\n\nДээрх дүн шинжилгээний үндсэн дээр дараах стратегийн боломжууд тодорхойлогдож байна. Канад улс тогтвортой уул уурхай, ногоон технологи, машин механизмын чиглэлээр Монгол Улсад дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх, хамтран ажиллах өргөн боломжтой. Монголын ноос, ноолуурын бүтээгдэхүүн Канадын зах зээлд өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэхийн тулд брэндинг, стандарт, баталгаажуулалтын механизмыг сайжруулах хэрэгтэй. Мөн боловсролын тэтгэлэг, хамтын судалгаа, оюутан солилцоог нэмэгдүүлэх нь урт хугацааны хамтын ажиллагаанд хувь нэмэр оруулна. Хөдөө аж ахуйн салбарт Канадын эрчимжсэн болон органик үйлдвэрлэлийн туршлагыг нэвтрүүлэх нь импортыг орлох болон экспортын суурийг тэлэхэд чухал үүрэгтэй.\n\nИймд дараах бодлогын зөвлөмжүүдийг санал болгож байна: хөрөнгө оруулалтын татварын хөнгөлөлт, эрсдэл хуваах механизмыг нэвтрүүлэх; импорт, экспортын журмыг хялбаршуулах, дэд бүтцийг сайжруулах; түүхий эдэд суурилсан хамаарлыг бууруулах зорилгоор нэмүү өртөг шингэсэн үйлдвэрлэлийг дэмжих; хоёр улсын бизнес эрхлэгчдийг холбосон байнгын хамтын ажиллагааны платформ, инновацын төвүүд байгуулах.\n\nДүгнэж хэлбэл, Канад, Монголын эдийн засгийн хамтын ажиллагаа нь одоогоор бүрэн ашиглагдаагүй ч асар их боломж бүхий орон зай юм. Хэрэв стратегийн бодлогоор чиглүүлж, худалдааны либералчлал, институцийн шинэчлэл, салбарын хөрөнгө оруулалтыг бодитой хэрэгжүүлж чадвал хоёр улс харилцан ашигтай, тогтвортой, урт хугацааны хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх бүрэн боломжтой.","abstract_eng":"This report offers an in-depth analysis of trade and investment opportunities between Canada and Mongolia, emphasizing strategic sectors such as mining, education, agriculture, and value-added industries. Diplomatic relations between the two countries date back to 1973, and economic cooperation has expanded notably since the 1990s. While Canadian companies have maintained a significant presence in Mongolia’s mining industry, overall trade volumes remain relatively low. This study explores the barriers to trade expansion, assesses macroeconomic and policy frameworks, and recommends strategies based on data-driven modeling and sectoral evaluations.\n\nA trade simulation conducted using the UN-ESCAP’s TINA model examined the effects of eliminating tariffs on selected exports. The results indicate that Canadian machinery for mineral processing and construction (HS codes 847420 and 843143) could gain a competitive edge in the Mongolian market, particularly in mining and infrastructure. Conversely, Mongolian exports of wool and cashmere garments (HS 611011, 611012) could experience significant growth—up to 113%—if tariffs were lifted, unlocking new market access in Canada.\n\nDespite the trade potential, the current investment environment in Mongolia presents challenges. The country ranks 81st out of 190 in the Doing Business Index. While business entry is relatively straightforward, structural issues such as regulatory ambiguity and limited financial services hinder investor confidence. Although a bilateral Foreign Investment Promotion and Protection Agreement (FIPA) signed in 2016 offers legal safeguards for Canadian investors, the reality shows a sharp drop in Canada’s FDI share—from 40% in 2013 to near-zero by 2023. This trend reflects Mongolia’s regulatory instability, declining mining activity, and growing trade dependence on China.\n\nTo estimate the macroeconomic impact of sectoral investment, a Computable General Equilibrium (CGE) model was applied across six sectors. Results from investment scenarios ranging from USD 100 million to 1 billion indicate that agriculture and industry offer the highest GDP gains, making them prime candidates for future investment. Although mining remains critical to exports, its GDP impact diminishes at larger investment scales, likely due to capacity constraints and diminishing returns. Meanwhile, investments in energy, transport, and communication showed moderate export benefits with more limited short-term GDP growth.\n\nBased on this analysis, several strategic areas for cooperation emerge. Canada could contribute significantly to Mongolia’s sustainable mining practices and value-chain development by exporting advanced machinery and green technology. There is also potential to enhance Mongolia’s textile exports to Canada by focusing on branding and certification. Furthermore, education and people-to-people exchange could be expanded through scholarships and institutional partnerships. In agriculture, Canadian expertise in organic and intensive production can support diversification.\n\nTo realize these opportunities, several policy measures are recommended: implement investment incentives such as tax breaks and risk-sharing instruments; streamline trade procedures and improve logistics; develop value-added production to reduce dependency on China; and institutionalize bilateral business forums and innovation platforms.\n\nIn conclusion, the Canada-Mongolia economic relationship contains unrealized potential. With a strategic, evidence-based approach focused on trade liberalization, institutional reform, and sectoral investment, both countries can build a partnership that advances economic resilience, sustainability, and shared prosperity.","start_date":"2025-01-22T16:00:00","end_date":"2025-03-30T16:00:00","sponsor_id":2245,"sponsor_name":"Канадын Элчин Сайдын Яам","performer_id":2203,"performer_name":"Бодлогын судалгааны лаборатори, МУИС","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4954,"project_code":"P2025-4954","project_name":"МОНГОЛ ОРНЫ ХӨХТӨН, МӨЛХӨГЧ, ХОЁР НУТАГТАН БОЛОН ЗАГАСНЫ ЗҮЙЛҮҮДИЙГ ОЛОН УЛСЫН УЛААН ДАНСНЫ ШАЛГУУРААР ҮНЭЛЖ, ХАМГААЛЛЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ БОЛОВСРУУЛАХ","project_name_eng":"ASSESSMENT OF MONGOLIAN VERTEBRATES BY IUCN CATEGORIES AND CRITERIA 2025","abstract_mn":"Дэлхийн хүн амын хурдацтай өсөлт, төвлөрөл, хязгааргүй хэрэгцээний улмаас уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарал, хуурайшил, гамшигт үзэгдэл эрчимтэй нэмэгдэж, тэр хэрээр биологийн олон янз байдалд аюул учран, амьдрах орчин хуваагдаж, доройтож, хомсдож буй тул аливаа улс, үндэстэн Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Холбооны Улаан дансны зэрэглэл, шалгуураар амьтдын тоо толгой, популяцийн төлөв байдлыг үнэлэн хамгааллын үйл ажиллагаа төлөвлөдөг. Монгол Улс анх удаа 2006 онд сээр нуруутан амьтдын тоо толгой, популяцийн төлөв байдлыг ДБХХ-ны Улаан дансны зэрэглэл, шалгуураар үнэлснээс хойш даруй 19 жил өнгөрчээ. Олон улсын жишигт 6-8 жилд тутамд давтан үнэлж, хамгааллын үйл ажиллагаа төлөвлөж байхыг зөвлөсөн байдаг. Учир иймд Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам захиалж, Дэлхийн байгаль хамгаалах сангийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газар санхүүжүүлэн Монгол орны сээр нуруутан амьтдын тоо толгой, популяцийн төлөв байдлыг үнэлэх ажлыг МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн профессор, багш нар зохион байгуулж байна.","abstract_eng":"There had been 64 species of fishes, 6 species of amphibians, 18 species of reptiles, 128 species of mammals assessed by IUCN Categories and Criteria in 2006. Since then, there aren’t any assessment for 19 years. For the international standard, IUCN Categories and Criteria assessment suggests every 6 to 10 years. This time Ministry of the Environment and Climate Change requested to assess Mongolian Vertebrates and WWF Mongolia fund this project. Professors and teachers of the Dean of Biology, National University of Mongolia are doing this work. We are assessing 80 species of fishes, 7 species of amphibians, 25 species of reptiles, 140 species of mammals of at this time.","start_date":"2024-11-27T16:00:00","end_date":"2025-05-30T16:00:00","sponsor_id":1553,"sponsor_name":"Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Сан","performer_id":2265,"performer_name":"МУИС, Биологийн тэнхим","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4928,"project_code":"P2025-4928","project_name":"Монгол улсын нэгдэн орсон Рамсарын конвенцын үндэсний тайлан боловсруулж, бэлтгэх","project_name_eng":"Ramsar national report","abstract_mn":"Рамсарын Конвенц нь ус, намгархаг газар, түүний нөөцийг зохистой ашиглах, хамгаалахад улс орон бүрийн үйл ажиллагаа, олон улсын хамтын ажиллагааг нэгтгэн чиглүүлэх зорилго бүхий Засгийн газар хоорондын гэрээ хэлэлцээр юм. Энэ конвенцод 2023 оны байдлаар 172 улс орон нэгдэн орж, 2,5 сая км2 газрыг хамарсан, 2,400 газар нутгийг олон улсын ач холбогдол бүхий хэмээн бүртгэжээ.\nМонгол Улс Рамсарын конвенцод 1998 оны 4 сарын 8-нд албан ёсоор нэгдэн орсноос хойш конвенцын үйл ажиллагаанд тогтмол оролцож, нийт 1,439,530 га талбай бүхий 11 ус, намгархаг газрыг ус, намгархаг газар болон усны шувуудад олон улсын ач холбогдолтой газраар  бүртгэв. Конвенцод нэгдэн орсон улс орнууд 2016-2024 онд хэрэгжүүлэх дөрөвдүгээр стратеги төлөвлөгөөг 2015 онд 12-р бага хурлаараа батлан хэрэгжүүлж байна. \nУс, намгархаг газар нь усны горим, ургамал ба амьтны аймаг, ялангуяа усны шувуудын амьдрах орчны экологийн зохицуулагчийн үүрэгтэй. Рамсарын конвенц нь ус, намгархаг газрын өргөн хүрээнд авч үзэн нуур, гол, цөөрөм, гол болон нуурын татам, намагжсан газар, чийглэг тал хээр, хүлэрт намаг, баян бүрд, голын адаг, цутгал, нуур болон тэнгисийн түрлэгээр үүссэн чийглэг, эсвэл шаварлаг хэсэг, тэнгисийн эрэг орчмын чийглэг хэсэг, чийглэг ихтэй мангро ой, шүрэн хад, хүний гараар бүтсэн загас үржүүлэх цөөрөм, цагаан будааны талбай, бусад давсархаг болон цэнгэг усан сан бүхий орчныг ус, намгархаг газар хэмээн томьёолсон. \nКонвенцыг хэрэгжүүлэхэд усны шувууд, хөхтөн, загас, ургамал зэрэг биологийн олон янз байдлыг хамгаалахаас гадна гол, нуур цөөрөм, намгархаг амьдрах орчин, экосистемийг тэтгэж буй усны эх үүсвэрүүдийн хяналт үнэлгээ, усны нөөцийн зохистой ашиглалт, хамгаалалтыг зохион байгуулах, ус, намгархаг газрын менежментийн удирдлагад илүүтэй анхаарал хандуулна. Үүнд, төв болон орон нутгийн удирдлага, иргэд, ус ашиглагч, хэрэглэгчид, бодлого боловсруулж шийдвэр гаргах болон салбар дундын уялдааг хангах төрийн удирдлагын төв байгууллагууд, судалгаа, шинжилгээ, боловсролын чиглэлээр ажиллах үндэсний болон олон улсын байгууллагуудын хамтын ажиллагаа чухал юм.\nМонгол оронд Байгаль Орчин, Уур Амьсгалын Өөрчлөлтийн Яамны Байгалийн нөөцийн бодлогын хэрэгжилтийн газар болон Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газар нь чиг үүрэг, үйл ажиллагааныхаа хүрээнд конвенцын үйл ажиллагааг удирдан ажилладаг. Эдгээр газар нь Байгаль орчны тухай хууль, Усны тухай хууль болон холбогдох хууль журмын хүрээнд тус тусын удирдлага доорх Сав газрын захиргаа болон Хамгаалалтын захиргаадыг мэргэжил, аргазүйгээр хангаж ажилладаг.\nРамсарын жагсаалтад бүртгэлтэй нийт 11 ус, намгархаг газрын 8 нь улсын тусгай хамгаалалттай газар нутагт багтах тул тухайн газруудад тус хамгаалалтын захиргаад нуур, түүний орчмын ус, намгархаг газар болон шувуу, загас зэрэг биологийн олон янз байдлыг судлах, хяналт шинжилгээ явуулах, хамгаалах, байгалийн аялал жуулчлалыг зохион байгуулах, олон нийтэд мэдээлэл өгөх, хүний сөрөг нөлөөллийг бууруулах арга хэмжээг тусгай хамгаалалтын газрын менежментийн төлөвлөгөөний дагуу зохион байгуулдаг. \nЭдгээр 11 ус, намгархаг газрууд нь 10 сав газарт ордог тул Сав газрын захиргаад усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төлөвлөгөөнийхөө хүрээнд тухайн ус намгархаг газрын усны нөөцийн судалгаа, хамгаалал, зохистой ашиглалт, нөхөн сэргээлт, олон нийтийн сургалт, сурталчилгааг гүйцэтгэнэ. \nМонгол орны ус, намгархаг газарт уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр нуур, түүнийг тэжээгч усны горим өөрчлөгдөн усны түвшин доошлох, мөн хүний нөлөөгөөр шувуу үрждэг зэгс, шагшуурга багасаж, малын хөлд талхлагдах, доройтох, цөлжих, зохион байгуулалтгүй аялал жуулчлалын улмаас бохирдох, харь зүйлийн амьтан нуурын экосистемийг доройтуулах зэрэг аюул заналууд тулгарч байна. \n2021-2024 онд хамгаалалтын болон сав газрын захиргаад өөрсдийн чиг үүрэг, үйл ажиллагааныхаа хүрээнд ус, намгархаг газруудын усны эх үүсвэр, усан сан бүхий газрыг хамгаалалтад авах, усны нэгдсэн менежментийг зохион байгуулах, хамгаалалтын бүс тогтоох, “Дэлхийн ус намгархаг газар”, “Дэлхийн нүүдлийн шувуудын өдөр” зэрэг олон улсын үйл ажиллагааг тэмдэглэх, сурталчлах, усны бохирдлоос сэргийлж хавар, намартаа хог цэвэрлэх аян зохион байгуулах, шувуу ажиглах цэг байгуулах, шувуу, загас, усан орчны судалгаа мэргэжлийн байгууллагатай хамтран зохион байгуулах, хуулийн хэрэгжилтийг хангах, хяналт шалгалт явуулах, татмын ойжуулалт хийх, олон улсын байгууллага болон төслийн дэмжлэгтэй биологийн олон янз байдлыг хамгаалах чадавхжуулах сургалтыг амжилттай зохион байгуулжээ. Гэвч эдгээр үйл ажиллагааг Рамсарын конвенцын стратеги төлөвлөгөөний зорилго, зорилттой нягт уялдуулах шаардлагатай байна. \nЦаашид конвенцын стратеги төлөвлөгөөг амжилттай хэрэгжүүлж, олон улсын өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхийн тулд гишүүн улс оронд тавьсан шаардлагын дагуу салбар дундын Үндэсний хороог байгуулах, эсвэл Усны үндэсний зөвлөлөөр ус, намгархаг газрын хамгаалал, зохистой ашиглалтад чиглэсэн бодлогыг хэлэлцүүлж, салбар дундын мэдээлэл харилцан солилцох замаар зөвлөмж гаргуулж конвенцын Үндэсний зохицуулагч болон холбогдох Шинжлэх ухаан техникийн хорооны дэмжлэгтэйгээр Монгол Улсын ус, намгархаг газрын үндэсний бодлого, стратеги, ажлын төлөвлөгөөг боловсруулах нь зүйтэй. Уг бодлого, төлөвлөгөөнд үндэслэн Усны газар, Сав газрын болон Хамгаалалтын захиргаадыг нэгдсэн бодлогоор чиглүүлэх, конвенцын гишүүн орнуудын бага хурлаар баталсан аливаа шийдвэр, хөтөлбөр, холбогдох удирдамж, гарын авлага мэдээллээр цаг тухайд нь хангах, ус, намгархаг газрыг хамгаалах, зохистой ашиглах, менежмент явуулах тэдний хамтын ажиллагаа болон уялдаа холбоог сайжруулан, конвенцын хэрэгжилтийг тайлагнах, мэдээлэл хуваалцах болон мэдээллийн сан үүсгэх арга замыг бий болгох нь зүйтэй.\nРамсарын конвенцыг хэрэгжүүлэх зорилгоор дэд мэдээллийн санг Монгол Улсын усны болон байгаль орчны мэдээллийн сантай уялдуулан төрийн болон төрийн бус судалгаа, хамгааллын байгууллагууд хамтран үүсгэж, тэдгээрийн мэдээлэлд тулгуурлан усны сан бүхий газруудын экологийн хэв шинжийг тодорхойлж, цаашид усны тооллого хийхдээ экологийн хэв шинж, амьтан, ургамлын өөрчлөлтийн мэдээллийг шинэчлэх хэрэгтэй.\n2024 онд боловсруулж буй Биологийн олон янз байдлын үндэсний стратеги, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, Монгол Улсын усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төлөвлөгөөнд ус, намгархаг газрын хамгаалал, зохистой ашиглалтын бодлого, үйл ажиллагааг тусгаж, тэдгээрийн уялдаа холбоог хангах нь зүйтэй.\nРамсарын конвенцын хэрэгжүүлэхэд тавьсан шаардлагын дагуу ус, намгархаг газрын CEPA буюу Мэдээлэл харилцаа, боловсрол, сургалт, сурталчилгааны үндэсний хөтөлбөрийг боловсруулж хэрэгжүүлэх, боловсролын системд ус, намгархаг газрын тухай хөтөлбөр тусгах, жил бүр үндэсний чуулга уулзалт хийж, мэдээлэл солилцох, цаашдын үйл ажиллагааг тодорхойлох, сургалт, туршлага судлах аялал зохион байгуулах шаардлагатай.","abstract_eng":"The Ramsar Convention is an intergovernmental agreement aimed at guiding the actions of each country and international cooperation in the wise use and protection of wetlands. As of 2023, 172 countries have joined this convention, and 2,400 areas covering 2.5 million km2 have been registered as internationally important wetland. The countries that have joined the convention are implementing the Convention’s 4th strategic plan for 2016-2024 adopted at COP12 through Resolution XII.2 in 2015. Since Mongolia officially joined the Ramsar Convention on April 8, 1998, it has regularly participated in the activities of the Convention and registered 11 wetlands with a total area of 1,439,530 hectares.\n\tWetlands play a fundamental role as ecological regulators of water regimes and habitats for flora and fauna, especially waterfowl. The Ramsar Convention on Wetlands defines wetlands broadly as areas of marsh, fen, peatland or water, whether natural or artificial, permanent or temporary, with water that is static or flowing, fresh, brackish or salt, including lakes, rivers, ponds, river and lake deltas, marshes, fen, moist steppes, pealand, floodplains, river junction and tributaries, wetlands formed by coastal tides, coastal marshes, mangrove forests with high moisture, coral reefs, man-made fishponds, and rice fields.\n\tThis convention aims to conserve and wise use of all wetland and water sources through wetland managements to protect wetland ecosystem and biological diversity, including waterfowl, fish, and plants. To implement the convention successfully, it is crucial to include the collaboration of central and local governments, citizens, water users, policy makers, decision-makers, and state central administrations for inter-sectoral coordination, as well as national and international organizations working in research and education.\n\tIn Mongolia, the Department of Natural Resource Policy and the Department of Protected Area Policy, Ministry of Environment and Climate Change are responsible for implementiion of the convention within their respective responsibilities. The departments provide professional and methodological support to the Water Basin Administrations and Protected Area Administrations, operating under the relevant laws, including the Environmental Protection Law, the Water Law, and related regulations.\n\n\tOut of the 11 wetlands listed in the Ramsar Convention, 8 are located within national protected areas. Therefore, the Protected Area Administrations of these areas are responsible for monitoring and conservation of the wetlands, including the lakes and surrounding wetlands, as well as the biodiversity such as aquatic birds and fish. They also implement activities such as eco-tourism, public awareness, and reducing human negative impacts on the ecosystem. These activities are carried out under the management plans of the protected areas. All 11 wetlands are located within 10 river basins, and therefore, the Water Basin Administrations, as part of their integrated water resource management plans, conduct research on the water resources of these wetlands, as well as their conservation, wise use, restoration, and public awareness.\n\tIn Mongolia, all wetlands are facing threats from human impacts and climate change that lead to changes of the lake's water regime and a decrease in water levels. Additionally, local people harvest and cause a reduction in reeds where birds nest, habitat degradation, desertification, pollution from poor-regulated tourism, and the introduction of alien species that are threatening the wetlands' ecosystems. \n\tFrom 2021 to 2024, the Water Basin and Protected Area Administrations, within their respective responsibilities and operations, have undertaken various activities to protect wetlands and surrounding water sources, complete a water management plan, establish protected zones, celebrate and promote World Migratory Bird Day and World Wetlands Day, and organize spring and autumn clean-up campaigns to prevent water pollution. They have also set up bird-watching points, conducted research on birds, fish, and aquatic environments in collaboration with professional organizations and NGOs, ensured compliance with legal regulations through inspections, carried out afforestation of floodplains, and successfully organized biodiversity conservation capacity-building training with the support of international organizations and projects. However, it is necessary to closely align these activities with the goals and objectives of the Ramsar Convention's strategic plan.\n\tIn order to successfully implement the convention's strategic plan and fulfill the commitments made to the Contracting Parties of the convention, it is essential to establish an inter-sectoral Ramsar National Committee or to facilitate the National Water Council to exchange of intersectoral information and issue recommendation on national policy of wetland conservation and wise use. With the support of the National focal point  of the convention, national policy, strategy, and work plan for water and wetland management should be developed to provide integrated guidance for the Water Authority, and Water Basin and Protected Area Administrations, and ensure timely access to decisions, programs, relevant guidelines, and manuals approved by the meetings of the Contracting Parties of the Ramsar Convention. Improving cooperation and coordination among these entities, enhancing their management of wetlands and water resources, and reporting on the convention's implementation, sharing information, and establishing a database would be crucial.\n\tTo implement the Ramsar Convention, a sub-database shall be established in coordination with the water and environmental information systems of Mongolia through collaboration between government and non-governmental research and conservation organizations. Based on their data, the ecological characteristics of water bodies should be identified, and when national water intervention is carried out, the wetland sub-database should be updated with information on changes in their ecological characteristics, fauna, and flora.\n\tIn 2024, the National Biodiversity Strategy and Action Plan, as well as National Integrated Water Resource Management Plan of Mongolia are being developed, thus it is essential to include national policies and action plans for conservation and wise use of wetlands to ensure the coordination and alignment of these policies and actions. Furthermore, in line with the requirements of the Ramsar Convention, it is necessary to develop and implement a national CEPA (Communication, Education, Participation, and Awareness) program for wetlands and water bodies. This should include incorporating programs on wetlands and water bodies into the public education system, organizing an annual national conference for information exchange, defining future activities, and organizing training and study tours to share experiences.","start_date":"2024-12-09T00:00:00","end_date":"2025-05-24T16:00:00","sponsor_id":2242,"sponsor_name":"Усны газар","performer_id":119,"performer_name":"МУИС Биологийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4938,"project_code":"P2025-4938","project_name":"Нарны зайн дэлгэцийн илүүдэл энерги, цахилгаан халаагуур ба хийн бойлер хосолсон халаалтын системийн туршилт, зүгшрүүлэлт","project_name_eng":"Experiment and development of a heating system combined with PV-to-DC-heater, AC electric heater, and gas boiler","abstract_mn":"Төслийн хүрээнд нарны зайн дэлгэцийн технологи болон хийн бойлерыг барилгын халаалтад хослуулан ашиглах явцыг хөтөлж, хянаж, системийн үр өгөөжийг бодит нөхцөлд урт хугацаанд хэмжиж судална. Судалгаанд бодит нөхцөлд баригдсан амины сууц, хийн халаалт болон сүлжээнд холбогдсон нарны зайн системийн иж бүрэн тоног мөн нарны зайн дэлгэцийн илүүдэл энергийг хуваарилах шинэ бүтээлийн төхөөрөмж зэргийг ашиглаж, суурилуулж, эмпирик судалгааны арга зүйн дагуу хэмжилтийн багаж төхөөрөмжийг байршуулж, бодит нөхцөлд энергийн урсгал, зарцуулалт, зардал, үр ашгийг хэмжиж тодорхойлно. Улмаар лабораторийн болон симуляцын аргаар гаргаж авсан үр дүнтэй харьцуулж, баталж, үр өгөөжийг үнэлнэ. Мөн эдийн засгийн болон байгаль экологийн нөлөөг тооцно. Түүнчлэн анхны өртгийг бууруулах боломжит хувилбаруудыг санхүүжүүлэгч талуудтай хэлэлцэнэ.","abstract_eng":"The project will monitor and control the use of solar panel technology and gas boilers in combination for building heating, and measure and study the benefits of the system in real conditions. The study will use a detached residential house and install a complete set of a heating system with gas heating and grid-connected solar panel systems, as well as a new device for regulating excess energy from solar panels, and install measurement instruments and equipment according to the empirical research methodology to measure and determine energy flow, consumption, costs, and efficiency in real conditions. Then, the results obtained by laboratory and simulation methods will be compared and validated, and the benefits will be assessed. The economic and environmental impacts will also be calculated. In addition, possible options for reducing the initial cost will be discussed with the financing parties.","start_date":"2025-02-27T00:00:00","end_date":"2026-05-29T16:00:00","sponsor_id":1924,"sponsor_name":"Юнигаз ХХК","performer_id":1793,"performer_name":"МУИС Сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4962,"project_code":"P2025-4962","project_name":"Гэрээний сунгалт - АРТЕСТ Европын STEM аргаар хүмүүнлэгийн ухааны боловсролын хөтөлбөрийг сайжруулах","project_name_eng":"ARTEST Enhancing education programmes in Arts and Humanities via European STEM methods and tools","abstract_mn":"Европын холбооны санхүүжилттэй Дээд боловсролын салбарын чадамжийг дээшлүүлэх  Эрасмус+ хөтөлбөрөөс хэрэгжүүлж байгаа “Enhancing education programmes in Arts and Humanities via European STEM methods and tools/ARTEST” 618802-EPP-1-2020-1-DE-EPPKA2-CBHE-JP төсөл нь 2021-2025 хооронд хэрэгжсэн төсөл юм. Энэ төслийн сунгалт хийсэн хугацааг шинээр мэдүүлж байна. \nЭнэ төслийн хүрээнд ХШУИС-ийн Электроник, Холбооны Инженерчлэлийн Тэнхим болон ШУС-ийн Антропологи, археологийн тэнхим хамтран E02220201 Археологийн магистрын хөтөлбөрийг сайжруулах юм. \nОюутан солилцооны хөтөлбөр, салбар дундын лаборатори байгуулах, оюутны тэтгэлэг, багш нарыг чадавхжуулах сургалт зэрэг зохион байгуулагдана.  \nЗорилтууд: \nХүмүүнлэгийн ухаан, дижитал хүмүүнлэг, ШУТ-ийн аргуудыг хослуулсан шинэлэг боловсролын арга зүй хөгжүүлэх;\nДээд боловсролын байгууллагын багш нарыг Европын шинэлэг арга зүйгээр хангаж, мэргэжлийн хөгжлийг нь дэмжих;\nОлон улсын оюутан солилцооны боломж бүхий уялдаа холбоотой, олон салбарыг хамарсан магистрын хөтөлбөр боловсруулж, хэрэгжүүлэх;\nСоёлын өвийг хамгаалах, түгээн дэлгэрүүлэхэд чиглэсэн жижиг хэмжээний төслүүдийг хэрэгжүүлэх “Дижитал лаборатори” байгуулах;\nХүмүүнлэгийн ухаанд шинжлэх ухаан, технологи, инженерчлэл, математик (STEM)-ийн арга хэрэгсэл ашиглан шинэчлэл хийх, хөдөлмөрийн зах зээлтэй хамтран Дижитал лабораторийн жижиг төслүүдийг хэрэгжүүлэх замаар түүний үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх.","abstract_eng":"The project “Enhancing education programmes in Arts and Humanities via European STEM methods and tools (ARTEST)”, funded by the European Union’s Erasmus+ programme for Capacity Building in Higher Education (CBHE) (project number: 618802-EPP-1-2020-1-DE-EPPKA2-CBHE-JP), has been implemented between 2021 and 2025. We are now submitting a request for an extension of the project duration.\nWithin the framework of this project, the Department of Electronics and Communication Engineering at the School of Engineering and Applied Sciences (SEAS) and the Department of Anthropology and Archaeology at the School of Arts and Sciences (SAS) are collaborating to improve the Master’s Programme in Archaeology (E02220201).\nThe project includes activities such as establishing an interdisciplinary student exchange programme, creating a cross-disciplinary laboratory, providing student scholarships, and organizing capacity-building training for teachers.\n\nProject objectives:\nTo develop innovative education methodology that combines methods of humanities, digital humanities, and STEM;\nTo equip higher education institution (HEI) teachers with innovative European methods and support their professional development;\nTo develop and launch a multidisciplinary Master’s degree programme with international student exchange opportunities;\nTo create a Digital Lab for small-scale projects aimed at preserving and promoting cultural heritage;\nTo promote innovations in the humanities reinforced by STEM methods and tools, through collaboration with the labor market and joint small-scale projects implemented via the Digital Lab.","start_date":"2024-05-28T00:00:00","end_date":"2025-06-28T16:00:00","sponsor_id":154,"sponsor_name":"Европийн Холбоо","performer_id":2156,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Мэдээллийн Технологи Электроникийн Сургууль, Электроник Холбооны инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4967,"project_code":"P2025-4967","project_name":"Их нууруудын хотгорын төв хэсгийн нуур, Ховд гол, түүний цутгал голуудын гидрологийн намрын мониторинг судалгаа","project_name_eng":"Autumn hydrological monitoring study of the lakes, Khovd River, and its tributaries in the central part of the Great Lakes Basin","abstract_mn":"Монгол орны ус намгархаг газруудын томоохон төлөөлөл Монгол орны Баруун бүс нутагт байдаг. Энэ бүс нутагт Монгол орны хамгийн том нуурууд Увс, Хар-Ус, Хар, Хяргас, Ачит нууруудаас гадна Хар нуур-Ховд голын сав газар, Хяргас нуур-Завхан голын сав газар, Увс нуурын сав газар бүхэлдээ багтдаг. Баруун бүс нутагт 11 УТХГ байх ба эдгээр нь томоохон голуудын эх болон цутгал нууруудын бүсэд үйл ажиллагаагаа явуулж байна. \n\tУсны сав газар болон ус намгархаг газрын бүсэд үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллагуудын мэргэжилтнүүд, байгаль хамгаалагчдад нэн тэргүүнд хэрэгцээтэй асуудал бол усан орчинд аюулгүй ажиллах заавар зөвлөгөө болон анхан шатны тусламжийг үзүүлэх чадварыг эзэмших явдал чухал байдаг. \nБид ИНХ-ын бүсэд нуур голуудад усны түвшин хэмжигч багажуудыг суурьлуулах явцдаа ажлын аюулгүйн дүрэм, анхан шатны тусламжийг байгаль орчны энэ салбарт ажиллаж буй хүмүүст өгөх нь зүйтэй юм байна гэдгийг анхаарч, бүс нутгийн ус намгархаг газар ажиллаж буй мэргэжлийн байгууллагуудын мэргэжилтэн, байгаль хамгаалагчдын дунд явуулах “Усан орчны онцлог ба ажиллах аюулгүй байдал, анхан шатны тусламж” сэдэвт сургалтыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.","abstract_eng":"The largest representative wetlands in Mongolia are located in the Western Region of Mongolia. This region includes the largest lakes in Mongolia, Uvs, Khar-Us, Khar, Khyargas, and Achit lakes, as well as the Khar Nuur-Khovd River basin, the Khyargas Nuur-Zavkhan River basin, and the entire Uvs Nuur basin.\nA long-term study of the seasonal regime of some water hydrological parameters of the lakes and rivers of the Khar-Us Lake sub-basin in the central part of the Great Lakes Basin is being conducted continuously in 2022-2024 with the aim of calculating the water balance of the Khovd River and its lakes based on the flow data of the lakes and rivers in the Khar-Us Lake area.","start_date":"2024-09-29T00:00:00","end_date":"2025-05-29T16:00:00","sponsor_id":1553,"sponsor_name":"Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Сан","performer_id":1900,"performer_name":"Монгол Улсын Их сургуулийн Ховд аймаг дахь салбар сургуулийн Баруун бүсийн экологийн судалгааны суурин","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4968,"project_code":"P2025-4968","project_name":"“Их нууруудын хотгор-Хар-Ус нуурын экосистемийн судалгааны  суурин байгуулах”","project_name_eng":"Establishment of a research base for the Great Lakes Basin-Black Lake ecosystem”","abstract_mn":"Монгол Улсын Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн 3.15-д заасны дагуу Онцгой бүсэд байгалийн унаган төрхийг нь хадгалах шаардлагад нийцүүлэн хамгаалалтын арга хэмжээг хэрэгжүүлэхийн зэрэгцээ байгальд сөрөг нөлөөгүй арга, хэлбэрээр судалгаа, шинжилгээний ажил явуулах, ургамал, амьтны өсч үржих нөхцөлийг хангах, хөрсийг нөхөн сэргээх, гамшгийн хор уршгийг арилгах арга хэмжээний дагуу Байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт үзүүлж буй эерэг, сөрөг нөлөөллийг Хар-Ус нуурын УТХГН-ын районд судалж, зах зээлийн нөхцөлд оновчтой шийдвэрлэх загварыг боловсруулах хэрэгцээт шаардлагын хүрээнд урт хугацааны байнгын үйл ажиллагаа бүхий “Экосистемийн мониторингийн суурин” байгуулах шаардлагатай байна.","abstract_eng":"According to the Article 3.15 of the Law on Specially Protected Areas of Mongolia, we have to complete the study in an ecofriendly way to the nature. We have to build HAR-US LAKE ECOSYSTEM MONITORING FIELD to study the natural, economic and social positive or negative influences in the Har-Us lake National Park and develop the most optimal sample of conservation with long term activities.","start_date":"2019-03-02T00:00:00","end_date":"2020-01-27T16:00:00","sponsor_id":1755,"sponsor_name":"БШУЯ","performer_id":1748,"performer_name":"Ховд их сургууль","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4969,"project_code":"P2025-4969","project_name":"Их нууруудын хотгорын байгаль экологийн өөрчлөлт, түүнийг хамгаалах асуудал","project_name_eng":"Nature, ecology changes, their influence and conservation in the Great lake Depression","abstract_mn":"Монгол улсын  засгийн газрын 2015/368 тоот  тогтоолоор “Монгол улсын шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх тэргүүлэх чиглэл, цөм технологийн жагсаалт (2015-2021 он)”-ыг баталсан байна.  Монгол улсын шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх тэргүүлэх чиглэлд “Хүний хөгжил, хүрээлэн буй орчин”-ны хүрээнд усны нөөцийн хамгаалалт, ашиглалт, биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах, байгаль орчны бохирдол, газрын доройтлыг бууруулах, нөхөн сэргээх, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөө, цөлжилтийг сааруулах технологийн асуудлууд нэн тэргүүнд тавигдсан байдаг. Энэ чиглэлийн хүрээнд Монгол орны том нууруудтай, олон арван гол цутгадаг, ус намгархаг газруудаас цогцлон бүрдсэн Их нууруудын хотгорын байгаль, экологийн  хувьсал, өөрчлөлтийн судалгаа, хамгаалах арга зүйн асуудлыг сонгон авсан билээ.","abstract_eng":"We studied the climate changes, soil and landscape in the Great Lake Depression. We also did research on biodiversities and hydrobiological and hydrochemical research on lakes. We studied some specific lakes (the depth of the lakes, water quality, water plant distribution, thematic images of the key elements of lakes) made thematic pictures, got copyright certificate, and published them. We published a monograph on basic research on great Lake Depression.","start_date":"2017-04-01T00:00:00","end_date":"2019-12-30T00:00:00","sponsor_id":2092,"sponsor_name":"Боловсрол, шинжлэх ухааны яам, Шинжлэх ухаан технологийн сан","performer_id":2125,"performer_name":"МУИС-ийн баруун бүсийн салбар","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4970,"project_code":"P2025-4970","project_name":"Говийн их дархан цаазат газрын Б хэсгийн усны менежментийг сайжруулах нь","project_name_eng":"IMPROVEMENT OF WATER MANAGEMENT IN THE GREAT GOBI “B” STRICTLY PROTECTED AREA (GGBSPA)","abstract_mn":"ГИДЦГ-ын “Б” хэсэг нь Ховд аймгийн Булган, Үенч, Алтай, Говь-Алтай аймгийн Бугат, Тонхил сумдын нутгийн өмнөд хэсгийн өргөн уудам талбайг хамран оршдог. ГИДЦГ-ын Б хэсгийн хамгаалалтын бүсийн талбай нь 2019 онд 2 дахин нэмэгдэж, 18000 км2 талбай бүхий хэмжээтэй болсон. Энэ УТХГН-ын хамгаалалтын менежмент нь уугуул нутагтаа бүрэн устсан тахийг сэргээн нутагшуулах, тахийг өсгөн үржүүлэх, бие даан амьдрах чадвартай популяци бий болгох, энэхүү шүхэр зүйлээр дамжуулан говь цөлийн экосистемийг хамгаалах зорилгын хүрээнд төлөвлөгдөн хийгдэж байгаа бөгөөд Монголын төдийгүй олон улсын байгууллагуудын хамтран ажиллах олон ажлуудыг хэрэгжүүлэх нөхцөл боломжийг бүрдүүлж байна. \nЭнэ зорилгын хүрээнд  Швецарийн хөгжлийн агентлагаас дэмжин санхүүжүүлсэн 2020-2021 онд хэрэгжих “ГИДЦГ-ын Б хэсгийн усны менежментийг сайжруулах” төслийг ГИДЦГ-ын Б хэсгийн хамгаалалтын захиргаа, Ховд Их сургууль, МУИС хамтран, Олон улсын тахь групп нийгэмлэгийн Монгол дахь төлөөлөгчийн газар удирдан хэрэгжүүллээ.","abstract_eng":"In 2019, the Mongolian parliament approved the extension of Great Gobi B Strictly Protected \nArea (GGBSPA) from previously 9,000 to 18,000 km2. This increase was due to the combined \nefforts of protected area staff and local people who want to conserve the integrity, beauty, and \ncultural heritage of the Dzungarian Gobi for future generations. In the arid landscapes of the \nGobi, water is the life line for plants, animals, and humans alike. Therefore, a water inventory \nvia mapping of all water sources and determining water quality and quantity of key water \nsources is a priority for the protected area and is part of the new management plan for Great \nGobi B SPA 2019-2023.  Acknowledging the importance of water in the Gobi, the Swiss Agency \nfor Development and Cooperation (SDC) approved of the project “IMPROVEMENT OF WATER \nMANAGEMENT IN THE GREAT GOBI B STRICTLY PROTECTED AREA” which is currently \nbeing implemented (2020/III – 2021/IX).","start_date":"2019-03-14T00:00:00","end_date":"2021-09-29T16:00:00","sponsor_id":1371,"sponsor_name":"Швейцарийн хөгжлийн агентлаг","performer_id":2102,"performer_name":"МУИС-ийн Баруун бүсийн сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4971,"project_code":"P2025-4971","project_name":"ХАР-УС НУУРЫН БАЙГАЛИЙН ЦОГЦОЛБОРТ ГАЗАРТ ТОГТВОРТОЙ АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛ ХӨГЖҮҮЛЭХ  ЧАДАВХИЙН ҮНЭЛГЭЭ","project_name_eng":"Capacity assessment of sustainable tourism development in Khar-Us nuur national park","abstract_mn":"Хар-Ус нуурын хотгорын байгалийн унаган төрхийг хамгаалах зорилгоор 1997 онд улсын тусгай хамгаалалтанд авч, Хар-Ус нуурын Байгалийн Цогцолборт газрыг /ХУНБЦГ/ байгуулсан.  \t Хар-Ус нуурын байгалийн цогцолборт газрын кластер нь 8399,64 км2  талбайг эзлэн далайн түвшнээс дээш 1153 м өндөрт оршдог. 2020 оноос хойш дотоодын аялагчдын тоо нэмэгдснийг иргэдээс авсан социологийн судалгаа болон зарим эх сурвалжийн мэдээллүүд харуулж байна.\nМалчин гэр бүлүүдэд нэмэлт орлогын эх үүсвэр бий болгохын тулд тэднийг гэр засан жуулчин хүлээж авах боломжийг бүрдүүлэх, гэр баазын ойролцоо үнэгүй хоноглон буудаллах боломжтойгоос үүдэн энэхүү гэр бааз нь аялал жуулчлалын оргил үеэр ачаалал ихтэй, хүчин чадлаасаа даван ажилладаг. Энэ нь байгаль орчны үүднээс тааламжгүй дэвшил боловч аялал жуулчлалын салбарт нутгийн иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх боломж буйг харуулж байна. \nБид Хар-Ус нуурын БЦГ-т амьдарч буй иргэдийн амжиргааг дээшлүүлэх нэг хүчин зүйлийг аялал жуулчлалын үлй ажиллагаа болохыг харж, энэ төслийн хүрээнд экологит ээлтэй, иргэдэд эдийн засгийн үр өгөөж болох гэр отог, сувилал, жуулчны бааз байгуулах  боломжит газруудыг нутгийн иргэдийн санал болон ундны усны чанар, байгаль, түүх соёлын өвөрмөж онцлог байдал болон биологийн олон янз байдлын онцлогт тулгуурлан сонгож газрын зургуудад тэмдэглэсэн.","abstract_eng":"To protect the pristine nature of the Khar-Us Lake depression, we took it under special state protection in 1997 and established the Khar-Us Nuur National Park. The Khar-Us Nuur  National Park cluster covers an area of 8,399.64 km2 and locates at an altitude of 1,153 m.\nAs of 2021, there are two tourist camps(Tsagaan Bulbuu and Elsen Shanaa) operating within the boundaries of Khar-Us Lake National Park. In addition, there are two permanent ger camps in Buyant soum and two seasonal ger camps in Chandmani soum operating in the buffer zone of the National Park.\n\tSociological surveys and data from some sources show that domestic tourists have increased since 2020. During the high peak in the summer, the number of visitors at this ger camp has exceeded their original capacity; partly because herder families are invited to set up a ger to generate some additional income, and partly because free camping is allowed in the proximity of the ger camp. From an environmental point of view, this is an undesirable development, but it shows that there are opportunities for increasing community involvement in the tourism sector.\nWe are aware that tourism is one factor that improves the livelihoods of the people living in Khar-Us Nuur National Park. Within the framework of this project, we selected suitable locations for establishing eco-friendly and economically viable ger camps, sanatoriums, and tourist camps. We marked them on the maps based on local community feedback, drinking water quality, uniqueness of nature, history, culture, and biodiversity features.","start_date":"2021-08-31T00:00:00","end_date":"2022-01-29T00:00:00","sponsor_id":2123,"sponsor_name":"GIZ, SPACES","performer_id":2280,"performer_name":"МУИС-ийн Баруун бүсийн сургууль, Баруун бүсийн экологийн судалгааны суурин","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4972,"project_code":"P2025-4972","project_name":"ИХ НУУРУУДЫН ХОТГОРЫН ТӨВ ХЭСГИЙН  НУУР, ГОЛУУДЫН ГИДРОЛОГИЙН  МОНИТОРИНГ СУДАЛГАА","project_name_eng":"HYDROLOGICAL MONITORING STUDY OF LAKES AND RIVERS IN THE CENTRAL PART OF THE GREAT LAKES REGION","abstract_mn":"Их нууруудын хотгорын төв хэсэг Хар-Ус нуурын дэд хотгорын нуур голуудын усны гидрологийн зарим үзүүлэлтүүдийн улирлын горимын судалгааг урт хугацаанд тасралтгүй судалж, Ховд гол Хар-Ус нуурын районы нуур, голуудын урсацын мэдээнд үндэслэн Ховд гол, түүний районы нууруудын усны балансыг тооцох зорилготой.","abstract_eng":"The aim is to continuously study the seasonal regime of some hydrological parameters of the lakes and rivers of the Khar-Us Lake sub-basin of the central part of the Great Lakes Basin over a long period of time, and to calculate the water balance of the Khovd River and its lakes in the Khar-Us Lake area based on the flow data of the lakes and rivers in the Khovd River area.","start_date":"2022-06-01T00:00:00","end_date":"2023-02-27T16:00:00","sponsor_id":1553,"sponsor_name":"Дэлхийн Байгаль Хамгаалах Сан","performer_id":2281,"performer_name":"МУИС-ийн Баруун бүсийн сургуулийн Баруун бүсийн экологийн судалгааны суурин","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4864,"project_code":"P2025-4864","project_name":"Ёс зүйн манлайллын шалгуур үзүүлэлтүүд","project_name_eng":"Ethical leadership criteria","abstract_mn":"Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөрийн 9.5-д тусгагдсан \"Төрийн албанд ёс зүйн шаардлагыг хангасан иргэнийг сонгон шалгаруулж, ажил авах соёлыг төлөвшүүлж, тогтолцоог бүрдүүлнэ\", зорилтын хүрээнд нийтийн албан тушаалтанд тавигдах ёс зүйн манлайллын шалгуур үзүүлэлтүүд, аргачлал, асуулга боловсруулах ажлыг хийнэ.","abstract_eng":"Within the framework of the goal of \"Selecting citizens who meet ethical requirements for public service, forming a culture of hiring, and forming a system\", which is included in Section 9.5 of the National Anti-Corruption Program, work will be done to develop ethical leadership criteria, methods, and questionnaires for public officials.","start_date":"2024-12-09T16:00:00","end_date":"2025-01-30T16:00:00","sponsor_id":1362,"sponsor_name":"Авлигатай тэмцэх газар","performer_id":1537,"performer_name":"Нийтийн Удирдлагын Тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4975,"project_code":"P2025-4975","project_name":"“Азийн Кубсат хиймэл дагуулын уралдаан”","project_name_eng":"Asian Cubesat Competition","abstract_mn":"МУИС нь Ази, Номхон далайн бүсийн орнуудын Сансрын Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (APSCO)-аас санаачлан хэрэгжүүлж буй Оюутны CubeSat Хиймэл Дагуулын Уралдаан (APSCO Student CubeSat Competition) олон улсын төсөлд оролцож байна. Уг төсөл нь гишүүн орнуудын их, дээд сургуулиудын оюутнуудын оролцоотойгоор хиймэл дагуулын инженерчлэл, хөгжүүлэлтийн цогц туршлагыг олгох зорилготой сургалт, судалгааны хамтарсан санаачилга юм.","abstract_eng":"National University of Mongolia (NUM) is participating in the APSCO Student CubeSat Competition, an international project initiated by the Asia-Pacific Space Cooperation Organization (APSCO). This project is a collaborative educational and research initiative aimed at providing comprehensive experience in satellite engineering and development for students of member countries’ universities.","start_date":"2024-12-31T16:00:00","end_date":"2025-11-16T16:00:00","sponsor_id":1669,"sponsor_name":"Asia-Pacific Space Cooperation Organization(APSCO)","performer_id":62,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Физикийн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4957,"project_code":"P2025-4957","project_name":"МУИС - Монгол хэл сурах бичиг  (гадаад хүнд зориулсан 3 түвшний цогц сурах бичиг)","project_name_eng":"NUM - Mongolian Language Textbook (3-level Comprehensive Textbook for Foreigners learing Mongolian as a Foreign Language)","abstract_mn":"“МУИС - Монгол хэлний сурах бичиг” (гадаад хүнд зориулсан 3 түвшний цогц сурах бичиг)-ийг боловсруулан бичиж хэвлүүлнэ.\nМонгол хэл сурч буй гадаад хүний ярих, бичих, унших, сонсох зэрэг хэлний үндсэн чадварыг цогцоор нь эзэмшүүлэх иж сурах бичгийг зохион боловсруулж хэвлүүлнэ. Үүний тулд монгол хэл шинжлэлийн сургалт, судалгааны сүүлийн үеийн ололт хийгээд орчин цагийн хэрэглээний хэл шинжлэлийн чухал салбар болох хэл эзэмшихүйн онол арга зүйг баримталж сурах бичгийг бичнэ. Анхан, дунд, ахисан түвшний сурах бичгийн агуулга, бүтэц, түвшний ялгаа нь БШУЯ-ны захиалгаар 2021-2023 онд МУИС-д амжилттай хэрэгжүүлж эдүгээ мөрдлөг болгон ашиглаж буй “Олон улсын монгол хэлний шалгалтын тогтолцоо” буюу “Test of Mongolian as a Foreign Language”-д баримталж буй гадаад хүний монгол хэлний мэдлэгийн түвшин тогтоох арга зүй, үнэлгээний арга зүй, аргачлалтай нарийн уялдсан байна. \n\nАнхан түвшний сурах бичгийг зохион боловсруулахдаа TOMFL стандарт шалгалтын тогтолцооны М1 болон М2 түвшний агуулга, бүтцийг баримжаа болгох ба тус сурах бичигт 2,000 орчим үг, 90 орчим хэл зүйн дүрэмд тулгуурласан өдөр тутмын нийтлэг харилцааны өөр өөр орчинд харилцах энгийн өгүүлбэрийн бүтэц, монгол  ахуй соёл, ёс заншлын ерөнхий тойм мэдлэгийг олгох агуулгыг тусгасан байна. Яриа сонсголын бүх бичвэр, дасгалд QR кодоор нэвтэрч сонсох аудио бичлэг, зарим тохиолдолд видео бичлэгийг хавсаргана. Анхан түвшний сурах бичигт “Монголоор бичиж сурахуй” дадлага ажлын дэвтэрээс гадна сурах бичигт ашигласан бүх үгийн олон улсын авианы дуудлагын галиг (IPA)-ийг оноож, QR кодоор нэвтэрч сонсох аудио дуудлагыг үгийн сангийн толь бичгийг хавсарган хэвлүүлнэ. \n\nДунд түвшний сурах бичгийг зохион боловсруулахдаа TOMFL стандарт шалгалтын тогтолцооны М3 болон М4 түвшний агуулга, бүтцийг баримжаа болгох ба тус сурах бичигт 4,000 орчим үг, 150 орчим хэл зүйн дүрэмд тулгуурласан монголчуудын нийгмийн амьдрал, ажил мэргэжил, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёл, урлаг зэрэг олон салбарын харьцангуй нарийвчилсан сэдвээр харилцах энгийн ба нийлмэл өгүүлбэрийн бүтэц, монгол  ахуй соёл, ёс заншил, монгол орон судлалын тодорхой түвшний мэдлэг, чадварыг олгох агуулгыг тусгасан байна. Яриа сонсголын бүх бичвэр, дасгалд QR кодоор нэвтэрч сонсох аудио бичлэг, зарим тохиолдолд видео бичлэгийг хавсаргана. Сурах бичгийн хавсралтаар сурах бичигт ашигласан бүх үгийн олон улсын авианы дуудлагын галиг (IPA)-ийг оноож, QR кодоор нэвтэрч сонсох аудио дуудлагыг хавсаргасан үгийн сангийн толь бичгийг хавсарган хэвлүүлнэ.\n\nАхисан түвшний сурах бичгийг зохион боловсруулахдаа TOMFL стандарт шалгалтын тогтолцооны М5 болон М6 түвшний агуулга, бүтцийг баримжаа болгох ба тус сурах бичигт үгийн тоо хязгаарлалгүйгээр 200 орчим хэл зүйн дүрэмд тулгуурласан боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, хөдөө аж ахуй, хүрээлэн буй орчин зэрэг олон салбарын тухайлсан сэдвээр хэл зүйн хэм хэмжээний дагуу найруулгын төрөл, хэв маягийг оновчтой сонгон ярих, бичих чадвараас гадна монгол ахуй соёл, ёс заншил, орон судлалын өргөн мэдлэгийг эзэмшүүлэх, эзэмшсэн мэдлэгээ бие даан лавшруулан хөгжүүлэх, судлах мэдлэг, ур чадварыг олгох зорилго бүхий агуулгыг тусгасан байна. Яриа сонсголын бүх бичвэр, дасгалд QR кодоор нэвтэрч сонсох аудио бичлэг, зарим тохиолдолд видео бичлэгийг хавсаргана. Сурах бичгийн хавсралтаар сурах бичигт ашигласан бүх үгийн олон улсын авианы дуудлагын галиг (IPA)-ийг оноож, QR кодоор нэвтэрч сонсох аудио дуудлагыг хавсаргасан үгийн сангийн толь бичгийг хавсарган хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"This project aims to develop, compile, and publish a comprehensive three-level Mongolian language textbook designed for foreign learners. The textbook series will focus on all four fundamental language skills—speaking, writing, reading, and listening—integrating them into a unified curriculum. It will be based on contemporary advancements in Mongolian linguistics, applied linguistics, and modern theories and methodologies of second language acquisition.\n\nThe content, structure, and level differentiation of the beginner, intermediate, and advanced textbooks will be closely aligned with the Test of Mongolian as a Foreign Language (TOMFL), a standardized testing system developed and implemented by the National University of Mongolia from 2021 to 2023 under the Ministry of Education and Science of Mongolia.\n\nBeginner Level:\nThe beginner textbook will follow the TOMFL M1 and M2 level standards, including approximately 2,000 vocabulary items and around 90 grammatical rules. It will provide practical sentence structures for everyday communication in various settings and introduce general knowledge about Mongolian lifestyle, culture, and customs. All listening and speaking exercises will include audio recordings accessible via QR codes, and in some cases, video materials. The textbook will be accompanied by a practice workbook titled \"Learning to Write in Mongolian\", a glossary with International Phonetic Alphabet (IPA) transcription for all vocabulary, and corresponding audio pronunciation accessible via QR codes.\n\nIntermediate Level:\nThe intermediate textbook will be based on TOMFL M3 and M4 level standards, incorporating approximately 4,000 vocabulary items and about 150 grammar rules. It will cover relatively detailed topics across fields such as social life, professions, education, science, culture, and arts, using both simple and compound sentence structures. It will also enhance learners’ understanding of Mongolian lifestyle, customs, and area studies. All listening and speaking texts will be accompanied by audio recordings (and videos when necessary) accessible via QR codes. A vocabulary glossary with IPA transcriptions and audio pronunciation will also be provided.\n\nAdvanced Level:\nThe advanced textbook will adhere to the TOMFL M5 and M6 levels. Without limiting vocabulary, it will include approximately 200 grammar rules and provide in-depth content on subjects such as education, culture, science, agriculture, and the environment. The goal is to develop learners' abilities to effectively choose and use appropriate styles and genres in both written and spoken Mongolian, and to gain a broad and independent knowledge of Mongolian culture, traditions, and area studies. Like the other levels, all listening and speaking texts will include audio (and sometimes video) recordings via QR codes. The glossary will feature IPA transcriptions and corresponding audio pronunciation accessible through QR codes.","start_date":"2025-04-30T16:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":2137,"sponsor_name":"Боловсролын Яам","performer_id":2268,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4948,"project_code":"P2025-4948","project_name":"Компанийн капиталын бүтцэд макро хүчин зүйлийн нөлөөллийн судалгаа","project_name_eng":"Macro determinants impact on Company's capital structure","abstract_mn":"Компанийн санхүүжилтийн эх үүсвэрийн бүтцэд макро хүчин зүйлсийн үзүүлэх нөлөөллийг шинжлэх нь санхүүгийн удирдлага, эдийн засгийн шинжилгээ, стратегийн төлөвлөлтийн чухал хэсэг юм. Капиталын бүтэц нь компанийн өр төлбөр, өөрийн хөрөнгө, бусад санхүүжилтийн эх үүсвэрийн харьцааг илэрхийлдэг бөгөөд энэ нь компанийн санхүүгийн тогтвортой байдал, ашиг орлого, эрсдэлийн түвшинд шууд нөлөөлдөг. Макро хүчин зүйлс нь компанийн капиталын бүтцэд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг. Монгол Улсын макро эдийн засгийн үзүүлэлт нь гадаад хүчин зүйлсээс хүчтэй хамааралтай бөгөөд компанийн санхүүгийн удирдлага, төлөвлөлтөд нөлөөлөх макро хүчин зүйлсийн нөлөөллийг иж бүрнээр судлан тодорхойлж, тэдгээрийн нөлөөлөх нөлөөллийг хэмжин, шийдвэр гаргалтад ашиглах арга зүй тодорхойлогдоогүй байна.","abstract_eng":"Analyzing the impact of macroeconomic factors on the structure of a company's sources of financing is an important part of financial management, economic analysis, and strategic planning. The capital structure represents the ratio of a company's debt, equity, and other financing sources, which directly affects the company's financial stability, profitability, and risk level. Macroeconomic factors influence the company's capital structure both directly and indirectly. Mongolia's macroeconomic indicators are heavily dependent on external factors, and there is a lack of a comprehensive methodology to analyze, measure, and utilize the impact of macroeconomic factors on financial management and planning decisions.","start_date":"2025-02-28T16:00:00","end_date":"2025-12-29T16:00:00","sponsor_id":13,"sponsor_name":"МУИС, Бизнесийн сургууль","performer_id":2190,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургуулийн төслийн баг","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4182,"project_code":"P2021-4182","project_name":"Гибрид автомашины батерей ашигласан эрчим хүчний хуримтлуурын системийн хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Development of energy storage system based on the batteries from hybrid electric vehicles","abstract_mn":"Сүүлийн жилүүдэд импортоор орж ирэх гибрид автомашины тоо тогтмол нэмэгдсээр байна. Эдгээрийн дийлэнх нь хуучин автомашинууд ба их хэмжээний батерей хаягдлыг үүсгэх үндсэн шалтгаан болоод буй. Хаягдал батерейнууд автомашины хэрэглээнд цаашид ашиглагдах боломжгүй ч бага чадлын цахилгаан хангамжийн системд дахин ашиглагдах боломжтой. Энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд гибрид автомашины хаягдал батерей ашигласан сэргээгдэх эрчим хүчний системтэй хослон ажиллах эрчим хүчний хуримтлуурын системийн оновчтой шийдлийг боловсруулж, туршилтын загвар хөгжүүлнэ. Цаашлаад, хөгжүүлсэн системийн үр ашигтай байдал хийгээд шаардагдах өртөг зардлын үнэлгээг гүйцэтгэнэ.","abstract_eng":"In recent years, a number of the hybrid electric vehicles imported from overseas to our country is constantly increasing. The majority of those imported vehicles are secondhand and this causes a large amount of battery toxic waste. It is infeasible that the wasted batteries can be reapplied in vehicular application. However, they can be reused in small-scale renewable energy generation systems. In this work, an optimal solution of the energy storage system based on the wasted batteries from hybrid electric vehicles that is applicable to renewable energy systems is proposed and its prototype model will be developed. Furthermore. the effectiveness of the developed system and the required cost will be evaluated.","start_date":"2021-12-30T00:00:00","end_date":"2024-12-24T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1619,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн сургууль, Электроник, холбооны инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3972,"project_code":"P2020-3972","project_name":"Ерөнхий боловсролын чанарыг АНР (Analysis of Hierarchical Process) загвараар тодорхойлох нь","project_name_eng":"Determining the quality of secondary education with Analytic Hierarchical Process","abstract_mn":"Боловсролын асуудлууд болон түүнийг судлах олон асуудлуудын нэг нь боловсролын чанарын асуудал билээ. Ялангуяа боловсролын чанарын асуудал, түүнийг хэрхэн ойлгох, хэрэгжүүлэх талаар судлаачид болон эрдэмтэд олон талаас нь авч үздэгч боловсролын чанарыг юу гэж ойлгох, хэрхэн томьёолох болон хэрхэн чанарыг хэмжих, үүн дээр тулгуурлаад чанарыг сайжруулах зэрэг асуудал бүрхэг байсаар байгаа юм. Хэдийгээр эрдэмтэд боловсролын чанарыг тодорхойлсоор ирсэн ч нийгэм, соёл, эдийн засаг, улс төр зэрэг агуулгаас хамааран боловсролын чанарыг асуудлыг тодорхойлоход харилцан адилгүй юм. Иймд энэхүү судалгаагаар ерөнхий боловсролын чанарын ойлголтыг Монголын нийгэм, соёл, эдийн засгийн зэрэг агуулгын хүрээнд АНР математик загварчлалын аргаар тодорхойлох юм.  Судлагааны арга зүй нь тоон судалгаа байх бөгөөд математик загварчлалын аргаар дүн шинжилгээ хийнэ. Үүнд AHP  буюу analytical hierarchical process загварыг ашиглах ба олон шийдэлтэй асуудлыг эрэмблэж чухал байдлаар нь дараалуулан ач холбогдолтой шийдэлүүдийг сонгоход хэрэглэгддэг. Тус судалгааны үр дүн нь чанарыг сайжруулахын тулд тухайн асуудлуулыг ямар шат дараатайгаар анхаарлаа хандуулж боловсролын бодлого, хэрэгжүүлэлт, төлөвлөлт зэргийг нийгмийн эрэлт хэрэгцээ, чиг хандлагатай уялдуулан тодорхойлоход чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"There are many issues to be thoroughly researched in the field of education studies. One of the issues considered is the quality of education. Scholars research issues related to the quality of education at a secondary school from many different perspectives beginning from the clear-cut definitions through its measurements as well as its implementation.  However, there is a gap to fill to determine the quality of education at the secondary level and how to measure it relative to the context of Mongolia. Thus, this study aims to determine the quality of secondary level of education in Mongolia employing the sophisticated mathematical modeling called Analysis of hierarchical Process within the Mongolian socio-economic and politico-cultural context. It is used to determine the priority of indicators (factors) of the educational quality and helps us to assign a weight to each indicator. It is expected that the result of the study contributes to the improvement of the quality education at a secondary level, its implementation as well as planning in relation to social needs and the current societal trends.","start_date":"2020-12-30T00:00:00","end_date":"2022-08-27T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":125,"performer_name":"Залуу судлаачид","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4980,"project_code":"P2025-4980","project_name":"Монгол Улсын хүн амын төрөлтийн судалгаа","project_name_eng":"Fertility Survey of Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсын төрөлтийн өөрчлөлт, түүний хандлага, нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг нарийвчлан судалж, нотолгоонд суурилсан, бүс нутгийн ялгаатай нөхцөлийг харгалзан үзсэн бодлогын дэмжлэг шаардлагатай болжээ. Судалгааны зорилго нь Монгол Улсын төрөлтийн түвшний өөрчлөлт, төрөлтөд нөлөөлж буй шууд болон шууд бус хүчин зүйлсийн нөлөөг тодорхойлж, төрөлтийг дэмжих бодлогын зөвлөмж боловсруулах юм.","abstract_eng":"A comprehensive examination of fertility changes in Mongolia, including its trends and underlying determinants, underscores the necessity of evidence-based policy interventions that duly consider regional disparities. The primary objective of this study is to assess the influence of both direct and indirect factors on fertility levels in Mongolia and to formulate policy recommendations that support and sustain fertility.","start_date":"2025-06-15T00:00:00","end_date":"2025-09-14T16:00:00","sponsor_id":2287,"sponsor_name":"Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүүхдийн Сан","performer_id":2288,"performer_name":"МУИС-ийн ШУС-ийн НУС-ын Археологи, антропологи, хүн ам зүйн тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":36,"research_field":"Бусад","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4981,"project_code":"P2025-4981","project_name":"Хотуудын орон зай, цаг хугацааны өөрчлөлтийн харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"A comparative research of the spatial and temporal change of cities","abstract_mn":"Нийслэл Улаанбаатар хот нь үүсгэн байгуулагдсаны 386 жил, Нийслэл Хүрээг “Улаанбаатар хот” хэмээн нэрийдсэний 101 жилийн түүхтэй хот билээ. Түүхийн энэ хугацаандаа \"эсгий хот\"-оос \"азийн цагаан дагина\" гэж нэрлэгдэх хүртлээ 28 удаа нүүдэллэж 5 удаа нэрээ сольсон хот маань эдүгээ дэлхийн саятан хотын эгнээнд орсон билээ. Хөххот нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон (ӨМӨЗО)-ы төв, аймгийн энтэй хот юм. Тус хотыг 1580 онд Түмэдийн Алтан хан байгуулсан ба өдгөө 445 жилийн нүүрийг үзэж байгаа билээ. Соёлын баялаг уламжлалтай Хөх хот нь түүхэн дурсгалт газрууд болон сүм хийдээрээ алдартай бөгөөд Өвөр Монгол дахь жуулчдын цуваа тасрахгүй газруудын нэг юм. 1952 онд Улаан хотын оронд Өвөр Монголын засаг захиргааны төв болсон. Энэхүү төсөл нь 300, 400 гаруй жилийн түүхтэй Хөххот болон Улаанбаатар  хотуудын үүсэл хөгжил, хот төлөвлөлтийн түүхэн үе шатуудад суурьшлын бүсийн тэлэлт, барилгажилтын хэв маягийн хувьсалд судалгаа хийсэн.","abstract_eng":"The capital city of Ulaanbaatar is a city with a rich history, dating back 386 years, and 101 years since the capital city of Khuree was renamed “Ulaanbaatar City”. During this period of history, the city, which has moved 28 times and changed its name 5 times, from “felt city” to “Asian white fairy”, is now among the world’s millionaire cities. Hohhot is the capital of Inner Mongolia Autonomous Region of China and the largest city in the province. The city was founded by the Golden Khan of Tumen in 1580 and is now 445 years old. With a rich cultural tradition, Hohhot is famous for its historical monuments and temples and is one of the most visited tourist destinations in Inner Mongolia. In 1952, it replaced Ulaanbaatar City as the administrative center of Inner Mongolia. This project studies the evolution of settlement areas and building styles in the historical stages of the formation and development of Hohhot and Ulaanbaatar cities, which have a history of more than 300 and 400 years, and urban planning.","start_date":"2025-06-30T00:00:00","end_date":"2026-05-17T00:00:00","sponsor_id":2229,"sponsor_name":"inner mongolia university of science and technology","performer_id":2263,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Geography","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4986,"project_code":"P2025-4986","project_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2025/04 - 2025/10","project_name_eng":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2025/04 - 2025/10","abstract_mn":"Нэг талаас \"Мираи-Техноложийс\" ХХК \nнөгөө талаас болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \n\"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу\nЯпоны автомашин үйлдвэрлэгч ТОЁОТА-гийн угсралтын үйлдвэрийн автоматжуулалттай холбоотой \n1. Робот системийн хөгжүүлэлт,\n2. Үйлдвэрлэлийн машин механизмийн автоматжуулалт,\n3. Хиймэл оюун, \n4. Компьютер вишн, \n5. Тоног төхөөрөмжийн удирдлага\nзэрэг судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил, эдгээртэй холбоотой зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээт төсөл.","abstract_eng":"Нэг талаас \"Мираи-Техноложийс\" ХХК \nнөгөө талаас болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \n\"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу\nЯпоны автомашин үйлдвэрлэгч ТОЁОТА-гийн угсралтын үйлдвэрийн автоматжуулалттай холбоотой \n1. Робот системийн хөгжүүлэлт,\n2. Үйлдвэрлэлийн машин механизмийн автоматжуулалт,\n3. Хиймэл оюун, \n4. Компьютер вишн, \n5. Тоног төхөөрөмжийн удирдлага\nзэрэг судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил, эдгээртэй холбоотой зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээт төсөл.","start_date":"2025-04-15T16:00:00","end_date":"2025-12-14T16:00:00","sponsor_id":1788,"sponsor_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК","performer_id":1943,"performer_name":"МТЭС, ЭХИТ, Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4988,"project_code":"P2025-4988","project_name":"Үйлдвэрийн хаягдлыг бууруулж, нөөцийн үр ашгийг сайжруулах төсөл","project_name_eng":"Reducing Industrial Waste and Enhancing Resource Efficiency","abstract_mn":"Аж үйлдвэрийн хаягдлыг бууруулж, нөөцийн үр ашгийг сайжруулах төсөл\n\nОрчин үеийн бизнесийн байгууллагуудын өмнө тулгарч буй гол сорилтуудын нэг нь үйлдвэрлэлийн явцад нөөцийг зохистой ашиглахгүйгээс шалтгаалан бий болдог их хэмжээний хог хаягдлын асуудал юм. Энэ асуудал нь зөвхөн байгаль орчны доройтол төдийгүй байгууллагын үйл ажиллагааны зардал, өрсөлдөх чадварт шууд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Иймээс энэхүү төсөл нь захиалагч байгууллагын үйлдвэрлэлийн процесс, үйл ажиллагааны бүтцийг системтэйгээр үнэлж, илүүдэл хаягдал, үр ашиггүй хэрэглээг бууруулахад чиглэнэ.\nТөслийн үндсэн зорилго нь үйлдвэрлэлийн явцад хог хаягдал үүсэж байгаа шалтгаан, үе шатыг илрүүлж хэмнэлттэй үйлдвэрлэх арга замыг тодорхойлон, хэрэгжүүлэх аргачлалыг санал болгох, нөөцийг оновчтой зарцуулах, тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд нийцсэн менежментийн шинэчлэл хийхэд оршино. Энэхүү зорилгын хүрээнд дараах зорилтыг дэвшүүлсэн. Үүнд:\n•\t“Тодпрактал” ХХК-ийн үйлдвэрлэлийн үйл явц, хаягдал, илүүдэл нөөцийн өнөөгийн байдалд үнэлгээ хийх,\n•\tХэмнэлттэй үйлдвэрлэл явуулах аргачлалыг тодорхойлох,\n•\tХэмнэлттэй үйлдвэрлэлийг тогтвортой хэрэгжүүлэх санал зөвлөмж боловсруулах.\n•\tБайгаль орчинд ээлтэй, тогтвортой менежментийн бодлого, сургалт, дотоод хяналтын тогтолцоог бий болгох.\nТөсөл хэрэгжсэнээр дараах гол үр дүнд хүрнэ. Нэгдүгээрт, үйлдвэрлэлийн хог хаягдлын хэмжээ 10-20 хувиар буурч, эрчим хүч, ус, түүхий эдийн хэрэглээ мэдэгдэхүйц багасна. Хоёрдугаарт, байгууллагын үйл ажиллагааны зардлын бүтцэд эерэг өөрчлөлт орж, өрсөлдөх чадвар нэмэгдэнэ. Гуравдугаарт, ажилтнуудын оролцоо, хандлага сайжирч, тогтвортой хөгжлийн зарчмуудыг байгууллагын соёлд шингээх боломж бүрдэнэ.\nЭнэхүү төсөл нь бизнесийн байгууллагад зөвхөн байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөг бууруулах төдийгүй, эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлэх, нийгмийн хариуцлагыг хэрэгжүүлэх цогц арга хэмжээ болж үйлчлэх юм.","abstract_eng":"Industrial Waste Reduction and Resource Efficiency Project\nOne of the major challenges facing contemporary business organizations is the large volume of waste generated during production processes because of inefficient and unsustainable use of resources. This issue not only contributes to environmental degradation but also has direct negative implications for operational costs and organizational competitiveness. Therefore, this project is designed to systematically assess the client company’s production processes and operational structures to identify inefficiencies, reduce excess waste, and promote more sustainable resource utilization.\nThe primary objective of the project is to analyze the root causes and stages of waste generation within the production cycle, propose and implement resource-efficient production methods, and recommend management reforms aligned with the principles of sustainable development. To achieve this objective, the project sets forth the following specific goals:\n•\tAssess the current state of production processes, waste streams, and surplus resource utilization within Todpraktal LLC.\n•\tIdentify methodologies for resource-efficient production.\n•\tDevelop recommendations for the sustainable implementation of resource-efficient practices.\n•\tEstablish an environmentally friendly and sustainable management framework, including training programs and internal monitoring systems.\nUpon implementation, the project is expected to deliver several key outcomes. First, industrial waste generation will be reduced by 10–20 percent, accompanied by a significant decline in the consumption of energy, water, and raw materials. Second, the organization’s cost structure will improve, thereby enhancing competitiveness. Third, employee engagement and attitudes toward sustainability will be strengthened, embedding sustainable development principles into the organizational culture.\nOverall, this project serves as a comprehensive initiative that not only mitigates the negative environmental impacts of industrial operations but also enhances economic efficiency and strengthens corporate social responsibility practices within the business sector.","start_date":"2025-09-21T00:00:00","end_date":"2025-10-20T16:00:00","sponsor_id":2294,"sponsor_name":"Тодпрактал ХХК","performer_id":1538,"performer_name":"Бизнесийн сургууль,Бизнес консалтинг төв","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3714,"project_code":"P2019-3714","project_name":"Нэг камераар авсан видео зургийн дарааллаас хөдөлгөөн тооцоолох арга зүйн судалгаа","project_name_eng":"Development of motion estimation methods for image sequences from single camera","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны төслийн хүрээнд бид энгийн нэг төхөөрөмжийн камерыг ашиглан хөдөлж буй объектын видео зургийн дарааллыг авч уг объектын хөдөлгөөнийг бодит хугацаанд тооцоолох арга, техникийг хөгжүүлэх юм. Орчин үед хэрэглэгчийн электрон хэрэгсэлүүдэд (ухаалаг гар утас, гурван хэмжээст орчны тоглоомууд, ханан дэлгэц, телевизор, автомашин) нэг камерын хэрэглээ эрчимтэйгээр өсөн нэмэгдэж байна. Нөгөө талаас хөдөлгөөн тооцооллын үр дүн болох 3Х(Гурван хэмжээст) шилжилт болон эргэлтийн параметрүүд нь 3Х хэрэглэгчийн интерфэйст аппликэйшнүүдийн оролт байдлаар ашиглагддаг. Орчин үед том ханан дэлгэцүүд нь олон нийтийн үйлчилгээний газруудад үйлчлүүлэгчдэд мэдээлэл түгээх зорилгоор өргөн хэрэглэгдэж байна. Эдгээр дэлгэцүүдийг компьютерийн уламжлалт гар, хулганыг ашиглан удирдах боломжгүй юм. Тиймээс хэрэглэгчийн гар болон гартаа барьсан ямар нэгэн объект эсвэл төхөөрөмжийн хөдөлгөөнийг тооцоолон, уг тооцоололын үр дүнг дэлгэцийг удирдах оролт болгон ашиглаж байна. Ухаалаг гар утас, таблет, зөөврийн компьютерүүдийн камерт суурилсан 3Х аппликэйшний хөгжүүлэлт олон салбарт ашиглагдаж байна. Жишээлбэл аугментэд реалити (AR) аппликэйшнүүд боловсрол танин мэдэхүй, аж үйлдвэр, аялал жуулчлалын салбарт өргөнөөр хэрэглэгдэж байна. Эдгээр аппликэйшнүүд нь тухайн объект болон камерын байршлыг тооцоолон, тооцоололын үр дүн болох хөдөлгөөний параметрүүдийг оролтоор ашигладаг. Ихэнхи 3Х хэрэглэгчийн интерфэйст аппликэйшнүүд нь нэмэлт соронзон мэдрэгч төхөөрөмжүүдийг (байршил тогтоогч систем буюу GPS, акселерометр, гироскоп) 3Х шилжилт болон эргэлтийн мэдээллийг тооцоолохын тулд ашигладаг. Эдгээр соронзон мэдрэгч төхөөрөмжүүдийг ашиглан хөдөлгөөн тооцоолох нь нэг камерыг ашиглан хөдөлгөөн тооцоолохтой харьцуулахад тусгай үнэтэй, нэмэлт тохируулга шаарддаг. Эдгээр соронзон мэдрэгч төхөөрөмжүүд нь зарим тохиолдолд орчны нөлөөллөөс (цаг агаарын байдал, өндөр барилгын нөлөөлөл) хамааран тооцоололын алдаатай байх зэрэг сул талуудтай юм.","abstract_eng":"The three-dimensional (3D) spatial context is becoming an integral part of 3D user interfaces in everyday life, such as modeling applications, virtual and augmented reality, and gaming systems. The 3D user interfaces are all characterized by a user input that involves 3D position (x, y, z) or orientation (yaw, pitch, roll), and 3D tracking is a key technology to recovering the 3D position and orientation of an object relative to the camera or, equivalently, the 3D position and orientation of the camera relative to the object in physical 3D space. \nThe aim of this study is to investigate the approaches to determining the 3D motion of a moving object in real-time image sequences taken by a monocular camera. First, we will determine a novel automatic technique to perform motion estimations with a single camera. The use of a single camera in consumer electronics has enormously increased,even though most 3D user interfaces require additional devices to sense 3D motion for their input. We try to use a web camera instead of other specialized devices, such as accelerometers, gyroscopes, and global positioning systems (GPS), to sense 3D motion, as the web camera is cheap and widely available. Furthermore, we believe a single camera is more suitable for real-time computation, because we can maintain one processing chain.","start_date":"2019-12-31T00:00:00","end_date":"2021-11-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":125,"performer_name":"Залуу судлаачид","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3751,"project_code":"P2019-3751","project_name":"Д.С.  программчлалын онол, арга зүйн судалгаа","project_name_eng":"Theory and methods of D.C. programming","abstract_mn":"Профессор, шинжлэх ухааны доктор, ОХУ-ын ШУА-ийн харьяа Сибирийн салбарын Матросовын нэрэмжит Динамик Систем Оновчтой Удирдлагын Хүрээлэнгийн Гүдгэр биш оптимизацийн судалгааны тасгийн эрхлэгч Александр Сергеевич Стрекаловский нь гүдгэр биш оптимизацийн глобал оновчтой байх нөхцөл, түүний тоооцн бодох чиглэлээр судалгаа хийдэг энэ чиглэлийн дэлхийн тэргүүлэх эрдэмтдийн нэг юм.  Д.С. программчлалын оновчтой байх нөхцлийг анх томьёолж, түүний тооцон бодох аргыг үндэслэгчийн нэг бөгөөд МУИС-ийн багш нартай хамтран 9 өгүүлэл хэвлүүлснээс сүүлийн 5 жилд 5 өгүүллийг WoS-TR индекс бүхий сэтгүүд хэвлүүлсэн байна.\n\nУг төслийг хэрэгжүүлснээр \n•\tД.С. программчлалын семинарыг нийт 12 удаа багш нар болон бусад сонирхсон судлаачдад явуулна.\n•\tХэрэглээний математикийн жил бүр зохиогддог ЭШ-ний хуралд илтгэл хэлэлцүүлнэ.\n•\tМУИС-ийн профессор багш нартай хамтран судалгаа хийж үр дүнгээр нь импакт фактор бүхий сэтгүүлд 1 өгүүлэл, ОУ-ын сэтгүүлд 1 өгүүлэл хэвлүүлнэ.\nТус тэнхимийн болон бусад багш нар нь Д.С. программчлалын  судалгааны семинарт сууж, судалснаар энэ аргын тооцон бодох, онолын үр дүнг өөрсдийн судалгаандаа ашиглаж, шинжилгээ хийх аргаа эрс сайжруулах боломжтой болно.","abstract_eng":"Professor Alexander Sergeevich Strtalovsky is major research of laboratory of non-convex optimization, Matrosov Institute of Dynamic System and Control Theory of SB RAS. He is one of the world leader research on the of non-convex optimization. \nHe was first formulate global optimal condition of D.C. programming, was one of the founder’s methods of calculation for the D.C. programming.\nIn total, A.S.Strekalovsky was published nine papers in the SCI., JCR indexed journals  in collaboration with researches of the National University of Mongolia, five papers were published in the last five years. \nDS Programming workshops 12 times for teachers and other interesting researches.\nPresent at the annual conference of Аpplied Мathematics-2020\nWill be publish 1 paper in international journal and 1 or 2 papers in the SCI, JCR indexed journals","start_date":"2020-03-31T00:00:00","end_date":"2023-09-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3971,"project_code":"P2020-3971","project_name":"Амьсгалын тогтолцооны өвчнийг илрүүлэхэд мэдрэлийн гүн сүлжээг ашиглан олон төрлийн өгөгдлийг нэгтгэх нь","project_name_eng":"A study on effective multimodal fusion based on deep neural networks for respiratory diseases recognition","abstract_mn":"Ханиалгыг илрүүлэх, үнэлэх нь астма, сүрьеэ, уушгины хатгалгаа зэрэг амьсгалын замын өвчний хувьд шийдвэрлэх ач холбогдолтой юм. Эмнэлгийн хэмжилтэнд эмч, сувилагч эсвэл  өвчтөний өөрийгөө тайлагнах субьектив үнэлгээний аргыг өргөн хэрэглэдэг. Үүний оронд ханиалгыг автоматаар илрүүлэх, үнэлэх объектив системийг хэрэгжүүлэх шаардлага гарч ирж байна. \nСүүлийн 10 жилд зургаас объект таних, аудио бичлэгээс дууг таних орчин үеийн олон алгоритмууд гүн мэдрэлийн сүлжээ ашиглан мэдэгдэхүйц амжилтанд хүрээд байна. Гэхдээ ихэнх судалгаагаар зөвхөн нэг төрлийн өгөгдлийг ашигладаг. Ялангуяа аудио дохионоос ханиалгыг автоматаар илрүүлэх аргыг машин сургалтын болон яриа таних судалгааны багууд өргөнөөр судалж ирсэн боловч үр дүн хангалттай бус, дуу чимээ, цуурай болон бусад хүчин зүйлийн нөлөөнд амархан автдаг бэрхшээлтэй тулгардаг. Тиймээс олон төрлийн өгөгдөлтэй ажилладаг мултимодел судалгааны салбар нь судлаачдад аливаа зүйлийг (юмс, үзэгдэл гэх мэт) ойлгоход олон төрлийн өгөгдлийг боловсруулж ойлгох сонирхолтой, өвөрмөц сорилтыг авчирдаг. \nЭнэхүү судалгаагаар бид бидний мэдэж буйгаар өнөөг хүртэл цөөхөн хийгдсэн судалгаа болох гүнзгий мэдрэлийн сүлжээг ашиглан видео болон аудио мэдээллийн хослолыг ашиглан ханиалгыг тодорхойлох судалгааг хийх болно. Тодруулбал, видео болон аудио өгөгдлүүдээс гүн суралцсан шинж чанарууд (features)-ыг гаргаж аван, тэдгээрийг мултимодел нэгтгэх арга ашиглан нэгтгэж ханиалгыг илрүүлж буй үр дүнг хангалттай хэмжээнд хүргэх юм. Түүнчлэн, энэхүү ханиалга илрүүлэх арга дээрээ үндэслэн амьсгалын тогтолцооны өвчний тархацыг судалж, цаашид амьсгалын тогтолцооны өвчнийг объектив байдлаар илрүүлэх аргыг санал болгоно.","abstract_eng":"Cough detection and assessment have crucial value for respiratory diseases such as asthma, tuberculosis, and pneumonia. Subjective evaluations by care providers or patient self-reports are widely adopted in clinical measurement. As an alternative, an automatic and objective system for cough assessment is strongly expected.\nIn the recent decade, many state-of-the-art algorithms on object recognition as well as audio recognition have achieved noticeable successes with the development of deep convolutional neural networks (CNNs). However, most of the studies only exploit a single type of data. Especially, automatic cough detection from an audio signal has been studied widely in the machine learning and speech recognition community. However, they still have some difficulties like unsatisfactory detection accuracy and can be easily overwhelmed by other factors, such as noise, echo, speeches, similar sounds in the audio recording. For that reason, the multimodal research field brings some unique challenges for researchers to make progress in understanding the things (i.e., the world around us) by processing relate information from multiple modalities. \nIn this study, we present a study on identifying cough by exploiting the combination of visual and audio data using deep neural networks, which has been sparsely treated so far. Specifically, we extract deep features from visual and audio data based on the activation values of the inner layer of CNN, and fuse them using multimodal fusion methods. \nBased on the cough detection, we propose an objective method for identifying respiratory diseases by combining and monitoring cough frequency and breathing frequency in the future.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-18T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4991,"project_code":"P2025-4991","project_name":"Уур амьсгалын өөрчлөлт Монгол орны газар тариалангийн бүс нутагт нөлөөлсөн байдал, голлох үзүүлэлтүүдийг зайнаас тандан судлалын аргаар тодорхойлох судалгаа","project_name_eng":"Implementation of Determining Effects and Driving Factors of Climate Change on the Agricultural Region in Mongolia Using Remote Sensing","abstract_mn":"Монгол орны газар тариалангийн бүс нутагт уур амьсгалын нөлөөлсөн байдал, тэдгээрийн голлох үзүүлэлтүүдийг зайнаас тандан судлалын технологийг бий болгон тодорхойлох нь уг төслийн ажлын үндсэн зорилго юм. Монгол орны хэмжээнд уур амьсгалын судалгааг Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк зэрэг ОУ-ын байгууллагын  болон дотоодын судалгаанууд олон талаас судалж, тодорхолсон ажлууд түгээмэл байх ч зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн боловсруулалт талаасаа судалгаа төдийлөн хийгдэж байгаагүй юм. Иймээс энэхүү судалгаагаар газар тариаланд нөлөөлөх уур амьсгалын параметрүүд, ургамал, хөрсний чийг, хуурайшил, газар ашиглалт-газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт, ургац, ургамлын нүүрстөрөгчийн давхар исэл, хөрс, нийгэм эдийн засгийн хүчин зүйлүүдийг сансрын зургаар боловсруулан анализ хийж үр дүн, учир шалтгааныг тодорхойлох явдал юм.","abstract_eng":"The main objective of the project is to determine the impact of climate changes on agricultural regions in Mongolia and analysing their main indicators using remote sensing technology. While climate research in Mongolia has been widely studied and identified by international organizations such as the World Bank and the Asian Development Bank, as well as domestic studies, there are not much studies on remote sensing and geographic information processing. Therefore, this study aims to analyze climate parameters affecting agriculture - vegetation, soil moisture and dryness, land use-land cover change, yield, plant carbon dioxide, soil, and socio-economic factors using satellite images and determine the results and causes.","start_date":"2025-01-31T00:00:00","end_date":"2027-12-30T16:00:00","sponsor_id":1669,"sponsor_name":"Asia-Pacific Space Cooperation Organization(APSCO)","performer_id":1769,"performer_name":"МУИС, Зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн системийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":3769,"project_code":"P2019-3769","project_name":"Квант компьютерийн хэт дамжуулагч кубит (quantum bits - qubits) – ын судалгаа","project_name_eng":"Research on superconducting quantum qubits","abstract_mn":"Өндөр цэвэршилттэй GaAs хагас дамжуулагч дээр Al-ны металл нимгэн үе суулган сансар судлал (astronomy) болон квант тооцоолол (quantum computing) судалгаанд ашиглах боломжтой судалгаанууд эрчимтэй явагдаж байна [1] [2] [3]. Цаашилбал, квант механикийн хоёр-түвшинт систем (two-level systems -TLSs)-д кубит (quantum bits-qubits) – ын хэрэглээнд хэрэглэх өргөн боломж байгаа нь дараа судалгаануудад дурьдагджээ [4] [5]. Цэвэршилт өндөртэй GaAs хагас дамжуулагч дээр метал нимгэн үе суулгаж өгсөнөөр кубитын ажиллагаанд хэт дамжуулагч шинж чанар илрэх бөгөөд кубитын үндсэн төлөв | 0>, өдөөгдсөн төлөв |1> -ыг хянаснаар хоорондоо тодорхой зайтай 2 кубитын системийг квант компьютерт ашиглаж болно (Зураг.1). 2 кубитын энтанглемент (entanglement)-ээс болон үүссэх квант алдааны засвар (quantum error correction – QEC algorithm)-д хамгийн шилдэг кандитет нь хэт дамжуулагч кубитууд болоод байна. Үүний тулд өндөр цэвэршилт бүхий GaAs суурь дээр Al-ны нимгэн үеийг торын параметрийн алдаагүй суулгах нь хамгийн чухал асуудлуудын нэг болоод байна. \n            Молекулын урсгалаар атомын түвшинд цэвэршилттэй ургуулах (Molecular beam epitaxy) нь өндөр цэвэршилтийг олгож байгаа ч хоёр кристаллын оронт торын зөрүүнээс үүсэх эффектийг хэрхэн шийдэх асуудал нь шийдлээ хүлээсээр байна. \n\n    Өмнө бидний судалгаанд ашиглагдаж байсан InxAl1-xAs олон давхраат үед (Buffer layer) нь торын параметрийн зөрүүнээс үүсэх стрейн энергийг амрааж метал хагас дамжуулагч хоёрын дундаж нарийн хэцүү интерфейсийг квантын түвшинд шийдэх боломжийг энэ судалгаанд дэвшүүлэн тавьж байна. Мөн GaAs/AlGaAs super lattice нь балк GaAs (bulk)-ын зүгээс ирэх бохирдлыг блоклон квант электроникийн түвшинд noise-г буруулах боломжтой.     Судалгаа нь онол, туршлагын түвшинд зэрэгцэн явагдах ба онолын талын загварчлал Монголд гүйцэтгэн холбогдох туршилтуудыг Итали улсын Триесте хот дахь Материал Судлалын лабораторид гүйцэтгэнэ. \nКвант механик болон хэт дамжуулагчийн физикийн асуудлуудыг 1DPossion Shrodinger solver болон TCAD simulator-ууд ашиглан гүйцэтгэх ба ургуулсан дээжүүд дээр хэт дамжуулах шинж чанар, оптимал нөхцөлийн хэмжилт зэргийг Материал Судлалын лабораторид гүйцэтгэхээр төлөвлөж байна.","abstract_eng":"Being the most widely used non-ferrous metal, aluminum has been found to have wide applications in heat sinks for electronic appliances such as transistors, CPUs, electrical\ntransmission lines for power distribution, and so on. As a result, it is highly desirable to prepare high-quality aluminum materials for practical applications. In particular, the\nepitaxial growth of Al films on GaAs substrates has attracted much interest because of its relevance to the field of electronic interconnects. Recently it has been suggested that\nnegative differential conductance can be achieved in tunnel Schottky structures by utilizing an in-situ Al film grown by molecular beam epitaxy (MBE). \nOur previous study shows InAlAs buffer layer can be a good candidate for relaxing strain energy due to the lattice mismatch.\nThe challenge will be in this project, the growth of InGaAs layer on InAlAs buffer layer.","start_date":"2019-11-30T00:00:00","end_date":"2022-12-29T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":1299,"performer_name":"МУИС, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4666,"project_code":"P2024-4666","project_name":"Үүл ба тунадасны хөгжлийн физик","project_name_eng":"The physics of cloud and precipitation evolution","abstract_mn":"Монгол орны хур тунадасны олон жилийн горим ба агаар мандлын ерөнхий орчил урсгалын хөдөлгөөний төвүүдийн харилцан хамаарлыг 1970-аад оноос судалсан байдаг. Сүүлийн жилүүдэд Монгол оронд уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр хур тунадсаны эрчим, хэлбэр(аадар тунадас нэмэгдэх, зүсэрсэн тунадас багссан) өөрчлөгдөх болсон тухай зарим судлаачдын үр дүнгээс харж болно. Үүний учир шалтгааныг илрүүлэх, дээд агаар мандалын чийгийн үзүүлэлтүүдийн өөрчлөлтийн таамаглалыг Монгол орны хувьд шалган тогтоож, түүний хэлбэлзлийн горимыг үнэлнэ. Шинээр тогтоох үнэлгээг нь үүлний хөгжлийн динамик загварын оролтын параметрүүд болгон үүлний хөгжлийн симуляци судалгааг хийнэ. Эдгээр ажлын үр дүнд хувьсан өрчлөгдөж буй термодинамик үзүүлэлтүүдээр тоон загварын анхны ба захын нөхцөлийг нарийвчлан судлаж улмаар таарцыг дээшлүүлэх боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"The study of the relationship between Mongolia's multi-year rainfall patterns and the general atmospheric circulation centers started in the 1970s. It has been observed by some researchers that the intensity and form of precipitation in Mongolia have shifted due to climate change in recent years. The objective is to determine the motives for this, forecast changes in upper atmospheric moisture parameters for Mongolia, and assess its fluctuation pattern. To evaluate the input parameters of the cloud development dynamic model in the new environment about detected, a simulation study will be carried out. As a result of these works, it is possible to study the initial and boundary conditions of the numerical model in detail with the evolving thermodynamic parameters and thus improve the compatibility.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2026-05-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":2001,"performer_name":"МУИС, Цаг уур, ус судлалын тэнхим","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4824,"project_code":"P2024-4824","project_name":"Монгол Алтайн Уулархаг нутгийн нууруудын хотгорын тектоник геоморфологийн судалгаа","project_name_eng":"Tectonic geomorphological study of the lake depressions of the Altai Mountains in Mongolia","abstract_mn":"Монгол орны хэмжээнд уулс хоорондын томоохон хотгорууд нь нутгийн баруун хагаст тэдгээрийн чиглэл нь баруун хойноос зүүн урагшаа чигт сунаж тогтсон бөгөөд энэхүү хотгорыг дагаж Монгол орны томоохон нуурын систем бүрэлджээ. Одоогоор Монгол орны нуурын хотгорын морфологийн хэв шинжийн судалгаа харьцангуй ховор хийгдсэн байна. Монгол Алтайн гол нурууны захаар салбарлан үргэлжлэх уулсын хооронд орших Толбо, Ачит, Үүрэг нуурын хотгорын хэв шинжид тектоник нөлөө хэрхэн тусгалаа олсон болохыг тодруулна. Нуурын хотгорын хэв шинжид дэлхийн дотоод, гадаад хүчин зүйлс нөлөөлж байдаг зүй тогтолтой болохыг 19 дүгээр  зууны төгсгөл үеэс шинжлэх ухааны үндэстэй тодорхойлж нуурын хотгорын хэв шинжийн ангиллууд хийгдэж эхэлжээ. Төв Азийн хэмжээнд нууруудын газарзүйн байршил, нуурын хотгорын дүр төрх, хэв шинжид дотоод нөлөөнөөс гадна, мөстлөг, түүний дараах уур амьсгалын болон геоморфологийн явцууд чухал нөлөө үзүүлжээ. Энэ нь нууруудын хотгорын дүр төрх, байршил, талбайн хэмжээнд нөлөөлж ирсэн нь дамжиггүй. Судалгаанд морфометрийн шинжилгээг сансрын зургийн тайлалтай хослуулан геоморфологийн шалгуур үзүүлэлтээр баталгаажуулна. Ачит нуурын хотгорын баруун болон зүүн талаар хойноос урагш чигт, Үүрэг, Толбо нуурын хотгорын хойд ба өмнөд, зүүн өмнөд талаар баруун хойноос зүүн урагш чигт үүссэн хагарлуудаар доош суусан грабен хотгорууд болох нь тогтоогдох магадлалтай байна. Ийм хэв шинжийн нуурын хотгорууд нь уулархаг нутгийн нууруудад тусгалаа олдог зүй тогтол болохыг баталгаажуулах юм. Нуурын хотгорын хэв шинжийн судалгаа нь нуурын усны горим, талбай, эзлэхүүний хамаарлыг нарийвчлан тодорхойлж судлахад цаашид суурь нөхцөл болдог онцлогтой тул энэхүү сэдвийг сонгон авч төсөл хэрэгжүүлэхээр мэдүүлэв.","abstract_eng":"In Mongolia, large depressions between mountains are located in the western half of the country, their direction extends from northwest to southeast, and following this depression, a large lake system of Mongolia was formed. Data on the origin and morphology of the lakes in Mongolia is relatively scarce. This study presents the research results related to several lakes of Mongolia, including Tolbo, Achit, and Uureg lake depression of the Mongol Altay mountains which were formed tectonic process. At the end of the 19th century, it was scientifically determined that internal and external factors influence the typology of the lake depression and the origin of the lake and morphological classification of the depression. Only endogenous impact but also glaciations, post-glaciation climate and geomorphological processes significantly influenced geographical locations of the lakes, appearance and type of the lake depression in Central Asia. In the paper, Lakes were mapped and the criterion for determination of lake depressions in the topographic map by morphometric analysis was determined by the morphometric method using topographic and satellite maps. The Achit Lake, western and eastern a tectonic N-S oriented fault line, The Uureg, Tolbo Lakes, north and southeastern a tectonic NW-SE oriented fault line, is shaped like a wide graben depression. According to the geomorphological study of depressions of the graben subtypes in the framework of main tectonic characteristics, the lakes of the mountainous areas are reflected. The formations and evolution of the lakes depend on climate conditions, precipitation, and humidity changes, but their depressions have a different origin and morphology.","start_date":"2024-12-30T00:00:00","end_date":"2025-12-24T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1752,"performer_name":"Геопедологийн лаборатори, Газарзүйн тэнхим, Монгол улсын их сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4592,"project_code":"P2023-4592","project_name":"Монгол орны хэмжээн дэх хөрсний чийгийн тархалтын өөрчлөлтийг уур амьсгалын өөрчлөлттэй уялдуулан зайнаас тандан судлалын аргаар загварчлан тодорхойлох","project_name_eng":"Spatial Implementation of Soil Moisture in Mongolia under Climate Changes using Remote Sensing Technology","abstract_mn":"Сансрын тодорхой зорилтот орон зайн мэдээг ашиглан уур амьсгалын ерөнхий өөрчлөлт зүй, тэдгээрийн индикатор хүчин зүйлсийн зураглалыг загварчилж, монгол орны хэмжээний хөрсний чийгийн зураглалын орон зай, цаг хугацааны өөрчлөлтөнд нөлөөлөх зүй тогтлыг боловсруулан тооцоолох, цаашдын мониторинг хийхэд судалгааны үндсэн зорилго оршино. Үндсэн зорилтуудыг тодорхойлбол:  (1) Цаг уурын өөрчлөлтийн нөхцөлд хөрсний чийгийн бүс нутгийн өөрчлөлтийг үнэлэхийн тулд зайнаас тандан судлах өгөгдлийг ашиглах, (2) Хөрсний чийгийн өөрчлөлтийн зайнаас тандан судлах үндсэн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлох, (3) Хөрсний чийгийн өөрчлөлтийн ХАА-н экосистемийн үйл ажиллагаа, байгалийн гамшигт үзэгдлийн үйл явцад үзүүлэх нөлөөллийг үнэлэх, Орчин үед сансрын түвшнээс зайнаас тандсан мэдээг төрөл бүрийн сэдэвчилсэн судалгаанд өргөнөөр ашигласаар байгаа бөгөөд ахисан түвшний технологиудыг орон зайн дүн шинжилгээ, хэрэглээнд эрчимтэй ашиглаж байна. Олон эх сурвалжийн янз бүрийн өгөгдөл, мэдээ, судалгааны дүн болон өндөр түвшний технологиудыг экологийн тулгамдаж буй асуудлуудыг шийдвэрлэхэд ихээр ашиглах болсон. Судалгаанд ашиглах SMAP өгөгдлийн зураглалын үндсэн зорилго нь 3 өдөр тутам дах хөрсний 5см-ийн дээд үе дэх чийгийг хэмжих ба ШУ-ны хувьд дараах ач холбогдолтой. Манай судалгааны лабораторийн суурь судалгаа ба цаашдын судалгааны ажлуудын суурь ажил болох онцлогтой.","abstract_eng":"The main purpose of the study is to modeling climate change and their indicator factors using spatial data of specific targets, develop and calculate the patterns affecting the spatio-temporal changes of the soil moisture map in Mongolia, and carry out further monitoring. Main objectives of this study: (1) Use remote sensing data to assess regional changes in soil moisture under climate change, (2) Identify key remote sensing indicators of soil moisture change, (3) Change soil moisture in agricultural ecosystem functions and natural disasters with evaluation of the impact on the process of the phenomena. Nowadays, the remote sensing technology level is still widely used in various thematic studies, and advanced technologies are intensively used for spatial analysis and application. Various data, news, research results from multiple sources and high-level technologies are increasingly used to solve ecological problems. This study is based on SMAP data mapping to be used in the research is to measure the moisture in the upper 5 cm of the soil every 3 days, and it has the significance for sciences and practics. It has the characteristics of main fundamental study of our research laboratory and the basis of future research activities.","start_date":"2023-12-31T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1769,"performer_name":"МУИС, Зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн системийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5010,"project_code":"P2025-5010","project_name":"МУИС-ийн сүлжээ, үйлчилгээнд IPv6 нэвтрүүлэх","project_name_eng":"IPv6 transition of NUM network and services","abstract_mn":"APNIC сангийн санхүүжилттэй \"МУИС-ийн сүлжээ, үйлчилгээнд IPv6 нэвтрүүлэх” (төслийн дугаар: M-202503-03855) төсөл нь 2025 оны 10-р сарын 1-нээс 2027 оны 1-р сарын 30-ны хооронд хэрэгжүүлэх юм. \nУг төсөл нь МУИС-ийн сүлжээ, үйлчилгээнд IPv6 нэвтрүүлэх явцад тулгарч буй гол асуудлууд болох хүний нөөцийн хомсдол, бололцоо, дотоод үйлчилгээний асуудлуудыг шийдвэрлэх боломжийг судлах, мөн IPv6 нэвтрүүлэхэд шаардлагататай техникийн шийдлийг боловсруулах, хэрэгжүүлэх  зорилготой. Төслийн хүрээнд МТ-ийн чадавхыг нэмэгдүүлэх, МТ-ийн ажилтануудын ур чадварыг сайжруулах, техникийн гарын авлага бэлтгэх болон туршлага хуваалцах үндсэн ажлуудыг хийж гүйцэтгэх юм.","abstract_eng":"The project “IPv6 transition of NUM network and services” (ID: M-202503-03855), funded by the APNIC Foundation, will be implemented between October 1, 2025, and January 30, 2027. This project aims to address key issues, including the lack of human resources, availability, and internal services, faced by the NUM in transitioning to IPv6, and to develop the technical solutions required to migrate services and devices. Project activities: to enhance IT capacity; to improve the IT staff's skills, to publish technical documents, to influence in the digital landscape, and to attend conferences.","start_date":"2025-11-02T00:00:00","end_date":"2027-01-28T00:00:00","sponsor_id":2307,"sponsor_name":"Ази номхон далайн орнуудын сүлжээ мэдээллийн төв сан","performer_id":2078,"performer_name":"МУИС МТЭС, Компьютерын сүлжээ хөтөлбөрийн багш нар","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4833,"project_code":"P2024-4833","project_name":"Монгол ба Зүүн Азийн зарим бүс нутгийн шавьж, үет хөлтний биологийн олон янз байдал, экологи, биогеографи","project_name_eng":"Biodiversity, ecology and biogeography of selected groups of insects and arthropods from Mongolia, and some other regions of East Asia","abstract_mn":"Бид газарзүйн байрлал ба экологийн нөхцлөөрөө ялгаатай Зүүн Азийн янз бүрийн бүс нутгуудад хайрсан далавчтан болон хөрсний микроартропод бүлгийн амьтдын олон янз байдал, ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх бөгөөд энэ нь тэдгээрийн фауногенезийн асуудлыг шийдвэрлэхэд ихээхэн ач холбогдолтой. Гэвч энэ бүс нутгийн шавьж болон бусад үет хөлтнүүдийн судалгаа бүрэн хийгдээгүй ба зарим овог, төрлүүд огт судлагдаагүй байна. Иймд дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлт, үйлдвэржилт зэрэг хүний үйл ажиллагааны экосистемд үзүүлэх нөлөө эрс нэмэгдсэн сүүлийн жилүүдэд эдгээр бүс нутгийн хөрсний амьтдын биологийн олон янз байдлын бүрэлдэхүүн, ангилал зүй, олон янз байдлын талаар суурь мэдээлэл бүрдүүлэх, тэдгээрийн цаашдын хувьсал өөрчлөлтийн чиг хандлагыг тодорхойлох, түүнд үндэслэн биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах менежментийн үндэслэлийг боловсруулах ажлын онолын үндэс болсон ангилал зүй, экологи, биогеографийн судалгааг хийх зайлшгүй шаардлагатай. Энэхүү судалгаагаар дараахь зорилтуудыг дэвшүүлж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Yүнд: Сонгосон бүс нутгийн зарим бүлгийн шавьж, үет хөлтнүүдийн ангилал зүйн судалгааг хийж, шинэ төрөл зүйлийг илрүүлэх; Ялгаатай бүс нутаг, экосистем, амьдрах орчинд тохиолдох шавьж, үет хөлтнүүдийн бүлгэмдэл, олон янз байдал, амьдрах орчны экологийн онцлогийг тодорхойлох; Байршил болон экологийн шинжээрээ ялгаатай бүс нутгуудын зарим бүлгийн шавьжийн биогеографийн бүрдэлд анализ хийж, харилцан холбоог илрүүлэх. \nЭнэхүү судалгаагаар сонгосон бүлгийн амьтдын ангилал зүй, олон янз байдал, биогеографи, амьдрах орчны судалгааны үр дүнг нэгтгэн олон улсын импакт фактор бүхий мэргэжлийн сэтгүүлд 4-оос доошгүй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж хэвлүүлнэ. Түүнчлэн энэхүү судалгаанд хэд хэдэн залуу судлаач, ахисан түвшний болон бакалаврын түвшний оюутнууд оролцон ажиллаж өөрсдийн судалгааны ажлын анхдагч материалыг цуглуулах, улмаар хээрийн болон лабораторийн судалганы арга зүйд суралцаж дадлагажих боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"We will conduct a study on diversity, taxonomy, ecology, and biogeography of selected lepidoteran and soil microarthropod groups in various regions of East Asia differing from each other in geographical location and ecological conditions. This research has a great importance for revealing the faunogenesis of selected groups of arthropods in this region. However, the survey of insects and other arthropods in this region has not been fully conducted, and some genera and even families have not been studied at all. Therefore, in recent years, when the impact of human activities on ecosystems, such as industrialization, climate change as well as global warming, has dramatically increased, it is necessary to conduct taxonomic, ecological, and biogeographical studies that serve as the theoretical basis for the development of the conservation and management of biodiversity in these regions. The following objectives are planned to be implemented in this study: To conduct a taxonomic study of some groups of insects and arthropods in the selected regions and to discover new species; to determine the communities, diversity, and ecological characteristics of insects and arthropods occurring in different regions, ecosystems, and habitats; to analyze the biogeographical composition of some groups of insects in regions that differ in location and ecological characteristics and to identify their relationships. \nThis study will summarize the results of the taxonomy, diversity, biogeography, and habitat ecology of selected groups of athropods and we will publish at least 4 research articles in international peer-reviewed journals with IF. In addition, several young scholars, undergraduate as well as graduate students will participate in this study to collect primary materials for their research, and then learn and practice field and laboratory research methodologies.","start_date":"2025-01-05T00:00:00","end_date":"2025-12-28T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":122,"performer_name":"МУИС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":14,"funding_type":"Зочин судлаачийн грант","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4574,"project_code":"P2023-4574","project_name":"natSn+α цөмийн урвалаар эмнэлгийн зориулалт бүхий 118Te/118Sb генератор үйлдвэрлэх.","project_name_eng":"Production of medical 118Te/118Sb generator via natSn+α reaction.","abstract_mn":"Цөмийн оношилгооны позитрон цацаргалтын томограф (ПЦТ) нь хавдрыг эрт үед нь оношлох зориулалт бүхий дэвшилтэд технологиудын нэг юм. ПЦТ-д хэрэглэгддэг позитрон цацаргагч изотопууд нь хагас задралын үе болон цацаргаж буй бөөмийн энерги зэрэг давтагдашгүй физикийн шинж чанартай байдаг. Мөн ПЦТ хэрэглэгдэх изотопууд нь химийн хувьд өөр өөр элементийн изотопууд учираас цөмийн урвалаар гаргаж авсны дараа тохирох төрлийн биомолекултай холбож цацраг идэвхт эм бэлдмэлүүдийг үйлдвэрлэдэг. Эдгээр давтагдашгүй физик, химийн шинж чанарууд нь хавдрын төрөл, ПЦТ-аар авсан зургийн чанарт ихээхэн нөлөө үзүүлдэг. \nМанай улсын хувьд позитрон цацаргалтын томографийн шинжилгээнд ганцхан фтор-18 изотопыг ашиглаж байгаа нь хавдрын өвчлөл ихтэй манай орны хувьд төрөл бүрийн хавдрыг эрт үед нь зөв оношлох боломж багатай байна.\nПозитрон цацаргагч изотопуудын дундаас 118Sb нь богино хагас задралын үетэй (T1/2 = 3.6 минут), позитрон  цацаргалтын гаралт өндөртэй (75%), дагалдаж гарах өндөр энергийн γ- цацаргийн эрчим багатай (1229.33 кэВ, 2,5%) изотоп учир ПЦТ-д хэрэглэхэд тун тохиромжтой байдаг. Энэ изотопын бас нэг давуу тал нь 6 өдрийн хагас задралын үетэй 118Te -ийн задралаас буюу зөөврийн 118Te/118Sb генератороос гаргаж авдаг. Энэ нь алслагдсан суурин ихтэй манай орны эмнэлэгүүдэд зөөвөрлөж, хэрэглэх боломжтой. 118Te/118Sb генераторын эх изотоп болох 118Te -ийг хөнгөн цэнэгт бөөмийн хурдасгуур дээр байгалийн болон изотопын өндөр баяжилттай цагаан-тугалга (Sn) болон сурьма (Sb) зэрэг элементүүдийн изотопуудаас natSn(p,x)118Te, natSn(d,x)118Te, 115Sn(α,n)118Te, 116Sn(α,2n)118Te цөмийн урвалаар үйлдвэрлэх боломжтой байдаг. \nЭдгээр цөмийн урвалуудыг харьцуулан судалж, 118Te/118Sb генераторыг үйлдвэрлэх аргыг хөгжүүлэх, оновчтой болгоход цөмийн урвалын огтлолын нарийвчлал сайтай туршилтын өгөгдөл зүй шаардлагатай. 118Te гаргаж авах эдгээр урвалуудын огтлолын судлагдсан байдал хангалтгүй (дээрх урвалуудын хувьд ердөө ганц, хоёр туршилтын үр дүнтэй), туршилтын өгөгдлүүд нь хоорондоо нийцэхгүй, алдаа их, зарим нь далайцын хувьд эсвэл сум бөөмийн энергийн хувьд зөрүүтэй байна. Иймээс туршилтын илүү үнэн зөв, бодит өгөгдлийг олж авахын тулд шинэ туршилтуудыг хийх шаардлагатай байна.  \nИймээс бид энэ судалгааны ажлаар байгалийн агуулга бүхий цагаан-тугалга (Sn) байг α-бөөмөөр шарахад явагдах natSn(α,x)118Te цөмийн урвалын огтлолыг хэмжиж, физик гаралтыг үнэлэхээр төлөвлөж байна. Мөн хамт үүсэн бусад изотопуудын үүсэх урвалын огтлолуудыг туршилтаар тодорхойлж, онолоор тооцоолж, бохирдлын түвшнийг үнэлнэ. 118Te/118Sb генератор үйлдвэрлэх боломж, 118Te гаргаж авах боломжтой бусад цөмийн урвалуудын харьцуулсан судалгаа хийж, үйлдвэрлэх арга замыг оновчилно.  \nСудалгааны үр дүнгээр дотоодын сэтгүүлд -1, олон улсын сэтгүүлд нийт 1 өгүүлэл хэвлүүлж, дотоод болон гадаадын хуралд үр дүнгүүдээ хэлэлцүүлж,  эмхэтгэлд  хэвлэгдэх боломжтойгоос гадна туршилтын үр дүнгүүдийг Олон Улсын Атомын Энергийн Агентлагийн Туршилтын Цөмийн өгөгдлийн сан болох EXFOR-д шинэ үр дүнгээр бүртгэгдэх боломжтой.","abstract_eng":"One of the most advanced nuclear diagnostic technologies for cancer detection in early stage is Positron Emission Tomography (PET). PET isotopes have unique physical properties such as half-lives and emitted particle’s energies. In addition, since the isotopes used in PCT are isotopes of chemically different elements, radioactive pharmaceuticals are produced by combining them with the appropriate type of biomolecules after forming them via a nuclear reaction. Thus, the distinctive chemical and physical characteristics of the positron emission isotopes could affect the PET image quality.\nOnly one fluorine-18 isotope is utilized in our country for positron emission tomography, so in our country, which has a high cancer incidence, it is more difficult to appropriately diagnose diverse tumors in early stage.\nAmong the positron-emitting isotopes, 118Sb has a short half-life (T1/2 = 3.6 minutes), a high positron emission yield (75%), and a low intensity of accompanying high-energy γ-rays (1229.33 keV, 2.5%). It is very convenient to use for PET. Another advantage of this isotope is that it may be produced from the decay of 118Te, which has a half-life of 6 days and serves as a parent isotope for transportable 118Te/118Sb generator. It may be transported and suitable for hospitals throughout our country, which has many rural communities. The parent isotope of the 118Te/118Sb generator, 118Te can be produced in charge particle induced-nuclear reactions on natural and isotopically enriched targets, such as tin (Sn) and antimony (Sb) in accelerator. The reactions are as follows:  natSn(p,x)118Te, natSn(d,x)118Te, 115Sn(α,n)118Te and 116Sn(α,2n)118Te. \nPrecise experimental data on the cross section of nuclear reaction are needed to compare these nuclear reactions and to develop and optimize processes for the production of 118Te/118Sb generators. Unfortunately, only few experimental data sets are available for the reactions producing 118Te and the data are not consistent. Data are scattered, the individual data points have large uncertainty or large difference in amplitude. Some data exhibit energy shift. Therefore, it is necessary to perform new experiments to obtain more accurate and reliable data for applications.\nTherefore, in this research, we plan to measure the cross-section of the natSn(α,x)118Te reaction and deduce the physical yield of α-particle induced reaction on a natural tin (Sn) target. Also, reaction cross sections for the formation of other co-produced isotopes will be determined experimentally, calculated theoretically, and the level of contamination will be evaluated. \nIn addition to conducting comparative investigations of alternative nuclear reactions capable of producing 118Te, the feasibility of constructing 118Te/118Sb generators will be studied, and production techniques will be optimized.\nBased on the results of our research, one article will be published in a domestic journal and one article in an peer-reviewed international journal, the results will be discussed in domestic and international conferences, and the results will be published in the proceedings. In addition, the experimental results can be registered as new results in EXFOR, Experimental Nuclear Database of the International Atomic Energy Agency.","start_date":"2023-12-02T00:00:00","end_date":"2025-06-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":106,"performer_name":"МУИС, Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4814,"project_code":"P2024-4814","project_name":"Завхан гол-Хяргас нуурын сав газар дэх экогидрологийн өөрчлөлтөд нөлөөлөх зарим хүчин зүйлсийн судалгаа","project_name_eng":"Study of Some Factors Affecting the Ecohydrological Changes of the Zavkhan River-Khyargas Lake Basin","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь Завхан голын усны урсцын өөрчлөлт, уур амьсгал болон хүний хүчин зүйлсийн нөлөөллийг судлан, ус намгархаг газрын экосистем, биологийн олон янз байдлын хөдлөл зүй, өөрчлөлт нийгэм эдийн засгийн нөлөөллийг судлах зорилготой. Үүнийг хэрэгжүүлэхийн тулд Завхан голын усны нөөц, динамик болон усны хэмжилт судалгааг нарийвчлах, Завхан голын усны горим болон балансыг тооцох, ирээдүйн хандлагыг гаргах, Ус намгархаг газрын экосистемийг нарийвчлан авч үзэхдээ Завхан голын сав газрын газар бүрхэвчийн өөрчлөлтийг 1990, 2000, 2010, 2020 онуудаар гаргах, тодорхойлох, экосистем, экологийн өөрчлөлтийг илрүүлэх, Нийгэм-эдийн засгийн өөрчлөлт нөлөөллийг тодорхойлох зэрэг зорилтуудыг дэвшүүлсэн болно.","abstract_eng":"This study aims to study the changes in the flow of water in the Zavkan River, the impact of climate and human factors, and the socio-economic impact of wetland ecosystems and biodiversity. To implement this, detailed research on the water resources, dynamics, and water measurement of the Zavkan River is needed, as well as calculating the water regime and balance of the Zavkan River and drawing up future trends. When taking a detailed look at the ecosystem of the wetlands, the changes in the land cover of the Zavkan River basin in 1990, 2000, 2010, and 2020 will be determined and identified, and ecosystem and ecological changes will be detected. Objectives such as determining the impact of socioeconomic changes have been proposed.","start_date":"2025-01-01T00:00:00","end_date":"2025-12-24T16:00:00","sponsor_id":1368,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их сургууль, Эрдэм шинжилгээ инновацийн хэлтэс","performer_id":1603,"performer_name":"NUM, Department of Environment and Forest Engineering","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3951,"project_code":"P2020-3951","project_name":"Түүхэн баримт дахь монгол соёл, хэл, сэтгэлгээ","project_name_eng":"Historical facts  of Mongolian culture, language and mentality","abstract_mn":"Судалгааны суурь сурвалж, баримт, материалд тулгуурлан монголчуудын хэл, соёлын түүхэн асуудлыг аман зохиол, уран зохиол, түүхэн сурвалж, угсаатны эх хэрэглэгдэхүүнээс сурвалжлан цогц байдлаар судлахдаа:\n            - Түүхэн хэл шинжлэлийн асуудлыг: соёл, түүх, сэтгэлгээтэй нь холбож хэлний соёл, хэлний түүх, \n               хэлний сэтгэлгээг нарийвчлан судлах,\n             - Монголчуудын сэтгэлгээний онцлогийг аман болон уран зохиол, бусад сурвалжийн хүрээнд хэл, \n               соёлын баримтаар тодруулах зорилготой. \nСургалт судалгааны шинэлэг арга зүй, чиг хандлагыг хамарсан байна. Тухайлбал, хэлний философи, угсаатны хэл шинжлэл, нийгэм хэл шинжлэл зэрэг хэлний салбар, харьцуулсан хэл шинжлэл ба домог зүй, сэтгэц задлаг, нийгэм, соёлын хүн судлал гэх мэт аман зохиол, уран зохиолын салбарын үүднээс шинэ түвшинд авч үзнэ.\nТөслийн хүлээгдэж буй үр дүнг бид мэргэжлийн түвшинд хянагддаг олон улсын сэтгүүл, дотоодын эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлэх, гадаад дотоодын эрдэмтдийн харилцаа холбоог бэхжүүлэх зорилготой олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулах, судлаач, эрдэмтдийн дунд хэлэлцүүлэг хийхээр төлөвлөж байна.","abstract_eng":"Based on sources, facts and materials\n1. The historical issues of Mongolian culture will be studied in a comprehensive way within the framework of language and mentality by investigating:\n-\toral literature\n-\twritten fiction \n-\thistorical sources\n-\tethnic source materials\n2. The historical linguistics issues will be studied in a comprehensive way in the context of linguistic culture, linguistic history and linguistic mentality in relation to:\n-\tculture\n-\thistory\nmentality\nThe aim is to study the unique features of the Mongolian mentality through oral and literary sources, as well as linguistic and cultural facts.\n3. The studies done separately in the fields of language, literature and history in the past have created the conditions for this study. Now a comprehensive study on culture, language and mentality awaits.","start_date":"2021-01-01T00:00:00","end_date":"2021-12-30T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1417,"performer_name":"МУИС-ийн Утга зохиол, урлаг судлалын тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3974,"project_code":"P2020-3974","project_name":"Төвийн бүс нутаг дахь руни бичиг, тамганы цогц судалгаа","project_name_eng":"Comprehensive studies on the runic inscriptions and stamps found in the Central region of Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс эртний түрэгийн түүхэнд холбогдох руни бичгээрх дурсгал \nболон тамга тэмдэг, хадны зураг сүүлийн үеийн судалгааны үр дүнд цөөнгүй илэрсээр байна. Харьцангуй эрт үе буюу 1970-1980-аад онд Монгол, Зөвлөлтийн хамтарсан хээрийн хайгуул судалгааны ажлын хүрээнд нэлээдгүй дурсгалыг олж илрүүлэн шинжлэх ухааны эргэлтэнд оруулсан байдаг. Энэхүү судалгаа шинжилгээ нэгэн үе тасалдах байдалтай байсан бол 2000 оноос хойш дахин сэргэж руни бичгийн дурсгалуудыг шинээр олж илрүүлэх, судалгааны эргэлтэнд оруулж мэдээлэх, орчин үеийн тоног төхөөрөмжийн тусламжтайгаар баримтжуулах ажил хийж гүйцэтгэж байна. \n\tСүүлийн үеийн судалгаа нь Монгол улсын Төвийн зарим аймаг болон баруун бүсийн нутаг дэвсгэр дэх бичгийн дурсгалуудыг голлон хамарч буй бөгөөд үүнд дурсгалуудын орших газрын хол ойр, бартаа саад, авто замд холбогдсэн эсэх нь ихээхэн нөлөөлж байна. Төвийн бүсд хамаарах Архангай, Өвөрхангай аймгийн нутаг дахь бичгийн дурсгалууд харьцангуй их судлагдсан байдаг бол хил залгаа зарим аймгийн нутагт хайгуул судалгаа харьцангуй бага хийгджээ. Тухайлбал, Булган аймагт руни бичгийн 3 дурсгал бүртгэгдсэн нь цөм 1980 оноос өмнө олж илрүүлэн судалгааны эргэлтэнд орсон хэдий ч дахин нягтлан судалсан судалгаа үгүй байна. Түүнчлэн байршлын хувьд зах хязгаарт орших, дурсгал байх газрын бартаа саад зэргээс шалтгаалан Хөвсгөл аймагт хамаарах руни бичгийн дурсгалуудын судалгаа туйлын хомс байгаа билээ.            \nЭнэхүү судалгааны төслийн гол зорилго нь Төвийн бүс нутаг, ялангуяа Булган, Төв аймаг болон бүсчилсэн судалгаанд тэр бүр хамрагдах боломжгүй Хөвсгөл аймгийн нутагт буй руни бичиг, тамганы цогц судалгаа хийж, холбогдох он цаг, ямар овог аймагт хамаарах дурсгал болохыг тогтоох, хэв дардас, гэрэл зураг, дүрсийн сан хөмрөг бүрдүүлэх, дурсгалын байршил, газар орны байц байдал, холбогдох бусад мэдээ мэдээллийг цогц байдлаар бүртгэн нэгтгэхэд оршино. Жил бүр хүрээгээ тэлж буй уул уурхайн замбараагүй олборлолт зарим дурсгалыг сүйтгэж, зарим дурсгал олон зууны нар салхинд элэгдэж, зарим үсэг тэмдэгт нь эмтэрч унах, бүрмөсөн сүйдэх аюул тулгарч байна. \nТиймээс Монголын Төвийн бүс нутаг дахь руни бичгийн дурсгалыг тамганы хамт цогц байдлаар авч үзэх, улмаар шинжлэх ухааны үндэстэй, системтэй судлах судалгааны ажлын эх хэрэглэгдэхүүн бэлтгэх нь энэхүү судалгааны төсөл гүйцэтгэх үндэслэл болно.","abstract_eng":"Thanks to the exploration in recent years, numbers of written monuments and stamps dated back to the Ancient Turkic, have been discovered in the Central of Mongolia. Due to some limited locations of the monuments for the previous studies in merely Töv, Bulgan and Khövsgöl provinces in this region, their neighbour provinces can be said to have, unfortunately, been neglected as the resources of the monument sites. Consequently, this project aims to do some comprehensive studies on the runic inscriptions and stamps in Töv, Bulgan and Khövsgöl provinces; to describe which periods they were dated back to and which tribes they were related to; to create a complete file comprising copies, photos and videos; and to completely record their locations, landscapes and other data. \nAnd also the scientific backgrounds of this project are to study the runic inscriptions and stamps found in the Central region of Mongolia in comprehensive ways, and to prepare some source materials which will be used for further systematic studies. \nPhysically, damaged monuments by mining and extraction; gradual erosion by the sun or wind in hundreds years; and broken characters and stamps in some or whole parts, and scientifically, incomplete studies on the monuments affected by their distant locations from any settled areas; and roadblocks, are another reason for this project.","start_date":"2021-01-15T00:00:00","end_date":"2021-12-25T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1246,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Ази судлалын тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4858,"project_code":"P2024-4858","project_name":"Хүний эрхийн боловсролыг философиор дамжуулан залуучуудад хүргэх нь","project_name_eng":"Promoting Human Rights Education for Youth through Philosophy","abstract_mn":"Хүн эрүүл, аюулгүй оршин амьдрах, эрхээ эдлэх үйл ажиллагааны явцад хүний эрхийн боловсрол зайлшгүй хэрэгцээтэй. Хүний эрх, ёс суртахууны хүрээнд хувь хүн төдийгүй дэлхий нийтэд тулгарч  буй сорилтуудад ёс зүй, танин мэдэхүй, улс төр, философийн үүднээс хандах нь хүний эрхийн боловсролыг нэмэгдүүлж, хүний эрхийг хангах нэг хөшүүрэг болох юм.  Хүний бие даасан байдлыг хүндэтгэх, эрхэмлэн үзэх, эрхийг нь дээдлэх, хамгаалахад  рационал дискурс, ёс суртахууны түгээмэл зарчмууд, ёс суртахууны суурь зарчимын тухай эргэцүүлэх, бүтээлч үндэслэл дэвшүүлэх, шалтгаан холбоог илрүүлсэн дүгнэлт гаргах, асуудалд хариуцлагатай, мэдрэмжтэй хандах, ёс суртахуунтай, бие даан шийдвэр гаргахад философи мэдлэг чиглүүлдэг тул хүний эрхийн боловсролыг түгээх өвөрмөц, үр өгөөжтэй арга байж болно. Энэ төслөөр оюутан, залууст чиглэсэн философи, хүний эрхийн уялдаанд суурилсан мэдлэгийг түгээх философийн мэтгэлцээн, философи, нийгэм, хүмүүнлэгийн ухааны багш нарт зориулсан тохиолдол судлалын жишээ, тест бүхий гарын авлага гаргах юм.","abstract_eng":"Human rights education is essential in ensuring that individuals live in a healthy and safe environment while exercising their rights. Addressing challenges related to human rights and morality on both individual and global levels through ethical, epistemological, political, and philosophical perspectives enhances human rights education and serves as a mechanism for upholding those rights.\nPhilosophical knowledge offers unique and effective approaches to disseminating human rights education by guiding individuals to respect autonomy, uphold dignity, and protect rights. It does so by encouraging rational discourse, reflection on universal moral principles, and the development of fundamental ethical foundations. Philosophy fosters critical thinking, the formulation of creative justifications, causal reasoning, and responsible, empathetic, and ethical decision-making.\nThis project aims to disseminate knowledge integrating philosophy and human rights through activities such as philosophical debates targeted at students and youth. Additionally, it plans to produce a practical guide with case studies and tests for philosophy, social sciences, and humanities teachers to use in promoting human rights education.","start_date":"2025-02-15T00:00:00","end_date":"2025-08-31T00:00:00","sponsor_id":2175,"sponsor_name":"Монголын Эмнести Интернэшнл","performer_id":1722,"performer_name":"МУИС-ийн Философи, шашин судлалын тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":40,"research_field":"Философи, ёс зүй, шашин","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3765,"project_code":"P2019-3765","project_name":"XVII-XVIII зууны монгол түүхэн сурвалжаар уламжилж ирсэн домгуудын харьцуулсан судалгаа","project_name_eng":"A comparative study of the legend written in Mongolian chronicles in the 17-18 centuries","abstract_mn":"XVII-XVIII зуунд Монголын түүхийн талаар олон тооны сурвалж зохиогджээ. Тэдгээрийн ихэнх нь Монголчуудын уламжлалт түүх бичлэгийн загвар болох түүх-уран зохиолыг сүлэлдүүлэн туурвисан онцлогтой байдаг бол зарим нь бусад орны, тухайлбал Төвдийн буддын шашны зүтгэлтний намтар түүхийг бичих арга зүйн нөлөө туссан байдаг. Иймд Монголын түүхийн зарим үйл явдлыг уран сайхнаар дүрслэн өгүүлэхдээ янз бүрээр илэрхийлсэн нь бий. Энэ нь уншигчдад өөр өөр ойлголт төрүүлэх, түүхэн үйл явдлыг буруугаар ойлгож тайлбарлах, эргэлзэх зэргээр төөрөгдүүлэхэд хүргэдэг учир уг түүхэн сурвалжийн үнэ цэнэ, ач холбогдлыг бууруулдаг. Хэдийгээр судлаачид XVII-XVIII зууны үеийн монгол түүхэн сурвалжуудыг түүхэн дурсгалт бичиг болох талаас нь түлхүү судалж, эх бичгийг хэвлэн нийтлэх, орчин цагийн монгол хэлээр хөрвүүлэх, үг хэллэгийг нь тайлбарлах зэргээр нөр их ажил хийж буй боловч уран сайхны зохиол гэдэг талаас нь харьцангуй цөөн, ялангуяа түүхэн хэрэг явдлуудыг дүрсэлсэн домгуудыг харьцуулан судлах ажил бага хийгджээ. Иймд дурдан буй үеийн монгол түүхэн сурвалжуудад буй домгуудыг харьцуулан судалж түүхэн үнэнийг тогтоох, уран сайхны онцлогийг тодорхойлох, сонгодог эх бэлтгэх, олон нийтэд танилцуулах зайлшгүй шаардлагатай хэмээн үзэж байна.","abstract_eng":null,"start_date":"2019-11-19T16:00:00","end_date":"2021-11-30T00:00:00","sponsor_id":1272,"sponsor_name":"NUM","performer_id":1298,"performer_name":"МУИС ШУС Монгол хэл хэлшинжлэлийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":39,"research_field":"Хэл, уран зохиол","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3568,"project_code":"P2018-3568","project_name":"Монгол орны геоморфологийн зураглал, 1:500 000 масштаб бүхий геоморфолгийн зургийн цогц мэдээллийн сан","project_name_eng":"Geomorphological mapping of Mongolia:","abstract_mn":"Монгол орны Геоморфологийн зураг нь газрын гадаргын нэг төрөл зүйлийн генетик хэсгүүд болох чулуулаг, газрын гадаргын рельеф, уур амьсгал, гүний ба гадаргын ус, хөрс, ургамал ба амьтны аймгийн багтаасан нэгдэл юм (З.Санжмятав, 2011 он).  Геоморфологийн зураг бол байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлийн зургуудыг зангидаж нийтлэг зүй тогтлыг харуулдаг синтез зураг болохын хувьд зайлшгүй шаардлагатай юм (Ж.Нацаг, Д.Даш, 1985). Цаашид улс орны болон бүс нутгийн шинж чанартай байгаль ашиглалт болон нийгэм-эдийн засгийн асуудлуудыг шийдвэрлэхэд байгаль, хүрээлэн буй орчны шинж чанар, онцлогт тохирсон ландшафтын хэв шинжийн үүднээс зөв ялган тогтоож, түүний онцлогийг нарийн тусгасан зураглал үйлдэх, судалгааг нарийсгаж практикт ойртуулах нь чухал (Д.Даш, 1999). Монгол оронд  Геоморфологийн судалгаа 1930-аад оны эхлэн хийгдэж эхэлсэн байдаг ба энэ хугацаанд Монгол орны хэмжээнд бүс нутаг болон МУ-ын хэмжээгээр Геоморфологийн зураглал багагүй хийгдсэн байдаг. . Эдгээр Геоморфологийн зурагнуудаас хамгийн нарийвлалтай зураг нь 1990 болон 2009 онд зохиогдсон Монгол орны Геоморфологийн 1: 3 000 000, 1: 15 000 000 зураг юм. Энэхүү зураг нь растер бүтэцтэй, мөн Геоморфологийн зарим ангийг орхигдуулсан байдаг. Иймд Монгол орны хэмжээнд Геоморфологийн дунд, том масштабын зураглал, мэдээллийн сан үүсгэх шаардлага гарч байна. Мөн түүнчлэн ландшафтын зураг нь байгаль, газарзүйн судалгаа, шинжилгээ хийхэд суурь мэдээлэл болж өгөхөөс гадна бүс нутаг төлөвлөлт, байгалийн нөхцөл, нөөцийг зөв зохистой ашиглах, төлөвлөх зэрэгт практик ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"Geomorphological map of Mongolia is a combination of genetic components of the surface, rocks, surface waters, climate, groundwater and surface water, soil, flora and fauna (Z. Sanjmyatav, 2011). The geomorphological map is necessary as a synthesis of illustrations of natural sciences and illustrations (J.Natsag, D.Das, 1985). It is important to identify and characterize the specific features of the environment and the nature and features of the environment and socio-economic issues in the future. .Dash, 1999). Geomorphological surveys in Mongolia began in the 1930s, and during this period, the geomorphological mapping of the region and Mongolia was relatively small. . The most accurate picture of these geomorphological photographs is the 1: 3 000 000 and 1: 15 000 000 geomorphology of Mongolia, which was created in 1990 and 2009. This painting has a raster structure, and some geomorphology is omitted. Therefore, there is a need to create medium, large-scale mapping and database in geomorphology across Mongolia. Landscape maps also provide baseline information for natural and geographic surveys and analysis, as well as practical use of planning, natural resources, and resources.","start_date":"2018-12-18T06:04:05.017","end_date":"2019-12-03T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1214,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль Газарзүйн тэнхимийн судлаачдын баг","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4682,"project_code":"P2024-4682","project_name":"Ионт уусмалаар чанаржуулсан нүүрстөрөгч бүхий материалаас идэвхжүүлсэн карбон материал гарган авах, физик химийн бүтцийг сайжруулах судалгаа","project_name_eng":"Producing activated carbon from ionic liquid treated carbon materials, physical and chemical structural development","abstract_mn":"Энэхүү ажлаараа бид эх орныхоо түүхий эдийн нөөц бололцоонд (Манай улс 37.2 тэрбум батлагдсан нүүрсний нөөцтэй) суурилсан нүүрстөрөгч бүхий материалын боловсруулалтаас туршлагын янз бүрийн нөхцөлд түүний дотор орчин үеийн хамгийн өргөн хэрэглэгдэж буй судалгааны объект, имидазолиум суурьт уусмал болох ионт уусмал (BmimCl анион) -ээр чанаржуулсан нүүрстөрөгчит түүхий эдээс карбон материал гарган авах, түүний шинж чанар, бүтцийг судлах зорилготой. \nСудалгаа нь дулааны процессын аргад суурилах ба гарган авсан бүтээгдэхүүний молекулыг бүтцийг болон шинж чанарыг спектроскопийн аргаар (элементийн анализ, термогравитер, гадаргуун талбайн хэмжээг үнэлэх (BET), электроны хэмжээстэй микроскопоор дүрсжүүлэх арга (SEM), нил улаан туяа, электроны парасоронзон резонансын спектроскоп) үнэлэх юм. Судалгааны үр дүнд суурилан молекул бүтцийн хөгжүүлэлт хийх, загварчлах болон туршилтаар батлах юм.","abstract_eng":"In the frame of current project based on home country raw material rich resource (our country has 37.6 billion ton confirmed coal resource) as coal we would like to run to receive carbon material from experimental based treatment on coal including the most applied research object as imidalzolium ionic liquid (BmimCl anion) treated one in various experimental conditions. \nExperiment is based on the thermal processing and produced carbon material is studied by its molecular structural and properties of point of view by spectroscopic methods (such as elemental analysis, thermogravimetry, surface area measurement (BET), electron microscope (SEM), infrared and electron paramagnetic resonance spectroscopy). \nOn the result of the current research we will develop structural analysis and modelling.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2026-05-31T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1758,"performer_name":"Department of Physics","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4347,"project_code":"P2022-4347","project_name":"Усанд уусдаг фуллерен ба нанохоолойн хэлбэржих аргыг боловсруулах","project_name_eng":"Processing method of formation of water dissolute fullerenes and nanotubes, property study and determination of more perspective field of application","abstract_mn":"Фуллерен агуулсан шинэ бодисыг синтезлэн гарган авах туршлагын горимыг тогтоох, түүний оптик болон электрон бүтцийн шинж чанарыг судлах, түүнчлэн энэхүү шинэ материалыг хэрэглэх боломжийг судлах зорилготой. \nЭнэхүү судалгаа нь квант химийн аргаар атом ба молекулын химийн холбоос үүсгэсэн комплекс нэгдлийн молекулын бүтэц ба молекул дахь энергийн холбоосыг тодорхойлох, синтезийн үүсэн бүрэлдэх горим болон туршлагад гарах физик химийн нөлөөг тогтоох шинжлэх ухааны агуулгатай. Фуллерены химийн нэгдлүүдийн зарим нь электроны шилжилтийн энерги багатай байдаг нь интеркомбинациональ конверс (харилцан хөрвөх шилжилт) хийх боломжийг өгч, ингэснээр өдөөгдсөн триплет төлөвд амьдрах хугацаа нилээд урт болж, синглет ба триплет төлвүүдийн энергийн утга ойролцоо болно. Цэнэгийн шилжилтийн дүнд өдөөгдсөн синглет, триплет төлвүүд бий болно. Тэдгээрийн энерги нь бүтэц дэх компонентийн энергийн завсар бүхий харилцан байрлалаас хамаарна. Ийм төрлийн химийн холбоост комплекс нэгдэл үүсэх нь өөрөө молекул түвшинд электроны холбоо үүсэх боломжийг нээдэг ба ийм материалуудыг оптоэлектроникийн төхөөрөмжид хэрэглэх ирээдүйтэй юм.","abstract_eng":"Applying quantum chemical methods formations of chemical compound allowed atoms and molecules are to be expressed. Determining molecular structures and atoms energy bond in molecules and defining realization of synthesis regime and choice of physical and chemical influence in the experimental study are aims of the current project. There is a hypothesis that some of fullerene contained chemical compounds own small energy of electron transition which supplies a possibility of inter combinational conversion followed by a significant increase in life time continuity in the triplet state. In the result, triplet and singlet state energy values become similarity. Charge transition is followed generation of almost degenerated singlet and triplet states. The energy of such states depend on the location of energy band in the structural components. Generation of such kind of chemically bonded complex opens up for the formation of electron contacts in molecular level. These materials are wholly perspective for the application in the field of optoelectronic device.","start_date":"2022-05-22T00:00:00","end_date":"2023-12-22T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4883,"project_code":"P2025-4883","project_name":"Урамшуулалт цалинг чадамж ур чадварт шилжүүлэх","project_name_eng":"Transferring Incentives to Competencies and Skills","abstract_mn":"‘Багануур’ ХК-ийн захиалгаар “Урамшуулалт цалинг чадамж ур чадварт шилжүүлэх” зөвлөх үйлчилгээний хүрээнд цалингийн сүлжлийн албан тушаал бүрийн ур чадварын шалгуур үзүүлэлтийг тодорхойлно. \nУр чадвар гэдэг нь тодорхой ажил, даалгавар, үйлдлийг үр дүнтэйгээр гүйцэтгэхэд шаардлагатай мэдлэг, туршлага, дадал, арга барилыг хэлэх бөгөөд ажил, амьдрал, нийгэмд гүйцэтгэх үүрэг, даалгаврыг амжилттай хэрэгжүүлэхэд нэн чухал. Иймд аливаа байгууллага байгууллагын ур чадвар, чадамжийг хүрээг тодорхойлох, ур чадварт суурилсан цалингийн системийг бий болгон ажиллагчдыг тасралтгүй хөгжүүлэхэд анхаарах болсон. \nАливаа ажил мэргэжлээр хөгжих, амжилттай ажиллахын тулд хувь хүн хатуу болон зөөлөн ур чадварын тэнцвэртэй байдлыг хангах нь чухал бөгөөд энэхүү тэнцвэр нь  техникийн мэдлэгээ үр дүнтэй ашиглах, ажлын байрны манлайлал, хамтын ажиллагааны нарийн төвөгтэй байдлыг даван туулах боломжийг олгодог. Тасралтгүй суралцах, өөрийгөө эргэцүүлэн бодох нь хувийн болон мэргэжлийн зорилгодоо хүрэхийн тулд бие биеэ хэрхэн нөхөж чадах талаар анхаарч, хоёр төрлийн ур чадварыг хөгжүүлэх, сайжруулахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг.\nSoft skill буюу зөөлөн ур чадвар гэдэг нь ажил, амьдрал дээр таныг хөгжих, үр бүтээлтэй байхад туслах хувийн зан чанарууд буюу бүтээлч сэтгэлгээ,  шийдвэр гаргах, манлайлах мөн багаар ажиллах болон харилцааны ур чадваруудыг дурдаж болно. Харин hard skill буюу хатуу ур чадвар нь сургалт, дадлагаар эзэмшдэг техникийн чадвар, мэдлэг юм. \n‘Багануур’ ХК энэхүү төслийг хэрэгжүүлснээр цалингийн сүлжил тус бүрд ажиллагчид цалингийн шатлал ахих, карьерын хувьд дэвших зэрэг ахих боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"At the request of ‘Baganuur’ JSC, the “Transferring Incentives to Competencies and Skills” consulting project aims to define competency criteria for each role within the company’s salary structure. Skills encompass the knowledge, experience, habits, and methods required to effectively perform specific tasks and responsibilities. They are essential for the successful execution of roles, both in the workplace and in broader societal contexts. Recognizing this, organizations are increasingly prioritizing the definition of key organizational skills and competencies, establishing competency-based compensation systems, and fostering continuous employee development.\nTo thrive and advance in any career, individuals must maintain a balance between hard and soft skills. This equilibrium enables them to apply technical expertise while navigating the complexities of leadership, collaboration, and workplace dynamics. Continuous learning and self-reflection are critical in refining both hard and soft skills, ensuring they work together to support personal and professional growth.\nSoft skills refer to personal attributes such as creativity, decision-making, leadership, teamwork, and communication—traits that enhance productivity and adaptability in both work and life. In contrast, hard skills consist of technical knowledge and abilities gained through formal training and practical experience.\nThrough the implementation of this project, ‘Baganuur’ JSC will create opportunities for employees across all salary levels to progress in both their careers and compensation, fostering a more dynamic and skilled workforce.","start_date":"2025-02-13T16:00:00","end_date":"2025-06-15T16:00:00","sponsor_id":2189,"sponsor_name":"\"Багануур\" ХК","performer_id":2190,"performer_name":"МУИС, Бизнесийн сургуулийн төслийн баг","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4963,"project_code":"P2025-4963","project_name":"Сургалт зохион байгуулах","project_name_eng":"To organize training","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь Cisco академи сургалтын төвийн CCNA 3: Байгууллагын сүлжээ, аюулгүй байдал, автоматжуулалтын агуулгын хүрээнд 25 цагийн иж бүрэн сургалтыг зохион байгуулж, хүргэх ажлыг тоймлоно. Сургалт нь оролцогчдыг байгууллагын түвшний сүлжээний шийдлүүдийг хэрэгжүүлэх, удирдах гүнзгийрүүлсэн мэдлэг, практик ур чадвараар хангах зорилготой. Голлох сэдвүүдэд чиглүүлэлтийн дэвшилтэт протоколууд (OSPF), WAN технологиуд, сүлжээний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал ба хэрэгжүүлэлт (ACL, VPN), сүлжээний автоматжуулалтын үндсэн ойлголтууд багтана. Сургалтад онолын лекц, практик лабораторийн дасгал, бодит кэйсүүд дээр суурилсан хосолсон аргыг ашиглан үр дүнтэй суралцах болон ур чадварыг хөгжүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Сургалтыг амжилттай дүүргэснээр оролцогчид CCNA сертификатын шалгалтад илүү сайн бэлтгэгдэж, байгууллагын нарийн төвөгтэй сүлжээний орчныг удирдах чадвартай болно.","abstract_eng":"We're putting together a 25-hour training course all about Cisco's CCNA 3: Enterprise Networking, Security, and Automation. The main idea is to give you the advanced know-how and real-world skills you need to set up and manage network systems for larger businesses. We'll dive into important stuff like OSPF for routing, how WANs work, the basics of keeping networks secure (think ACLs and VPNs), and a first look at making networks run more automatically. To help you learn best, we'll mix things up: you'll get the theory, then plenty of practice in labs, and we'll look at how these things work in actual companies. Finish the course, and you'll be in a much better spot for your CCNA exam and feel confident handling tricky network setups in big organizations.","start_date":"2024-11-14T16:00:00","end_date":"2024-11-28T16:00:00","sponsor_id":2274,"sponsor_name":"Хил хамгаалах ерөнхий газар","performer_id":2275,"performer_name":"МТЭС, ЭХИТ, Н.Угтахбаяр","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4964,"project_code":"P2025-4964","project_name":"ДХИС-ийн онол, арга зүйн сэтгүүлийн цахим системийг бий болгох","project_name_eng":"Establishing an e-system for the UIA's theoretical and methodological journal","abstract_mn":"Энэхүү төслийн хүрээнд Дотоод хэргийн их сургууль (ДХИС)-ийн онол, арга зүйн сэтгүүлүүдэд зориулсан цахим системийг амжилттай хөгжүүлж, нэвтрүүлнэ. Төслийн гол ажлууд болох ДХИС-ийн онол, арга зүйн 7 сэтгүүлийг шинээр бий болгосон системд бүртгэж, холбогдох тохиргоог хийнэ. Мөн сэтгүүлүүдийн цахим системийн аюулгүй байдлыг хангах арга хэмжээг авч, уг системийг цаашид хариуцан ажиллах ДХИС-ийн ажилтныг дагуулан сургаж, мэдлэг, ур чадварыг нь дээшлүүлнэ. Энэхүү цахим систем нь ДХИС-ийн эрдэм шинжилгээний ажлын хүртээмж, үр нөлөөг нэмэгдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой.","abstract_eng":"This project will successfully develop and implement an e-system for the theoretical and methodological journals of the University of Internal Affairs (UIA). Key project tasks will include registering seven of UIA's theoretical and methodological journals into the newly created system and making the relevant configurations. Measures will also be taken to ensure the security of the journals' e-system, and the UIA staff member responsible for managing the system in the future will be trained to enhance their knowledge and skills. This e-system will be of significant importance in increasing the accessibility and impact of UIA's research work.","start_date":"2024-12-15T00:00:00","end_date":"2025-02-06T16:00:00","sponsor_id":2276,"sponsor_name":"Дотоод хэргийн их сургууль","performer_id":2275,"performer_name":"МТЭС, ЭХИТ, Н.Угтахбаяр","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4895,"project_code":"P2025-4895","project_name":"МУИС-ийн Мэдээллийн технологи, мэдээллийн аюулгүй байдлын талаар авч хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа, стратеги төлөвлөгөө боловсруулах","project_name_eng":"Development of an Action Plan and Strategic Roadmap for Information Technology and Information Security at the National University of Mongolia","abstract_mn":"In a world that is moving faster every day, the ability to maintain a stable digital environment has become one of the most critical factors for a university's success. The National University of Mongolia (NUM) finds itself at a point where it must respond thoughtfully to emerging risks and opportunities in information technology and cybersecurity. Recognizing this, we are putting forward our proposal to help the university assess its existing IT infrastructure and security posture, enhance them where needed, and build a strategy that will meet today's demands and support long-term growth. Our approach is not built on generic templates; instead, it is grounded in the specific realities of NUM's current situation and shaped by the practical needs of its digital environment while remaining closely aligned with the university's strategic direction.\n\nOur focus areas\nFirst, we intend to conduct a comprehensive assessment of the university’s IT infrastructure, covering everything from internal and external networks to wireless environments, servers, endpoint devices, and cloud systems. Particular attention will be given to mapping out logical and physical network topologies, including critical third-party interconnections. \nBased on the findings, we will not only identify vulnerabilities and inefficiencies but also recommend immediate and achievable improvements. Addressing wireless network gaps and critical risks in existing systems will be a priority, helping to bolster the university’s digital resilience in the near term. \nAfter that, we will develop a cybersecurity strategic plan aligned with NUM’s overall mission, Mongolia’s cybersecurity regulations, and international best practices. This strategy will include specific goals, measurable key performance indicators (KPIs), and an actionable timeline that supports continuous improvement rather than one-off fixes.\n\nBuilding policies for Sustainable protection\nNo strategy can stand without strong governance. Accordingly, we will draft critical policy documents, including:\n- Information Security Policy\n- Network Security Policy\n- Risk Management Plan\n- Incident Response Plan\nEach of these documents will be shaped not just by compliance requirements, but by a realistic appreciation of NUM’s operating environment. Wherever possible, we will adapt international frameworks like ISO/IEC 27001 and the NIST Cybersecurity Framework to fit the university’s specific needs.\nWe also aim to ensure that all policy work integrates seamlessly into NUM’s broader Digital Transformation Strategy, helping to create a unified, resilient, and adaptable technological ecosystem.","abstract_eng":"Орчин үеийн энэхүү хурдтай хөгжлийн дунд дижитал орчны тогтвортой байдал нь их дээд сургуулиудын амжилтыг тодорхойлох гол хүчин зүйл болж байна. Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС) ч энэ сорилтын өмнө зогсож буй бөгөөд мэдээллийн технологи, кибер аюулгүй байдлын салбарт тулгарч буй эрсдэл, боломжуудыг ухаалгаар шийдвэрлэх шаардлагатай. Иймд, бид МУИС-ийн мэдээллийн технологийн дэд бүтэц, аюулгүй байдлыг үнэлэх, сайжруулах, стратегийн түвшинд төлөвлөх цогц шийдлийг боловсруулахаар уг төсөлд саналаа илгээж байна. Бид сургуулийн одоогийн нөхцөл байдал, орчны бодит шаардлагад тулгуурласан, ирээдүйн хөгжлийг дэмжсэн, МУИС-ийн стратегитэй нийцсэн шийдэл боловсруулна.\n\nТөслийн гол чиглэл\nЮуны түрүүнд бид МУИС-ийн мэдээллийн технологийн дэд бүтцийн үнэлгээ хийнэ. Үүнд дотоод, гадаад сүлжээ, утасгүй сүлжээний орчин, серверүүд, төгсгөлийн төхөөрөмжүүд, үүлэн тооцооллын системүүдийг хамруулна. Мөн сүлжээний логик ба физик топологи болон гуравдагч талуудын холболтын зураглалыг боловсруулна.\nҮнэлгээний үр дүнд тулгуурлан эмзэг байдал, доголдол, сайжруулах боломжийг тодорхойлж, ойрын хугацаанд хэрэгжүүлэх бодит сайжруулалтыг санал болгоно. Ялангуяа утасгүй сүлжээний хамгаалалтыг сайжруулах, эрсдэлийн түвшинг бууруулах нь бидний тэргүүлэх зорилт байна.\nҮүний дараа ирээдүйн тогтвортой байдлыг хангах зорилгоор бид МУИС-ийн стратеги төлөвлөгөө, Монгол Улсын кибер аюулгүй байдлын хууль тогтоомж, олон улсын шилдэг туршлагад нийцсэн кибер аюулгүй байдлын стратегийг боловсруулна. Энэ төлөвлөгөөнд тодорхой зорилтууд, хэмжих үзүүлэлтүүд (KPI), хэрэгжүүлэх үе шатыг нарийвчлан тусгана.\n\nАюулгүй байдлыг дэмжих бодлого боловсруулах\nСайн стратеги нь зөвхөн төлөвлөгөөнөөс гадна сайн суур бодлоготой байхыг шаарддаг. Иймд бид дараах бодлогын баримт бичгүүдийг боловсруулна:\n- Мэдээллийн аюулгүй байдлын бодлого\n- Сүлжээний аюулгүй байдлын бодлого\n- Эрсдэлийн удирдлагын төлөвлөгөө\n- Халдлагад хариу арга хэмжээний төлөвлөгөө\nЭдгээр баримт бичгүүдийг олон улсын стандарт болох ISO/IEC 27001, NIST Cybersecurity Framework зэрэгт тулгуурлан боловсруулна. Бид МУИС-ийн бодит нөхцөлд нийцүүлэн уян хатан байдлыг хангаж боловсруулна.\nБид боловсруулсан стратеги, бодлогыг МУИС-ийн Цахим шилжилтийн бодлоготой уялдуулж, байгууллагын бүх түвшний дижитал тогтвортой байдлыг хангахыг зорино.","start_date":"2025-04-27T00:00:00","end_date":"2025-07-24T16:00:00","sponsor_id":2207,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС), Цахим шилжилтийн газар","performer_id":2208,"performer_name":"МТЭС, ЭХИТ, Н.Угтахбаяр, Б.Өсөхбаяр","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4978,"project_code":"P2025-4978","project_name":"Судалгааны багаж, тоног төхөөрөмжийн нэгдсэн систем хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Research facility and equipment management system development","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь Монгол Улсын Их Сургуулийн судалгаа, сургалтын лабораториудад ашиглагдаж буй багаж, тоног төхөөрөмжийг бүртгэх, удирдах, хянах боломжтой төвлөрсөн веб аппликейшн хөгжүүлэх зорилготой. Энэхүү системийг хөгжүүлснээр лабораторийн багаж төхөөрөмжийн ашиглалт, бусад менежменттэй холбоотой үйл ажиллагааг автоматжуулж, үр ашгийг нэмэгдүүлэнэ.","abstract_eng":"This project aims to develop a centralized web application for registering, managing, and monitoring the research and educational laboratory equipment used at the National University of Mongolia. By implementing this system, laboratory equipment-related operations will be automated, and efficiency will be improved.","start_date":"2025-07-01T00:00:00","end_date":"2025-09-30T00:00:00","sponsor_id":2152,"sponsor_name":"МУИС, Судалгаа хөгжүүлэлтийн газар","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4678,"project_code":"P2024-4678","project_name":"Хорт хавдрын эсийн цацрагт мэдрэг байдлын судалгаа","project_name_eng":"Radiosensitizing effects on human cancer cells","abstract_mn":"Дэвшүүлж буй төслийн хүрээнд МУИС-ийн Генийн инженерчлэлийн лабораторид тусгай орчинд өсгөвөрлөсөн элэг, ходоод, хөх, уушгины хорт хавдрын эсийн дээжүүдийг Хавдар судлалын үндэсний төвийн эмчилгээ/оношилогооны төхөөрөмүүдээс үүсгэгдэх рентген, гамма, электрон цацрагийн ялгаатай тунгаар үйлчлэн хавдрын эсийн амьд үлдэлтийг тодорхойлно.","abstract_eng":"In this project, samples of liver, stomach, breast and lung cancer cells are prepared in a special environment at Gene engineering laboratory of NUM and exposed to various doses of X-ray, gamma and electron radiation generated by the accelerators or isotope sources of the National Cancer Center.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2025-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1936,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБИТ","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":3975,"project_code":"P2020-3975","project_name":"Ионжих цацрагын тусламжтай хүнсний  аюулгүй байдал, чанарын баталгааг сайжруулах нь","project_name_eng":"Promoting Food Irradiation by Ionization Technology to Enhance Food Safety and Security","abstract_mn":"Хүнсний бүтээгдэхүүнийг ариутгах процесс нь түүнд агуулагдаж буй бактери, хөгц, мөөгөнцөр, тэдгээрийн спор болон вирусыг устгах үйл явц юм. Хүнсний бүтээгдэхүүнийг ариутгах олон арга байгаа боловч бүгд өөрийн давуу тал болон сул талтай. Гэвч одоогоор хамгийн үр ашигтай, зардал багатай, хүнсний бүтээгдэхүүнийг халдваргүйжүүлэхээс гадна хадгалалтыг уртасгадаг арга бол ионжих цацрагын арга юм. Халуунаар үйлчлэх аргууд нь шингэн материалд тохиромжтой боловч хуурай, хатуу бүтээгдэхүүнийг боловсруулах тохиромжгүй. Мөн халуунд хялбар задардаг байгалийн гаралтай, молекул масс багатай нэгдлүүд (С витамин 55-65 хэмд задарч эхэлнэ) идэвхигүй болно. Химийн аргаар ариутгах аргууд нь тоног төхөөрөмж, ажлын байрны ариутгал, цэвэрлэгээнд илүү тохиромжтой. Хүнсний бүтээгдэхүүнийг ямар нэг химийн бодисоор үйлчилснээр хадгалалт, ариутгалын хувьд сайнаар нөлөөлж болох боловч тухайн химийн нэгдэл заавал үлддэг учир ийм аргуудыг хэрэглэхээс татгалзах болсон. Нэмж тодруулахад, ионжих цацрагын аргаар хүсний бүтээгдэхүүнийг шууд өөрийн сав, баглаа боодолтой нь ариутгаад шууд хэрэглэгчид хүргэж болдог онцлогтой. Манай орны хувьд намрын ургац хураалтаар авсан их хэмжээний ургацийн маш бага хувийг боловсруулсан бүтээгдэхүүнд хувиргадаг тул төмс, хүнсний ногоо зэргийг удаан хугацаагаар хадгалах шаардлага тулгардаг.   Мөн мах, махан бүтээгдэхүүнийг гадаадад экспортлоход эрүүл ахуйн шаардлага хангадаггүй сул тал бий. Хүнсний ногоог ионжих цацрагаар шарж түүний бодисын солилцоог удаашруулснаар илүү урт хугацаагаар хадгалах, зоорьноос гарах хаягдлын хэмжээг эрс багасгана. Мөн мах, махан бүтээгдэхүүнд агуулагдаж байгаа өвчин үүсгэгч микроорганизмуудыг устгах, эрүүл ахуйг сайжруулах боломж байна гэж бид үзлээ. Энэ чиглэлийн судалгааг өөрийн оронд эхлүүлэх, шар тос, борц, ааруул гэх мэт бусад оронд түгээмэл бус, өвөрмөц бүтээгдэхүүнүүдийг гамма болон рентген цацрагаар шарж чанарын баталгааг сайжруулах нь зүйтэй юм.","abstract_eng":"Sterilization is defined as any process that effectively kills or eliminates almost all microorganisms like fungi, bacteria, viruses, spore forms. There are many different sterilization methods depending on the purpose of the sterilization and the material that will be sterilized. The choice of the sterilization method alters depending on materials and devices for giving no harm. These sterilization methods are mainly: dry heat sterilization, pressured vapor sterilization, ethylene oxide (EtO) sterilization, formaldehyde sterilization, gas plasma (H2O2) sterilization, peracetic acid sterilization, e-beam sterilization and gamma\nsterilization. Heat treatment methods are suitable for liquid materials but not for dry or solid products. In addition, natural, low-molecular-weight compounds that are easily destroyed by heat (vitamin C begins to decompose at 55-65 degrees Celsius) and become inactive. Chemical disinfection methods are more suitable for equipment and workplace disinfection and cleaning. The use of any chemical in food can have a positive effect on storage and disinfection on food, but such chemical residue often detects after food treatment. Above all iionizing radiation method: simple, inexpensive, has the great advantage of sterilizing food and extend storage. Food products can also have their own packaging. Can be used immediately after radiation treatment. With the help of ionizing radiation, it is possible to sterilize food and agricultural products (sterilization of various raw materials and finished products, prolong shelf life, inhibition of germination stage), disinfection of medical products (medical devices), disinfection of hazardous medical waste. \nIn Mongolia, potatoes and vegetables are harvested once a year and need to be stored for several months. From the harvest only small percentage of harvest is converted into processed or final products. In more, Mongolian meat and meat products do not meet hygiene requirements for exporting. Irradiated vegetables with ionizing radiation halt metabolism, which can be stored for a longer period of time and drastically reduce the amount of waste from the cellar. We also believe that there is an opportunity to eliminate pathogenic microorganisms in meat and meat products and improve hygienic control. It is necessary to start research in this field in our country and improve the quality assurance of irradiation with gamma and X-ray products, which are not common in other countries, such as butter, freeze dried meat and curds.","start_date":"2020-12-31T00:00:00","end_date":"2022-12-23T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1320,"performer_name":"МУИС ХШУИС","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4193,"project_code":"P2021-4193","project_name":"Бержийн тэнцвэрийн онол, алгоритм, хэрэглээ","project_name_eng":"Theory, algorithms and applications of Berge equilibrium","abstract_mn":"Орчин үед бизнес, нийгэм, улс төр, шийдвэр гаргалтын олон асуудлуудыг тоглоомын онолын тусламжтайгаар загварчлан оновчтой шийдвэр гаргахад ашиглаж байна. Тоглоомын онолын дийлэнх судалгаа Нэшийн тэнцвэрээр хийгдсэн байдаг. 1957 онд Францийн математикч Бержийн үндэслэсэн “Бержийн тэнцвэр” нь сүүлийн жилүүдэд судлаачдын анхаарлыг ихээр татаж байна. (Жуковский 2020), (Abalo K.Y., Kostreva M.M. 2004, 2005), (С.Батбилэг, Р.Энхбат 2021). Гэсэн хэдий ч өнөөг хүртэл Бержийн болон Анти-Берж тэнцвэрийг төгсгөлөг стратегитэй тоглоомд  хэрэглээгүйгээс гадна түүний тооцон бодох асуудал бараг судлагдаагүй, эдийн засгийн хэрэглээг огт авч үзээгүй байгаа юм.\nБид энэхүү төслөөр өргөтгөсөн Нэшийн тэнцвэрийн оршин байх нөхцөлийг батлан түүнийг шугаман зааглалтай гүдгэр програмчлалын аргаар олох аргыг дэвшүүлж эдийн засгийн жишээгээр харуулна. Түүнчлэн Анти-Берж тэнцвэрийг глобаль оптимизацийн аргаар олох шинэ арга дэвшүүлнэ.","abstract_eng":"Game theory plays important role in  Economics, politics, and decision-making. There are many works devoted to game theory. Most of them deal with a Nash equilibrium. \nThe Berge equilibrium concept was introduced by the French mathematician Claude Berge in 1957 for coalition games is getting the attention of many scholars. Some research works of Berge equilibrium were conducted by Zhukovskiy 2020, (Abalo K.Y., Kostreva M.M. 2004, 2005), (R.Enkhbat, S.Batbileg, 2021) So far a little attention has been paid to Berge equilibrium as well as Anti-Berge equilibrium.\nIn this project, we introduce a new concept of  Generalized  Berge and Anti-Berge equilibriums.\nWe will prove the existence of Generalized Berge equilibrium in the game. We will reduce finding Generalized-Berge equilibrium to a convex programming problem with linear constraints. The\nproposed approach will be tested on some examples in Economics. Also, we will propose a new global optimization method for finding Anti-Berge equilibrium.","start_date":"2021-12-30T00:00:00","end_date":"2023-12-25T00:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5028,"project_code":"P2025-5028","project_name":"Монгол алтайн нуруунд ажиглагдах фён салхины судалгаа","project_name_eng":"Study on Foehn winds in the Mongolian Altai Mountains","abstract_mn":"Фён буюу халуун хуурай салхи нь агаарын масс уулыг даваад уруудахдаа түүний нөмөр талд халуун, хуурай , салхины хурд ихтэй нөхцөлийг  авчирдаг цаг уурын онцгой үзэгдэл юм. Энэхүү үзэгдэл нь уулархаг бүс нутгийн хүн болон байгаль орчинд төрөл бүрээр нөлөөдөг процесс юм. Тодруулбал Фён салхи нь уулсын нөмөр бүсэд хаврын дулааралт, мөстлийн хайлалт, бэлчээрийн хуурайшилт, гал түймрийг эрсдлийн гол шалтгаануудын нэг болдог хэдий ч уулархаг нутагт дулаан уур амьсгалыг нөхцөлдүүлж цасан бүрхүүл хурдан хайлж малын бэлчээрлэлт болон хаврын тариалалтын хугацааг урагшлуулах зэрэг таатай нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Орчин үед фён салхины судалгаа нь хүний сэтгэцийн болон бие махбодид үзүүлэх нөлөөг үнэлэх (Mikutta et.al., 2022; Schneidewind et.al., 2025), ой, хээрийн түймэр, дулааны долгион, цас, мөстлийн хайлалт, үер зэрэг цаг агаарын экстремаль үзэгдлүүдийн өдөөгч болох (Ahn et.al., 2024; Ayitikan et.al., 2024; Minowaat al., 2024) талаас төдийгүй өөрчлөгдөж буй уур амьсгалыг урьдчилсан мэдээлэх загвар боловсруулахад (Wiesner et.al., 2024) голлон чиглэгдэж байна. Харин манай орны хувьд Ховд аймгийн зарим станцын мэдээгээр тухайлсан судалгаа (Нацагдорж Л., 1982; Жамбаажамц Б., 1989, Батболд А., 2023) цөөн тоогоор хийгдсэнг эс тооцвол фён салхины чиглэлийн тоймтой суурь судалгаа одоогоор бүтээл болон хэвлэгдэж гараагүй байна. Дээрх судалгаануудад фён салхи Монгол алтайн нурууг даваад түүний нөмөр бүс нутагт агаарын температур, салхины хурдны огцом ихсэлт, харьцангуй чийгшил, агаарын даралтын буурах цаг агаарын нөхцөлийг авчирдгийг тухайлсан судалгаагаар судлан тогтоосон байна. Баян-Өлгий болон Ховд аймгийг дамнасан Монгол Алтайн нуруу нь баруун хойноос зүүн урагш сунаж тогтсон байрлалтай байдагтай холбоотойгоор Баруунаас Өмнө зүгийн хоорондох зовхисоос  чиглэлтэй агаарын урсгалаар фён салхи үүсдэг болох нь дээрх судалгаануудаас ажиглагдлаа. Энэхүү нөхцөл байдал Монгол Алтайн нурууны урд үзүүрийн нарийссан хэсэг болох Ховд аймгийн нутаг дэвсэрт илүү тод илрэх боломжтой  гэж үзэж байгаа юм. Тиймээс WRF тоон загварчлалаар ERA5 реанализ мэдээ ашиглан орон зай, цаг хугацааны өндөр нарийвчлалтай фён салхины үүсэх механизм, тухайн үеийн аэросиноптик нөхцөлийг нарийвчлан судалж, фён салхитай үеийн цаг агаарын нөхцөл байдлыг  үнэлэн тогтоох, төслийн бүс нутагт орших цаг уурын станцын бодит ажиглалт, хэмжилтийн мэдээгээр фён салхины загварын тооцоог баталгаажуулах зорилготойгоор энэхүү төслийн санааг дэвшүүлж байна. Судалгааны үр дүнгээр WoS, Scopus-т бүртгэлтэй мэргэжлийн сэтгүүлд удирдагч нэгдүгээр эсвэл холбоо барих зохиогчоор өгүүлэл хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"The Foehn, or hot, dry wind, is a special weather phenomenon that brings hot, dry, and high-speed conditions to the mountain slopes as an air mass passes over them. This phenomenon occurs in mountainous regions and is a process that affects humans and the environment in various ways. In particular, the Foehn wind is one of the main causes of spring warming, melting ice, drying out pastures, and fire risks in mountainous regions. However, in mountainous areas, it creates favourable conditions for the rapid melting of snow cover, which leads to the advancement of grazing and spring sowing. Recent studies on the Föhn (Foehn) wind are focused not only on assessing its mental and physical effects (Mikutta et.al., 2022; Schneidewind et.al., 2025), as a trigger for extreme weather events such as wildfires, heat waves, and melting snow and ice (Ahn et.al., 2024; Ayitikan et.al., 2024; Minowaat al., 2024), but also on developing models to predict a changing climate (Wiesner et.al., 2024). However, in Mongolia, except for some case studies based on a limited number of observations in Khovd Province (Natsagdorj L., 1982; Jambaajamts B., 1989; Batbold A., 2023), no fundamental research related to the foehn winds has been published to date. The above studies have shown that the Foehn wind, as it passes over the Mongolian Altai Mountains, brings a sharp increase in air temperature and wind speed, along with a decrease in relative humidity and air pressure in the mountainous regions. The Mongolian Altai Mountains, which cover Bayan-Olgii and Khovd Provinces, are located in a northwest-southeast direction, and the above studies have shown that the foehn wind is formed by the air flow from the west to the south. It is believed that this situation can be more clearly seen in the territory of Khovd Province, which is the narrowest part of the southern tip of the Mongolian Altai Mountains. Therefore, the purpose of ​​this project is to study the mechanism of the formation of the foehn winds and the aerosynoptic conditions with a high spatial and temporal resolution using WRF numerical modeling and ERA5 reanalysis data; to evaluate the weather conditions during the foehn winds; to verify the foehn wind model calculations with actual observation and measurement data from meteorological stations located in the project area, and to study how the foehn wind conditions in this region are expected to change in the future with the results of CMIP6 future modeling. According to the results of the study, an article will be published in a professional journal registered in WoS and Scopus as the first or corresponding author.","start_date":"2026-01-15T00:00:00","end_date":"2026-12-31T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1625,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн судлаачдын баг","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5055,"project_code":"P2025-5055","project_name":"Исгэлэн цагаан идээнээс биологийн идэвхит уураг ба пептид ялгах, функциональ хүнсний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломж","project_name_eng":"The possibility of isolating biologically active proteins, peptides and producing functional food products from fermented dairy products","abstract_mn":"Исгэлэн сүүн бүтээгдэхүүн болох тараг, айраг, бяслаг зэрэг нь биологийн идэвхит пептидийн байгалийн гаралтай эх үүсвэр юм. Пептид нь сүүний казейн болон шар сүүний уургийн ферментациар үүсэх богино хэлхээт уургийн фрагментууд бөгөөд эрүүл мэндэд чухал ач холбогдолтой (даралт бууруулах, антиоксидант, дархлаа дэмжих). Эдгээр нь үндсэн шим тэжээлийг бодвол үрэвслийг намдаах, зүрх судасны системийг эрүүлжүүлэх зэрэг  илүү функциональ хүнсний шинж чанартай.\nМанай судалгааны баг дээр туршилт, судалгаа нь хийгдсэн №4519 дугаартай “Ангиотензин хувиргагч энзимийг саатуулагч үйлчилгээтэй пептид, түүнийг ялгах болон хэрэглэх арга” шинэ бүтээлийн патентын арга зүйн дагуу айраг, хоормог г.м исгэлэн сүүн бүтээгдэхүүнээс биологийн идэвхит уураг, пептид ялгах, тэдгээрийг агуулсан функциональ бүтээгдэхүүн гарган авах бүрэн боломжтой.","abstract_eng":"Fermented dairy products like yogurt, kefir, and cheese are excellent natural sources of bioactive peptides, which are short protein fragments with significant health benefits (antihypertensive, antioxidant, immune-boosting) released during fermentation or digestion from milk proteins like casein and whey. They act as functional food ingredients, offering more than basic nutrition by supporting cardiovascular health, reducing inflammation, and aiding digestion, making dairy a top source for these beneficial compounds. \nUsing the methodology of the patent for the invention No. 4519, which was studied by our research team, it is fully possible to isolate biologically active proteins and peptides from fermented dairy products such as kumis and khoormog, and to produce functional products. These isolated peptides have antihypertensive activity, so it is possible to use to produce biologically active food supplements.","start_date":"2026-01-09T00:00:00","end_date":"3849-06-07T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1414,"performer_name":"МУИС, Эмчилгээний хүнс байгалийн нэгдлийн химийн судалгааны баг","funding_type_id":20,"funding_type":"Инновацийн төсөл","research_field_id":15,"research_field":"Үйлдвэрийн технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5029,"project_code":"P2025-5029","project_name":"Монгол хэлний модны сан","project_name_eng":"Mongolian treebank","abstract_mn":"Томоохон хэмжээний Монгол хэлний тэмдэглэгээт өгүүлбэрийн санг үүсгэж, шинжлэх хэрэгсэл хөгжүүлнэ. Үүн дээр түшиглэсэн өгүүлбэрзүйн түвшний судалгаа хийнэ. Судалгааны ажлын үр дүнд судалгаа болон хөгжүүлэлтийн ажилд хэрэгтэй нээлттэй эхийн төрөл бүрийн хэрэгсэл, програм хангамж үүсэж сургалт, судалгааны ажлын эргэлтэд орно.","abstract_eng":"Томоохон хэмжээний Монгол хэлний тэмдэглэгээт өгүүлбэрийн санг үүсгэж, шинжлэх хэрэгсэл хөгжүүлнэ. Үүн дээр түшиглэсэн өгүүлбэрзүйн түвшний судалгаа хийнэ. Судалгааны ажлын үр дүнд судалгаа болон хөгжүүлэлтийн ажилд хэрэгтэй нээлттэй эхийн төрөл бүрийн хэрэгсэл, програм хангамж үүсэж сургалт, судалгааны ажлын эргэлтэд орно.","start_date":"2025-12-07T00:00:00","end_date":"2027-12-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":2173,"performer_name":"МТЭС, МКУТ, Ч.Алтангэрэл","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5048,"project_code":"P2025-5048","project_name":"Өрөл (Malus baccata (L.) Borkh) микробиом, микориз–эмгэг төрүүлэгчийн харилцан үйлчлэл, хамгаалалтын менежментийн суурь судалгаа","project_name_eng":"Studies on the Microbiome and Mycorrhiza Pathogen Interactions of Malus baccata (Siberian Crabapple) and their Implications for protective management","abstract_mn":": Монгол орны Malus baccata (L.) Borkh (Өрөл) нь Монгол орны ойн сангийн үндсэн үүлдрийн нэг бөгөөд ойн биологийн олон янз байдлын үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Сүүлийн жилүүдэд өрөл модны өвчин, хортон, уур амьсгалын стресс зэрэг биотик ба абиотик хүчин зүйлс нэмэгдэж, моддын өсөлт, хөгжил, байгалийн нөхөн сэргэлт, экосистемийн дасан зохицох чадвар буурах хандлагатай байна. Гэсэн хэдий ч өрөл модны үндэсний микробиом, микорризын бүтэц, эмгэг төрүүлэгчдийн тархалт болон гурвалсан харилцан үйлчлэлийн механизм Монголын нөхцөлд шинжлэх ухааны түвшинд судлагдаагүй, суурь мэдээлэл хангалтгүй байна. \nЭнэхүү төсөл нь Өрөл модны үндэсний микробиомын бүтэц, микорриз мөөгний (AMF)-ийн тархалт, эмгэг төрүүлэгчдийн төрөл зүйл, тархалтын хэв шинжийг молекул биологийн арга (ITS, 16S, 18S), морфологи, экологи судалгааны аргаар тодорхойлох суурь зорилготой. Цаашлаад микориз, эмгэг төрүүлэгчийн харилцан үйлчлэлийн механизм, уур амьсгалын стрессийн нөхцөлд (хүйтрэлт, ган хуурайшил) модны физиологийн хариу урвалд хэрхэн нөлөөлөхийг туршилтын хүлэмжийн нөхцөлд үнэлнэ. Үүний үр дүнд өвчин, стрессийн түвшнийг эрт илрүүлэх боломж, ургамал хамгаалалтын биологийн механизмыг тодорхойлж, өрөл модны хамгаалалт, нөхөн сэргээлтийн менежментийн шинжлэх ухааны үндэслэлийг бүрдүүлэх юм.\nТөслийн үр дүнд Malus baccata-ын микробиомын анхны дата, микориз-өвчин үүсгэгчийн экологи харилцааны шинжлэх ухааны шинэ мэдлэг, мөн практикт ашиглах боломжтой Өрөл мод хамгаалалтын менежментийн зөвлөмж боловсруулагдана. Судалгааны үр дүнгээр мэргэжлийн сэтгүүлд өгүүлэл хэвлүүлэх, үндэсний ойн менежментэд ашиглагдах суурь мэдээлэл бий болох ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Malus baccata (Siberian crabapple) is a key component of Mongolia’s forest–steppe ecosystems and plays an important role in maintaining ecological stability and biodiversity. In recent years, biotic and abiotic stressors—including plant diseases, insect pests, and climate-induced drought and cold events—have increasingly affected the health, regeneration, and resilience of M. baccata populations. However, fundamental knowledge on the species’ rhizosphere and endosphere microbiome, arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) colonization, pathogen diversity, and the mechanisms underlying their tripartite interactions remains largely unexplored under Mongolian environmental conditions.\nThis project aims to generate the first comprehensive baseline dataset on the microbiome structure of M. baccata by integrating molecular metabarcoding (ITS, 16S, 18S), morphological characterization, and ecological field assessments. The study will identify major AMF taxa, characterize pathogen communities, and analyze their distribution patterns across contrasting ecological regions. Furthermore, greenhouse experiments will be conducted to elucidate the mechanistic relationships between mycorrhizal symbiosis, pathogen infection, and host physiological responses under climate-related stress conditions (cold and drought). This involves assessing disease severity, nutrient uptake, stress-response enzymes, and AMF-mediated protective effects.\nThe outcomes will advance fundamental understanding of microbiome–mycorrhiza–pathogen interactions in M. baccata, while also providing practical implications for early disease detection, biological protection, and forest rehabilitation strategies. The project will produce an open-access microbiome dataset, mechanistic insights relevant to ecological management, and at least one peer-reviewed publication in an international journal.","start_date":"2026-01-03T00:00:00","end_date":"2026-12-24T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2316,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБООИТ","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":23,"research_field":"Газар тариалан ой загас агнуур","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5032,"project_code":"P2025-5032","project_name":"Монгол Улс дахь парламентын хяналтын тогтолцоог бэхжүүлэх нь","project_name_eng":"Strengthening Parliamentary oversight in Mongolia","abstract_mn":"\"Монгол Улс дахь парламентын хяналтын тогтолцоог бэхжүүлэх нь\" сэдвийн хүрээнд дараах хэрэглээний судалгааг хийхийг зорьж байна. Үүнд: Нэгдүгээрт: Ард түмний төлөөллийн дээд байгууллага болох \"Парламент\" түүний хянан шалгах эрх мэдлийн мөн чанар, зорилго, хүрээ, хязгаарыг судлан гаргаж ирэх зорилгыг агуулж байна. Монгол Улсын Үндсэн хууль болон 2021 онд Улсын Их Хурлаас батлагдсан Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай анхдагч хуулийг удирдлага болгоно. Энэ төрийн эрх мэдэл хуваарилалтад хэрхэн нөлөөлөх тухай эрх зүй, улс төр болон нийтийн удирдлагын талаас хавсран судлах юм. Хоёрдугаарт: Энэхүү төлөөллийн, хууль тогтоох хянан шалгах эрх мэдлийг гадаад оронд хэрхэн тусгасан, Үндсэн хуулийн зохицуулалт болон сайн туршлагыг харьцуулан судлан гаргаж ирэх юм. Ингэж харьцуулалтын аргыг хэрэглэсэнээр бид хаана явж байна, цаашид хаашаа явах чиг үүргийг тодорхойлох юм. Гуравдугаарт: Улсын Их Хурлын хянан шалгах эрх мэдлийн тулгамдсан асуудал болох бусад эрх мэдлийн хянан шалгах эрх мэдлээс юугаараа онцлог ялгаатай, давхардлыг арилгах, Парламент нь ард түмний хяналт болохын хувьд Засгийн газрын үйл ажиллагааг бодитой хянаж чадах эсэх, хяналт шалгалтын зорилго, хэлбэр нь тулгамдсан асуудлаа шийдвэрлэж байгаа эсэх, оновчтой болгох шаардлага тулгарч байна. Дөрөвдүгээрт: Дээрхи тулгамдсан асуудлыг УИХ-ын Хяналт шалгалтын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах санал боловсруулах уу?, гадаад орны сайн туршлагыг гарган харьцуулан оновчтой болгох эсхүл нийтийн хүртээл болгох, хэвлэн нийтлэх зэргээр шийдвэрлэхийг зорьж байна. Тавдугаарт: Ингэж шийдвэрлэхдээ хянан шалгах эрх мэдлийн чиг хандлагыг шинээр гаргаж ирэх, Улсын Их Хурлын хяналт, шалгалт болон дэлхий нийтийн парламентынхяналтын чиг хандлага хаашаа явж байгаа, Олон улсын парламентын холбооны судалгаа зэргийг анхааран авч үзнэ.","abstract_eng":"“Strengthening Parliamentary oversight in Mongolia”\n\nThis study aimed to examine challenges, solutions, and future approach of Parliamentary oversight. This study was conducted within the following five frameworks. First, the study aimed to investigate the essence, goals, frameworks, and limitation of Parliamentary oversight. The investigation was based on the first law on Parliamentary oversight in Mongolia, officially approved by the Mongolian Parliament in 2021. Additionally, the investigation was instigated regarding how the first law on Parliamentary oversight in Mongolia would influence the three separations of state power as well as public administration. Second, the study was conducted with the aim of how Parliament’s power of representing the electorate, making laws, and overseeing the government was legalized in foreign countries, complied with their constitutions, and compared best practices of Parliament’s power. As a result, it would be easier to identify the current practice as well as the future direction of Parliamentary power in Mongolia. Third, the study aimed to observe how different Parliamentary oversight is from Parliamentary other powers, whether or not Parliament oversight is sufficient enough for overseeing the government, and whether or not goals and types of Parliamentary oversight are sufficient enough for solving the challenges of Parliamentary oversight. Fourth, the study discussed options for solving challenges faced with Parliamentary oversight. This included: Should an amendment to the law on Parliamentary oversight in Mongolia be required? Should the adoption of best practices of Parliamentary oversight in foreign countries be required, next will be published? Fifth, the study emphasized the need for a new approach to Parliamentary oversight, the future direction of Parliament as well as Parliamentary oversight, and studies of the Inter-Parliamentary Union.","start_date":"2026-01-05T00:00:00","end_date":"2026-12-30T00:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":2162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Улс төр судлал, олон улсын харилцаа, нийтийн удирдлагын сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5031,"project_code":"P2025-5031","project_name":"Байгалийн цеолитод суурилсан дэвшилтэд композит материалд усан агуулагдах хүнд элементийг бууруулахад ашиглах нь","project_name_eng":"Advanced composite materials based on natural zeolite for reducing heavy elements contained in water.","abstract_mn":"Монгол орон клиноптилолитын бүлгийн байгалийн цеолитын арвин нөөцтэй бөгөөд өндөр ион солилцох чадвар, сүвэрхэг бүтэцтэй тул хүнд металлын адсорбцийн зориулалтаар ашиглах чиглэлээр судалгаа шинжилгээний ажил өргөн хүрээтэй хийгддэг. Гэсэн хэдий ч түүхийг боловсруулах, дэвшилтэд шинэ материал гарган авах, шингээгч материалын чиглэлд багтаамж болон шингээгч ионы сонгомол чанарыг сайжруулан хэрэглээнд нэвтрүүлэх талын судалгаа эрэлттэй хэвээр байна. \nЦеолит нь байгаль дээр чулуулаг хэлбэртэй оршдог бөгөөд механик процесст оруулсны дараа шингээгч материал, төрөл бүрийн дүүргэгч материал болон катализатор хэлбэрээр ашигладаг. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй улс орнууд цеолитын нөөцийг хэдийн хэрэглэж дуусаад, синтетик хэлбэрийг ихээхэн хэмжээгээр гарган авч ашиглаж байна. \nМанай судалгааны багийн зорилго нь монгол орны эрдэс баялгийн нөөцийг сайтар шинжлэн судалж, дэвшилтэд материалыг полимертой композит болгон гарган авах, механохимийн идэвхжүүлэлтэд оруулах зэргээр сайжруулан усан уусмал дах хүнд металлын шингээлтэд ашиглан, эдийн засгийн эргэлтэд ахуйн болон үйлдвэрлэлийн шүүлтүүрт хэрэглэх боломж, тооцоог гүйцэтгэх зорилготойгоор энэхүү төслийг дэвшүүлж байна.","abstract_eng":"Mongolia possesses large amount natural zeolite resources, particularly from the clinoptilolite group, which have high ion-exchange capacity and porous structure, making them highly suitable for heavy metal adsorption applications. However, further research is still required in advancing raw zeolite processing techniques, developing innovative adsorbent materials, and improving adsorption capacity and ion selectivity for practical applications. Natural zeolite occurs in rock form and, after undergoing mechanical processing, is widely used as an adsorbent, filler material, and catalyst. In many developed countries, natural zeolite resources have already been heavily exploited, leading to an increased reliance on synthetic zeolites. The aim of our research team is to thoroughly investigate Mongolia’s mineral resources and enhance natural zeolite performance by developing advanced polymer-based composite materials and applying mechanochemical activation techniques. These improved composites will be tested for heavy metal adsorption from aqueous solutions, followed by economic feasibility evaluation for use in household and industrial filtration systems. This project is proposed with the goal of transforming domestic mineral resources into valuable products and contributing to sustainable industrial development.","start_date":"2026-01-01T00:00:00","end_date":"2026-12-14T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1938,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5023,"project_code":"P2025-5023","project_name":"Монгол орны байгалийн болон таримал ойн нүүрстөрөгчийн хуримтлалын потенциал ба бүтэц","project_name_eng":"An assessment of Carbon Stock Potential and structure in the Natural and Plantation Forests in Mongolia","abstract_mn":"Дэлхийн дулаарал болон уур амьсгалын өөрчлөлт нь нүүрстөрөгчийн ялгаралт, ялангуяа CO2 зэрэг хүлэмжийн хийнээс үүдэлтэй тулгамдсан асуудлын нэг билээ. Дулаан хуримтлуулагч хий болох CO2-ийн өндөр агууламж нь дэлхийн температурыг мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлж, улмаар дэлхийн дулааралд хүргэж байна. Ойн мод нь фотосинтезийн тусламжтайгаар агаар мандлаас нүүрстөрөгчийг шингээн, өөртөө хуримтлуулах замаар уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Тэрээр ойн экосистем нь дэлхийн хуурай газрын нүүрстөрөгчийн дөрөвний нэгийг хадгалдаг бөгөөд хөрсийг хамгаалах, газрын гадаргуу болон газрын доор нүүрстөрөгчийн хуримтлалыг мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлэх зэрэг байгаль орчинд ашиг тустай олон үйлчлэлийг үзүүлдэг. Дэлхийн дулааралтай тэмцэхэд улс орнуудын оруулах хувь нэмрийг үнэлэхэд улс орон бүр өөрийн нутаг дэвсгэрт ургаж буй   байгалийн болон таримал ойд агуулагдах нүүрстрөгчийн нөөцийн тооцоо, түүний бүтцээс хамааруулан тухайн улс орны хүлэмжийн хийг шингээлтийг тооцоолон олон улсын түвшинд дэлхийн дулаарлыг сааруулахад оруулж буй хувь нэмрийг үнэлдэг. Нөгөө талаар, аливаа улс байгалийн болон таримал ойд хуримтлагдах нүүрстөрөгчийн 5 санг үнэлж, хүлэмжийн хийн ялгаруулалт, шингээлтийн тооцооллыг хийх чадавхийг бий болгох нь цаашид Олон улсын нүүрстөрөгчийн зах зээлд идэвхтэй оролцох, томоохон санхүүжилтийг татах шинжлэх ухааны үндэслэл болох ач холбогдолтой. Монгол улсын хэмжээнд ойн санд агуулагдах нүүрстөрөгчийн тооцоололд үндэсний болон бүс нутгийн хэмжээнд ашиглахуйц аллометрийн тэгшитгэлүүдийг боловсруулсан хэдий ч байгалийн болон таримал ойд агуулагдах нүүрстөрөгчийн нөөц, түүний  бүтэц, хүлэмжийн хийн шингээлтийн тооцооллыг өргөн хүрээнд хийсэн судалгааны ажил үгүйлэгдэж байна. Тус төслийн саналд Монгол орны Хэнтийн (14 дээж талбай) болон Хөвсгөлийн (9 дээж талбай) салбар уулсын байгалийн болон таримал ойд өнгөрсөн хугацаанд хэрэгжүүлсэн ойн биомасс, нүүрстөрөгчийн нөөцийн судалгааны цар хүрээг өргөтгөх, хээрийн хэмжилт судалгааны үр дүнгээр баталгаажуулах замаар ойн олон хэв шинжийг хамруулсан судалгааг хийн үр дүнг Web of Science эсвэл Scopus-д бүртгэлтэй сэтгүүлд (Нэгдүгээр эсвэл холбоо баригч зохиогчоор) хэвлүүлэх зорилгыг дэвшүүлж байна.","abstract_eng":"Global warming and climate change are crucial issues driven by increasing carbon emissions, primarily from greenhouse gases (GHGs) like CO2. High concentrations of CO2, a heat trapping gas, significantly raise Earth’s temperature, leading to global warming. Forests play a key role in combating climate change by sequestering and storing carbon from the atmosphere through photosynthesis. They store about one-fourth of the global terrestrial carbon, provide numerous environmental benefits, including erosion control and significant carbon storage both above and below ground parts. \nIn assessing the contribution of countries to combating global warming, each country estimates the carbon stocks accumulated in natural and planted forests in their own territories. However, the estimation of greenhouse gas sequestration, depending on their structure becomes the main criteria of the contribution to mitigating global warming at the international level. On the other hand, it is important for any country to estimate the 5 carbon pools accumulated in natural and plantation forests to create the capacity to estimate greenhouse gas emissions and absorption, which will serve as a scientific basis for actively participating in the international carbon market and attracting large-scale financing. Although allometric equations that can be used at national and regional levels to calculate carbon stocks have been developed in Mongolia, there is missing research on the determination of carbon stock structure, estimation greenhouse gas sequestration in natural and plantation forests on a large scale. The project proposal aims to expand the scope of forest biomass and carbon stock studies conducted in the natural and plantation forests of the Khentii (14 sample sites) and Khuvsugol (9 sample sites) mountains of northern Mongolia, and to conduct a study covering multiple forest types by confirming them with field measurements, and to publish the results in a journal registered in Web of Science or Scopus (as the first or corresponding author).","start_date":"2026-02-01T00:00:00","end_date":"2026-10-10T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":2040,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":8,"funding_type":"Судалгааны суурь зардал","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5036,"project_code":"P2025-5036","project_name":"natPb+d цөмийн урвалаар анагаах ухаан, биологийн судалгааны зориулалт бүхий 205,206Bi изотоп гарган авах суурь судалгаа","project_name_eng":"Production of medical and biological tracer 205,206Bi isotopes via natPb+d nuclear reaction","abstract_mn":"Орчин үеийн цөмийн анагаах ухаанд хорт хавдрыг эмчлэх \"бай\" (targeted) эмчилгээний аргууд, ялангуяа альфа бөөмөөр шарж хавдрын эсийг устгах \"Targeted Alpha Therapy\" (TAT) технологи эрчимтэй хөгжиж байна. Энэхүү технологид висмут-212 (212Bi) болон висмут-213 (213Bi) изотопууд нь өндөр энергийн альфа бөөм цацаргадаг, хавдрын эсэд үзүүлэх үйлчилгээ өндөртэй тул ирээдүйтэй изотопуудад тооцогддог. Гэвч эдгээр изотопуудын хагас задралын үе нь хэт богино (46-60 минут) байдаг нь шинээр гарган авч буй цацраг идэвхт эмийн нэгдлийн бие махбод дахь тархалт, хуримтлал, бодисын солилцооны удаан хугацааны судалгааг (pharmacokinetics) хийхэд хүндрэл учруулдаг.\nИймд эдгээр эмчилгээний изотопуудын бие махбод дахь зан төлөвийг судлахын тулд химийн шинж чанараараа ижил боловч харьцангуй урт настай, гамма цацраг цацаргадаг 205Bi (T_(1/2)=15.31 өдөр) болон 206Bi  (T_(1/2)=6.24 өдөр) изотопуудыг \"орлуулагч трасер\" (surrogate tracer) болгон ашиглах нь олон улсын стандартад нийцсэн хамгийн оновчтой шийдэл юм.Энэхүү төслөөр бид биологийн болон анагаахын судалгаанд нэн шаардлагатай 205,206Bi изотопуудыг гарган авах зорилгоор байгалийн хар тугалга (natPb) байг дейтроноор (d) шарж гаргаж авах цөмийн урвалыг нарийвчлан судална. Судалгааны ажлын хүрээнд 24 МэВ хүртэлх энергийн мужид урвалын огтлолыг хэмжих туршилтыг Япон улсын РИКЕН хүрээлэнгийн AVF циклотроныг ашиглан \"багц ялтас\"-ны аргаар гүйцэтгэнэ. Туршилтын үр дүнг TALYS, EMPIRE зэрэг онолын кодуудын тооцоололтой харьцуулан шинжилж, изотопын гарц болон цацраг идэхвт цөмүүдийн цэвэршилтийг үнэлнэ. Энэхүү судалгаа нь олон улсын цөмийн өгөгдлийн санг баяжуулах, онолын загварчлалыг сайжруулах, цаашид манай улсад эмнэлгийн зориулалттай изотоп үйлдвэрлэх суурь мэдлэгийг бий болгоход чухал ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Targeted Alpha Therapy (TAT) is rapidly emerging as a powerful modality in nuclear medicine for cancer treatment. Bismuth-212 (212Bi) and Bismuth-213 (213Bi) are promising alpha-emitters for TAT due to their high cytotoxicity to tumor cells. However, their short half-lives (approx. 1 hour) pose significant challenges for performing long-term biodistribution and pharmacokinetic studies of new radiopharmaceuticals. To overcome this, longer-lived isotopes such as 205Bi (T_(1/2)=15.31 days) and 205Bi (T_(1/2)=6.24 days), which share identical chemical properties with the therapeutic isotopes, are used as “matched pair” tracers.In this project, we aim to investigate the production of 205,206Bi isotopes via deuteron induced nuclear reactions on natural lead targets (natPb(d,x)). We will measure the reaction cross-sections up to 24 MeV using the \"stacked-foil\" activation technique at the AVF cyclotron of the RIKEN Nishina Center, Japan. The experimental results will be compared with theoretical calculations using nuclear reaction codes such as TALYS and EMPIRE to evaluate isotope yield and radionuclidic purity. This research will contribute to the international nuclear data library (EXFOR) and establish fundamental knowledge for the future development of medical isotope production technologies in Mongolia.","start_date":"2025-12-07T00:00:00","end_date":"2026-12-09T16:00:00","sponsor_id":2045,"sponsor_name":"Эрдэм шинжилгээний хэлтэс, Монгол улсын их сургууль","performer_id":106,"performer_name":"МУИС, Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5056,"project_code":"P2025-5056","project_name":"“Бичил хронологи ба технологийн өөрчлөлтийн корреляц: Тамирын Улаан хошууны Хүннүгийн ваар сав”","project_name_eng":"Correlation of microchronology and technological change: Xiongnu pottery from Tamiryn Ulaan Khosuu","abstract_mn":"Архангай аймгийн Өгийнуур сумын нутагт орших Тамирын голын хөндийд орших Тамирын Улаан хошууны оршуулгын цогцолбор бол Хүннүгийн жирийн иргэдийн 400 булштай энэ төрлийн дурсгалын дотор хамгийн томд тооцогдоог. Түүнчлэн энд одоогоор 82 булш малтаад байгаа нь хамгийн олон булшийг нэг дор судалсан ховор тохиолдол юм. Тамирын Улаан хошууны булшнаас дунджаар 3-4 ахуйн хэрэглээний шавар сав суулга гардаг нь Хүннүгийн үеийн ижил дурсгалуудаас үлэмж өндөр үзүүлэлт болдог. Эдгээр нөхцөлүүд тус дурсгалыг Хүннүгийн ваар савны судалгааг хийхэд хамгийн тохиромжтой жишээ болгож байна. Тус дурсгалт газарт хийгдээд байгаа палеогенетикийн судалгаа амжилттай хийгдэж 49 бодгалын Ү хромсом, митохондрын болон автосомал генийг тодруулж хамаатан садны харилцаа болон гарвал зүйн судалгаа хийгдсэн байдаг. Энэ судалгаанд үндэслэн нэгэн гэр бүлийн 5 үеийн хүмүүсийн оршуулга цогцолборын зүүн хэсэгт бөөгнөрсөн байгааг илрүүлсэн нь Хүннүгийн төдийгүй Монголын археологийн судалгаанд урьд өмнө гараагүй нарийвчлалтай бичил-хронологийн хэлхээг гаргах бололцоог олгосон юм. Ингэснээрээ эд өлгийн соёл, түүний дотор ваар савны бичил хувьслыг гаргаж тодруулах шинэ боломж нээгдсэн юм. Иймээс дээр дурдсан 5 үе буюу 100 жилийн хугацаанд шавар ваар савны хувьсгал, түүний дотор технологийн хувьсал явагдсан асуудлыг тодруулах өргөн боломж нээгдсэнийг ашиглаж салбар дундын буюу археологийн типологийн ба байгалийн ухааны анализийн хослуулсан судалгааг хийхийг зорьж байна.\nТөслийн үндсэн зорилго нь археологийн эд өлгийн олдвор болох шавар ваарыг физик-химийн аргаар хэмжин үр дүнд дээр R программ ашиглан гарал үүслийн судалгааг хийхэд оршино. Нөгөө чухал зорилго бол дурсгалт газарт 5 үе буюу 100 жилийн дотор ваар савны технологт гарсан өөрчлөлтийг тодруулах юм.    \nТамирын Улаан хошууны шавар вааран эдлэлийн байгалийн ухааны анализ хийгдэнэ. Рентген флюоресценцийн аргаар тодорхойлсон найрлагын өгөгдөлд R программ ашиглан статистик гео-орон зайн анализ хийх замаар гарал үүслийг тогтоохын зэрэгцээ найрлага, технологийн асуудлыг тодруулна. Ингэснээр Хүннүгийн ахуйн хэрэглээний вааран савны байгалийн ухааны судалгаанд чухал ахиц гаргана. Энэ нь хөрш зэргэлдээх болон бусад цаг үеийн вааран савтай харьцуулан судлах бололцоог нээнэ, 2) Бичил он цагийн хүрээнд ваар үйлдвэрлэлийн технологт гардаг өөрчлөлтийг судлан тодруулах ховор жишээ болно, 3) археологийн типологийн ба технологийн судалгааг хослуулан хийх боломж, үр дүн, ач холбогдлыг тодруулахад чиглэсэн түгээмэл ач холбогдолтой судалгаа болно. Төслийн үр дүнд Web of Science бүртгэлтэй сэтгүүлд нэг өгүүлэл нийтлэгдэнэ.","abstract_eng":"Correlation of microchronology and technological change: Xiongnu pottery from Tamiryn Ulaan Khosuu\n\nThe Tamiryn Ulaan Khoshuu burial complex, situated in the Tamir River Valley within the Ogiinuur soum of Arkhangai aimag, represents the largest known burial site of its kind, containing 400 graves of ordinary Xiongnu individuals. To date, 82 graves have been excavated, marking a rare opportunity to study such a significant number of graves simultaneously. Notably, each grave typically contains an average of 3–4 ceramic vessels, a quantity significantly higher than similar Xiongnu sites. These attributes make the Tamiryn Ulaan Khoshuu complex an exemplary case for the study of Xiongnu pottery.\nPaleogenetic research at this site has been successfully completed, yielding kinship and genealogical data from 49 individuals. This research has identified Y-chromosomal, mitochondrial, and autosomal genes, revealing five generations of a single family interred in the eastern section of the complex. This discovery provides an unprecedented micro-chronological sequence, advancing not only the understanding of Xiongnu cultural practices but also contributing to the broader field of Mongolian archaeology. This micro-chronological framework also presents a unique opportunity to explore the evolution of material culture, particularly pottery, over a span of five generations, or approximately 100 years.\nThe project aims to conduct an interdisciplinary study integrating archaeological typology with advanced natural science techniques to investigate the technological evolution of pottery during this period. The primary objective is to analyze pottery using physical and chemical methods, alongside provenance studies conducted with R software, to trace the origin and technological characteristics of the ceramics.\nThe natural science analysis of the pottery will employ X-ray fluorescence (XRF) to assess compositional data, which will be processed using R software. This analysis will provide insights into the provenance of the pottery and address compositional and technological questions. The study is expected to make significant contributions by: 1) Advancing the natural science investigation of Xiongnu domestic pottery, 2) Offering a rare example of pottery production technology changes within a micro-chronological framework, and, 3) Demonstrating the potential and importance of combining archaeological typology with technological research.\nUltimately, this study will enhance our understanding of the technological evolution of Xiongnu pottery and its broader implications for comparative research with ceramics from neighboring cultures and periods. The project will result in the publication of a paper in a journal listed in the Web of Science.","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2026-09-29T22:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1693,"performer_name":"Археологийн судалгааны төв","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5037,"project_code":"P2025-5037","project_name":"Булган голын сав газар дэх экогидрологийн өөрчлөлтөд нөлөөлөх зарим хүчин зүйлсийн судалгаа","project_name_eng":"Study of Some Factors Affecting the Ecohydrological Changes of the Bulgan River Basin","abstract_mn":"Булган голын сав газар нь Төв Азийн гадагш урсацгүй ай савд хамаарах ба манай улсын баруун хязгаарт орших Алтайн нурууны оргилуудын нэг болох Мөнххайрхан уулын баруун урд хэсгээс эх аван урсах төв Азийн гадагшаа урсгалгүй хамгийн том голуудын нэг бөгөөд өндөр уулын мөнх цас, ухаа гүвээт тал, хуурай хээр, цөлөрхөг хээрийн бүсээр дамжин БНХАУ-ын Шинжан-Уйгурын нутаг болох Ulungur нуурт цутгадаг. Булган голын сав газар нь байгалийн олон янзын бүс бүслүүр дамжин урсах бөгөөд байгалийн олон янзын хэв шинж бүрдсэн өвөрмөц эко бүс нутаг юм. Тус сав газар нь Монгол орны баруун хэсэг төдийгүй төв азийн төв хэсэгт орших хүрээлэн буй орчин болон газарзүйн шинжлэх ухааны гол чухал судлагдахуун болсон өвөрмөц экосистем бүхий хүрээлэн буй орчин экосистемийн эмзэг тогтоцтой, байгаль болон хүний хүчин зүйлүүд, өөрчлөлт нөлөөллийг хянах боломжтой чухал сав газар юм.","abstract_eng":"This study aims to examine changes in the Bulgan River’s streamflow and to assess the impacts of climatic and anthropogenic factors, with a particular focus on wetland ecosystems, biodiversity dynamics, and socio-economic implications. To achieve these objectives, the research will: refine the assessment of water resources, dynamics, and hydrological measurements of the Zavkhan River; analyze the hydrological regime and water balance of the Bulgan River; and project future trends. The study also seeks to conduct a detailed evaluation of wetland ecosystems by mapping and characterizing land cover changes within the Bulgan River Basin for the years 1990, 2000, 2010, 2020, and 2025; identifying ecosystem and ecological transformations; and determining the socio-economic impacts of these changes. These tasks collectively serve to deepen the understanding of hydrological–ecological interactions and support sustainable water and ecosystem management in the region.","start_date":"2026-01-01T00:00:00","end_date":"2026-12-29T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2040,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5058,"project_code":"P2025-5058","project_name":"Хитосан-зэсийн нанопартикл (CuNPs@Chitosan) композит материал гарган авах","project_name_eng":"Synthesis of a chitosan–copper nanoparticle (CuNPs@Chitosan) composite material","abstract_mn":"CuNPs@Chitosan бүхий композит нь өндөр каталитик идэвх, микробын эсрэг идэвх болон антиоксидант шинж чанараараа сүүлийн жилүүдэд өргөн судлагдах болсон боловч эдгээр шинж чанар нь ангижруулагчийн төрөл, орчны pH, уусгагчийн шинж чанарт маш мэдрэмтгий байдаг нь тогтоогдсон. CuNPs@Chitosan бүхий композитууд нь зөвхөн физик-химийн тогтвортой байдал сайтайгаас гадна эм зөөвөрлөлтийн систем болон бактер ба хавдрын эсрэг, антиоксидант хэрэглээнд өндөр нөлөө үзүүлдэг. Хитосан-зэсийн нанопартикл (CuNPs@Chitosan) композитийг эмийн зөөвөрлөлт, шархны эдгэрэлт, хавдрын эсрэг эмчилгээ, хүрээлэн буй орчны бохирдлын шингээлт, органик болон неорганик бодисын задаргаа, биокатализ, мэдрэгчийн технологи зэрэг олон төрлийн хэрэглээтэй байдаг.  Гэвч зэсийн нанопартиклын хувьд бөөгнөрөх хандлагатай, амархан исэлдэх, тогтворжилт муутай байх зэрэг бэрхшээлүүд тулгардаг. Сүүлийн жилүүдэд ус суурьтай синтезийн орчны сул талууд (CuNPs-ийн хурдан исэлдэлт, уусмалын тогтворгүй байдал) нь этилен гликоль(EG)-ийг орлуулах уусгагч болгон ашиглах явдал нэмэгдэж байна [4]. Тиймээс тус судалгаанд ус болон этилен гликоль(EG) орчинд химийн ангижруулалтын аргаар хитосан-зэсийн нанопартиклын композит гарган авна. Эм зөөвөрлөлтийн ба эмнэлзүйн салбарт нанопартиклын хэрэгцээ нь улам бүр өргөжсөөр байна. Хитосан суурьтай нанопартиклууд нь эмийн агуулах, хамгаалах, чиглүүлэх, тодорхой хугацаанд нөхцөлд ялгаруулах чадвартай системийг бий болгох боломжтой ба энэ нь эмийн биологийн хүртээмжийг сайжруулах, хамрах хүрээг багасгах, гаж нөлөөг багасгах зэрэг давуу талуудтай. Ийм учраас энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд ангижруулагчийн төрөл болон орчны рН-ийн нөлөөг ашиглан CuNPs@Chitosan бүхий композитын синтез ба шинж чанарт  хэрхэн нөлөөлж буйг системтэйгээр судалж, гаргаж авах зорилт тавьж байна.","abstract_eng":"The composite containing CuNPs@Chitosan has been widely studied in recent years due to its high catalytic activity, antimicrobial activity, and antioxidant properties; however, these characteristics have been found to be highly sensitive to the type of reducing agent, the pH of the medium, and the properties of the solvent. CuNPs@Chitosan composites not only exhibit favorable physicochemical stability but also demonstrate significant potential in drug-delivery systems as well as antibacterial, anticancer, and antioxidant applications. Chitosan–copper nanoparticle (CuNPs@Chitosan) composites have a wide range of uses, including drug delivery, wound healing, anticancer therapy, environmental pollutant adsorption, degradation of organic and inorganic substances, biocatalysis, and sensor technologies.\nNevertheless, copper nanoparticles face several challenges, such as a strong tendency to aggregate, easy oxidation, and poor stability. In recent years, the drawbacks of aqueous synthesis environments (rapid oxidation of CuNPs and instability of the solution) have led to increasing interest in using ethylene glycol (EG) as an alternative solvent [4]. Therefore, in this study, CuNPs@Chitosan composites will be synthesized in both aqueous and ethylene glycol (EG) media using a chemical reduction method.\nThe demand for nanoparticles in drug-delivery and biomedical applications continues to grow. Chitosan-based nanoparticles can serve as systems capable of encapsulating, protecting, targeting, and releasing drugs in a controlled manner, providing advantages such as improved bioavailability, reduced dosage requirements, and minimized side effects. Hence, the objective of this research is to systematically investigate how the type of reducing agent and the pH of the reaction medium influence the synthesis and properties of CuNPs@Chitosan composites.","start_date":"2026-01-06T00:00:00","end_date":"2026-12-14T16:00:00","sponsor_id":1451,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","performer_id":1936,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБИТ","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":16,"research_field":"Нано-технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5039,"project_code":"P2025-5039","project_name":"Хүүхдийн амин үзүүлэлтүүдэд суурилсан уушгины хатгалгааг хүрэлцэхгүй илрүүлэх систем","project_name_eng":"A Development of Non-Contact Vital Signs-Based Pediatric Pneumonia Screening System","abstract_mn":"Уушгины хатгалгаа нь жилд тав хүртэлх насны 1.4 сая хүүхдийн нас баралтад хүргэдэг бөгөөд энэ нь дэлхий даяарх тав хүртэлх насны бүх хүүхдийн нас баралтын 18%-ийг эзэлж байна. Уушгины хатгалгааны оношлогоог ихэвчлэн шинж тэмдэг болон биеийн үзлэг дээр үндэслэдэг. Уушгины хатгалгааны улмаас нас баралт их байгаагийн гол шалтгаан нь өвчин хүнд шатанд шилжих хүртэл нөөц багатай эмнэлгийн нөхцөлд буруу оношлогддог явдал юм. Жишээлбэл: Монголд 2-59 сартай хүүхдийн бүх шалтгаант уушгины хатгалгаа 1000 хүн амд 31.8 байсан бөгөөд 2015-2016 оны хооронд нийслэл хотод таван нас хүрээгүй 400 гаруй хүүхэд нас баржээ. Одоо уушгины хатгалгаа нь Монголд тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн хоёр дахь тэргүүлэх шалтгаан болж байна. Тиймээс цаг алдалгүй оношлох, өвчлөл, нас баралтаас урьдчилан сэргийлэх, антибиотикийг хэтрүүлэн хэрэглэхийг бууруулахын тулд уушгины хатгалгааны эмнэлзүйн шинж тэмдгийг нэн даруй, үнэн зөв тодорхойлох нь чухал юм. Халуурах, зүрхний цохилт болон амьсгалын тоо нэмэгдэх зэрэг амин чухал шинж тэмдгүүдийн хэвийн бус байдал нь таван нас хүрээгүй хүүхдүүдийн уушгины хатгалгааны ердийн шинж тэмдэг юм. Өмнө нь бид эдгээр амин үзүүлэлтүүдэд тулгуурласан насанд хүрэгчдийн уушгины хатгалгааны хяналтын системийг боловсруулсан. Уламжлалт үзлэг буюу хүрэлцэж амин чухал шинж тэмдгүүдийг хэмжих нь, ялангуяа таваас доош насны хүүхдүүдэд хүндрэлтэй бөгөөд тухгүй байдаг. Нөгөөтэйгүүр, зарим судлаачид гар утсанд суурилсан зайнаас уушгины хатгалгааны хяналтыг хийх аргыг санал болгосон. Гэхдээ энэ системийг клиник нөхцөлд хэрэглэхээр хараахан хөгжөөгүй байна. Цаашилбал, саяхны нэгэн судалгаагаар амин үзүүлэлтийн хэвийн бус байдлаас гадна амьсгалах (цээж хонхолзох) болон дунд зэргийн гипоксеми (хүчилтөрөгчийн ханалт) нь уушгины хатгалгаатай хүчтэй холбоотой болохыг харуулсан. Гэсэн хэдий ч цээж хонхолзох хөдөлгөөнийг зөвхөн туршлагатай эмнэлгийн мэргэжилтнүүд үнэлдэг. Саяхан Люси нар видео дээр суурилсан уушгины хатгалгаатай хүүхдүүдэд цээж хонхолзох хөдөлгөөнийг хянадаг аргыг танилцуулсан. Гэсэн хэдий ч энэ арга нь орчны гэрэлтүүлэг, region of interest (ROI)-ыг гараар тодорхойлох зэрэг хязгаарлалттай бөгөөд биеийн хөдөлгөөнтэй нөхцөлд ажиллах боломжгүй юм. Тиймээс хүүхдийн амь насыг аврахын тулд хүүхдийн уушгины хатгалгааны оношилгоонд эмнэлгийн нөөцийг сайжруулах найдвартай, үнэн зөв, практик оношлогооны хэрэгслийг боловсруулах шаардлагатай байна.\n\nЭнэхүү судалгааны гол зорилго нь хүүхдийг зовоохгүйгээр уушгины хатгалгааны шинж тэмдгийг тодорхойлох шуурхай байдал, нарийвчлалыг сайжруулах явдал юм. Тиймээс энэхүү судалгаа нь таваас доош насны хүүхдэд уушгины хатгалгаа оношлох хөдөлгөөнт, хүрэлцэхгүйгээр амин үзүүлэлтүүд болон цээж хонхолзох шинж тэмдгүүдийн хэмжилтэд суурилсан илрүүлэх системийг боловсруулах зорилготой юм. Бидний өмнө нь боловсруулсан хөдөлгөөнт, үл хүрэлцэх илрүүлгийн систем болох VISC-Camera нь насанд хүрэгчдийн халдварыг тодорхойлох боломжийг харуулсан. Гэсэн хэдий ч бидний боловсруулсан амин үзүүлэлт хэмжих аргууд нь Монгол улсын Чингэлтэй төв эмнэлэгт хийсэн туршилтын хэмжилтийн дагуу хүүхдүүдэд тохиромжгүй байсан. Ялангуяа хүүхдүүдийн биеийн анатоми болон байгалийн зан байдал харилцан адилгүй байдаг. Тиймээс хүүхдүүдийн амин чухал шинж тэмдгүүдийг хэмжихэд санамсаргүй байрлалд хэмжилтийн цэгийг тодорхойлох, биеийн тасралтгүй хөдөлгөөнийг дагах алгоритм зэрэг илүү боловсронгуй алгоритмууд шаардлагатай байдаг. Түүнчлэн, бид халдвар илрүүлэх систем болох VISC-Camera-даа цээж хонхолзолтыг үнэлэх шинэ алгоритм нэмэхийг зорьж байна.","abstract_eng":"Pneumonia causes 1.4 million under-five deaths annually, representing 18% of all under-\nfive annual worldwide mortality. Diagnosis of pneumonia is often based on symptoms and physical examination; therefore, the main reason for the significant mortality in pneumonia is that it is misdiagnosed in resource-poor medical settings until the disease develops into a severe stage. For instance, all-cause pneumonia for children 2–59 months was 31.8 per 1000 population in Mongolia, and over 400 children under the age of five died in the capital city from 2015 to 2016. Now pneumonia is the second leading cause of under-five child mortality in Mongolia. Therefore, it is essential to instantly and accurately identify the clinical symptoms of pneumonia to increase timely diagnosis, prevent significant morbidity and mortality, and reduce antibiotic overuse. Vital signs abnormality such as fever and increased heart and respiratory rates are the typical symptoms of pneumonia in children under five years old. Previously, our laboratory developed a contact-type pediatric pneumonia screening system using these vital signs. However, conventional contact type vital signs measurements are intrusive and uncomfortable for examinees, especially in the case of children under five. On the other hand, Räsänen et al. proposed a concept of a mobile phone-based non-contact pneumonia screening. However, this system has not been developed for clinical settings yet. Furthermore, a recent study showed that increased work of breathing (chest indrawing) and moderate hypoxemia (oxygen saturation) were strongly associated with pneumonia in addition to the vital signs abnormality. However, chest indrawing is only assessed by experienced medical professionals. Recently, Lucy et al. have proposed video-based chest indrawing monitoring in children with pneumonia. However, the method has limitations in environmental illumination, manually determined chest's region of interest (ROI), and it could not work in body-moving conditions. Thus, there is an urgent need to develop reliable, accurate, and practical diagnostic tools to improve medical resources in pediatric pneumonia diagnosis to save children's lives.","start_date":"2026-02-01T00:00:00","end_date":"2027-01-31T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":13,"research_field":"Анагаах ухааны инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5052,"project_code":"P2025-5052","project_name":"Монгол орны ховор ургамлын бүтэн хлоропласт геномын (whole plastome genome) судалгаа","project_name_eng":"Complete Chloroplast Genomes analyses of some rare plants of Mongolia","abstract_mn":"Монголд 3,050 гаруй гуурст ургамал бүртгэгдсэнээс ойролцоогоор 400 зүйл нь IUCN үнэлгээгээр ховордож болзошгүй ангилалд багтдаг (Baasanmunkh et al. 2022; Urgamal et al. 2024). Эдгээр нь уур амьсгалын өөрчлөлт, бэлчээрийн даац, уул уурхай, амьдрах орчны доройтлоос шалтгаалан устаж болзошгүйд хүрч байна. Ховор ургамлын хамгаалалд шаардлагатай үндэсний хэмжээний генетикийн суурь мэдээлэл хангалтгүй, судалгааны ихэнх нь морфологид тулгуурласан тул таксономийн хувьд тодорхойгүй байдал их байна. \nБүтэн хлоропласт геномын дараалал (plastome), түүний мэдээлэл нь таксономи, филогенетик, популяцийн генетикийн тогтвортой байдлыг үнэлэх үр дүнтэй хэрэгсэл, арга зүй болдог бөгөөд олон улсын судалгаанд өргөн хэрэглэгдэж байна.   Гэсэн хэдий ч Монгол оронд хлоропластын  мэдээллийн сан үүсээгүй байгаа нь ховор болон ховордож болзошгүй ургамлын хамгааллын бодлого боловсруулахад томоохон цоорхой үүсгэж байгаа тул  энэхүү төсөл нь Монголын ховор ургамлын генетикийн суурь мэдээллийг системтэйгээр бий болгох бөгөөд Дэлхийн Биологийн Олон Янз байдал (Global Biodiversity Framework) Target 4 болон IUCN Red List үнэлгээний үндэслэлийг бэхжүүлж, хамгааллын ухаалаг шийдвэр гаргалтыг хангах ач холбогдолтой.\n Судалгаанд Монгол орны эндемик болон суб-эндемик 6-8 зүйл (жишээ нь Brachanthemum mongolurum, Oxytropis mongolica гэх мэт)-ийг сонгон авч, эдгээрийн үүсэл хөгжил, генетик олон янз байдлыг анх удаа судална.","abstract_eng":"More than 3,050 vascular plant species have been recorded in Mongolia, of which approximately 400 species are classified as potentially threatened according to IUCN assessments (Baasanmunkh et al. 2022; Urgamal et al. 2024). These species are at risk of extinction due to climate change, overgrazing, mining activities, and habitat degradation. There is still a lack of national-scale baseline genetic data necessary for the conservation of rare plants, and most existing studies rely on morphology, which leads to high taxonomic uncertainty, especially in groups with high intraspecific variation. \nComplete chloroplast genome sequencing (plastome) is currently recognized as one of the most effective approaches for achieving high-resolution taxonomy, determining phylogenetic relationships, and assessing population genetic stability, and it is widely used in international research.\n However, Mongolia has not yet established a chloroplast genome database, creating a significant gap in developing conservation policies for rare and threatened plants. to systematically generate baseline genetic data for Mongolia’s rare plants, supporting the Global Biodiversity Framework Target 4 and strengthening IUCN Red List assessments to enable informed conservation decisions. \nOur study will focus on six to eight endemic and sub-endemic species (e.g., Brachanthemum mongolurum, Oxytropis mongolica), investigating their evolutionary history and genetic diversity for the first time.","start_date":"2025-02-28T00:00:00","end_date":"2026-11-30T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":1307,"performer_name":"National University of Mongolia, Department of Biology","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5054,"project_code":"P2025-5054","project_name":"Гибрид цахилгаан автомашины хаягдал Ni-MH батерейг дахин ашиглах болон механик боловсруулалтын технологийн судалгаа","project_name_eng":"Study on Second-life Application and Mechanical Processing Technology of Spent Ni-MH Batteries from Hybrid Electric Vehicles","abstract_mn":"Монгол Улсад Toyota Prius зэрэг гибрид цахилгаан автомашин (HEV)-ы импорт болон хэрэглээ эрчимтэй нэмэгдэж байгаа нь ашиглалтын хугацаа дууссан Никель-Металл Гидрид (Ni-MH) батерей-н хог хаягдлын урсгалыг эрс нэмэгдүүлж, байгаль орчин, эдийн засгийн хувьд шийдвэрлэх шаардлагатай томоохон асуудал үүсгэж байна. Одоогоор эдгээр батерейг зохисгүй хаях, эсвэл хамгийн бага үнэ цэнээр экспортлох хандлагатай байгаа нь хүнд металл болон электролитоос үүдэлтэй бохирдлын эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна. Гэтэл эдгээр хаягдал нэгжүүд нь Никель (Ni), Кобальт (Co) болон Лантан, Цери, Неодим зэрэг чухал Газрын Ховор Элементүүд (REEs)-ээр баялаг стратегийн нөөц юм. Иймд, энэхүү өндөр түвшний судалгааны төсөл нь тойрог эдийн засаг болон \"Хот Уурхай\" (Urban Mining)-н зарчимд нийцсэн, дотооддоо нөөцийг сэргээн ашиглах тогтвортой шийдлийг боловсруулах үндсэн шаардлагатай юм.\nТөслийн үндсэн зорилго нь хаягдал батерейг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хосолмол технологийн загвар-ыг боловсруулж, баталгаажуулахад оршино. Нэгдүгээрт, төсөл нь Хоёрдогч Хэрэглээний (SLA) цогц протоколыг хэрэгжүүлнэ. Үүнд: батерейн угсралтуудыг системийн дагуу задлах, зай тус бүрийн үлдэгдэл эрүүл мэнд (SOH) болон дотоод эсэргүүцлийг хэмжих, нарийн ялгалт хийх. Хүчин чадал нь хангалттай байгаа зайнуудийг (cells) ялган авч, нарны зай хураагуурын нөөц эх үүсвэр эсвэл алслагдсан бүсийн цахилгаан үүсгүүр зэрэг зогсоогийн эрчим хүчний хуримтлуурын систем болгон оновчтой дахин угсарч ашиглах боломжийг судална. Хоёрдугаарт, ашиглах боломжгүй буюу элэгдэлд орсон зайнуудад механик боловсруулалтын арга зүйг оновчтойгоор хэрэгжүүлнэ. Энэ арга зам нь тусгай бутлах, олон үе шаттай шигших, соронзон/хуйлраат гүйдлийн ялгалт хийх замаар электродын материал буюу \"Хар Нунтаг\" (Black Mass)-ийг батерейн гаднах бүрхүүлээс үр дүнтэйгээр салгаж авах техникүүдийг хамарна.\nХүлээгдэх гол үр дүн нь: 1) Механик ялгах процессийн үр ашгийг нарийвчлан харуулсан нэгэн судалгааны өгүүллийг WoS (Web of Science) Q1 эсвэл Q2 ангиллын олон улсын сэтгүүлд хэвлүүлэх; болон 2) Дотооддоо дахин угсарсан зогсоогийн цахилгаан үүсгүүрийн дизайн, угсралтын загвараар Ашигтай загварын гэрчилгээ мэдүүлэх явдал юм. Төслийг амжилттай хэрэгжүүлснээр Монгол Улс нь их хэмжээний автомашины хаягдлыг зохицуулах, стратегийн металлуудаас эдийн засгийн үнэ цэнэ бий болгох, ногоон технологийн чиглэл дэх судалгааны чадавхаа бэхжүүлэх чухал, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй механизмыг бий болгоно.","abstract_eng":"The rapid increase in the import and use of Hybrid Electric Vehicles (HEVs), particularly the Toyota Prius model, in Mongolia has significantly escalated the flow of end-of-life Nickel-Metal Hydride (Ni-MH) battery waste, creating a major environmental and economic challenge that requires urgent resolution. Currently, these batteries are often disposed of improperly or exported at minimal value, which increases the risk of pollution from heavy metals and electrolytes. However, these spent units are strategic resources, rich in valuable metals such as Nickel (Ni), Cobalt (Co), and critical Rare Earth Elements (REEs) including Lanthanum, Cerium, and Neodymium. Therefore, this high-level research project is fundamentally necessary to develop a sustainable, domestic resource recovery solution aligned with the principles of the Circular Economy and Urban Mining.\nThe main objective of the project is to develop and validate an integrated technological model for re-introducing spent batteries into the economic cycle. Firstly, the project will implement a comprehensive Second-Life Application (SLA) protocol, which involves the systematic disassembly of battery packs, meticulously measuring the State of Health (SOH) and internal resistance of individual cells, and performing detailed sorting. Cells with sufficient residual capacity will be selected to study the feasibility of optimal re-assembly into stationary energy storage systems, such as solar backup reserves or power generators for remote areas. Secondly, an optimized mechanical processing methodology will be applied to the unusable or degraded cells. This pathway involves techniques such as specialized shredding, multi-stage sieving, and magnetic/eddy current separation to efficiently isolate the electrode material, or \"Black Mass,\" from the external casing and other components.\nThe key expected outcomes are: 1) The publication of a research article detailing the efficiency of the mechanical separation process in an international journal classified as WoS (Web of Science) Q1 or Q2; and 2) Filing an application for a Utility Model patent for the design and assembly of the domestically repurposed stationary energy storage system. The successful execution of this project will establish a crucial, scientifically grounded mechanism for Mongolia to manage its high volume of automotive waste, create economic value from strategic metals, and strengthen its research capacity in the field of green technology.","start_date":"2025-12-08T09:18:27.1","end_date":"2026-08-28T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1303,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5049,"project_code":"P2025-5049","project_name":"Монгол орны зарим сээр нуруутны ангийн бүс нутгийн зэрэглэл, төлөв байдал, аюул заналын үнэлгээ","project_name_eng":"National Assessment of the Conservation Status, Population Trends, and Threats for Selected Vertebrate Classes in Mongolia","abstract_mn":"Дэлхийн хүн ам эрчимтэй өсөж, хязгааргүй хэрэглээг хязгаартай нөөцөөр хангах үйл ажиллагаа нь байгалийн элдэв нөөцийг шавхахаас гадна жам ёсны үйл явцыг хазайлгаж, уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарал, цөлжилтийн улмаас амьдрах орчин доройтож, хуваагдаж, алдагдаж, амьтдын популяци бага орон зайд шахагдан, тоо толгой буурч, цөөрөн, дийлэнх нь устаж, мөхөхийн ирмэгт иржээ. Учир иймд Дэлхий нийтээр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Зэрлэг амьтан ба ургамлын ховордсон зүйлийг олон улсад худалдаалах тухай конвенц, Зэрлэг амьтдын нүүдлийн зүйлүүдийг хамгаалах тухай конвенц, Уур амьсгалын суурь конвенц, Парисын гэрээ, Биологийн олон янз байдлыг хамгаалах тухай конвенцод нэгдэн, өөрийн улс орон дахь биологийн олон янз байдлыг хамгаалан, хадгалж үлдэхээр хичээж байна. Үүний нэг нь Биологийн олон янз байдлыг хамгаалах тухай конвенцын Монреал-Кунмингийн талуудын уулзалтаар аливаа улсууд өөрийн орны зэрлэг амьтдын популяцийн төлөв байдал, ховордлын зэрэглэл, аюул занал, тулгарч буй бэрхшээл, гарах арга замыг тодорхойлон, хамгааллын стратеги төлөвлөхийг үүрэг болгосон байдаг. Уг конвенцод нэгдсэн Монгол улс өөрийн орны амьтдын популяцийг үнэлж, ховордлын зэрэглэлийг тогтоох үүрэгтэй бөгөөд энэ нь манай улс, бүс нутаг, цаашлаад дэлхийн хэмжээнд биологийн олон янз байдлын хамгааллын төлөвлөгөө боловсруулах, хэрэгжүүлэх, үйл ажиллагаа төлөвлөх, санхүүжилт босгох, хуваарилах, татах үндсэн баримт бичиг болно. Мөн сээр нуруутан амьтдын ангийг Дэлхийн байгаль хамгаалах холбооны Бүс нутгийн Улаан дансны зэрэглэл, шалгуураар үнэлж, ховордлын зэрэглэлийг тогтоон, аюул заналыг тодорхойлж, хамгааллын төлөвлөгөө боловсруулах нь шинжлэх ухааны судалгааг төрийн бодлогод суулгадаг бодлогын бичиг баримт болдгоороо чухал ач холбогдолтой. Учир иймд олон улсын конвенцод нэгдэн орсон үүргээ биелүүлэх, өөрийн орны сээр нуруутан амьтдыг хамгаалах зорилгын үүднээс популяцийн төлөв байдал, ховордлын зэрэглэл, аюул заналын үнэлгээг хийж, төрийн бодлогод тусган, олон улсад түгээн дэлгэрүүлэх зайлшгүй шаардлагатай. Уг судалгааны үр дүнг Web of Science-д бүртгэлтэй, Q1, Q2 ангиллын мэргэжлийн сэтгүүлд нэгдүгээр зохиогчоор эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлнэ. Бакалавр, магистр, докторын түвшний оюутнууд популяцийн үнэлгээний өгөгдөл цуглуулах, боловсруулах, зэрэглэл, шалгуурын дагуу үнэлэх арга зүй эзэмшинэ.","abstract_eng":"The world’s population is rapidly increasing, and the effort to meet unlimited consumption with limited resources is not only depleting various natural reserves but also disrupting natural processes. As a result of climate change, global warming, and desertification, habitats are deteriorating, fragmenting, and disappearing. Wildlife populations are being pushed into smaller areas, causing their numbers to decline, diminish, and in many cases, calos to face extinction. Therefore, countries around the world have joined international agreements such as the UN Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES), the Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals (CMS), the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), the Paris Agreement, and the Convention on Biological Diversity (CBD), striving to protect and conserve biodiversity within their territories. One key requirement under the Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework of the CBD is that each country must assess the status of its wildlife populations, determine their level of endangerment, identify threats and challenges, and develop appropriate conservation strategies. As a party to this convention, Mongolia is responsible for evaluating the populations of its wildlife species and determining their conservation status. This assessment becomes a fundamental document for developing and implementing biodiversity conservation plans at the national, regional, and global levels, as well as for planning activities, securing funding, allocating resources, and attracting international support. Furthermore, assessing vertebrate species using the IUCN Regional Red List categories and criteria, determining their level of endangerment, identifying threats, and developing conservation plans is crucial because it transforms scientific research into official government policy. For these reasons, it is essential to fulfill the obligations under international conventions and to assess the population status, threat levels, and endangerment categories of the country’s vertebrate species, integrate the results into national policies, and disseminate them internationally. The results of this research will be published in a Q1 or Q2 impact factored journal indexed in Web of Science. Undergraduate, master’s, and doctoral students will gain skills in collecting and processing population assessment data and evaluating species status according to established categories and criteria.","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2027-09-29T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5046,"project_code":"P2025-5046","project_name":"Олон эх сурвалжийн зайнаас тандан судлалын мэдээ болон машин сургалтын аргачлалд тулгуурлан Монголын тариалангийн бүс нутгийн ургамлын бүтээмж ба нүүрстөрөгчийн хуримтлалыг үнэлэх судалгаа","project_name_eng":"Assessment of Vegetation Productivity and Carbon Sequestration in Mongolia’s Agricultural Regions Using Multi-Source Remote Sensing Data and Machine Learning Techniques","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь Монгол орны газар тариалангийн бүс нутгийн ургамлын бүтээмж болон нүүрстөрөгчийн хуримтлалыг орон зайн болон цаг хугацааны өндөр нарийвчлалтай үнэлэх, тэдгээрт нөлөөлөх байгалийн болон хүний хүчин зүйлсийг тодорхойлж, тогтвортой газар ашиглалт ба уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох бодлогын үндэслэлийг бий болгоход чиглэж байна. Монгол орны тариалангийн бүс нутгууд нь Орхон-Сэлэнгийн сав газар, төвийн тал хээрийн экосистемд байрлах бөгөөд хөрсний үржил шим, температур, хур тунадас, усан хангамж зэрэг байгалийн хүчин зүйлс ургамлын бүтээмжид шууд нөлөөлдөг. Эдгээр бүс нутгууд нь уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний үйл ажиллагааны нөлөөнд өртөмтгий, экологийн хувьд эмзэг, улсын эдийн засаг болон хүнсний аюулгүй байдлын чухал тулгуур юм.\n\tСүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлт, ган зудын давтамж, халуун өдрийн тоо, хөрсний доройтол зэрэг хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр тариалангийн бүтээмж тасралтгүй өөрчлөгдөж, хүнсний аюулгүй байдалд заналхийлэх түвшинд хүрч байна. Ургамлын бүтээмж нь экосистемийн нүүрстөрөгчийн эргэлт, усны баланс, хөрсний үржил шимийн гол үзүүлэлт тул түүний динамикийг үнэлэх нь тогтвортой газар тариалангийн менежмент, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох стратеги боловсруулахад чухал ач холбогдолтой.\n\tСудалгаанд Sentinel-2, Landsat, MODIS зэрэг зайнаас тандан судлах өгөгдлийг ашигласнаар томоохон бүс нутгийн ургамлын бүтээмж, фенологийн үзүүлэлт, олон жилийн динамикийг нарийвчлан тодорхойлох боломжтой бөгөөд анхдагч бүтээмжийг өндөр нарийвчлалтай үнэлэх боломжийг олгодог.\n\tТөслийн гол зорилт нь олон эх сурвалжийн зайнаас тандан мэдээ, GIS болон машин сургалтын аргачлалыг ашиглан Монгол орны тариалангийн бүс нутгийн NPP болон нүүрстөрөгчийн хуримтлалыг тооцоолох, тэдгээрийн орон зайн тархалт, чиг хандлагыг тогтоох, мөн нөлөөлөх гол байгалийн болон нийгэм-эдийн засгийн хүчин зүйлсийг тодорхойлох явдал юм.\n\tСудалгааны үр дүнд тариалангийн бүс нутгийн ургамлын бүтээмж, нүүрстөрөгчийн хуримтлалын орон зайн тархалт, олон жилийн чиг хандлагыг зураглан үзүүлж, IPCC-ийн аргачлалтай уялдуулан олон улсын түвшинд нийцсэн эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлэх боломж бүрдэнэ. Энэхүү төсөл нь Монгол орны газар тариалангийн бүс нутгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжих, хүнсний аюулгүй байдал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох стратегийг боловсронгуй болгоход чухал хувь нэмэр оруулах юм.","abstract_eng":"This project aims to assess vegetation productivity and carbon sequestration in Mongolia’s agricultural regions, to identify the natural and anthropogenic factors influencing these processes, and to provide a scientific foundation for sustainable land use and climate adaptation policy. Mongolia’s major cropping zones located mainly within the Orkhon–Selenge basin and the forest steppe ecosystems which are strongly influenced by natural factors such as soil fertility, temperature, precipitation, and water availability. These regions are ecologically sensitive and highly vulnerable to climate change and human disturbances, while also serving as key pillars of the national economy and food security.\nIn recent years, climate change impacts including increasing frequency of droughts and dzud events, rising numbers of extreme weather, and soil degradation have caused continuous fluctuations in crop productivity, posing growing risks to national food security. As vegetation productivity is a core indicator of ecosystem carbon cycling, water balance, and soil fertility, understanding its dynamics is essential for sustainable agricultural management and developing strategies for climate adaptation.\nUsing remote sensing data from Sentinel-2, Landsat, Gaofen, and other sources, the study will assess regional-scale vegetation productivity, phenological indicators, and long-term trends with high precision, enabling detailed estimation of vegetation productivity.  The primary objective is to integrate multi-source remote-sensing datasets with GIS and machine learning approaches to estimate NPP and carbon storage across Mongolia’s agricultural zones, to map their spatial distribution and temporal trends, and identify the key environmental and socio-economic drivers shaping these patterns.\nThe project will deliver spatially explicit assessments of vegetation productivity and carbon sequestration, along with long-term trend analyses, and will align its methodological framework with IPCC guidelines to support publication in international scientific journals. Ultimately, this project will contribute significantly to advancing sustainable agricultural development, strengthening food security, and improving national strategies for climate-change adaptation in Mongolia.","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2026-11-30T16:00:00","sponsor_id":2311,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сругууль (МУИС)","performer_id":1769,"performer_name":"МУИС, Зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн системийн судалгааны лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5035,"project_code":"P2025-5035","project_name":"Экстремал графын онолын зарим асуудaлд тооцон бодох математикийн хэрэглээ","project_name_eng":"Computational approaches to some problems in extremal graph theory","abstract_mn":"$\\mathbf{G}=(V, E)$ нь оройн олонлог $\\mathbf{V(G)}$ ба ирмэгийн олонлог $\\mathbf{E(G)}$ байх  энгийн граф бѳгѳѳд $\\mathbf{v \\in V(G)}$ оройн зэргийг $\\mathbf{d_G(v)}$ гэж тэмдэглэе. Хавтгайд ирмэгүүдийг  нь оройнуудаас өөр цэгт огтлолцохгүй байхаар дүрсэлж чаддаг бол түүнийг хавтгай граф гэдэг. Ѳгсѳн  граф болон түүний гүйцээлт дэх гурвалжны тоонуудын  нийлбэрийн хамгийн их утгыг графын  оройн болон ирмэгийн тооноос хамааруулан олох   асуудлыг Гүүдмен анх  дэвшүүлсэн. Энэ нь графын ирмэгүүдийг 2 ѳнгѳѳр будахад ижил ѳнгийн талуудтай гурвалжны тооны хамгийн их утгыг олохтой тэнцүү чанартай  бѳгѳѳд  графын оройн зэргийн квадратуудын нийлбэрийн хамгийн их утгыг олох асуудал руу хѳтѳлдѳг.  1979 онд Күүк  $\\mathbf{n}$ оройтой энгийн хавтгай граф $\\mathbf{G}$-ийн хувьд$\\sum_{v\\in V(G)}d(v)^2\\leq 2n^2+O(n)$ болохыг харуулсан.  Харин 1984 онд  Трушински түүний дээд торгон хилийг  олж тогтоосон. Энэхүү төсөлдѳѳ бид дээр дурдсан асуудлыг ерѳнхий байдлаар томьёолон судлах болно.  Тодруулбал   $\\mathbf{\\alpha \\geq 2}$ бодит тооны хувьд бид $\\sum_{v \\in V(G)} d(v)^{\\alpha} $ нийлбэрийн дээд торгон хилийг тогтоож  тэнцэлдээ хүрдэг графуудыг бүрэн тодорхойлох болно. Манай арга нь аналитик болон тооцоололтой хослуулснаар хавтгай графуудын хувьд зэргийн нийлбэрийн ерөнхий асуудлыг бүрэн шийдвэрлэхийг зорьж байна.  Хосолмол аргаар хавтгай графын оройн зэргүүдийн хувьд асуудлыг ерѳнхий байдлаар томьёолон шийдэх бөгөөд энэ арга нь цаашлаад бусад графын инвариантуудыг судлахад ашиглагдах боломжтой юм.","abstract_eng":"Let $G=(V, E)$ be a simple graph with vertex set  $V(G)$ and edge set  $E(G)$.  The degree of vertex $v\\in V(G)$ is denoted by $d_G(v)$.  \nA connected graph  is said to be planar if it can be embedded in the plane so that no two edges  intersect at a point other than a vertex.  Goodman  formulated the problem of determining the best possible upper bound for the sum of the numbers of triangles in a graph and its complement, \nin terms of the number of vertices and edges, which is equivalent to finding the maximum number of monochromatic triangles in the graph. This problem naturally leads to investigating an upper bound for the sum of the squares of the vertex degrees of graphs. \nIn 1979, Cook proved that $\\sum_{v\\in V(G)}d(v)^2\\leq 2n^2+O(n)$ for a simple planar graph $G$ of order $n$.  Later, Truszczynski established  the sharp upper bound.  In this project, we consider the general case in which the powers of the vertex degrees are real numbers. More precisely,  for  a real number $\\alpha\\geq 2$, we will obtain  a sharp upper bound on  $\\sum_{v \\in V(G)} d(v)^{\\alpha} $  \nand characterize  all graphs for which the  bound is attained. Our method, which combines rigorous mathematical proof with algorithmic construction and computation, aims to fully solve the generalized degree-power sum problem for planar graphs. Furthermore, this hybrid approach may lead to analogous solutions for other graph invariants in extremal graph theory.","start_date":"2025-12-07T07:11:05.367","end_date":"2026-01-07T07:11:05.367","sponsor_id":2314,"sponsor_name":"МУИС дотоод төсөл","performer_id":2315,"performer_name":"МУИС, Математикийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5033,"project_code":"P2025-5033","project_name":"Улаанбаатар хотын газар ашиглалтын нягтшил ба эрчимжилтийн судалгаа","project_name_eng":"Research on Land Use Density and Intensification in Ulaanbaatar City","abstract_mn":"Улаанбаатар хотын 1995–2025 оны хоорондох газар ашиглалт, газар ашиглалтын эрчимжилтийн өөрчлөлтийн чиг хандлага, эрчимжилтийн түвшин, газар ашиглалт орон зайн шилжилтийг хиймэл дагуулын мэдээ ашиглан тоон ба орон зайн аргаар шинжилнэ. Судалгаанд Landsat TM, ETM+, OLI мэдээг ашиглаж, ENVI болон ArcGIS Pro орчинд хяналттай ангиллын (Supervised Classification) аргаар 4 үе шатны (1995, 2005, 2015, 2025) газар ашиглалтын ангиллын зураг боловсруулна. Газар ашиглалтын ангиллын өөрчлөлтийн матриц, эрчимжилтийн шинжилгээ (Intensity Analysis), барицентрийн шилжилтийн шинжилгээ (Centroid Movement Analysis) зэргийг ашиглан өөрчлөлтийн динамикийг тодорхойлно. Энэхүү судалгаа нь Монгол орны нөхцөлд Intensity Analysis ба Centroid Movement Analysis аргуудыг анх удаа уялдуулан хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Хотын газар ашиглалтын өөрчлөлтийн эрчим, чиглэл, тогтвортой байдлыг тоон хэлбэрээр илэрхийлж, хот төлөвлөлт ба газрын бодлогод шинжлэх ухааны суурь мэдээлэл өгөх ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"The trends, intensity levels, and spatial shifts in land use and land-use intensity in Ulaanbaatar City between 1995 and 2025 will be analysed numerically and spatially using satellite data. The study will use Landsat TM, ETM+, and OLI data to develop land use classification maps for four periods (1995, 2005, 2015, and 2025) using the Supervised Classification method in ENVI and ArcGIS Pro. The dynamics of change will be determined using the land use classification change matrix, intensity analysis, and centroid movement analysis. This study plans to implement the Intensity Analysis and Centroid Movement Analysis methods in Mongolia for the first time. It is essential to quantify the intensity, direction, and stability of urban land-use change and to provide a scientific background for urban planning and land policy.","start_date":"2026-01-02T16:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":1767,"performer_name":"Газар төлөвлөлт зураглалын лаборатори","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5022,"project_code":"P2025-5022","project_name":"Альфа бөөмийн урвалаар анагаах ухааны цацраг идэвхт изотоп үйлдвэрлэх нь","project_name_eng":"Production of medical radioactive isotopes by alpha-particle-induced reactions","abstract_mn":"Альфа бөөмсөөр өдөөгдсөн цөмийн урвал нь анагаах ухаанд өргөн хэрэглэгддэг цацраг идэвхт изотопуудыг үйлдвэрлэх ирээдүйтэй хувилбар юм. Ердийн протон болон дейтероноор явагдах урвалуудтай харьцуулахад альфа бөөмийн урвалууд нь илүү өндөр өвөрмөц идэвхжил, изотопын цэвэршилт, оношлогоо болон эмчилгээний зориулалтад тохиромжтой задралын шинж чанарыг үзүүлдэг. Энэхүү судалгаанд кобальт, никель, зэс, алт зэрэг бай материал дээр 50 МэВ хүртэл энерги бүхий альфа-бөөмийн бөмбөгдөлтөөр цөмийн урвал явуулж, эмнэлгийн зориулалттай цацраг идэвхт изотопуудын үйлдвэрлэлийг судалж, үр дүнгийн шинжилгээ хийв. Өмнө нь хийгдсэн болон шинээр хэмжиж тодорхойлсон хөндлөн огтлолын өгөгдлийг TALYS болон EMPIRE цөмийн урвалын код ашиглан гаргасан онолын тооцоотой харьцуулсан. Судалгааны үр дүнгээр альфа бөөмөөр явагдах урвалууд нь анагаах ухааны зориулалттай цацраг идэвхт изотопын үйлдвэрлэлийн шинэ, төрөлжсөн чиглэл бий болгох боломжтойг харуулсан бөгөөд дунд энергийн альфа бөөмийн хурдасгуурын байгууламжуудад хэрэгжүүлэх боломжийг онцлов. Мөн альфа бөөмийн урвалд суурилсан цацраг идэвхт изотоп үйлдвэрлэлийн технологийг хөгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой бай материалын бэлтгэл, цацрагийн энергийн оновчлол, радиохимийн ялгаралтай холбоотой асуудлуудыг хэлэлцсэн болно.","abstract_eng":"Alpha-particle-induced nuclear reactions represent a promising alternative for producing medically important radioisotopes. Compared with conventional proton- or deuteron-induced reactions, alpha-particle-induced processes can provide radionuclides with higher specific activity, superior radionuclidic purity, and favorable decay properties suitable for diagnostic and therapeutic applications. In this study, the production of selected medical radioisotopes via α-particle bombardment up to 50 MeV on cobalt, nickel, copper, and gold targets was reviewed and analyzed. Experimental cross-section data compiled from the literature were compared with theoretical calculations using the TALYS and EMPIRE nuclear reaction codes. The results demonstrate the potential of alpha-induced reactions to expand and diversify the production routes of medical radioisotopes, especially in accelerator facilities equipped for medium-energy alpha beams. Practical considerations concerning target preparation, beam energy optimization, and radiochemical separation are also discussed to support the advancement of alpha-based radioisotope production technologies.","start_date":"2026-01-01T00:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2148,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Ногоон эрчим хүч, инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5021,"project_code":"P2025-5021","project_name":"Ялгамжид тулгуурлах нийгмийн харилцааг компьютерын дэмжлэгтэй хамтын суралцахуйд нэвтрүүлэх нь","project_name_eng":"Diversity-aware Social Interaction for Computer-Supported Collaborative Learning","abstract_mn":"Европын холбооны HORIZON 2020 хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжсэн WeNet олон улсын төслийн хүрээнд хувь хүний онцлог, ялгамжид профайлд тулгуурлаж хүмүүсийг хооронд холбож өгдөг хиймэл оюуны технологийг судалж хөгжүүлсэн. Энэ төсөлд МУИС оролцсон бөгөөд 4 удаагийн туршилтыг нийтдээ 4000 гаруй оюутныг хамруулж гүйцэтгэсэн юм. Эдгээр туршилтын нэг нь оюутны хичээл сурлагад ялгамжид тулгуурласан нийгмийн харилцааг бий болгодог хиймэл оюунт чатботын технологийг туршсан болно. Энэ туршилтаар судалгааны загварыг боловсруулж, нийтдээ 1 сарын хугацаанд 100 гаруй оюутан хичээл сурлагадаа бодитоор ашигласан судалгааны өгөгдөл бий болж, судалгааны урьдчилсан шинжилгээ хийж, өгүүллийн бүтэц агуулгыг ноороглосон байгаа болно. Энэхүү өндөр түвшний судалгаагаар хамтын суралцахуйд ялгамжид тулгуурласан нийгмийн харилцаа хэрхэн нөлөөлж байгааг компьютерийн дэмжлэгтэй хамтын суралцахуй салбар дундын судалгааны чиглэлд тохирсон шинжилгээ хийж WoS эсвэл Scopus Q1-Q2 өгүүлэл бичиж нийтлэх зорилготой.","abstract_eng":"Within the framework of the WeNet international project implemented under the European Union's HORIZON 2020 program, artificial intelligence technology that connects people based on personality and diversity profiles was researched and developed. The National University of Mongolia participated in this project and conducted 4 pilot studies involving over 4,000 students in total. One of these pilots tested an AI-powered chatbot technology that creates diversity-aware social interactions for students' academic learning. Through this pilot, a research model was developed, and research data were generated from over 100 students who actually used it for their studies during a 1-month period. Preliminary analysis has been conducted, and the paper's structure and content have been drafted. This high-level research aims to analyze how diversity-based social interactions influence collaborative learning through an interdisciplinary approach aligned with the Computer-Supported Collaborative Learning (CSCL) field, with the goal of writing and publishing a WoS or Scopus Q1-Q2 indexed paper.","start_date":"2026-01-01T00:00:00","end_date":"2026-12-21T00:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":3,"performer_name":"Машин Оюуны Лаборатори, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5020,"project_code":"P2025-5020","project_name":"“Монгол Алтайн өндөр уулын бүсийн мөсөн голын агшилт болон уур амьсгалын эмзэг байдлын үнэлгээ: Цамбагаравын байгалийн цогцолборт газар (1969–2024)”","project_name_eng":"Assessment of Glacier Retreat and Climate Vulnerability in the High-Mountain Region of the Mongolian Altai: A Case Study of Tsambagarav National Park (1969–2024)","abstract_mn":"Монгол Алтайн өндөр уулын бүс нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд өндөр мэдрэмтгий орчин бөгөөд мөсөн голын агшилт, массын алдагдал, усны нөөцийн өөрчлөлтөөс шалтгаалсан экосистемийн эрсдэл эрчимтэй нэмэгдэж байна. Энэхүү судалгаанд Цамбагаравын байгалийн цогцолборт газар дахь мөсөн голуудын 1969–2024 оны хоорондох агшилт, зузаан багасалт болон уур амьсгалын хүчин зүйлд үзүүлэх эмзэг байдлыг үнэлэв. Олон эх сурвалцын зайнаас тандан судлалын өгөгдөл, Landsat ба Sentinel-2 зургууд, SRTM (2000), ASTER ба Copernicus DEM зэрэг өндөр нарийвчлалтай өндрийн загваруудыг ашиглан мөсөн голын хил зааг, талбайн өөрчлөлт, өндөр–налуугийн дагуух нимгэрлийн хэв шинж, геодезийн массын тэнцлийг тооцоолсон. Судалгааны үр дүнгээр мөсөн голуудын нийт талбай тогтвортой буурч, 2000 оноос хойш нимгэрлийн хурд эрчимжсэн бөгөөд өндөрлөг бүсэд массын алдагдал илүү их байгааг тогтоов. Температурын өсөлт, зун–намрын хур тунадасны хэлбэлзэл, цасны нөхөн бүрэлдэхүйн буурал нь мөсөн голын даралттай хариу үзүүлсэн үндсэн хүчин зүйлс байв. Судалгааны дүн нь Монгол Алтайн мөсөн голын эрчимтэй доройтол бүс нутгийн усны нөөц, экосистемийн тогтвортой байдал болон уур амьсгалын эрсдэлийн үнэлгээнд чухал ач холбогдолтой болохыг харуулж байна.","abstract_eng":"The high-mountain region of the Mongolian Altai is highly sensitive to climate change, experiencing accelerated glacier retreat, mass loss, and growing ecosystem vulnerability. This study evaluates glacier retreat, surface thinning, and climate vulnerability in Tsambagarav National Park from 1969 to 2024. Multi-source remote sensing datasets—including Landsat and Sentinel-2 imagery, SRTM (2000), ASTER, and Copernicus DEMs—were used to delineate glacier boundaries, quantify area changes, assess elevation-dependent thinning patterns, and calculate geodetic mass balance. Results indicate continuous glacier shrinkage over the past five decades, with a marked acceleration in thinning and mass loss after the 2000s. Higher-elevation glacier zones exhibited more pronounced thinning, reflecting the combined influence of rising air temperatures, reduced snow accumulation, and seasonal precipitation variability. These findings highlight the increasing climate vulnerability of glaciers in the Mongolian Altai and underscore the implications for regional water resources, ecosystem stability, and climate-risk assessment.","start_date":"2026-01-04T00:00:00","end_date":"2026-10-27T00:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":2160,"performer_name":"АЛТАЙН ӨНДӨР УУЛЫН КРОИСФЕР, УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ, ГАМШГИЙН СУДАЛГААНЫ ЛАБОРАТОРИ, БАРУУН БҮСИЙН СУРГУУЛЬ","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5017,"project_code":"P2025-5017","project_name":"Говь-Алтайн нурууны нууруудын хотгорын морфологийн онцлог: Газар хөдлөлт ба чулуулгийн гулсалтын нөлөө","project_name_eng":"Geomorphic Characteristics of Lake Depressions in the Gobi-Altay Range, Mongolia: Impact of an Earthquake-Induced Rockslide","abstract_mn":"Энэхүү судалгаа нь Монгол орны өмнөд хэсэгт орших Говь-Алтайн нуруунд чулуулгийн гулсалтаар хаагдсан нууруудын гарал үүсэл, усзүйн болон морфометрийн онцлогийг тодорхойлох зорилготой. Судалгааны төв хэсэгт 1957 оны 8.1 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлтөөр үүссэн Оюу, Номин, Биндэръя нууруудыг хамруулсан бөгөөд уг судалгаа нь Монголд чулуулгийн гулсалт ба нууруудын хотгорын гарал үүсэлтэй уялдуулсан анхны томоохон судалгаа болох боломжтой.\nГазар хөдлөлт нь томоохон чулуулгийн гулсалтыг үүсгэн уулын хөндийг хааснаар байгалийн далан бий болгож, усзүйн болон морфологийн онцлогтой нууруудыг хуурай уур амьсгалтай бүс нутагт үүсгэсэн нь судалгааны онцлог юм. Эдгээр нууруудын морфометр, хотгорын хэлбэр, усзүйн шинжийг тодорхойлохын тулд зайнаас тандан судлалын өгөгдөл, морфометрийн аргазүй, хээрийн хэмжилт судалгааг ашиглана.\nУрьдчилсан тооцоогоор чулуулгийн нуралтын далангууд эзэлхүүнээрээ 0.0058–0.417 км³, талбайгаар 0.12–2.49 км² байж, үүний улмаас 1,500–8,000 га талбайтай нуурууд бий болсон байна. Уулсын хөндийн налуу нь дунджаар 35–43° ба зарим газарт 68° хүрч байгаа нь уг бүсэд ирээдүйд газар хөдлөлт болвол дахин чулуулгийн нуралтууд үүсэх боломжтойг харуулж байна. Сүүлийн 70 гаруй жилийн хугацаанд нуралт хаагдлын анхны түвшин гадаад хүчний элэгдэл, зөөгдлийн нөлөөгөөр багассан байх боломжтой. Оюу нуурын урт 200 метр, өргөн 170 метр, гүн 25 орчим метр бол Номин нуурын урт 275 метр, өргөн 100 орчим метр, гүн 14 метр (Цэрэнсодном, 1971) гэж тодорхойлжээ. Харин сүүлийн үед энэ нуурын морфометр, түүний өөрчлөлтийн талаар нарийвчилсан судалгаа хийгдээгүй байна.\nӨнөөгийн байдлаар үүссэн нуурын хотгорууд тектоник хагарал, гадаргын налуугийн онцлогтой нягт холбоотой хэлбэржсэн өвөрмөц тогтоцтой бөгөөд тэдгээрийг судлах нь Төв Азийн, ялангуяа Монгол орны газар зүйн судалгааг хөгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулах юм. Судалгааны үр дүн нь чулуулгийн гулсалт, байгалийн далан болон нууруудын морфометрийн харилцан хамаарлыг илүү тодорхой ойлгоход дөхөм болох бөгөөд ирээдүйд газар хөдлөлтийн нөлөөллийг үнэлэхэд ч ашиглагдах боломжтой.","abstract_eng":"This study aims to investigate the origin, hydrological characteristics, and morphometric features of rockslide-dammed lakes in the Gobi-Altai Range, located in southern Mongolia. The research focuses specifically on Oyu, Nomin, and Binderya lakes, which were formed by the Mw 8.1 earthquake in 1957. This study represents a potentially pioneering effort in Mongolia to examine the formation of lake basins in relation to rockslide events at a regional scale.\nThe earthquake triggered large-scale rockslides that obstructed mountain valleys, forming natural dams and creating lakes with distinct hydrological and morphological properties within an arid environment. To analyze these lakes comprehensively, the study employs remote sensing data, morphometric analysis, and field-based measurements. Preliminary calculations indicate that the rockslide dams have volumes ranging from 0.0058 to 0.417 km³ and areas between 0.12 and 2.49 km², resulting in lakes covering approximately 1,500 to 8,000 hectares. The average slope of the mountain valleys is 35–43°, with localized areas reaching up to 68°, suggesting that future seismic events in this mountainous region could trigger additional rockslides. Over the past seventy years, the initial levels of landslide damming may have decreased due to the effects of external erosional and transport processes. Oyu Lake has been reported to measure approximately 200 m in length, 170 m in width, and 25 m in depth, whereas Nomin Lake is about 275 m long, 100 m wide, and 14 m deep (Tsarentsodnom, 1971). However, in recent years, no detailed studies have been conducted on the morphometry of these lakes or on changes in their characteristics.\nCurrently, the lake basins exhibit unique geomorphological features strongly controlled by tectonic faulting and valley slope characteristics. Investigating these basins provides critical insights into the interactions between tectonic activity, rockslide processes, and lake formation, thereby contributing to the advancement of geomorphological research in Central Asia and particularly in Mongolia. The findings of this study are expected to improve the understanding of rockslide-dammed lake systems and may serve as a reference for assessing potential hazards related to future earthquakes in similar arid mountain environments.","start_date":"2026-01-01T00:00:00","end_date":"2026-12-29T15:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":118,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Газарзүйн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4826,"project_code":"P2024-4826","project_name":"Цөмийн технологи ашиглаж агаарын тоосонцор болон радон тодорхойлоход ашиглагдах мембран фильтер гарган авах судалгаа","project_name_eng":"Study of obtaining membrane filters for airborne particulates and radon detectors using nuclear technology.","abstract_mn":"Олон улсад цацрагийн технологийг хавдарын эмчилгээ, эмийн бодисын ариутгал, халдваргүйжүүлэлт, хүнсний бүтээгдэхүүнийг халдваргүйжүүлэх, хадгалах хугацааг уртасгах зорилгоор эмнэлэг, эм зүй, хүнс, хөдөө аж ахуйн салбарт  өргөн хүрээнд ашигладаг.  Мөн хүрээлэн буй орчин, археологийн судалгаа, шинжилгээнд ашиглаж байна. \n\nМанай улсад тулгамдаж буй асуудлуудыг нэг нь хүрээлэн буй орчны  агаарын бохирдол бөгөөд өвлийн улиралд гадаад орчны агаарын бохирдол хүн ам төвлөрсөн суурьшлын бүсэд өндөр байдаг. Харин дотоод орчны агаарын бохирдлын нэг эх үүсвэр нь радон бөгөөд түүний агуулгыг тодорхойлох зайлшгүй шаардлагатай байдаг. \n\nМанай улс сүүлийн үед цөмийн технологийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэн өргөн цар хүрээнд ашиглахыг эрмэлзэж байна. Тиймээс бид энэхүү төслийн хүрээнд цөмийн технологийг ашиглан шинэ материал гарган авах, гарган авсан материалаа гадаад, дотоод орчны агаарын бохирдлыг тодорхойлох судалгааны чиглэлд ашиглах зорилготой. Энэ удаад өөрсдийн ажиллах хүч, лаборатори, багаж тоног төхөөрөмжид түшиглэн судалгааны чиглэлийг тодорхойлсоны үндсэн дээр энэхүү төслийн мэдүүлгийг боловсруулсан болно. \n\nСудалгааны ажлаар бага молекулт органик нэгдлийг рентген цацрагаар шарж, бат бөх шинж чанартай полимер материал гарган авна. Үүний дараа шинээр гарган авсан полимер материалаа Pu-239 альфа, Cl-36 бета үүсгүүр ашиглан цацрагаар шарж мөр үүсгэх ба химийн боловсруулалтын аргаар фильтер гарган авна. Шинээр гарган авсан фильтерээ гадаад орчин дахь агаарын тоосонцор, дотоод орчин дахь радон тодорхойлоход хэрэглэх боломжийг судлана. \n\nТөслийн хүрээнд гарган авсан фильтерээ агаарын тоосонцрын дээж авах зориулалттай “Nuclepore”-мембран фильтертэй харьцуулан материалын шинж чанарыг судлахаар төлөвлөсөн. \n\nУг төслийн ажил нь манай улсын хүрээлэн буй орчин, материал судлалын судалгааны чиглэлд цөмийн технологи, хими технологийг хослуулан хөгжүүлэх эхлэл болж байгаа нь шинэлэг тал бөгөөд цаашид энэхүү судалгааг улам өргөжүүлэх шаардлагатай.","abstract_eng":"Nuclear technology applications are used in various sectors including cancer diagnosis and treatment, sterilization, shelf-life extension, nuclear medicine, and agriculture. In addition, there are many applications in environmental monitoring and archelogy. One of the problems facing our country is environmental air pollution, which is high in densely populated areas during the winter season. However, radon is one of the sources of indoor air pollution and its content needs to be determined. Recently, our country has been striving for the widespread use of nuclear technology in industry. Therefore, within the framework of this project, we aim to extract new materials using nuclear technology and use the extracted material for research to determine external and domestic air pollution. The project was developed based on current staff capacity, laboratories, and equipment. Low-molecular organic compounds to irradiated by X-rays to produce polymer material with strong properties. After that, the newly extracted polymer material is to be irradiated using a Pu-239 alpha and Cl-36 beta source to obtain a membrane filter. This filter will be used to detect the particles in the external environment and radon in the indoor environment. As part of the project, it is planned to study the properties of the material by comparing the filter obtained with the \"Nuclepore\" membrane filter, which is designed to take air dust samples. This project marks the beginning of the development of the combination of nuclear technology and chemical technology in the field of environmental and materials science research in our country, and it is necessary for it to be further expanded in the future.","start_date":"2024-11-29T00:00:00","end_date":"2025-12-30T00:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":106,"performer_name":"МУИС, Цөмийн физикийн судалгааны төв","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4732,"project_code":"P2024-4732","project_name":"Карбонатитын чулуулаг дахь газрын ховор элементийн биогидрометаллургийн уусалтын механизмын судалгаа","project_name_eng":"Research on the occurrence of key rare earth elements in alkaline rock-carbonatite related deposit and its bioleaching","abstract_mn":"Цахилгаан, соронзон, оптикийн болон супер дамжуулагч зэрэг өндөр технологийн салбарт газрын ховор элементийн хэрэглээ сүүлийн жилүүдэд өргөжин тэлж байна. Газрын ховор элемент нь шинжлэх ухаан, дэвшилтэт технологийг хөгжүүлэхэд амин чухал нөөцийн нэг юм. МУ, БНХАУ нь дэлхийд газрын ховор элементийн нөөцөөр баялаг улсуудын нэг юм. Тухайлбал, манай улсад Мушгиа худаг, Лугийн гол, Хотгор, Халзан бүргэдэй гэх мэт газрын ховор элементийн нөөц нь тогтоогдсон ордууд, 80 гаруй илэрцүүд байдаг бөгөөд ашигт малтмал, газрын тосны газрын статистик мэдээгээр 3 сая гаруй тонн газрын ховор элементийн нөөцтэй гэж үздэг. Газрын ховор элемент нь силикат, оксид, карбонатит, фосфат, галидын эрдэс агуулсан ордод түгээмэл тохиолддог. Эдгээр газрын ховор элемент агуулсан ордуудаас шүлтлэг карбонатитын чулуулаг бүхий орд нь зонхилдог бөгөөд газрын ховор элементийг гаргаж авахад чухал ач холбогдолтой юм. Газар ховор элементийг шүлтлэг карбонатитын чулуулгаас олборлохдоо биогидрометаллургийн болон химийн уусалтын аргыг хэрэглэдэг. Биогидрометаллургийн аргаар уусгалт явуулах нь экологийн хувьд ээлтэй, үйлдвэрлэлийн өртөг бага зэрэг давуу талтай боловч металл авалт буюу уусалтын үр ашиг бага байдаг нь асуудал болсон хэвээр байна. Иймд биогидрометаллургийн уусалтын механизмыг судалж, урвалын явцыг хянах, термодинамик, кинетикийн үүднээс удирдах зохистой нөхцөлийг тогтоох нь нэн чухал юм. Биогидрометаллургийн уусалтын үед микроорганизмын үйлчлэл, химийн уусалт дэс дараалан явагддаг. Энэхүү 2 процессийн харилцан хамаарлыг тогтоосноор биогидрометаллургийн процессийн механизмыг ойлгоход дөхөм болно. Түүнчлэн биогидрометаллургийн уусалт нь химийн уусалттай хавсран явагдсанаар газрын ховор элементийг өндөр гарцтай гарган авах боломж бүрдэнэ гэж үзэж байна. Энэхүү судалгааны ажлаар бид дараах үндсэн судалгааг хийхээр төлөвлөж байна. Үүнд: 1) Газрын ховор элементийн орших хэлбэрийг тогтоох: Шүлтлэг карбонатитын чулуулгийн ордод газрын ховор элементийн орших үндсэн хэлбэрүүдийг судалж, эрдсийн найрлага, гадаргуугийн морфологи, ион шингээх чадвар зэрэг шинж чанарыг судална. Эрдсийн ордод орших хэлбэрийг химийн болон физикийн адсорбц, ион солилцлын төрлөөр нь тогтооно. 2) Газрын ховор элемент агуулсан хүдрийг биогидрометаллургийн аргаар уусган бактерийн гол метаболитуудын урвалын механизм, өөрөөр хэлбэл, бактериар уусган баяжуулах явцад үүсэх үндсэн болон завсрын бүтээгдэхүүний найрлага, шинж чанарыг судалж, газрын ховор элементийг уусгаж байгаа үндсэн бүтээгдэхүүнийг тогтооно. 3) Бактерийн үйлчлэл болон химийн уусалтын үед явагдах химийн урвалын харилцан хамаарлыг судлах: Биогидрометаллургийн аргаар уусган баяжуулах процесст бактерийн үйлчлэл болон химийн аргаар уусгах үед явагдах химийн урвалын төрөл, урвалын механизмыг судалж, термодинамикийн болон кинетикийн параметрүүдийг тогтоосноор процессийг хянах, удирдах боломжийг судална.","abstract_eng":"Recent years, the application of the rare earth elements in high-tech industries such as electricity, magnetism, optics and superconductors has been expanding. Because the rare earth elements are vital for the development of science and advanced technology, they are one of the most important strategic mineral resources in Mongolia. Mongolia and China are one of the countries with the abundance of rare earth elements. For instance, our country has 4 main deposits such as Mushgia Khudag, Lugiin Gol, Khotgor and Khalzan Burgedei and more than 80 outcrops which have been verified 3 million tons of rare earth elements by the Mineral resources and petroleum authority. Rare earth elements are common in ores containing silicates, oxides, carbonates, phosphates, and halides minerals. Of these, alkaline carbonate rock deposits are the most common for the rare earth element deposits and are important for the extraction of rare earth elements. Simultaneous biological and chemical leaching methods are used to extract rare earth elements from alkaline carbonate rocks. Although bioleaching is environmentally friendly and has low production costs, but metal recovery or leaching efficiency is still problematic and challengeable. Therefore, it is important to study the bioleaching mechanism, to thermodynamically and kinetically control the reaction processes during the leaching, and to determine the appropriate conditions. The biological leaching process includes direct microbial corrosion (direct action) and chemical leaching (indirect action of chemical substances including microbial metabolites). Analyzing the relationship between these two processes is essential for elucidating the mechanism of bioleaching. Combining biological leaching and chemical leaching to achieve complementary advantages, through biological and chemical synergistic leaching is an important way to achieve clean and efficient use of rare earth elements. The objective of this joint project is to investigate the occurrence of key rare earth elements in alkaline rock-carbonatite related deposit and stablish fundamental theory and intensification technology for highly efficient bioleaching of rare earth elements. In the framework of the project the following research will be carried out: (1) The determination of micro-scale occurrence state of rare earth elements. To study the main existence forms of key rare earth elements in alkaline carbonate deposits, and analyze the composition and morphological characteristics of the micro-scale occurrence state of key rare earth elements. The focus includes the composition of individual minerals, ultra-microscopic particles or surface morphology, and adsorption behaviors. The occurrence of the minerals in the deposit will be identified with ion exchange, physical adsorption and chemical adsorption (2) The reaction mechanism of the key metabolites of bioleaching and chemical leaching of the ore containing the rare earth elements. To study the composition, structures and properties of the main metabolic intermediate products during the bioleaching, and to clarify the key metabolites that can effectively leach the rare earth elements. (3) Relation between metabolic interaction of microorganisms and chemical reactions during the leaching. To study the biological metabolic pathways and key influencing factors in the process of direct leaching of minerals by microorganisms To study the complex chemical reactions and intermediate products involved in the direct leaching process of microorganisms and the indirect chemical leaching process in the solution in the bioleaching process To thermodynamically and kinetically control the chemical reactions including direct and indirect interactions during the bioleaching and chemical leaching.","start_date":"2023-02-19T00:00:00","end_date":"2024-12-30T16:00:00","sponsor_id":1493,"sponsor_name":"Боловсрол шинжлэх ухааны яам","performer_id":2006,"performer_name":"МУИС, ШУС, БУС, Химийн тэнхим, Эрдэс түүхий эдийн химийн болон уусалт, дэвшилтэт материалын судалгааны баг","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":4,"research_field":"Химийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4370,"project_code":"P2022-4370","project_name":"Операторын онолын судалгаа","project_name_eng":"Research in operator theory","abstract_mn":"Композиц операторын тухай онол нь комплекс анализ, шугаман динамик  болон функциональ анализ зэрэг салбаруудтай шууд холбоотой байдаг.  Энэхүү төслийн хүрээнд композиц операторын хувьд инвариант байдаг зарим төгсгөлөг хэмжээст дэд огторгуйнуудыг бүрэн ангилах асуудалыг шийднэ.","abstract_eng":"The theory of composition operator is highly interdisciplinary with its natural connections to complex analysis, linear dynamics, and functional analysis. In this project, we will classify some finite-dimensional subspaces invariant under composition operators.","start_date":"2022-09-30T00:00:00","end_date":"2023-12-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":149,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Математикийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4709,"project_code":"P2024-4709","project_name":"Үндэсний Ойн Тооллогын Мэдээллийн Мега-анализ ба Ойн Олон Янз Байдал","project_name_eng":"Meta-analyses of National Forest Inventory Data and Forest Diversity","abstract_mn":"Тус судалгааны төслийн зорилго нь Монгол орны Олон зорилтот үндэсний олон зорилтот ойн тооллогын байнгын хэмжилтийн 4211 цэгийн мэдээлэлд мета-шинжилгээг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр хийн, ойн төлөв байдлын тоон болон чанарын үзүүлэлтүүдийг байгаль цаг уурын ялгаатай бүс нутгуудаар тооцоолон гаргаж, Монгол улсад буй ойн сангийн мэдээллийг шинжлэх ухааны зорилгоор ашиглах, мэдээллийг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулахад оршино.Мөн мэдээллийн дүн шинжилгээг Монгол орны байгаль, цаг уур, ургамалжилтын  ялгаатай бүс нутгуудад тархац бүхий Монгол Алтай, Хөвсгөл, Төв Хангай, Хэнтий, Хянганы нурууны уулсын системүүдийн хэмжээнд ойн таксацын үндсэн үзүүлэлт, нөхөн сэргэх чадвар, түүний хандлага, ойн санд агуулагдах модлог ургамлын органик нүүрстөрөгчийн 5 сангийн тооцооллыг гаргаснаар хүлэмжийн хийн шингээлт, ялгаруулалтын тооцоолох болно. Төслийн хүрээнд Монгол улсын ойн мэдээллийн сангийн мэдээлэлийг нарийвчлан ангилалт хийх ба олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн ойн сангийн биомасс, органик нүүрстөрөгчийн нөөцийн тооцооллын аргазүй, тэгшитгэлүүдийг ашиглан тооцооллыг хийх ба ойг доройтуулагч хүчин зүйлсийн кластер шинжилгээг хийн үр дүнг олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд хэвлүүлэхийг зорьж буйд төслийн судалгааны шинэлэг тал, ач холбогдол оршино. \nТүүнчлэн боловсруулалтын үр дүнг баталгаажуулах, шаардлагатай мэдээллийг тодруулах хэмжилтийг нийт тооллогын цэгийн 5 хувьд буюу нийт 210 цэгт гүйцэтгэнэ. Статистик боловсруулалтанд XLSTAT, SAS/STATA зэрэг программ хангамжийг ашиглана. Төслийн үр дүнг Web of Science Impact Factor (JCR), Scopus SiteScore бүхий олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд нэгдүгээр зохиогчоор 1 өгүүлэл, Мэргэжлийн түвшинд хянан магадлагаа хийдэг мэргэжлийн сэтгүүлд холбоо баригч зохиогчоор 1 өгүүлэл тус тус хэвлүүлэх ба үр дүнг үндэсний хэмжээний хуралд 1 удаа илтгэнэ. Төслийн хүрээнд 1 магистрант оюутны магистрийн зэрэг горилсон бүтээл турвисан байна.","abstract_eng":"The aim of this project is to carry out meta-analysis of the Multi-purpose National Forest Inventory data collected from a total of 4211 sampling points of the country on scientific basis by assessing the qualitive and quantitative characteristics of the forests growing in different environmental and climate conditions and find potential ways of use of forest inventory data for economic purposes. However, we are aiming to evaluate forest stand characteristics, trend of natural regeneration and estimation of 5 types of organic carbon pools that are necessary for the calculation of greenhouse gas emission and sequestration for each of 5 different mountain systems of Mongolia, including Mongol Altai, Khuvsugul, Central Khangai,   Khentii and Khyangan. This research significant because of detailed classification of existing data and estimation forest carbon stocks using internationally accepted methods and equations and clustering of potential risks and factors causing forest degradation. The validation of the results will be performed via remeasurements of inventory data on 211 points (5% of the total sampling points). The scientific findings of this research will be published in the Web of Science Impact Factor (JCR) or Scopus SiteScore journals -1 (First author), and international peer-reviewed journal - 1 (Corresponding author), therefore presented in the domestic conference, respectively. Therefore, 1 master thesis will be written at the end of the project implementation.","start_date":"2024-05-31T00:00:00","end_date":"2025-05-01T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":2040,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хүрээлэн буй орчин, ойн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4815,"project_code":"P2024-4815","project_name":"Анагаах ухааны цацраг идэвхт изотопыг цэнэгт бөөмийн урвалаар үйлдвэрлэх судалгаа","project_name_eng":"Production of medical radioisotopes via charged-particle-induced reactions","abstract_mn":"Анагаах ухааны цацраг идэвхт изотопуудыг цэнэгт бөөмийн урвалаар үйлдвэрлэх нь орчин үеийн анагаах ухаанд, ялангуяа оношилгоо болон эмчилгээнд онцгой үүрэг гүйцэтгэж байна. Протон, дейтрон, альфа зэрэг цэнэгт бөөмийг тодорхой бай материалд тусгаж, цөмийн урвал үүсгэснээр 18F, 99mTc, 68Ga зэрэг оношилгооны, 211At, 225Ac зэрэг эмчилгээний изотопуудыг үйлдвэрлэдэг.Циклотрон нь эдгээр изотопуудыг үйлдвэрлэх үндсэн хэрэгсэл бөгөөд бөөмийн энерги, урсгалыг нарийвчлалтай хянах боломжтой. Изотопын гарц, цэвэршилт нь бай материалын шинж чанар, цацрагийн нөхцөл, болон цөмийн урвалын огтлолын хувь зэрэг хүчин зүйлээс хамаардаг. Зорилтот материалын боловсруулалт, дулаан сарниулах шинэ технологи нь үйлдвэрлэлийн үр ашгийг нэмэгдүүлж байна. Гэсэн хэдий ч изотопын тасралтгүй хангамжийг баталгаажуулах, зохимжтой хагас задралын хугацаатай изотоп үйлдвэрлэх, хуучирсан реактороос хамаарлыг бууруулах зэрэг сорилтууд тулгарсаар байна. Судалгааны чиглэлүүд нь төвлөрсөн бус үйлдвэрлэлийн загварууд, шинэ үеийн циклотрон технологийг хөгжүүлэхэд төвлөрч, эрэлт хэрэгцээг хангах боломжийг нэмэгдүүлж байна. Энэхүү судалгаа нь цэнэгт бөөмийн урвалаар эмнэлгийн изотопыг үйлдвэрлэх арга зүй, технологийн дэвшил, цаашдын чиг хандлагыг судалж, цөмийн анагаах ухаанд тулгамдаж буй эмнэлгийн болон ложистикийн сорилтуудыг шийдвэрлэхэд тогтвортой байдал, инновацийн ач холбогдлыг онцолж байна.","abstract_eng":"The production of medical radioisotopes via charged-particle-induced reactions is essential for advancing nuclear medicine, particularly in diagnostic imaging and therapeutic applications. Charged particles such as protons and deuterons are directed at specific target materials, initiating nuclear reactions that generate radioisotopes like 18F, 99mTc, and 68Ga for imaging, as well as 211At and 225Ac for targeted therapy. Cyclotrons are the primary tools for this production, offering precise control over energy and particle flux. The yield and purity of isotopes depend on factors such as target material properties, irradiation conditions, and nuclear reaction cross-sections. Innovations in target design and processing techniques have significantly improved efficiency and reduced contamination risks. Challenges persist, including ensuring reliable isotope availability, optimizing production for isotopes with desirable half-lives, and reducing dependence on aging reactor infrastructure. Efforts are ongoing to develop decentralized production models and new accelerator technologies to meet rising global demand. This research explores the methodologies, technological advancements, and future directions in the production of medical radioisotopes using charged particles, emphasizing the importance of sustainability and innovation in addressing medical and logistical challenges in nuclear medicine.","start_date":"2025-01-01T00:00:00","end_date":"2025-12-25T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2147,"performer_name":"Ногоон эрчим хүч, инженерчлэлийн тэнхим, Инженер Технологийн Сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4828,"project_code":"P2024-4828","project_name":"Монголын Улс төр, Гадаад бодлого, Засаглал","project_name_eng":"Mongolian Politics, Foreign Policy and Governance","abstract_mn":"Хураангуй\n\n\nМонгол нь 1990 онд төрийн ардчилсан тогтолцоо, олон тулгуурт гадаад бодлого, зах зээлийн эдийн засагруу шилжээд өдгөө гуч гаруй жил болж байна. Бие даасан гадаад бодлогоо томёолон гаргаж хэрэгжүүлэх боломжтой болсноор Монгол Улс гадаад харилцаагаа өргөжүүлэн хөгжүүлж, бүс нутаг олон улсын харилцааны идэвхитэй оролцогч болсон билээ. Энэ хугацаанд Монгол Улс нь улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хувьд олон сорилт бэрхшээлтэй тулгаран, даван туулж ирсэн байна. Эх сурвалжуудаас харвал Монгол нь нийгэм эдийн засгийн шилжилтийн хэд хэдэн үеийг 1990-1992, 1992-1996, болон 1996-2000 онуудад даван туулжээ. Гэвч өнөө цагийн улс төр, гадаад бодлого, нийгэм эдийн засгийн салбарт гарсан хөгжил дэвшил, тулгарч буй асуудлуудаас харвал шилжилтийн үе үргэлжилж байна гэж дүгнэж болох юм. \n\nИймд орчин цагийн Монголын улс төр, гадаад бодлого, засаглалын нөхцөл байдлыг судлан тодорхойлох, түүнд тулгараад байгаа асуудлууд үнэлэн дүгнэх, салбаруудын хоорондын уялдаа холбоог гаргах, цаашлаад Монголын хөгжлийн цогц бодлогыг томьёлон дэвшүүлэхэд зорилгоор  бид “Монголын улс төр, гадаад бодлого, засаглал” сэдэвтэй нэг сэдэвт судалгааны бүтээл (монограф)  гаргахаар зорьж байна.        \n\nТус судалгаанд бүтээлийг нэгтгэн дүгнэх, задлан шинжлэх, хамаарал, учир шалтгааныг тодорхойлох зэрэг чанарын болон тоон аргазүйг ашиглана болно. Уг бүтээл нь нийт үндсэн гурван хэсэг, арван бүлэгтэй 70,000-80,000 үгтэй нэг сэдэвт суурь судалгааны бүтээл байх юм. Бид бүтээлээ (монограф) нэг жилийн хугацаанд дуусган гадаадын олон улсын хэвлэлийн (SPI) нэр хүндтэй хэвлэлийн газраар хэвлүүлэхээр зорьж байна.    \n\nТус судалгааг МУИС-ийн Улс төр судлал, Олон улсын харилцаа, Нийтийн удирдлагын сургуулийн профессор судлаачид хийж гүйцэтгэх бөгөөд, Энэтхэгийн Жавахарлал Нэрүгийн Их Сургуулийн судлаачид (Проф. Шарад Сони) оролцох юм. Хамтын ажиллагаан хүрээнд харилцан тохиролцсоны дагуу Жавахарлал Нэрүгийн Их Сургуулийн тал олон улсын нэр хүндтэй хэвлэлийн газартай холбогдох, хэвлүүлэх ажлыг хариуцан ажиллахаар болсон байгаа. \n\nМөн тус бүтээл нь Монгол-Энэтхэгийн дипломат харилцааны 70 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх ажлын хүрээнд зохион байгуулагдаж байгаа онцлогтой болно.\n\nТүлхүүр үгс: Улс төр, гадаад бодлого, дипломат ажиллагаа, засаглал, төрийн удирдлага","abstract_eng":"Summary\n\nIn 1990, Mongolia transitioned to a democratic political system, a multi-pillar foreign policy, and a market economy, and it has now been over thirty years since that shift. With the ability to formulate and implement an independent foreign policy, Mongolia has expanded and developed its foreign relations, becoming an active participant in regional and international relations. Over this period, Mongolia has faced and overcome numerous political, social, and economic challenges. According to sources, Mongolia has gone through several phases of socio-economic transition: 1990-1992, 1992-1996, and 1996-2000. However, based on the developments in contemporary politics, foreign policy, and socio-economic sectors, it can be concluded that the transitional period is still ongoing.\n\nTherefore, in order to study and define the current political, foreign policy, and governance situation in Mongolia, evaluate the issues it faces, identify the interconnections between sectors, and propose a comprehensive development policy for Mongolia, we aim to publish a monograph on the topic of \"Mongolia's Politics, Foreign Policy, and Governance.\"\n\nIn this study, both qualitative and quantitative methods will be used, such as synthesizing and analyzing the material, identifying correlations and causes. The work will be a single-topic fundamental research with three main sections, ten chapters, and approximately 70,000-80,000 words. We aim to complete the monograph within a year and publish it with a prestigious international publisher (SPI).\n\nThe research will be conducted by the professors and researchers from the School of Political Science, International Relations, and Public Administration at the National University of Mongolia, with the participation of researchers from Jawaharlal Nehru University in India (Prof. Sharad Soni). As part of the collaboration, it has been agreed that Jawaharlal Nehru University will be responsible for contacting and coordinating with a reputable international publishing house for the publication of the work.\n\nAdditionally, this project will be organized as part of the celebration of the 70th anniversary of diplomatic relations between Mongolia and India.\n\nKeywords: Politics, foreign policy, diplomacy, governance, public administration","start_date":"2024-12-31T00:00:00","end_date":"2026-05-31T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":2163,"performer_name":"МУИС, Улс төр судлал, олон улсын харилцаа, нийтийн удирдлагын сургууль","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5068,"project_code":"P2026-5068","project_name":"Компьютерын сүлжээ сурах бичиг орчуулах","project_name_eng":"Translation of the Computer networking: A top-down approach textbook","abstract_mn":"МУИС-ийн МТЭС-ийн Компьютерын сүлжээ хөтөлбөрийн мэргэжлийн суурь хичээл болох Компьютерын сүлжээ хичээлийн үндсэн сурах бичиг болох Computer networking: A top-down approach номыг орчуулах юм. Уг сурах бичиг нь 720 хуудас бүхий 8 бүлэгтэй.","abstract_eng":"The textbook Computer Networking: A Top-Down Approach is being translated for the Computer Networks course, a foundational subject in the Computer Networks program at the National University of Mongolia (NUM).","start_date":"2026-01-12T00:00:00","end_date":"2027-01-30T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":2156,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Мэдээллийн Технологи Электроникийн Сургууль, Электроник Холбооны инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4812,"project_code":"P2024-4812","project_name":"Борооны үүл ба аадар бороог тоон прогнозоор урьдчилан мэдээлэх","project_name_eng":"Forecasting cumulonimbus cloud and heavy rainfall using numerical weather prediction","abstract_mn":"Өргөн уудам нутагтай Монгол орны эдийн засгийн суурь тулгуур  болох хаа, газар тариалан, агаарын тээврийн салбарууд нь орчин үеийн шаардлагаар эрчимтэй хөгжиж байна. Эдгээр салбаруудын үр ашиг нь улирлын ба байгаль, цаг уурын хамаарал нөлөөнд хүчтэй нэрвэгддэг. Энэхүү хамааралд зөв оновчтой цаг агаарын урьдчилсан сэргийлэх мэдээллэлээр хангагдах шаардлага багтана. Үүний тулд энэхүү төсөлт ажлын хүрээнд борооны үүл ба аадар бороог тоон прогнозоор урьдчилан мэдээлэх шинэ аргазүйг туршин гаргах зүй ёсны  шаардлага урган гарч байгаа юм.","abstract_eng":"Mongolia, a vast country with expansive territory, is experiencing rapid modernization in its key economic sectors, such as animal husbandry, agriculture, and air transportation. However, the efficiency of these sectors is heavily impacted by seasonal and environmental dependencies, particularly weather and climatic conditions. To mitigate this dependency, it is essential to provide precise and effective weather forecasting and preventive information. Within this context, there is a pressing need to develop and test innovative methods for numerical forecasting of rain clouds and heavy rainfall as part of this project initiative.","start_date":"2025-02-28T00:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2001,"performer_name":"МУИС, Цаг уур, ус судлалын тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4375,"project_code":"P2022-4375","project_name":"Квадруполь харилцан үйлчлэл бүхий Бозе-Эйнштейний тунамал","project_name_eng":"Quadrupolar interactions in Bose-Einstein condensate","abstract_mn":"Материйн долгионыг илэрхийлэх Диракийн тэгшитгэлд Диракийн спинор нь ерөнхий фазын нарийвчлалтайгаар тодорхойлогддог буюу U(1) тэгш хэмтэй байдаг. Эндээс цахилгаан орон нь цахилгаан цэнэгтэй харилцан үйлчлэлцэх ёстой гэж мөрдөн гардаг. Мөн Диракийн тэгшитгэлд спинор SU(2) тэгш хэмтэй байх тул спиний момент соронзон оронтой харилцан үйлчлэлцэх ёстой гэж мөрдөн гарна. Тэгвэл нэг спинтэй квадруполь момент бүхий нийлмэл бөөм буюу жишээлбэл рубидийн атом хэрхэн цахилгаан соронзон оронтой харилцан үйлчлэлцэх вэ гэсэн асуулт нээлттэй байна. Энэ төслийн зорилго нь дээрх асуултын хариуг онолын үндэслэлтэй гаргаж тавих явдал юм.","abstract_eng":"The Dirac spinors have two symmetry properties namely U(1) and SU(2) symmetries. These two symmetries lead us to explain how an electric charge interacts with an electric field and how spin-moment interacts with a magnetic field. However, a similar theoretical explanation for the quadrupolar moments that are intrinsic for the spin-1 particles such as the 87Rb atom is still not known. This research aims to explore this question and find an answer based on the gauge theory.","start_date":"2023-01-01T00:00:00","end_date":"2024-12-27T16:00:00","sponsor_id":1,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":11,"funding_type":"Залуу судлаачдын багийн грант","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5011,"project_code":"P2025-5011","project_name":"Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology: 2025-2026","project_name_eng":"Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology: 2025-2026","abstract_mn":"The Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology was established In September 2008 with the goal “to contribute to the body of knowledge and scholarship related to Mongolia’s ecosystems and biodiversity, and to assist policy makers and land managers in making informed decisions about appropriate, and the sustainable management and use of ecological and biological resources.”","abstract_eng":"The Taylor Family-Asia Foundation Endowed Chair in Ecology and Conservation Biology was established In September 2008 with the goal “to contribute to the body of knowledge and scholarship related to Mongolia’s ecosystems and biodiversity, and to assist policy makers and land managers in making informed decisions about appropriate, and the sustainable management and use of ecological and biological resources.”","start_date":"2025-11-05T00:00:00","end_date":"2026-08-30T00:00:00","sponsor_id":1680,"sponsor_name":"The Asia Foundation","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5089,"project_code":"P2026-5089","project_name":"Монголд дэгдэж буй халдварт өвчний эсрэг хиймэл оюунд суурилсан эмийн дахин зориулалтын судалгаа: Mycobacterium tuberculosis-ийн хэрэглээ","project_name_eng":"Al-driven Computational Drug Repurposing for Emerging Infectious Diseases in Mongolia: Applications in Mycobacterium Tuberculosis","abstract_mn":"Шинээр гарч буй болон дахин сэргэж буй халдварт өвчнүүд нь Монгол Улсын нийтийн эрүүл мэндэд томоохон сорилт болсоор байна. Ялангуяа эмэнд тэсвэржилт нэмэгдэх, шинэ эмчилгээний бодист хүрэх боломж хязгаарлагдмал байх, сүрьеэгийн өвчлөлийн ачаалал өндөр хэвээр байгаа нөхцөлд эмийн судалгааны шинэ, үр ашигтай арга зүй шаардлагатай байна. Энэхүү “Монгол Улсад шинээр гарч буй халдварт өвчний үед хиймэл оюунд суурилсан тооцооллын эмийн дахин зориулалтын судалгаа: Mycobacterium tuberculosis-ийн хэрэглээ” төсөл нь Mycobacterium tuberculosis-ийн эсрэг шинэ зориулалтаар ашиглаж болох эмийн нэр дэвшигчдийг тодорхойлох тооцооллын нэгдсэн платформ боловсруулахад чиглэнэ.\n\nТөслийн хүрээнд хиймэл оюун, биоинформатик, сүлжээний шинжилгээ, бүтэц-үүргийн биологи, молекул докинг зэрэг аргуудыг уялдуулан сүрьеэгийн нянгийн уургуудыг системтэйгээр шинжилж, боломжит эм–бай уургийн харилцан үйлчлэлийг урьдчилан таамаглана. Эхний шатанд M. tuberculosis-ийн протеомын түвшний бай уургуудыг тодорхойлж, тэдгээрийг амин чухал байдал, эмийн бай болох боломж, сүлжээн дэх ач холбогдол, бүтцийн шинжээр нь эрэмбэлнэ. Дараагийн шатанд FDA-ээр зөвшөөрөгдсөн болон судалгааны шатанд буй нэгдлүүдийг хиймэл оюунд түшиглэсэн загвар, in silico молекул харилцан үйлчлэлийн аргуудаар шүүнэ. Илэрсэн нэгдлүүдийг холбогдох чадвар, биологийн үндэслэл, сүлжээний төвшний ач холбогдол болон аюулгүй байдлын шалгуураар үнэлж, тэргүүлэх эмийн нэр дэвшигчдийн жагсаалт гаргана.\n\nЭнэхүү судалгааны үр дүнд сүрьеэгийн эсрэг дахин зориулж ашиглах боломжтой эмийн эрэмбэлсэн жагсаалт, дахин ашиглах боломжтой тооцооллын ажлын урсгал, мөн Монгол Улсад тулгамдаж буй халдварт өвчний эсрэг цаашдын судалгаанд ашиглах мэдлэгийн сан бүрдэх юм. Уламжлалт эмийн нээлтийн өндөр зардал, урт хугацааг бууруулах замаар энэхүү төсөл нь Монголын тооцооллын биоанагаахын судалгааны чадавхыг бэхжүүлж, нөөц хязгаарлагдмал орчинд халдварт өвчний эсрэг эмийн судалгааг түргэсгэх стратегийн ач холбогдолтой.","abstract_eng":"Emerging infectious diseases continue to pose major public health challenges in Mongolia, particularly in the context of antimicrobial resistance, limited access to novel therapeutics, and the high burden of tuberculosis. This project, AI-driven Computational Drug Repurposing for Emerging Infectious Diseases in Mongolia: Applications in Mycobacterium tuberculosis, aims to develop a computational framework for identifying promising repurposed drug candidates against Mycobacterium tuberculosis. The study will integrate artificial intelligence, bioinformatics, network-based target prioritization, structural biology, and molecular docking to systematically analyze pathogen proteins and predict potential drug–target interactions.\n\nThe project will begin by constructing a proteome-wide target landscape for M. tuberculosis, followed by prioritization of essential and druggable proteins using systems-level and structural criteria. Approved and investigational compounds will then be screened through AI-assisted prediction models and in silico binding analyses to identify compounds with high repurposing potential. Candidate molecules will be ranked based on predicted affinity, target relevance, network centrality, and safety-related considerations. The study is expected to generate a prioritized list of therapeutic candidates, a reproducible computational pipeline, and a knowledge base that can support rapid response to tuberculosis and other emerging infectious diseases relevant to Mongolia.\n\nBy reducing the time, cost, and risk associated with conventional drug discovery, this project will contribute to strengthening computational biomedical research capacity in Mongolia and provide a scalable strategy for accelerating anti-infective drug discovery in resource-limited settings.","start_date":"2026-01-14T00:00:00","end_date":"2028-06-14T16:00:00","sponsor_id":2191,"sponsor_name":"UNESCO-TWAS","performer_id":162,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургуулийн Биологийн Тэнхим","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4820,"project_code":"P2024-4820","project_name":"ӨРГӨН РЕЗОНАНСТ ТӨЛӨВҮҮДИЙН СУДАЛГАА","project_name_eng":"Investigation of Broad Resonance States","abstract_mn":"α + α + N гурван кластерийн загвар, комплекс скейлингийн аргыг ашиглан  А = 9 толин цөмүүдийн бага өдөөгдсөн болон өндөр өдөөгдсөн төлөвүүдийг тодорхойлно.\nЭнэ ажлаар 9Be ба 9B толин цөмүүдийн резонанс энерги, тэдгээрт харгалзах түвшний өргөнийг 10 МэВ-ээс доош энергийн мужид судална. Толин цөмдүүдийн хувь 3/2−, 1/2-, 5/2−, 7/2−, 9/2− сондгой, 5/2+, 3/2+, 1/2+, 7/2+ 9/2+ тэгш спин тэгшлигтэй төлөвүүдийг тооцоолж, шинэ төлөвүүдийг нээж, бүтцийг судална.\nЭдгээр үр дүнг туршилтаар ажигласан болон бусад онолын хувьд тооцоолсон үр дүнгүүдтэй харьцуулна. \n9Be ба 9B толин цөмүүдэд Кулоны энергийн зөрүүг авч авч үзнэ.","abstract_eng":"Using an α + α + N three-body model, we describe the ground and excited unbound states above the three-body threshold of A = 9 mirror nuclei. We investigate the structure of the energy levels of low-lying and highly excited resonances below 10 MeV excitation energy of 9Be and 9B mirror nuclei with the complex scaling method. The same number of solutions are found for both mirror nuclei, namely thirteen resonances 3/2−, 1/2-, 5/2−, 7/2−, 9/2− including the ground state for odd parity states, and eight resonances 5/2+, 3/2+, 1/2+, 7/2+ 9/2+ for even parity states with the exception of the low-lying 1/2+ state. These results are compared with experimentally observed and other theoretically calculated results. The band structures of odd and even parity states for both 9Be and 9B mirror nuclei are discussed in relation to the effect of the Coulomb energy difference","start_date":"2024-12-30T16:00:00","end_date":"2026-12-25T16:00:00","sponsor_id":1303,"sponsor_name":"Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)","performer_id":2148,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Ногоон эрчим хүч, инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":10,"funding_type":"Өндөр түвшний судалгаа","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":4915,"project_code":"P2025-4915","project_name":"1–12 ангийн мэдээллийн технологийн хөтөлбөрийг олон улсын жишигт нийцүүлэх","project_name_eng":"Aligning the Grades 1–12 Information Technology Curriculum with International Standards","abstract_mn":"Сургалтын хөтөлбөрийн шинэчлэл:\nОлон улсын стандартад нийцсэн, нас сэтгэхүйн онцлогт тохирсон IT хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах.\nКод бичих суурь ойлголтоос эхлэн хиймэл оюун ухаан, өгөгдлийн шинжлэл, кибер аюулгүй байдлын суурь ойлголтуудыг үе шаттай тусгах.\nСургалтын хэрэглэгдэхүүний боловсруулалт:\nЦахим болон хэвлэмэл сурах бичиг, интерактив агуулга, видео хичээл, дасгалын сан боловсруулж бий болгох.\nБагш бэлтгэл ба чадавхжуулалт:\nIT хичээлийг заах чадвартай багш бэлтгэх сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, шат дараатай сургалт зохион байгуулах.\nТуршилт, хэрэгжилтийн үнэлгээ:\nШинэ хөтөлбөрийг сонгосон сургууль дээр туршиж, сурагчдын ойлголт, чадварыг үнэлэх систем боловсруулан сайжруулах.","abstract_eng":"Curriculum Reform:\nDevelop an IT curriculum that meets international standards and is tailored to students’ age and cognitive development.\nIncorporate foundational concepts of coding, as well as introductory knowledge of artificial intelligence, data analytics, and cybersecurity in a phased approach.\n\nDevelopment of Learning Materials:\nCreate digital and printed textbooks, interactive content, video lessons, and a repository of exercises.\n\nTeacher Preparation and Capacity Building:\nDesign a training program to prepare teachers capable of delivering IT lessons, and organize step-by-step training sessions.\n\nPilot Implementation and Evaluation:\nPilot the new curriculum in selected schools and develop an evaluation system to assess and improve students’ understanding and skills.","start_date":"2025-05-13T00:00:00","end_date":"2026-05-29T16:00:00","sponsor_id":2231,"sponsor_name":"Монте роза тех сургууль","performer_id":1932,"performer_name":"МУИС, МТЭС, Мэдээлэл Компьютерийн Ухааны тэнхим","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5083,"project_code":"P2026-5083","project_name":"Дахин боловсруулсан PET хуванцрын байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл тодорхойлох","project_name_eng":"Determining the environmental impact of recycled PET plastic","abstract_mn":"М-Си-Эс Кока-Кола компани дахин боловсруулсан PET савлагаа худалдаанд нэвтрүүлэх гэж байгаатай холбоотойгоор байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөллийг тоон хэмжүүрээр тодорхойлоход оршино. Судалгаа нь дараах үе шаттай байна.\n\nНэгдүгээр шатны тайлан (01 дүгээр сарын 21)\n\n•\tPET савлагааг rPET савлагаанд шилжүүлснээр хэчнээн хүлэмжийн хийн ялгаруулалт бууруулах талаар судалгаа хийх;\n•\tPET савлагааг rPET савлагаанд шилжүүлснээр байгаль орчинд үзүүлж буй нөлөөллийг энгийн, ойлгомжтой байдлаар тайлбарлах;\n\nХоёрдугаар шатны тайлан (2 дугаар сарын 06)\n\n•\tPET хуванцрыг дахин боловсруулахгүй булшилсан тохиолдолд байгаль орчинд ямар сөрөг нөлөө үзүүлэх талаар судалгаа хийх;","abstract_eng":"MCS Coca-Cola is to quantify the environmental impact of its plan to introduce recycled PET packaging. The study will be conducted in the following phases:\n\nPhase 1 Report (January 21)\n\n• To conduct a study on how much greenhouse gas emissions will be reduced by switching from PET packaging to rPET packaging;\n\n• To explain the environmental impact of switching from PET packaging to rPET packaging in a simple and understandable way;\n\nPhase 2 Report (February 6)\n\n• To conduct a study on the negative impact of PET plastic on the environment if it is not recycled and is landfilled;","start_date":"2026-01-05T00:00:00","end_date":"2026-04-29T00:00:00","sponsor_id":2344,"sponsor_name":"“М-Си-Эс Кока-Кола” ХХК","performer_id":2316,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБООИТ","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5080,"project_code":"P2026-5080","project_name":"Үйлдвэрлэлийн осол мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сангийн орлого, зарлагын хэтийн тооцоолол хийх","project_name_eng":"Projection of Revenue and Expenditure of the Occupational Accident and Disease Insurance Fund","abstract_mn":"1. үйлдвэрлэлийн осол мэргэжлээс шалтгаалах өвчний даатгалын хураамжийн хэмжээг тогтоох хувилбарт тооцоолол\n2. ажил олгогчийн шимтгэл төлөх цалингийн дээд хэмжээний санал боловсруулах\n3. Даатгалын зардлын орлого зардлын тооцоолол\n4. тэтгэврийн даатгалын сангийн урт хугацааны хэтийн тооцоолол\n                  - тэтгэвэр тогтоох насны хувилбарт тооцоолол\n                  - тэтгэврийн доод хэмжээний хувилбарт тооцоолол\n                  - ажил олгогчийн шимтгэл төлөх цалингийн дээд хэмжээний хувилбарт тооцоолол\n                  - тэтгэвэр бодох аргачлалын санал\n                  - суурь тэтгэврийн томьёолол, холбогдох тооцоолол","abstract_eng":"1. Scenario-based calculation for determining the contribution rate of occupational accident and occupational disease insurance\n2. Proposal for setting the maximum insurable wage ceiling for employer contributions\n3. Revenue and expenditure projection of insurance costs\n4. Long-term actuarial projection of the pension insurance fund\n              - Scenario-based calculation for retirement age options\n              - Scenario-based calculation for minimum pension amount options\n              - Scenario-based calculation for the maximum insurable wage ceiling for employer contributions\n              - Proposal for pension calculation methodology\n              - Basic pension formula and related calculations","start_date":"2025-04-26T16:00:00","end_date":"2025-08-19T16:00:00","sponsor_id":2342,"sponsor_name":"Нийгмийн даатгалын ерөнхий газар","performer_id":2203,"performer_name":"Бодлогын судалгааны лаборатори, МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5077,"project_code":"P2026-5077","project_name":"Хиймэл оюун, машин сургалтын зургийн аннотаци хийж датасет бэлтгэх судалгааны ажил","project_name_eng":"Preparing datasets using artificial intelligence and machine learning for image annotation","abstract_mn":"Эрдэнэтийн овоо ордын ил уурхай нь гүнзгийрэхийн хирээр чулуулгийн физик механик шинж чанар, усжилт зэрэг нь өөрчлөгдөж түүнийг дагаад технологийн өөрчлөлтүүд хийгдэж байгаа ба дараах асуудлууд тулгарч байна. Үүнд:\nИл уурхайн тэсэлгээний дараах мөргөцгийн зургаас хүдрийн бүхэллэгийг тодорхойлох өөрсдийн хиймэл оюун программ хангамж байхгүй. Баяжуулах үйлдвэрт нийлүүлэх хүдрийн бүхэллэгийг тодорхойлж хэрэв овор хэтэрсэн чулуулаг байгаа тохиолдолд шаардлагатай арга хэмжээг авах боломжийг бүрдүүлэх. Ил уурхайн тэсэлгээний тэсрэх бодисын зарцуулалт болон тэслэгдсэн хүдрийн бүхэллэгийн хамаарлыг судлахад шаардлагатай өгөгдлийг боловсруулахад хүндрэлтэй байдаг.\nИл уурхайн тэсэлгээний дараах мөргөцгийн хүдрийн бүхэллэгийг тодорхойлох хиймэл оюун бүхий эмбеддед системийн судалгаа хөгжүүлэлт хийхэд энэхүү ажлын зорилго оршино.\nИл уурхайн тэсэлгээний дараах мөргөцгийн дүрсийг камераар авч зургийн сан бүрдүүлэх, чулуулгийн бүхэллэгийн хэмжилт хийж дүрсэд харгалзуулах. Цуглуулж боловсруулсан зураг болон хүдрийн бүхэллэгийн өгөгдлийн санд тулгуурлан хиймэл оюуныг сургах, сайжруулах. Экскаватор ухаж ачих үед түүн дээр байршуулсан камерын дүрсээс мөргөцгийн ахилтаас хүдрийн бүхэллэг тодорхойлох эмбеддед системийн шийдэл гаргаж, хөгжүүлэн туршилт хийх зорилтуудын хүрээнд энэхүү ажил хийгдэнэ.","abstract_eng":"Background and Problem Statement:\nAs the Erdenetiin-Ovoo open-pit mine deepens, the physical and mechanical properties of the rock, as well as water saturation levels, are undergoing significant changes. These shifts necessitate corresponding technological adaptations. Currently, the following challenges have emerged:\n\n    The absence of proprietary AI software to determine ore fragmentation from post-blast muckpile images.\n\n    The need to monitor the fragmentation size of ore supplied to the concentrator plant to take corrective actions if oversized boulders are present.\n\n    Difficulties in processing the data required to study the correlation between explosive consumption and the resulting fragmentation size.\n\nProject Objective:\nThe objective of this work is to conduct research and development on an AI-powered embedded system designed to determine ore fragmentation in the open-pit muckpile following blasting operations.\n\nProject Tasks (Scope of Work):\nTo achieve this objective, the following tasks will be undertaken:\n\n    Data Acquisition: Capture images of the muckpile after blasting using cameras to build an extensive image database, while correlating physical fragmentation measurements with the visual data.\n\n    Model Training: Train and optimize AI algorithms based on the collected image datasets and corresponding ore fragmentation parameters.\n\n    System Integration and Testing: Develop an embedded system solution utilizing cameras mounted on excavators to determine ore fragmentation in real-time as the digging face advances, followed by field testing and validation.","start_date":"2025-09-14T00:00:00","end_date":"2026-01-14T16:00:00","sponsor_id":1301,"sponsor_name":"Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ","performer_id":2336,"performer_name":"МУИС,МТЭС","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5074,"project_code":"P2026-5074","project_name":"Олон нийтийн шийдвэр гаргалтад мэдээллийн үзүүлэх нөлөө","project_name_eng":"The impact of information on public decision-making","abstract_mn":"Нийгмийн сэтгэл зүйн ба шийдвэр гаргах зан үйлийн судалгаа нь хувь хүн, байгууллага, улс орны хөгжил, сайн сайхан байдалтай хамгийн нягт холбоотой чиглэл юм. Шийдвэр гаргалт нь сэтгэл зүйн судалгааны чухал асуудал бөгөөд үүний практик хэрэглээг дэмжих онол арвин байдаг. Шийдвэр гаргалтын судалгаа нь шийдвэр гаргах үйл явц дахь сэтгэл зүйн үзэгдэл, түүний зүй тогтол, үйл ажиллагаа ба механизмд төвлөрдөг. \nШийдвэр гаргалт нь хүний амьдралын бүхий л түвшинд байдаг бөгөөд хүний бүхий л үйлдэл нь шийдвэр гаргалтын үр дүн юм. Хувь хүн, аж ахуйн нэгж, улс төрийн намууд, улс орнууд өдөр бүр маш олон шийдвэр гаргах шаардлагатай байдаг бөгөөд шийдвэр нь улс орон, аж ахуй нэгж, хувь хүний хөгжил, алдаа, оноо, амжилт, бүтэлгүйтэлтэй холбоотой (He et al., 2018; Thaler & Sunstein, 2008). Сүүлийн 20 жил шийдвэр гаргалтын судалгаануудыг онолын үндэслэлтэй хийсэн нь ихээхэн ач холбогдолтой байсан. Эдгээр судалгаануудын үр дүнг ашигласнаар төрийн болон хувийн аж ахуй нэгжүүд бүх шатандаа стратегиа тодорхойлох, бодлого боловсруулахад сэтгэл зүйн үндэслэл болно (He Guibing et al., 2018; Thaler & Sunstein, 2008). \nӨнөөг хүртэл судалж, боловсруулсан олон бүтээлд тулгуурлан хүний шийдвэр гаргахдаа рационалиас гадна иррационалиар хийдэг болохыг баталсан. Иррациональ шийдвэр гаргалтын явцад хувь хүний өрөөсгөл хандлага ихээхэн нөлөөлдөг. Түгээмэл шийдвэр гаргах хандлагуудыг доор авч үзье.\nТүүвэр судалгааны үр дүнд үнэлсэн хувь хүний зан төлөв болон шийдвэр гаргалтын онцлогыг нийт популяцын хэмжээнд авч үзэн, ялгаатай зан төлөвөөс хэрхэн шийдвэр өөрчлөгддөг болохыг математик симуляци хийж таамаглах боломжийг олгоно.","abstract_eng":"The study of social psychology and decision-making behavior is closely related to the development and well-being of individuals, organizations, and countries. Decision-making is an important subject of psychological research, and there is a wealth of theory to support its practical application. Decision-making research focuses on the psychological phenomena involved in the decision-making process, its patterns, functions, and mechanisms.\nDecision-making occurs at all levels of human life, and all human actions are the result of decision-making. Individuals, businesses, political parties, and countries have to make many decisions every day, and decisions are related to the development, mistakes, scores, successes, and failures of countries, businesses, and individuals (He et al., 2018; Thaler & Sunstein, 2008). The past 20 years have been very important for decision-making research to be conducted with a theoretical basis. Using the results of these studies, public and private enterprises can determine their strategies and develop policies at all stages, providing a psychological basis (He Guibing et al., 2018; Thaler & Sunstein, 2008).\nBased on many works studied and developed so far, it has been confirmed that people make decisions not only rationally, but also irrationally. Individual biases greatly affect the process of irrational decision-making. Let's consider common decision-making approaches below.\nThe results of the sample study will allow us to consider the individual behavior and decision-making characteristics assessed in the overall population and predict how decisions will change due to different behaviors through mathematical simulations.","start_date":"2025-09-11T00:00:00","end_date":"2025-11-27T16:00:00","sponsor_id":2333,"sponsor_name":", Парламентын судалгаа, хөгжлийн хүрээлэн","performer_id":2334,"performer_name":"МУИС, Статистик, хэрэглээний математикийн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":28,"research_field":"Сэтгэл судал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5073,"project_code":"P2026-5073","project_name":"МУИС-ийн хичээлийн болон оюутны байрууудад эрчим хүчний анхан шатны аудит хийх гэрээ","project_name_eng":"Preliminary Energy Audit in Academic Buildings and Student Dormitories of the National University of Mongolia","abstract_mn":"МУИС ийн хичээлийн байрнууд болон оюутны дотуур байрнуудын нийт эрчим хүчний хэрэглээнүүд дээр анхан шатны хэмжилт хийж, хамгийн их энерги зарцуулалттай байруудыг олж тодорхойлох. Эрчим хүчний хэрэглээ гэдэгт дулаан болон цахилгааны хэрэглээг авч үзэх бөгөөд халаалтын зардал болон цахилгаан хэрэглээний зардлууд дээр дүн шинжилгээ хийнэ. Мөн түүнчлэн бодит хэмжилтүүдийг хийж дулаан алдагдлыг үнэлэх, дулаан алдагдаж байгаа байршлуудыг олж тогтоох юм. Хэмжилт туршилтад хичээлийн 1, 4, 5, 7 дугаар байрнууд, номын сан, мөн дотуур байрнуудаас таван байрыг сонгож судалгаа хийнэ. Хэмжилт, судалгаанаас байр тус бүрийн олон жилийн цахилгаан зарцуулалтын зардал, дулааны зарцуулалтын зардал, дулаан алдагдаж буй онцгой цэгүүд, лекцийн өрөөнүүдийн дотоод орчны чанарын үзүүлэлтүүд тодорхойлогдоно.","abstract_eng":"To conduct preliminary measurements of the total energy consumption across the academic buildings and student dormitories of the National University of Mongolia (NUM) to identify the buildings with the highest energy demand. Energy consumption shall include both thermal and electrical usage, with a detailed analysis of heating and electricity costs. Furthermore, physical measurements will be performed to evaluate heat loss and pinpoint specific areas of leakage. The study and measurements will cover Academic Buildings 1, 4, 5, and 7, the Central Library, and five selected student dormitories.\nThe measurements and research will determine the following for each building:\nMulti-year historical trends of electricity and heating costs;\nSpecific \"hotspots\" or critical points of heat loss;\nIndoor environmental quality (IEQ) indicators for lecture halls.","start_date":"2025-10-31T00:00:00","end_date":"2026-02-28T16:00:00","sponsor_id":2331,"sponsor_name":"Электро-Инженеринг ХХК","performer_id":2332,"performer_name":"МУИС - Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5070,"project_code":"P2026-5070","project_name":"Хэвийн хорогдол тооцох зөвлөмж боловсруулах төсөл","project_name_eng":"A project to develop a recommendation for the calculation of normal losses","abstract_mn":"Бараа материалын хорогдол гэж бараа материалын анх бүртгэгдсэн тоо хэмжээ, өртөг нь хэвийн ашиглалт, хадгалалт, тээвэрлэлтийн явцад зайлшгүй буюу хэвийн бус шалтгаанаар буурч, тухайн бууралтыг санхүүгийн бүртгэлд тусгах шаардлага үүсэхийг хэлнэ. Үйлдвэрлэлийн байгууллагад гарч буй хорогдлыг хэвийн болон хэвийн бус хорогдол гэж ангилдаг.\n“Тавантолгой түлш” ХХК-д хагас коксон шахмал түлшний хэвийн хорогдлыг тооцох, бүртгэх арга зүйн зөвлөмжийг дараах гурван үе шаттайгаар зөвлөсөн. \n1.\tХагас коксон шахмал түлшний хэвийн хорогдол болон хэвийн бус хорогдол, үүсэх шалтгаан\n2.\tХэвийн хорогдлыг тогтоох арга зүй\n3.\tНягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын баримт бичигт тусгах зөвлөмж","abstract_eng":"A loss of goods means a decrease in the quantity and cost of goods originally recorded in the course of normal  use, storage, or transportation due to unnecessary or irregular causes and the need for such reduction to be reflected in the financial records.   \nTavantolgoi Tulshs LLC has recommended a methodological recommendation for the calculation and recording of the normal losses of semi-coking fuels in the following three stages. \n1.\tAbnormal Losses and Normal Losses of Semi-Coking Fuels\n2.\tMethods for establishing Losses\n3.\tRecommendations for Inclusion in Accounting Policy Documents","start_date":"2025-12-07T00:00:00","end_date":"2025-12-30T00:00:00","sponsor_id":1988,"sponsor_name":"\"Тавантолгой түлш\" ХХК","performer_id":1586,"performer_name":"МУИС-Бизнесийн сургууль","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5069,"project_code":"P2026-5069","project_name":"Монгол орны төв ба баруун бүс нутгийн биологийн олон янз байдлын урт хугацааны судалгааны төв байгуулах","project_name_eng":"Establishment of a field station for sustainable biodiversity research in the central and western Mongolia","abstract_mn":"Монгол Улсын Их Сургууль болон Солонгосын Биологийн Нөөцийн Үндэсний Хүрээлэнгийн хамтарсан хамтын ажиллагааны үйл ажиллагаа 2012 оноос эхлэн Монголын ургамал, амьтны аймгийн судалгаа, шинжилгээний хамтарсан төслийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. NIBR болон МУИС гэсэн хоёр байгууллагын хоорондын эдгээр хоёр талын төслүүд нь Монголын биологийн нөөцийн стратегийн хөтөлбөр боловсруулах, менежмент, хамгаалах, хадгалах, бэлчээрийг нөхөн сэргээх шинжлэх ухааны үндэслэлийг бүрдүүлсэн. Хамтын ажиллагааны хүрээнд хоёр тал Монгол-Солонгосын биологийн олон янз байдлын хээрийн судалгааны суурин байгуулахаар тохиролцсон бөгөөд энэхүү гэрээний дагуу хээрийн лаборатори бүхий байгууламжийг судлаачид, оюутнуудад зориулан амжилттай багуулсан юм. Байгуулагдсанаас хойш өөр өөр байгууллага, их дээд сургуулиуд дээр дурдсан өөр өөр хээрийн байгууламжуудыг ашиглан Монгол Улсын Их Сургуулийн Ойн судалгааны төвийн ойролцоо хамтарсан судалгаа, шинжилгээ хийж ирсэн. Түүнчлэн энэхүү хамтын ажиллагааны хугацаанд манай хоёр байгууллагын эрдэмтэд Монголын янз бүрийн экосистем болон газарзүйн бүс нутгийн биологийн олон янз байдлын судалгаа хийх, залуу боловсон хүчин бэлтгэх, биологийн зүйлийн цуглуулгын санг баяжуулах чиглэлээр үр дүнтэй ажилласан болно. \nСүүлийн нэг жил орчмын хугацаанд хоёр талын судлаачид биологийн олон янз байдлын урт хугацааны хяналтын судалгааны хээрийн станц байгуулах талаар хэлэлцэж, санал бодлоо солилцож байна. Хэлэлцүүлгийн явцад бид Хархоринд хээрийн станц байгуулах нь зүйтэй гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн билээ. Хархорин бол Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын нутаг дэвсгэрт, Монголын хамгийн том голуудын нэг болох Орхон голын хөндийд орших үзэсгэлэнтэй газар юм. Энэ газар нь Хангайн нурууны болон Орхоны хөндийн  байгалийн цогцолбор газрын уулзвар дээр байрладаг бөгөөд байгаль, түүх, соёлын баялаг нөөцтэй газар юм. Тийм ч учраас энэ газрыг 1996 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэсэн байна.\nГэсэн хэдий ч энэ бүс нутгийн биологийн олон янз байдал, байгаль орчин, экологийн онцлог шинж чанарыг өнөөг хүртэл бүрэн судлаагүй байна. Энэхүү цоорхойг нөхөх, мөн биологийн олон янз байдлыг илрүүлэх, тухайн бүс нутгийн байгаль орчин, экологийн онцлогийг тодруулахын тулд манай их сургууль Хархоринд хээрийн судалгааны төв байгуулахаар шийдсэн юм. Энэ газар нь биологийн олон янз байдлын урт хугацааны хяналт, байгаль орчин, экологийн судалгаа хийхэд тохиромжтой гэж үзсэн болно.\nНөгөөтэйгүүр, Хархорин нь Улаанбаатар хотоос боломжийн зайд (ойролцоогоор 360 км) байрладаг, замын дэд бүтэц сайн хөгжсөн, хээрийн судалгааны төв байгуулахаар төлөвлөж буй газар нь цахилгаан худаг, цахилгаан хангамж зэрэг дэд бүтцээр тоноглогдсон, их сургуулийн эзэмшлийн газар нь хашаа, хамгаалалттай. Тиймээс тэнд хээрийн станц байгуулснаар бид хамтарсан судалгаагаа удаан хугацаанд үргэлжлүүлэх боломжтой гэж үзсэн болно.","abstract_eng":"Joint collaborative activities between National University of Mongolia and National Institute of Biological resources, Republic of Korea has started since 2012  and joint cooperative project for investigation and research on the flora and fauna in Mongolia. These bilateral projects between two institutions were NIBR and NUM provided a scientific basis for the development of strategic programs, management, protection and conservation of biological resources and restoration of grasslands in Mongolia. During the implementation of cooperative activities both sides agreed to establish Mongolia-Korea biodiversity research field station, and under this agreement a field laboratory constructions were successfully completed for the use of researchers and students during their field survey. Since the establishment different institutions and universities were utilized different above mentioned field facilities for joint research and investigations conducted in the vicinity of Forest research, training center of the National University of Mongolia. Moreover, during this cooperation, scientists from our two institutions have worked effectively in performing studies on the biodiversity of various ecosystems and geographic regions of Mongolia, training young personnel, and enriching our collection funds of biological species. \nFor the past year or so, the researchers from both sides have been discussing and exchanging ideas about establishing a field station for long-term biodiversity monitoring research. In the course of the discussions, we have reached the conclusion that it is appropriate to establish the field station in Kharkhorin. The Kharkhorin is a beautiful place located in the Kharkhorin soum (district) of Uvurkhangai aimag (province), in the valley of the Orkhon River, one of the largest rivers in Mongolia. The area is located at the junction of the Khangai Mountains National Park and the Orkhon Valley National Park, and is a place with rich natural, historical and cultural resources. That is why this area was registered as a World Heritage Site by UNESCO in 1996. \nHowever, the biodiversity, environmental and ecological features of this region have not been fully studied to date. To fill this gap, as well as to discover its biodiversity, and to elucidate the environmental and ecological features of the area, our university decided to establish a field research center in Kharkhorin. We believe that this area is suitable for long-term monitoring of biodiversity as well as environmental and ecological studies.\nOn the other hand, Kharkhorin is located at a reasonable distance from Ulaanbaatar (about 360 km), has a well-developed road infrastructure, the site where we plan to establish a field research center is equipped with infrastructure such as well water and permanent electricity, and the land owned by our university is fenced and guarded. Therefore, we believe that by establishing a field station there, we will be able to continue our joint research for a long time.","start_date":"2025-12-31T16:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":2129,"sponsor_name":"National Institute of Biological Resources, Ministry of Environment, Korea","performer_id":23,"performer_name":"National University of Mongolia","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5061,"project_code":"P2025-5061","project_name":"Монгол ба Хятадын Алтайн нийтлэг ус хагалбаруудын криосфер өа усны нөөцөд үзүлэх уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл ба ирээдүйн таамаглал","project_name_eng":"Climate Change Impacts and Future Projections on Cryosphere and Water Resources in the Shared Watersheds of the Mongolian and Chinese Altai","abstract_mn":"Алтай уул нь Хятад, Монгол хоёр улсын баруун хил дээр оршдог.  Булган голын сав газрын гол хэсэг нь Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт оршдог бөгөөд Хятад, Монголын хилээр дамжин урсдаг гол. Булган голын сав газар нь Монгол болон Хятад улсын цорын ганц минж амьдрах орчин, байгалийн нөөц газар юм. Минж бол дэлхийд ховор, ховордсон хөхтөн амьтан бөгөөд Монгол оронд болон Хятад улсад хамгаалалтад байдаг амьтан. Энэ бүс нутгийн экологийн орчин маш эмзэг бөгөөд усны нөөцийн хомсдол илт байна. Тухайн бүс нутагт Хятад, Монголын хамтын ажиллагааны судалгааг яаралтай хийж, хоёр талын айлчлал, мэдлэг боловсролын хамтын ажиллагааг бэхжүүлж, бүс нутгийн ус, усны нөөцийг тодорхой болгож, цаашдын өөрчлөлтийг шинжлэх ухаанчаар таамаглах нь чухал. Ингэснээр тус бүс нутагт усны нөөцийг зохистой ашиглах, хамгаалах, экологийн орчныг хамгаалах, засаглалыг хэрэгжүүлэхэд шинжлэх ухааны үндэслэл, техникийн дэмжлэг үзүүлэх юм.\nЭнэхүү төслийг хэрэгжүүлснээр:\n•\tХятад, Монгол хоёр талын хамтарсан хээрийн судалгаа, Хятад, Монголын хоёр талын олон улсын хурал; Хятад, Монголын Алтайн уулын уур амьсгал, криосфер, байгаль орчны өөрчлөлтийн цогц мэдээллийн багцыг бүрдүүлэх; \n•\tАлтай уулын орчмын криосферийн ус судлалын Хятад, Монголын хамтарсан хяналт, мэдээлэл солилцох механизмыг судлах; \n•\tКриосферийн өөрчлөлтөд гидрологийн болон усны нөөцийн хариу урвалын механизмыг судалснаар бид энэ бүс нутгийн криосферийн гидрологийн процессын механизмын талаарх ойлголтоо гүнзгийрүүлэхийг зорьж байна; \n•\tМөн криосферийн усны хагалбарын гидрологийн загварын талаархи шинэ ойлголтуудыг нэгтгэж, Булган гол болон ойр орчмын усны хагалбаруудад орон зайн өндөр нарийвчлалтай криосферийн гидрологийн симуляцийн нэгдсэн системийн платформыг бий болгох; \n•\tБулган гол болон ойр орчмын усны сав газрын криосфер болон усны нөөцийн ирээдүйн өөрчлөлтийг тооцоолох; \n•\tҮүний үндсэн дээр Булган голын сав газрын усны нөөцийн өөрчлөлтийн болзошгүй нөлөөллийг үнэлэх; \n•\tУсны нөөцийг иж бүрэн, үр ашигтай ашиглах замын зураг төслийг санал болгож, хил дамнасан голуудын ирээдүйтэй хамтын нийгэмлэгийг байгуулахад дэмжлэг үзүүлнэ.","abstract_eng":"The Altai Mountain is located on the western border of China and Mongolia. The main part of the Bulgan River Basin is located within the territory of Mongolia and is an international river that flows through the border between China and Mongolia. The Bulgan River Basin is the only beaver habitat and nature reserve in China. The beaver is a rare and endangered amphibious mammal in the world and is a first-class protected animal in China. The ecological environment in this region is extremely fragile, and there is a clear shortage of water resources. It is urgent to carry out China-Mongolia cooperation research in this region, strengthen bilateral visits and knowledge learning, clarify the hydrological and water resources of the region, and make scientific predictions for future changes. This will provide a scientific foundation and technical support for the rational protection and utilization of water resources, ecological environment protection and governance in the region.\nThrough the implementation of this project, carry out joint field investigations between China and Mongolia and bilateral international conferences between China and Mongolia; Build a comprehensive data set of climate, cryosphere and environmental change in Altai Mountain of China and Mongolia; Explore the mechanism of joint monitoring and data sharing between China and Mongolia in the cryosphere hydrology around Altai Mountain; By studying the response mechanism of hydrological and water resources to changes in the cryosphere, we aim to deepen our understanding of the hydrological process mechanisms of the cryosphere in this region; And coupling new insights into the hydrological model of the cryosphere watershed, constructing an integrated cryosphere hydrological simulation system platform with high spatiotemporal resolution for the Bulgan River and surrounding watersheds; Estimate the future changes in the cryosphere and water resources in the Bulgan River and surrounding watersheds; On this basis, evaluate the potential impact of changes in water resources in the Bulgan River Basin; Propose a path design for the comprehensive and efficient utilization of water resources, providing assistance for the construction of a community with a shared future for trans-boundry rivers.","start_date":"2025-12-25T00:00:00","end_date":"2026-01-25T01:59:03.683","sponsor_id":2318,"sponsor_name":"ШУТ сан","performer_id":2160,"performer_name":"АЛТАЙН ӨНДӨР УУЛЫН КРОИСФЕР, УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ, ГАМШГИЙН СУДАЛГААНЫ ЛАБОРАТОРИ, БАРУУН БҮСИЙН СУРГУУЛЬ","funding_type_id":2,"funding_type":"Гадаадын байгууллагатай хамтарсан","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5091,"project_code":"P2026-5091","project_name":"Монгол орны бичил замгийн биологийн идэвхт нүүрсусны судалгаа","project_name_eng":"Biologically active polysaccharides derived from Mongolian microalgae","abstract_mn":"Дэлхий дахинд макро- болон микрозамгийн судалгаа эрчимтэй өсөж байна. Ялангуяа сүүлийн 50 жилд үйлдвэрлэлийн зориулалтаар микрозамгийг их хэмжээгээр өсгөвөрлөн анагаах ухаан, гоо сайхан, арьс арчилгааны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна. Замагнаас полисахарид болон бага молекулт нэгдэл ялган бүтэц байгууламжийг нь тодорхойлж, янз бүрийн өвчний эсрэг туршсан олон судалгаа байдаг. Сүүлийн жилүүдэд Монгол оронд амьтан болон ургамлын гаралтай биологийн идэвхт бодисын судалгаа эрчимтэй хийгдэж байгаа боловч доод ургамал болох замгийн судалгаа төдийлөн хийгдээгүй байдаг байна. Иймээс бид бичил замагнаас биологийн идэвхт нүүрс-ус ялгана.","abstract_eng":"Research on macroalgae and microalgae has been rapidly advancing worldwide. In particular, over the past 50 years, microalgae have been extensively cultivated on an industrial scale and widely utilized in the production of pharmaceuticals, cosmetics, and skincare products. Numerous studies have focused on the extraction of polysaccharides and low-molecular-weight compounds from algae, the elucidation of their structural characteristics, and the evaluation of their biological activities against various diseases.\n\nIn recent years, research on biologically active compounds derived from animal and plant sources has been actively conducted in Mongolia; however, studies on algae, which belong to microalgae, remain relatively limited. Therefore, the present study aims to isolate biologically active water-soluble polysaccharides from microalgae and to characterize their properties.","start_date":"2026-06-19T16:00:00","end_date":"2026-06-30T16:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1331,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Шинжлэх ухааны сургууль, Байгалийн ухааны салбар, Биологийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5094,"project_code":"P2026-5094","project_name":"Идэвхтэй кампус – 2025: Багш, ажилтны бие бялдар, эрүүл мэндийг дэмжих цогц хөтөлбөр","project_name_eng":"Active Campus – 2025: A Comprehensive Program to Promote the Physical Fitness and Health of Faculty and Staff","abstract_mn":"МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн дотоод санхүүжилтээр хэрэгжих “ACTIVE CAMPUS–2025: Багш, ажилтны бие бялдар ба эрүүл мэндийг дэмжих цогц хөтөлбөр” нь их сургуулийн багш, ажилтнуудын биеийн тамирын боловсрол, бие бялдрын хөгжил, эрүүл амьдралын хэв маягийг дэмжихэд чиглэсэн цогц төсөл юм. Багш, ажилтнууд их сургуулийн орчинд болон ажлын бус цагаар бие даан болон хамт олноороо биеийн тамирын дасгал, спортоор тогтмол хичээллэснээр эрүүл чийрэг бие бялдартай байх, ажлын ачааллыг үр дүнтэй даах, стрессийг зөв зохицуулах, өөрийгөө хөгжүүлэх дадал хэвшлийг төлөвшүүлэх боломж бүрдэнэ. Энэ утгаараа уг төсөл нь багш, ажилтны эрүүл мэндийг дэмжихэд чиглэсэн бодит ач холбогдолтой юм.\nОрчин үеийн нийгэмд суурин амьдралын хэв маяг, оюуны ачаалал ихтэй ажлын нөхцөл нь хөдөлгөөний дутагдал, стресс, ядаргааг нэмэгдүүлж байна. Иймээс багш, ажилтнуудад зориулсан зохион байгуулалттай, хүртээмжтэй, тогтвортой хэрэгжих биеийн тамир, хөдөлгөөний хөтөлбөрийг байгууллагын түвшинд хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлага бий болсон. “ACTIVE CAMPUS–2025” төсөл нь энэхүү хэрэгцээнд тулгуурлан хөдөлгөөний идэвхийг нэмэгдүүлэх, бие бялдар болон сэтгэл зүйн эрүүл мэндийг сайжруулах зорилготойгоор боловсруулагдсан.\nТөслийн хүрээнд багш, ажилтны бие бялдрын суурь үнэлгээ хийх, спорт, хөдөлгөөний клубүүдийг зохион байгуулах, эрүүл хооллолт, стресс менежмент, сунгалтын богино хөтөлбөр, эрүүл дадал хэвшлийг төлөвшүүлэх сургалтуудыг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн. Энэхүү төсөл нь МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн багш, ажилтнуудын эрүүл мэндийг дэмжих, ажлын бүтээмж, эерэг ажлын орчныг бүрдүүлэхэд чиглэсэн чухал ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"“ACTIVE CAMPUS–2025: A Comprehensive Program to Promote the Physical Fitness and Health of Faculty and Staff,” funded internally by the Business School of the National University of Mongolia, is a comprehensive project aimed at supporting physical education, physical development, and a healthy lifestyle among university faculty and staff.\n\nThrough regular participation in physical exercise and sports—both individually and collectively, within the university environment and during non-working hours—faculty and staff will have the opportunity to maintain good physical fitness, effectively cope with workload demands, manage stress appropriately, and develop habits of self-improvement. In this regard, the project holds practical significance in promoting the health and well-being of faculty and staff.\n\nIn modern society, sedentary lifestyles and intellectually demanding work conditions have contributed to increased physical inactivity, stress, and fatigue. Therefore, there is a growing need to implement structured, accessible, and sustainable physical activity programs for faculty and staff at the institutional level. The “ACTIVE CAMPUS–2025” project has been developed in response to this need, with the aim of increasing physical activity levels and improving both physical and mental health.\n\nWithin the framework of the project, it is planned to conduct baseline physical fitness assessments of faculty and staff, organize sports and physical activity clubs, and implement training sessions on healthy nutrition, stress management, short stretching programs, and the development of healthy lifestyle habits. This project is of significant importance in promoting the health of faculty and staff at the Business School of the National University of Mongolia, as well as in enhancing work productivity and fostering a positive working environment.","start_date":"2026-03-01T00:00:00","end_date":"2026-05-25T00:00:00","sponsor_id":2212,"sponsor_name":"national university of mongolia, business school","performer_id":1407,"performer_name":"Биеийн тамирын тэнхим, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":8,"funding_type":"Судалгааны суурь зардал","research_field_id":30,"research_field":"Боловсрол судлал","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5097,"project_code":"P2026-5097","project_name":"Sr2Fe1.5Mo0.5O6 хальсны соронзон ба гальваносоронзон чанарын судалгаа","project_name_eng":"Magnetic and galivanomagnetic property of Sr2Fe1.5Mo0.5O6 film","abstract_mn":"Беларусь улсын Мэдээлэл зүй ба радиоэлектроникийн их сургуулийн 4,6 интегральчлагдсан микро- болон наносистемийн лабораторийн проф. Лазарук Сергуей болон тус группын бусад эрдэмтэд, судлаачид, Монгол Улсын Их Сургууль, Физикийн Хүрээлэн болон Америкийн Лауренс Беркелийн Үндэсний Лабораторийн докторын дараах судлаач Б. Тэмүүжин нарын эрдэмтэн судлаачдын хамтарсан судалгааны хүрээнд “Sr2Fe1.5Mo0.5O6 хальсны соронзон ба гальваносоронзон чанарын судалгаа” -ын судалгааг хийхээр уг төслийг дэвшүүлж байна. \n\nУг судалгааны ажлын зорилго Sr2Fe1.5Mo0.5O6 нэгдлийн түүний дотор синтезлэн гарган авсан нимгэн хальс болох Sr2Fe1.5Mo0.5O6 хальсны соронзон ба гальваносоронзон чанарын комплекс судалгаанд түүний соронзон анизотроп шинж чанар, соронзжилтийн муруй хамаарал, фазын шилжилтийн температур болон соронзжих чанар нь нимгэн хальсны зузаан болон дефектийн бүтцээс хамаарах судалгаа, катионы эрэмбэ (Fe/Mo), бүтэц, бүрэлдэхүүн болон функциональ шинж чанар хоорондын корреляцийг тогтоох, түүнчлэн соронзон оронд энэхүү бүтцэд гарах электроны шилжилт, соронзон эсэргүүцлийг тодорхойлох суурь механизмыг олох даалгавар багтаж байна.","abstract_eng":"In this project are proposed a joint study of the synthesized Sr2Fe1.5Mo0.5O6 composite material, its thin film, particularly the process of producing, after which the material's magnetic and galvanomagnetic complex properties will be studied in detail. The project is implemented by prof. Lazarouk Serguei and his group scientists and researchers from the R&D Laboratory 4.6 Integrated micro- and nanosystems, Belarusian State University of Informatics and Radio Electronics, scientists and graduate students from the National University of Mongolia, and Institute of Physical Science Mongolia, and Dr. Temuujin from Lawrence Berkeley National Laboratory (LBNL), USA. \n\nThe purpose of the research project is to produce a composite material of Sr2Fe1.5Mo0.5O6, and its synthesized thin film to establish magnetic and galvanomagnetic complex properties of Sr2Fe1.5Mo0.5O6, and its synthesized thin film. Complex properties include its magnetic property, anisotropy, magnetization curve dependence, phase shift temperature, magnetization, and their dependence on the thin film depth, defect structure. Moreover, to determine a correlation between its cation order (Fe/Mo), composite structure, composition, and functionality.  We are also interested in the electron shift in the structure of this composite material in the presence of a magnetic field and in defining the basic mechanism of magnetic resistance.","start_date":null,"end_date":null,"sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1241,"performer_name":"Монгол улсын их сургууль, Физикийн тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":3,"research_field":"Физикийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5098,"project_code":"P2026-5098","project_name":"Нэмэлттэй дизель түлш хэрэглэсэн автобус, хүнд даацын машины яндангаас гарах утааны судалгаа","project_name_eng":"Study on exhaust emissions from buses and heavy-duty vehicles using diesel fuel with additives","abstract_mn":"Энэхүү захиалгат туршилтын ажлын зорилго нь микрозамгийн гаралтай ОК ОЙЛ нэмэлтийн Hyundai Super Aero City автобусны яндангийн хийн найрлагад үзүүлэх нөлөөллийг судлах явдал юм. Судалгааны явцад нэмэлтгүй болон ОК ОЙЛ нэмэлттэй дизель түлштэй нийт 5 автобусны яндангийн CO₂, HCHO, TVOC, PM2.5, PM10 зэрэг хортой бодисын агуулгыг хэмжиж харьцуулан шинжилж, үнэлэлт, дүгнэлт гаргаж, тус компанид зөвлөгөө, мэдээлэлээр хангаж өгнө. Мөн Diesel-RK програм хангамжийг ашиглан Hyundai D6AB хөдөлгүүрийн шаталтын процессыг дуурайлган загварчилж, сурталчилгааны материал бэлдэж өгнө.","abstract_eng":"The purpose of this custom-made experimental work is to study the effect of OK OIL additive from micro-roads on the exhaust gas composition of Hyundai Super Aero City buses. During the study, the content of harmful substances such as CO₂, HCHO, TVOC, PM2.5, PM10 in the exhaust of a total of 5 buses running on diesel fuel without additives and with OK OIL additive will be measured, compared, analyzed, evaluated, concluded, and provided to the company with advice and information. Also, the combustion process of the Hyundai D6AB engine will be simulated and advertising materials will be prepared using Diesel-RK software.","start_date":"2025-11-19T00:00:00","end_date":"2026-05-09T16:00:00","sponsor_id":2356,"sponsor_name":"Баян заан ширээ ХХК","performer_id":1936,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБИТ","funding_type_id":17,"funding_type":"Хувийн хэвшлийн ашгийн бус байгууллагын","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5060,"project_code":"P2025-5060","project_name":"Авлигын гэмт хэрэгт яллагдагчаар татагдсан этгээд улс төрийн дэмжлэг авах боломжийг хязгаарлах эрх зүйн зохицуулалтын хуулийн төслийн санал, зөвлөмж боловсруулах","project_name_eng":"Formulation of proposals and recommendations for a draft law establishing legal regulations to restrict the eligibility of individuals charged with corruption offenses from receiving political support","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны ажил нь Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөний 1.5.2.2-т заасан зорилтын хүрээнд хийгдсэн эрх зүйн орчны шинжилгээний үр дүнг нэгтгэн дүгнэсэн болно. Уг зорилт нь авлигын болон албан тушаалын гэмт хэрэгт яллагдагчаар татагдсан төрийн өндөр болон улс төрийн албан тушаалтнуудад улс төрийн нам, эвсэл, нэгдмэл сонирхол бүхий бүлгүүдээс улс төрийн дэмжлэг үзүүлэх боломжийг хязгаарлах эрх зүйн зохицуулалт бий болгоход чиглэсэн. Судалгааны үндсэн зорилго нь тухайн асуудлаарх Монгол Улсын одоогийн эрх зүйн орчныг системчилсэн байдлаар үнэлж, зохицуулалтын давхцал, тодорхой бус байдал, цаашид хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох боломжийг тодорхойлоход оршино.\nЭрх зүйн орчны шинжилгээг Монгол Улсын Үндсэн хууль, Эрүүгийн хууль, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль, Авлигын эсрэг хууль, Улс төрийн намын тухай хууль, Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хууль, Төрийн албаны тухай хууль зэрэг авлига, улс төрийн үйл ажиллагаа, төрийн албаны хараат бус байдалтай шууд болон шууд бусаар холбогдох суурь хуулиудын хүрээнд хийж гүйцэтгэсэн. Энэхүү судалгаанд эрх зүйн хэм хэмжээний системчилсэн дүн шинжилгээний аргыг ашиглан, хууль тус бүрийн зорилго, суурь зарчим, зохицуулалтын уялдаа холбоо, мөн тухайн асуудалд хамаарах эрх зүйн орчныг тодорхойлсон болно.\nҮүний зэрэгцээ олон улсын сайн туршлагыг харьцуулан судлах зорилгоор авлигатай тэмцэх эрх зүйн тогтолцоо харьцангуй төлөвшсөн улсын жишээг сонгон авч, тухайн улсын холбогдох хууль тогтоомж, хэрэгжилтийн логик, эрх зүйн зохицуулалтын хандлагад дүн шинжилгээ хийсэн. Тухайлбал, Япон Улсын авлига, нийтийн болон улс төрийн албан тушаалтны хариуцлага, сонгох, сонгогдох эрхтэй холбоотой эрх зүйн зохицуулалтыг хамруулан авч үзэж, авлигын гэмт хэрэгт холбогдсон этгээдийн улс төрийн оролцоо, дэмжлэг авах боломжийг хэрхэн хууль зүйн хүрээнд зохицуулж байгааг судлав. Энэхүү судалгааг хийхдээ холбогдох хууль тогтоомжийн зохицуулалтыг системчилсэн байдлаар шинжилж, тэдгээрийн зорилго, суурь зарчим, авлигын эрсдэлийг бууруулахад чиглэсэн механизм, мөн улс төрийн эрхийг хамгаалах зарчимтай хэрхэн уялдуулж байгааг үнэлсэн. Уг харьцуулсан судалгаа нь Монгол Улсад хэрэгжүүлэх боломжтой, Үндсэн хуулийн суурь зарчимтай нийцэх сайн туршлагыг тодорхойлох, цаашид хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгоход анхаарах чиглэлийг тодруулахад чиглэсэн болно.","abstract_eng":"This study consolidates and summarizes the findings of a legal environment analysis conducted within the framework of Objective 1.5.2.2 of the Action Plan for the Implementation of the National Anti-Corruption Program. The objective is aimed at establishing legal regulations to restrict the ability of senior public officials and political officeholders who have been charged with corruption and abuse-of-office offenses to receive political support from political parties, coalitions, and organized interest groups. The primary purpose of the study is to systematically assess the current legal framework of Mongolia in relation to this issue, to identify regulatory overlaps and ambiguities, and to determine opportunities for further improvement of the legal framework.\nThe legal environment analysis was carried out within the scope of the Constitution of Mongolia and key sectoral laws that are directly or indirectly related to corruption, political activity, and the independence of the civil service, including the Criminal Code, the Law on Criminal Procedure, the Anti-Corruption Law, the Law on Political Parties, the Law on Elections of the State Great Khural of Mongolia, and the Law on Civil Service. The study applied a method of systematic analysis of legal norms, examining the objectives, fundamental principles, and interrelationships of each law, as well as identifying the relevant legal environment applicable to the issue under consideration.\nIn addition, with the aim of comparatively examining international good practices, the study selected a jurisdiction with a relatively well-developed anti-corruption legal framework and conducted an analysis of its relevant legislation, implementation logic, and regulatory approaches. In particular, the study reviewed the legal regulations related to corruption, accountability of public and political officeholders, and the rights to vote and stand for election in Japan, with a focus on how the political participation of individuals involved in corruption offenses and their ability to receive political support are addressed within the legal framework. In conducting this analysis, the relevant legal provisions were examined in a systematic manner, with attention to their objectives, underlying principles, mechanisms aimed at reducing corruption risks, and their alignment with the protection of political rights. This comparative analysis was intended to identify good practices that could be adapted to the Mongolian context in a manner consistent with constitutional principles and to clarify key directions for the further development and refinement of the legal framework.","start_date":"2025-12-02T00:00:00","end_date":"2025-12-22T16:00:00","sponsor_id":1362,"sponsor_name":"Авлигатай тэмцэх газар","performer_id":2278,"performer_name":"МУИС Хууль зүйн сургууль \"Герман, Европын эрх зүйн төв\"","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5088,"project_code":"P2026-5088","project_name":"T.S.Kuhn “The Structure of Scientific Revolutions” бүтээлийг монгол хэлнээ орчуулах","project_name_eng":"To translate T.S. Kuhn’s \"The Structure of Scientific Revolutions\" into Mongolian.","abstract_mn":"Хэвийн шинжлэх ухааны үүрэг, хязгаар, түүний доторх хямрал, шинэ парадигм, шинжлэх ухааны хөгжил дэх нийгэм, соёл, сэтгэл зүйн хүчин зүйл, парадигмын шилжилтийн тухай өгүүлэнгээ шинжлэх ухааны нээлтийн мөн чанар, мэдлэгийн өсөлтийн талаарх хүн төрөлхтний ойлгоцыг өөрчилсөн хэмээн үнэлэгддэг Т.С.Куны “Шинжлэх ухааны хувьсгалын бүтэц” хэмээх 13 бүлэг, удиртгал, өмнөх, дараах үг, товьёог, 217 хуудас бүхий, 4 дэх хэвлэлийг монгол хэлнээ хөрвүүлнэ.","abstract_eng":"The 4th edition of T.S. Kuhn’s The Structure of Scientific Revolutions will have been translated into Mongolian. Comprising 217 pages with 13 chapters, this seminal work reshaped humanity's perspective on scientific discovery. It investigates the function and limitations of normal science, its crises, the emergence of new paradigms, and the influence of social, cultural, and psychological factors on scientific progress and paradigm shifts.","start_date":"2025-01-23T00:00:00","end_date":"2026-04-29T16:00:00","sponsor_id":105,"sponsor_name":"МУИС","performer_id":141,"performer_name":"МУИС, ШУС","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":40,"research_field":"Философи, ёс зүй, шашин","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5101,"project_code":"P2026-5101","project_name":"Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)-ийн төсөл, бусад баримт бичиг боловсруулах зөвлөх үйлчилгээ","project_name_eng":"Consultancy Services for the Preparation of the Draft Revised Law on Procurement of Goods, Works and Services with State and Local Government Funds and Other Related Documents","abstract_mn":"Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль” нь 2023 онд шинэчилсэн найруулга батлагдсан боловч сүүлийн жилүүдэд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж буй мега төслийг сонгон шалгаруулах тендерийн арга, аргачлал бүрэн тусгагдаагүй. Түүнчлэн, тус хуулийн хүрээнд тендер шалгаруулалтын цахим системээр дамжуулан явуулахаар заасан боловч цахим дэлгүүрийн бараа бүтээгдэхүүн хангалтгүй, тендертэй холбоотой маргаан тогтмол нэмэгдэж байгаа боловч тэдгээрийг богино хугацаанд үр дүнтэй шийдвэрлэх механизм хангалтгүй зэрэг асуудал тулгамдаад байна.\nИймд “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль”-ийг дахин шинэчилэн найруулж, тендер шалгаруулалтын аргыг нарийвчлан тогтоох, тендертэй холбоотой үүсэж буй маргааныг Маргаан таслах зөвлөлийн тогтолцоогоор дамжуулан хараат бусаар, түргэн шуурхай шийдвэрлэх боломжийг бүрдүүлэх зорив. \nЭнэ хүрээнд “Төрийн худалдан авах ажиллагааны тухай хууль”-ийн төслийг шинээр боловсруулах ажилд зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж, хуулийн төслийн бүрдүүлбэрийн судалгаа болон дагалдах баримт бичгийн төслийг бэлтгэж захиалагчид хүлээлгэн өгөв.","abstract_eng":"The Law on Procurement of Goods, Works and Services with State and Local Government Funds was adopted in a revised version in 2023. However, it does not fully address the tendering methods and methodologies required for the selection of mega projects planned for implementation in recent years. In addition, although the law provides that procurement procedures shall be conducted through an electronic procurement system, the range of goods available through the e-marketplace remains insufficient. Furthermore, while disputes related to procurement have been steadily increasing, there is a lack of effective mechanisms to resolve such disputes in a timely manner.\nAccordingly, the objective is to further revise the Law on Procurement of Goods, Works and Services with State and Local Government Funds in order to establish more detailed tendering methods and to create conditions for resolving procurement-related disputes independently and efficiently through a dispute resolution board mechanism.\nWithin this framework, consultancy services were provided for the preparation of a new draft Public Procurement Law, including the development of supporting studies and draft accompanying documents, which were submitted to the contracting authority.","start_date":"2025-10-13T16:00:00","end_date":"2026-03-18T16:00:00","sponsor_id":1354,"sponsor_name":"Монгол Улсын Шадар Сайдын Ажлын алба","performer_id":2203,"performer_name":"Бодлогын судалгааны лаборатори, МУИС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":32,"research_field":"Хууль","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5103,"project_code":"P2026-5103","project_name":"ХИМИЙН АЮУЛТАЙ ХОГ ХАЯГДАЛ УСТГАХ АРГАЧЛАЛ БОЛОВСРУУЛАХ","project_name_eng":"Development of a Methodology for the Disposal of Hazardous Chemical Waste","abstract_mn":"Энэхүү төслийн хүрээнд химийн аюултай хог хаягдлыг аюулгүй, байгаль орчинд ээлтэй байдлаар устгах аргачлалыг боловсруулна. Судалгаанд химийн хог хаягдлын ангилал, физик-химийн шинж чанар, хор хөнөөл, хүрээлэн буй орчинд үзүүлэх нөлөөллийг тодорхойлж, тохиромжтой устгах технологийг сонгон үнэлнэ. Үүнд дулааны боловсруулалт, химийн саармагжуулалт, биологийн аргаар задлах зэрэг орчин үеийн аргуудыг харьцуулан судална. Мөн лабораторийн болон хагас үйлдвэрлэлийн түвшинд туршилт хийж, боловсруулсан аргачлалын үр ашиг, эдийн засгийн үндэслэл, аюулгүй ажиллагааны шаардлагыг тодорхойлно. Судалгааны үр дүнд химийн аюултай хог хаягдлыг устгах оновчтой, хэрэгжих боломжтой аргачлал боловсруулагдаж, үйлдвэрлэл болон лабораторийн орчинд ашиглах практик зөвлөмж гарна.","abstract_eng":"This project aims to develop a safe and environmentally friendly methodology for the disposal of hazardous chemical waste. The study focuses on the classification, physicochemical properties, toxicity, and environmental impact of chemical waste to determine suitable treatment technologies. Various modern approaches, including thermal treatment, chemical neutralization, and biological degradation, will be comparatively evaluated. Experimental investigations will be conducted at laboratory and pilot scales to assess the efficiency, economic feasibility, and safety requirements of the proposed methodology. As a result, an optimized and practical approach for hazardous chemical waste disposal will be developed, along with recommendations for implementation in industrial and laboratory settings.","start_date":"2026-04-30T00:00:00","end_date":"2026-09-29T16:00:00","sponsor_id":2361,"sponsor_name":"\"Элемент\" ХХК","performer_id":1936,"performer_name":"МУИС, ИТС, ХБИТ","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":11,"research_field":"Химийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4997,"project_code":"P2025-4997","project_name":"Түлшээ үржүүлэн шатаадаг (B&B) бага чадлын реакторын голомтын дизайны судалгаа-III","project_name_eng":"Core design analysis of small power, breed-and-burn (B&B) reactor-III","abstract_mn":"Монголын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр болон оролцох цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгож бага дунд чадлын дэвшилтэт, хурдан реакторын технологийг судалж, голомтын дизайн хийнэ. Хамгийн сүүлийн үеийн технологи бүхий, цахиурт уран түлштэй, шингэн хар тугалга хөргүүртэй, түлшээ үржүүлэн шатаадаг хурдан реакторын эхлэл голомтын дизайныг гүйцэтгэнэ. Өмнө гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнд үндэслэн дизайны зохих параметр бүхий голомтын тооцоолол гүйцэтгэн, голомтын тэнцвэрт төлөвийг гарган авна. Энэхүү тэнцвэрт төлөвийн найрлагад үндэслэн эхлэл голомтын түлшний эвлүүлгийн ураны баяжуулалтыг тогтоож, зохих сэлгэх схемийн дагуу тохирох хугацаанд түлшийг шатаангаа шинээр үржүүлж тэнцвэрт төлөвт хүргэнэ, голомтыг үзүүлэлтийг тооцоолно. Голомт дэх түлш, удирдлагын саваа, ойлгогч, хөргүүр гэх мэт төрөл бүрийн муж дундуур цөмийн цацраг (гамма квант, нейтрон, электрон, протон, цэнэгтэй бусад бөөмс) явж өнгөрөхдөө тэдгээр орчны цөмтэй харилцан үйлчлэх бүх үзэгдэл буюу шилжилтийг магадлалаар нь тооцон  Монте Карло аргаар симуляц хийдэг таваарын комьютерийн код болох SERPENT 2.1-ийг ашиглан тооцооллыг гүйцэтгэнэ. Энэ код нь цөмийн цацрагийн дайрч өнгөрч буй орчны физик шинж чанар, бүтэц, төлвийн талаарх өгөгдлийн сан болон эдгээрийн цөмтэй янз бүрийн энергитэй цөмийн цацрагийн төрөл бүрийн харилцан үйлчлэлийн урвалтай холбоотой бүх мэдээлэл бүхий ENDF-B/VII.0 сан ашиглан тухайн орчин дундуурх цөмийн цацрагийн шилжилтийг симуляц хийхдээ тохиолдож болох харилцан үйлчлэлийн нарийн төвөгтэй бүх физик процессийг багтаасан математик загварчлал хийдэг. Уг симуляцийг МУИС-ийн Цөмийн физикийн судалгааны төвд ажиллаж байгаа кластер сервер болон Япон улсын Токиогийн Шинжлэх Ухааны Институтын Обара лабораторийн кластер серверт гүйцэтгэнэ. Судалгааны ажлын үр дүнгээр эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичин, мэргэжлийн хянан магадлагаа хийдэг, WoS-д бүртгэлтэй сэтгүүлд хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"One of the energy sources to provide future energy demand for Mongolia is the nuclear energy. As nuclear energy source, the technology for an advanced, safe, reliable, small, fast nuclear reactor would be studied and the start-up core design of breed-and-burn fast reactor with uranium silicide fuel and liquid lead coolant would be implemented. Based on the previous research results, the appropriate design parameters of the core are chosen, and the equilibrium condition of the core would be obtained by performing neutronic calculations. For the start-up core configuration, the fuel enrichment in each fuel assembly would be adjusted through criticality calculations to match the reactivity of the FA in the equilibrium state.The uranium enrichment in each FA was When nuclear particles as gamma, neutron, electron, proton, and the charged particles go through the medium of reactor core such as nuclear fuel, control rod, reflector, coolant, many kinds of nuclear interaction processes of these particles with these various matters occur in reactor core. The probability of these processes is calculated by Monte Carlo methodology and the commercial simulation code of SERPENT 2.1 based on the Monte Carlo methodology is used to analyze neutronic performance of the reactor core design. This neutronic code would be used with the nuclear data library of ENDF-B/VII.0 which contains nuclear reaction cross-section data at the arbitrary temperature of the medium. These simulation calculations would be performed using the high-speed, cluster computer-server at Nuclear Research Center, National University of Mongolia as well as the high-speed, cluster computer server at Obara lab, Institute of Science Tokyo. The technical paper including the research results would be published in one of the WoS journals in nuclear engineering field.","start_date":"2025-10-18T00:00:00","end_date":"2027-12-14T16:00:00","sponsor_id":1991,"sponsor_name":"Азийн Судалгааны Төв (ARC)","performer_id":2148,"performer_name":"Инженер, технологийн сургууль, Ногоон эрчим хүч, инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5014,"project_code":"P2025-5014","project_name":"Зэсийн баяжмалын биологийн исэлдэлтийг био-түлшний элементэд хэрэглэн цахилгаан энерги болгон хувиргах судалгаа","project_name_eng":"Conversion of Bio-oxidation of Copper Concentrate into Electrical Energy Using Microbial Fuel Cell Technology","abstract_mn":"Зэсийн баяжмалыг тээвэрлэх болон хадгалалтын явцад баяжмалын исэлдэлтээр зэсийн агуулга буурах тохиолдол ажиглагддаг. Энэ нь үйлдвэрийн хувьд эдийн засгийн алдагдал үүсгэх, боловсруулах чанарыг муутгах зэрэг сөрөг үр дагавартай. Ихэнхдээ үүнийг агаартай харилцан үйлчлэх химийн исэлдэлт гэж ойлгодог боловч манай багийн хийсэн урьдчилсан судалгаагаар энэхүү исэлдэлтийн гол шалтгаан нь бичил биетүүдийн үйл ажиллагаа буюу биологийн исэлдэлт химийн болон гальваник исэлдэлтүүдтэй хамсран гүйцэтгэдэг болох нь тогтоогдсон. Эдгээр бичил биетүүд сульфидын эрдсийг задалж исэлдэн, өөрийн амьдралын үйл ажиллагаанд ашиглах явцдаа электрон гаргадаг.\nИхэнх уурхай, баяжуулах үйлдвэрүүд энэ үзэгдлийг асуудал гэж хардаг бол манай төсөл үүнийг боломж болгон эргүүлж ашиглах зорилготой. Тодруулбал, бичил биетүүдийн үүсгэсэн электроны урсгалыг Microbial Fuel Cell (MFC) буюу био-түлшний элементэд дамжуулж, цахилгаан энерги гаргах туршилт хийнэ. MFC нь бичил организмын исэлдэлтийн явцыг цахилгаан энергид хувиргадаг төхөөрөмж бөгөөд хаягдал бодис болон органик материал ашиглан эрчим хүч гаргах судалгаанд өргөн хэрэглэгддэг.\nЭнэхүү төсөл нь зэсийн баяжмалын исэлдэлтийн механизмийг тодорхойлох, био-исэлдэлтээр үүсэх электроны хэмжээг хэмжих, мөн лабораторийн түвшинд MFC системийн туршилтын загвар боловсруулж, цахилгаан гаргах боломжтой эсэхийг шалгахад чиглэнэ. Хэрвээ туршилт амжилттай болвол зэсийн баяжмалыг уламжлалт пирометаллургийн өндөр эрчим хүч зарцуулдаг аргаар боловсруулах шаардлага буурч, гидрометаллургийн илүү хэмнэлттэй, байгальд ээлтэй шийдлийн суурийг тавих боломжтой болно.\nЭнгийнээр хэлбэл, бид одоо асуудал гэж үздэг биологийн исэлдэлтийг эрчим хүчний эх үүсвэр болгон хувиргах шинэ боломжийг судалах юм.","abstract_eng":"During transportation and storage, copper concentrate often undergoes oxidation, which leads to a reduction in product quality (i.e., a decrease in copper content in the concentrate) and financial losses in production. In most cases, this oxidation is assumed to be a chemical reaction occurring when the concentrate is exposed to air. However, our preliminary research shows that the primary cause of oxidation is not chemical, but biological oxidation, caused by microorganisms naturally present in the concentrate. These microorganisms break down sulphide minerals through their metabolic activity, releasing electrons in the process.\nWhile the mining and processing industries view biological oxidation as an undesirable problem, our project views it from a different perspective—as a potential opportunity. The goal of this project is to capture electrons generated by microbial oxidation and convert them into electrical energy using a microbial fuel cell (MFC). An MFC is a type of bio-electrochemical system capable of converting biochemical energy into electricity through the metabolic activity of microorganisms. They are widely used in research related to wastewater treatment and energy production from organic materials.\nThis project will identify the microorganisms responsible for the bio oxidation of copper concentrate, quantify the electron flux generated during oxidation, and develop laboratory-scale MFC experiments to test the power generation process. If successful, these results could lay the foundation for an alternative hydro-metallurgical approach that would reduce reliance on traditional, energy-intensive pyro-metallurgy.\nSimply put, our goal is to transform what is currently considered a problem—the biological oxidation of copper concentrate—into a new source of clean energy.","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2026-11-29T16:00:00","sponsor_id":2298,"sponsor_name":"БНСУ-ын Ахисан Түвшний Судалгааны Чуй Хүрээлэн, МУИС-ийн дэргэдэх Азийн Судалгааны Төв (ARC)","performer_id":2184,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хими, Биологийн Инженерчлэлийн Тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5006,"project_code":"P2025-5006","project_name":"Ваакум ууршуулах аргаар өндөр молекулт органик болон галогенид-перовскит нэгдлийг гарган авах, шинж чанарыг судлах, тэдгээрийг шинэ төрлийн нарны зайд ашиглах судалгаа","project_name_eng":"Efficient vacuum-deposited halide perovskite films and its photovoltaic applications","abstract_mn":"Нарны зай (фотоволтайк)-н технологи нь дэлхийн эрчим хүчний хомсдол болон уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг асуудлуудыг шийдвэрлэх чухал технологийн нэг. Цахиуран нарны зай олон жилийн турш зах зээлийг тэргүүлж ирсэн ч, шинэ төрлийн металл галогенид перовскит нарны зай (PSC) нь сүүлийн жилүүдэд маш хурдацтай хөгжиж байна. Харьцангуй богино судалгааны түүхтэй хэдий ч перовскит нарны зай нь дэлхийн судалгааны институт, төвүүдэд өмнө байгаагүй, хамгийн эрчимтэй хйигдэж буй судалгааны чиглэл болсон байна. \n2009 онд Перовскит кристал бүтэцтэй “Галогенид-перовскит”-үүд нь нарны зай (фотоволтайк, PV)-н судалгаанд ашиглах боломжтой гэсэн ажил хэвлэгдсэн нь төдийгүй технологийн салбарт маш том дэвшил авчирсан [1]. Уг нэгдэл нь уламжлалт цахиуран нарны зайтай харьцуулахад онцгой оптоэлектроник шинж чанар, уян гадаргууд бэлтгэх яанар, үйлдвэрлэх өртөг бага байх боломж зэрэг нь улс орнууд, үйлдвэрүүдийн анхаарлыг ихэд татаж, улмаар их сургуулиуд, судалгааны байгууллагуудтай хамтран шинэ төрлийн нарны зай (emerging PV)-н судалгааг эрчимтэй эхлүүлэх үндэс болсон [2]. Галогенид-перовскит нэгдлийг бэлтгэх аргуудаас уусмалын боловсруулалтын арга (spin-coating) нь хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг арга юм. Энэхүү аргаар бэлтгэсэн нарны зай нь нарны зайн ашигтай ажиллагааг илтгэдэг ашигт үйлийн коэффициент, өөрөөр хэлбэл нарны энергийг цахилгаан энерги болгон хувиргаж байгаа утга нь >20% байдаг [3]. Энэ үзүүлэлтээрээ цахиуран нарны зайн технологитой дөрөө харшуулах болсон. Гэвч энэ арга нь материалын хаягдал ихтэй, мөн том талбайд гаргаж авахад тохиромжгүй зэрэг сул талтай. Тиймээс уусмал ашиглахгүй, том талбай (100 cm2)-д бэлтгэх боломжтой арга бол вакуум ууршуулах технологи (thermal evaporation, TE) юм [4,5,6]. МУИС-д суурилагдсан ваакум ууршуулах төхөөрөмжийг ашиглан өндөр молекулт органик нэгдэл, мөн галогенид-перовскит нэгдлүүдийг бэлтгэж оптикийн, дулааны, цахилгааны шинж чанарын хэмжилтүүдийг хийж, лабораторийн түвшинд нарны зай гарган авч ашигт ажиллагааг тодорхойлох юм. Туршилтын үр дүнгээ бататгах, тайлбарлахын тулд “SCAPS-1D дрифт-диффузи програм” дээр тооцоолол хийж цогц үр дүн гарган авахаар зорино. Туршилт, тооцоолол хослуулах нь тухайн үр дүнгийн хэлэлцүүлэг, цаашлаад судалгааны ажил хэвлүүлэхэд маш том түлхэц болдог.\nЭнэхүү судалгаа нь МУИС дээр оптоэлектроникийн судалгааг эрчимжүүлэх, шинэ төрлийн нарны зайг гарган авах судалгааг нутагшуулахад ихээхэн түлхэц болно гэж найдаж байна. Энэ судалгаан дээр үндэслэн бусад чиглэлийн өндөр түвшний судалгаа болох мемристор, нероморфик, лазер, детектор, биоэлектороник судалгааг хөгжүүлэх бүрэн боломжтой болно.\n[1]\tKojima, A. et al. J. Am. Chem. Soc. 131, 6050–6051 (2009).\n[2] \tNREL. National Renewable Energy Laboratory Best ResearchCell Efficiency Chart. https://www.nrel.gov/pv/assets/pdfs/cell-pv-eff-emergingpv.pdf.\n[3] \tZhang, H. et al. Multimodal host-guest complexation for efficient and stable perovskite photovoltaics. Nat. Commun. 12, 3383 (2021).\n[4] \tEnkhtur Erdenebileg, Nidhi Tiwari, Felix Utama Kosasih, Li Jia, Nripan Mathews, Subodh Mhaisalkar, and Annalisa Bruno. Co-evaporated p-i-n perovskite solar cells with sputtered NiOx hole transport layer. MaterialsToday Chemistry 2023, 6. \n[5] \tFelix Utama Kosasih, Enkhtur Erdenebileg, Nripan Mathews, Subodh Mhaisalkar, Annalisa Bruno. Thermal evaporation and hybrid deposition methods of metal halide perovskite: from small-area solar cells to mini-modules. Joule 6, 1-43, 2022, 2692-2734.\n[6] \tErdenebileg, E.; Wang, H.; Li, J.; Singh, N.; Dewi, H. A.; Tiwari, N.; Mathews, N.; Mhaisalkar, S.; Bruno, A. Low‐Temperature Atomic Layer Deposited Electron Transport Layers for Co‐Evaporated Perovskite Solar Cells. Sol. RRL 2022, 6 (1), 2100842.","abstract_eng":"Photovoltaic technologies have emerged as crucial solutions to the global energy crisis and climate change challenges. Although silicon-based solar cells have long dominated the market, metal halide perovskite solar cells (PSCs) have rapidly advanced as a promising alternative. Despite their relatively short history, PSCs are progressing at an unprecedented rate, driven by global research efforts that capitalize on their unique advantages. Vacuum-deposition has been proven to be an effective technique to produce high-performance PSCs. The PCE of co-evaporated PSCs has been steadily climbing throughout the years for organic-inorganic and fully inorganic perovskites. Co-evaporation is also by far the most popular one-step TE method. In this methodology, each precursor is put into a separate Knudsen cell inside the evaporation chamber. The cells are simultaneously heated at independently set temperatures necessary to sublimate the materials and their deposition rates are recorded using quartz crystal microbalances (QCMs) to precisely control the stoichiometry of the deposited film. With a view towards mass manufacture of large-area perovskite PV devices, the perovskite layer itself should also be deposited using scalable methods. One such technique is thermal evaporation, which also boasts a lack of toxic solvents often plaguing solution-based perovskite deposition. Co-evaporation, where multiple perovskite precursors are sublimated at the same time and allowed to form the desired thick film, has been particularly popular among various evaporation-based approaches. However, compared to solution-processing, there has been far less effort invested into thermally evaporated perovskite and many important topics remain under-investigated. \nIn this project, using the vacuum evaporation system installed at the National University of Mongolia (NUM), high-molecular-weight organic compounds and halide perovskite compounds will be prepared, and their optical, thermal, and electrical properties will be characterized. Based on these results, laboratory-scale solar cells will be fabricated.\nTo elaborate and interpret the experimental findings, simulations will be performed using the SCAPS-1D drift-diffusion program, aiming to obtain comprehensive results. Combining experimental and computational approaches provides a strong foundation for discussing results and significantly contributes to the publication of high-quality research outcomes.\nThis study is expected to intensify optoelectronic research at NUM and promote the development of next-generation solar cell technologies. Furthermore, the findings from this research could serve as a foundation for advancing and nurturing advanced research in related fields such as memristors, neuromorphic systems, lasers, detectors, and bioelectronics.","start_date":"2026-01-04T00:00:00","end_date":"2026-12-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1220,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Хими, биологийн инженерчлэлийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5004,"project_code":"P2025-5004","project_name":"МОНГОЛ БҮЖГИЙН ӨВИЙГ ДИЖИТАЛ ОРЧИНД СЭРГЭЭХ НЬ","project_name_eng":"Preserving Mongolian dance Heritage through Digital Technologies","abstract_mn":"“Монгол бүжгийн өвийг дижитал орчинд сэргээх нь” төслийн зорилго нь Монголын угсаатны бүжгийн төрөл — Халх, Үзэмчин, Ойрадын биелгээ — зэрэг уламжлалт бүжгийн хөдөлгөөний дэг, гоо зүйн онцлогийг дижитал технологи ашиглан баримтжуулж, хадгалах, сэргээх, түгээн дэлгэрүүлэхэд оршино. Уламжлалт бүжиг нь монголчуудын ертөнцийг үзэх үзэл, гоо сайхны сэтгэлгээ, бэлгэдэл, зан үйл, итгэл үнэмшлийг тээсэн соёлын биет бус өв бөгөөд түүнийг ирээдүй үед өвлүүлэхэд дижитал орчин чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.\nТөслийн хүрээнд хөдөлгөөний бичлэг (MoCap), 3D загварчлал, виртуал орчин зэрэг технологийг ашиглан бүжгийн хөдөлгөөнийг нарийвчлалтайгаар бүртгэж, дижитал архив үүсгэнэ. Энэ архив нь зөвхөн хадгалах хэрэгсэл бус, боловсрол, судалгаанд ашиглагдах интерактив платформ болж, бүжгийн хэлний онол, бэлгэдлийн судалгааг гүнзгийрүүлэх боломжийг бүрдүүлнэ. Судалгааны үр дүнг Scopus бүртгэлтэй мэргэжлийн сэтгүүлд хэвлүүлж, докторант удирдан, магистр хамгаалуулна.\nТөслийн хэрэгжилтэд дараах эрсдэлүүд тулгарч болзошгүй: MoCap төхөөрөмжийн хомсдол, програм хангамжийн туршлага дутагдах, хөрөнгө оруулалтын дутагдал, соёлын эзэмшигчдийн оролцоог хангахгүй байх, дижитал хадгалалтын аюулгүй байдал, технологийн хурдан хөгжилд хоцрогдох зэрэг. Эдгээр эрсдэлийг олон улсын хамтын ажиллагаа, мэргэжилтнүүдийн татан оролцоо, санхүүжилт татах стратеги, соёлын зөвшилцөл, архивын хамгаалалтын системээр зохицуулна.\nСудалгааны арга зүйд технологид суурилсан арга (MoCap, 3D загварчлал), харьцуулсан судалгаа, кейс судалгаа (Үзэмчин биелгээ, Юань улсын ордны бүжиг), хэрэглэгчийн туршлага, үнэлгээний арга багтана. Олон улсын жишээнээс харахад БНХАУ-ын “Мянган бурхдын агуй”-н бүжгийн дүрслэлийг хөдөлгөөнд оруулсан судалгаа, Харвардын CAMLab-ийн “Cave Dance” төсөл зэрэг нь дижитал сэргээн бүтээлтийг нотлох баримтад тулгуурласан тайлбарын арга хэмээн үздэг.\nТөслийн хүлээгдэж буй үр дүнд Монгол бүжгийн өвийн дижитал сангийн эхлэл тавигдаж, гоо зүйн судалгааны шинэ боломжууд нээгдэж, боловсрол, судалгаанд ашиглах интерактив хэрэгсэл бий болж, соёлын өвийг олон улсын түвшинд сурталчлах боломж нэмэгдэнэ. Эдийн засгийн хувьд соёлын бүтээгдэхүүн бий болж, аялал жуулчлалын үнэ цэнэ нэмэгдэж, ажлын байр бий болж, олон улсын хөрөнгө оруулалт татах боломж бүрдэнэ.","abstract_eng":"The project titled “Reviving Mongolian Dance Heritage in the Digital Environment” aims to document, preserve, reconstruct, and disseminate the unique movement aesthetics and dignified styles of traditional Mongolian ethnic dances—specifically Khalkh, Üzemchin, and Oirat bielgee—through the use of digital technologies. These dances represent Mongolia’s intangible cultural heritage, embodying its worldview, aesthetic philosophy, symbolism, rituals, and belief systems. Digital preservation plays a vital role in ensuring the transmission of this heritage to future generations.\nThe project will utilize motion capture (MoCap) and 3D modeling technologies to record dance movements with high precision and create a comprehensive digital archive. This archive will serve not only as a preservation tool but also as an interactive platform for education and research, enabling deeper exploration of dance as a symbolic language and cultural expression. The research outcomes will include a peer-reviewed publication in a Scopus-indexed journal and the supervision of a doctoral candidate.\nImplementation Risks\nPotential risks include limited access to MoCap equipment, lack of expertise in software and 3D modeling, insufficient funding, lack of participation from cultural stakeholders, inadequate digital storage and protection, and the risk of technological obsolescence. These risks will be addressed through international collaboration, expert engagement, and the implementation of robust archival and security systems.\nResearch Methodology\nThe project will employ a combination of:\n•\tTechnology-based methods (MoCap, 3D modeling)\n•\tComparative analysis of Mongolian dance styles with international digital preservation practices\n•\tCase studies, including Üzemchin bielgee and historical palace dances from the Yuan Dynasty\n•\tUser experience and evaluation, assessing the effectiveness of the digital archive and platform among students, researchers, and the general public.\nInternational precedents include China’s digital animation of dance imagery from the Thousand Buddha Caves and Harvard CAMLab’s Cave Dance project, both of which emphasize evidence-based reconstruction rather than replication.\nExpected Outcomes\n•\tEstablishment of a digital archive of Mongolian dance heritage\n•\tNew opportunities for research into movement aesthetics and choreography\n•\tDevelopment of interactive tools for education and cultural studies\n•\tIncreased international visibility of Mongolian intangible cultural heritage\nEconomic and Non-Economic Benefits\n•\tCultural product development: Digital archives, 3D models, and interactive platforms can be used in education, tourism, and cultural events, generating revenue through licensing and sales.\n•\tEnhanced cultural tourism: Virtual presentations of Mongolian dance heritage will attract international visitors and contribute to local economies.\n•\tJob creation: The project will create employment opportunities for researchers, dancers, technologists, designers, and developers.\n•\tInternational collaboration and investment: The project may attract funding and partnerships from global cultural organizations and foundations.","start_date":"2025-11-02T00:00:00","end_date":"2027-06-29T16:00:00","sponsor_id":23,"sponsor_name":"National University of Mongolia","performer_id":2303,"performer_name":"МУИС-ийн Утга зохиол, урлаг судлалын тэнхим, МУИС-ийн МКУТ","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":41,"research_field":"Урлаг, урлагийн түүх, гүйцэтгэх төрлүүд, хөгжим","type_id":3,"project_type":"Туршилт, хөгжил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5002,"project_code":"P2025-5002","project_name":"Веб Камер Ашиглан Нүд болон Нүүрний Хөдөлгөөнөөр Виртуал Аяллыг Удирдах","project_name_eng":"Controlling a Virtual Tour Using Eye and Facial Movements with a Web Camera","abstract_mn":"Виртуал бодит байдал (VR) технологи нь боловсрол,  соёлын өвийг сурталчлах, энтертайнмент зэрэг салбарын программ хангамжийн бүтээгдэхүүний хэрэглэгчид илүү гүнзгий, бодит мэдрэмжийг олгох хүчирхэг хэрэгсэл болон хөгжиж байна. Гэвч өнөөдөр ашиглагдаж буй виртуал аяллууд ихэвчлэн гараар эсвэл удирдлага ашиглан хийгддэг учир хэрэглэгчийн оролцоо, мэдрэмжийг хязгаарладаг. \nЭнэхүү төслийн зорилго нь веб камер ашиглан нүдний болон нүүрний хөдөлгөөнөөр удирддаг виртуал аяллын системийг боловсруулахад оршино. \nБид одоогоор “Веб Камер Ашиглан Нүдний Хөдөлгөөнөөр Виртуал Аяллыг Удирдах” сэдвээр судалгааны тодорхой үр дүнг гаргаж эрдэм шинжилгээний хуралд танилцуулаад байна. Тус судалгаагаар  уламжлалт оролтын төхөөрөмжүүдийг нүдний хөдөлгөөнөөр солих замаар хэрэглэгчийн хүртээмж болон оролцоог нэмэгдүүлэхийг зорьсон. Веб камер ашиглан хэрэглэгчийн нүдний хөдөлгөөнийг бодит цаг хугацаанд илрүүлж, хянасан. Илрүүлсэн өгөгдлийг боловсруулж, хэрэглэгчийн харааны чиглэл болон төвлөрлийг тодорхойлов. Виртуал орчныг 3D хөдөлгүүр ашиглан бүтээж, нүдний хөдөлгөөнийг урагшлах, эргэх, ойртуулах зэрэг удирдлагын функцтэй холбон туршсан. Дээрх судалгааны үр дүнд нүдэн дээр нүүрний хөдөлгөөнийг нэмж ашиглах нь виртуал орчинг өргөн хүрээнд ашиглах боломжтой гэдгийг харсан бөгөөд тус сэдвээр хийгдсэн судалгааний ажил ховор байгаа нь бидэнд судлах гол шалтгаан болж  байгаа юм. \nЭнэхүү төслийн хүрээнд дараах үндсэн ажлуудыг хийж гүйцэтгэнэ. Үүнд:\n1.\tӨмнөх судалгааны үр дүнгээ сайжруулах\n2.\tГүн сургалтын арга ашиглан хөдөлгөөнүүдийг сургах\n3.\tХүний нүд болон нүүрний үндсэн хөдөлгөөнүүдийг хянах боломжтой болгох\n4.\tӨмнө хийгдсэн судалгааны ажлуудтай үр дүнгээ харьцуулах","abstract_eng":"Virtual Reality (VR) technology has rapidly evolved into a powerful tool that provides users of software products in fields such as education, cultural heritage promotion, and entertainment with a deeper and more immersive experience. However, most of today’s virtual tours are operated manually or through controllers, which limits user engagement and the sense of immersion.\nThe main goal of this project is to develop a virtual tour system controlled by eye and facial movements using a web camera.\nPreviously, we conducted a research study titled “Controlling a Virtual Tour Using Eye Movement with a Web Camera” and presented the results at an academic conference. That study aimed to enhance accessibility and user interaction by replacing traditional input devices with eye movement–based control. The system used a web camera to detect and track the user’s eye movements in real time. The captured data were processed to determine the direction and focus of the user’s gaze. A virtual environment was developed using a 3D engine, where the user’s gaze was mapped to navigation functions such as moving forward, turning, and zooming.\nBased on those results, we observed that incorporating facial movements in addition to eye tracking could expand the possibilities for interacting with virtual environments. Since very few studies have explored this topic, it has become the primary motivation for our current research.\nWithin the scope of this project, the following key tasks will be carried out:\n1.\tImprove and refine the results of previous research.\n2.\tTrain motion recognition models using deep learning techniques.\n3.\tEnable real-time detection and tracking of basic human eye and facial movements.\n4.\tCompare the experimental results with previously conducted studies.","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2027-12-24T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":2150,"performer_name":"MУИС","funding_type_id":19,"funding_type":"Азийн хөгжлийн банк","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5000,"project_code":"P2025-5000","project_name":"Эрдэнэт хотын суурьшлын бүсийг  усны нөөцийн тооцоололд суурилан Cellular Automata аргачлалаар загварчлах нь","project_name_eng":"Residential Area Modelling of Erdenet city -Using Cellular Automata with Estimated Water Resources","abstract_mn":"1. Танилцуулга\nМонгол Улсын хойд бүсийн хотуудын хөгжил, эдийн засгийн өсөлт нь үндэсний хот төлөвлөлтийн бодлого болон түүнтэй уялдсан нийгмийн дэд бүтцээс шууд хамаардаг. Гэсэн хэдий ч эдгээр хотууд, тэр дундаа Эрдэнэт хотын хувьд усны хомсдол нь хотын газар нутгийн өргөжилт, хүн амын өсөлтөд гол саад болж байна.\nЭрдэнэт хот орших бүс нутагт жилд дунджаар 300–400 мм хур тунадас ордог бөгөөд усны хангамж нь байгаль, цаг уурын нөхцөл, газрын доорх усны нөөцөөс хамаарч тогтворгүй байдаг.\nИймээс энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь усны нөөцийн хязгаарлалттай нөхцөлд Эрдэнэт хотын орон сууцны газрын өргөжилтийг эсийн автомат (Cellular Automata, CA) загвараар загварчлах бөгөөд улмаар хот төлөвлөлт, усны нөөцийн менежментэд шинжлэх ухаанд тулгуурласан шийдвэр гаргахад дэмжлэг үзүүлэхэд оршино.\n   2. Судалгааны зорилго\nЭнэхүү судалгааны ерөнхий зорилго нь Эрдэнэт хотын орон сууцны бүсийн орон зайн тэлэлтийг 2025–2050 он хүртэл жил бүрийн хугацааны алхамтайгаар загварчлах юм.\nТусгай зорилтууд:\n   1.\tЭрдэнэт хотын хотжилтын түүхэн хандлагыг задлан шинжилж, орон сууцны тэлэлтийн хандлагыг тодорхойлох.\n   2.\tЭсийн автомат загварын онолыг ашиглан усны нөөцийн нөлөөг тусгасан орон зайн симуляцийн загвар боловсруулах.\n   3.\tЯнз бүрийн нөхцөл (усны хомсдол, дэд бүтцийн өргөтгөл, үйлдвэрийн өсөлт гэх мэт)-д суурилсан хувилбаруудыг боловсруулах.\n   4.\tХотын усны нөөцийн хүртээмж, хэрэглээ, ба орон сууцны өсөлтийн уялдааг тооцоолох.\n   5.\tСудалгааны үр дүнг хот төлөвлөлт ба усны менежментийн бодлогын зөвлөмж хэлбэрээр боловсруулах.\n3. Судалгааны талбай\nЭрдэнэт хот нь Монгол Улсын хойд хэсэгт, Орхон аймгийн төвд байрладаг бөгөөд улсын хэмжээнд хүн ам, аж үйлдвэрийн төвлөрлөөрөө Улаанбаатар, Дархан хотуудын дараа ордог.\nХотын эдийн засаг нь уул уурхай, ялангуяа Эрдэнэт үйлдвэрийн уул уурхайн олборлолт дээр тулгуурладаг.\nХотын газар нутагт:\n    •\tойт-хээрийн бүсийн уур амьсгалтай,\n    •\tгазрын гадаргын дундаж өндөр 1300–1400 м,\n    •\tжилийн дундаж хур тунадас 300–400 мм,\n    •\tусны гол эх үүсвэр нь газрын доорх ус ба жижиг гол горхиуд юм.\nИйм нөхцөл нь усны хомсдолын нөхцөлд хотжилт хэрхэн өргөжихийг судлахад хамгийн тохиромжтой загвар бүс болгодог.\n\n4. Судалгааны арга зүй (Methodology)\n        4.1 Ерөнхий арга зүйн бүтэц\nСудалгаа нь орон зайн симуляцийн загварчлал болон усны тэнцлийн тооцоолол хосолсон байдлаар хийгдэнэ.\n1-р үе шат: Орон зайн өгөгдөл цуглуулах, боловсруулалт хийх\n2-р үе шат: Эсийн автомат загвар боловсруулах, параметр тохируулах\n3-р үе шат: Усны нөөцийн тооцоо, хязгаарлалтыг загварт нэгтгэх\n4-р үе шат: Хувилбаруудыг боловсруулах (усны хомсдол, дэд бүтэц, үйлдвэр)\n5-р үе шат: Загварын баталгаажуулалт ба үр дүнгийн дүн шинжилгээ\n          4.2 Ашиглах өгөгдөл ба боловсруулалт\nОрон зайн давхаргууд (10–30 м нягтралтай):\nӨгөгдлийн төрөл\t\n  1\tГазар бүрхэц / ашиглалт (LULC)\tLandsat, үндэсний LULC\n  2\tБаригдсан талбайн түүхэн зураг (2000, 2010, 2020)-\tХотжилтын өөрчлөлт\n  3\tАвто зам, төмөр зам-Тээврийн хүртээмж\n  4\tЗасаг захиргааны хил, бүсчлэл\n  5\tӨндрийн загвар (DEM)\tгадаргын хэлбэр\n  6\tГол, нуур, худаг, ус дамжуулах шугам-\tУсны эх үүсвэр ба хүртээмж\n  7\tУул уурхай, үйлдвэрлэл, хамгаалалттай бүс- хязгаарлалт\n 8\tХүн ам, усны хэрэглээний мэдээлэл-эрэлтийн тооцоо\n\nБоловсруулалт:\nБүх мэдээллийг ижил проекц (CRS) руу хөрвүүлж, эсийн хэмжээ (10–30 м)–д тохируулан дахин түүвэрлэнэ.\nBinary (0/1) баригдсан газрын зураг, авто зам, усны эх үүсвэр, хотын төвөөс зайн растерууд, газрын налуу, хязгаарлалтын маскууд үүсгэнэ.\n\n    4.3 Эсийн автомат загвар (CA Model)\n      •\tЭс бүр нь “хөгжсөн” эсвэл “хөгжөөгүй” гэсэн төлөвтэй байна.\n     •\tТөлөв өөрчлөгдөх магадлал нь дараах хүчин зүйлүүдээр тодорхойлогдоно:\nХүн амын өсөлт (логистик функц)\nУсны нөөцийн хүртээмж (динамик хүчин зүйл)\nАвто зам, төв, үйлдвэрлэлээс зай\nГазрын тохиромжтой байдал (налуу, хөрс, LULC)\nЭдгээрийг жилийн хугацааны алхамтайгаар (2025–2050) тооцоолно.\n\n  4.4 Хувилбаруудын загварчлал\n        1.\tОдоогийн төлөв  – одоогийн өсөлтийн хандлагыг хадгална\n        2.\tУсны хомсдолын хувилбарууд тооцоолох (-10%, 20% гэх мэт)\n        3.\tДэд бүтцийн өргөтгөл (шинэ усан сан, шугам)\n        4.\tҮйлдвэрийн өсөлт (усны хэрэглээ нэмэгдэх)\nХувилбар бүрт орон зайн зураглал ба статистик харьцуулалт хийгдэнэ.\n5. Хүлээгдэж буй үр дүн\n    1.\tОрон сууцны бүсийн орон зайн загвар\n2025–2050 оны орон сууцны тэлэлтийн зураг (Geo TIFF формат).\nТэлэлтийн чиглэл, хурд, хэв маягийн шинжилгээ.\n    2.\tХувилбаруудын симуляцийн үр дүн\nУсны хүртээмжийн өөрчлөлтөд орон сууцны тэлэлтийн мэдрэг байдал.\n    3.\tУсны хүртээмж ба хотжилтын уялдаа\nХотын усны тэнцэл, усны хомс бүсийн зураг, ус хангалттай бүсийн тодорхойлолт.\n   4.\tХот төлөвлөлтөд дэмжлэг үзүүлэх шинжилгээ\nИрээдүйн усны хэрэгцээ (м³/жил), бодлогын зөвлөмж.\n   5.\tБаталгаажуулалт ба үнэлгээ\nKappa, Figure of Merit, байрлалын зөрүүгээр нарийвчлалын үнэлгээ.\n   6.\t Бүтээгдэхүүнүүд:\n2025, 2030, 2040, 2050 оны орон сууцны тэлэлтийн зураг\nУсны хүртээмж, хомсдлын зураг\nPython / TerrSet код, өгөгдлийн тайлбар\nЭрдэм шинжилгээний тайлан: “Усны нөөцийн судалгаанд суурилан Эрдэнэт хотын суурьшлын бүсийн тэлэлтийг тодорхойлох нь”\n6. Практик ач холбогдол\n    •\tУсны нөөцийн хязгаарлалтыг хот төлөвлөлтийн загварт уялдуулсан шинэлэг арга зүй боловсруулагдана.\n    •\tХотын тэлэлтийн бодитой төлөвлөлт, усны менежментэд нотолгоонд суурилсан шийдвэрийн дэмжлэг үзүүлнэ.\n    •\tЭрдэнэт хотын тогтвортой хөгжлийн бодлогод шинжлэх ухааны үндэслэлтэй өгөгдөл санал болгоно.","abstract_eng":"1. Introduction\n\nThe development and economic growth of cities in northern Mongolia are strongly influenced by national urban planning policies and the availability of accompanying social infrastructure. However, the expansion of these cities, including Erdenet, may be restricted by limited water resources, as the region receives only about 300–400 mm of annual precipitation. This research aims to simulate the urban development of Erdenet City using a Cellular Automata (CA) model, providing a decision-support framework for sustainable urban planning under water constraints. The CA model is modified to reflect the local characteristics of urban growth in Mongolia, incorporating ger districts—typical semi-permanent nomadic dwellings—as part of the city’s spatial structure. Population growth is modelled through a logistic growth function, whose coefficients are derived from actual statistical data. This growth fluctuates dynamically according to changes in water-resource availability and deficiency. Urban expansion is then regulated by these population dynamics and by the development potential of each land unit, determined by proximity to the railway station, road network, and existing residential clusters.\n\n2. Objective\n\nThe objective of this research is to simulate the spatial expansion of residential land in Erdenet City over yearly time steps (e.g., 2025–2050), under the following constraints:\n\nPhysical suitability: slope, distance to roads, existing built-up area.\nPlanning restrictions: protected areas, industrial and mining zones.\nWater-resource availability: city-level water balance allocated to spatial cells, including local well yields and pipeline network capacity.\nExpected outputs include yearly maps of predicted residential expansion, water-stress indicators for cells lacking adequate allocation, and summary statistics showing total area growth, population served, and unmet water demand.\n\n3. Data and Preprocessing\n\nEssential spatial layers (raster and vector, 10–30 m resolution) include:\nBase land-use/land-cover (LULC) data: Landsat-derived 30 m resolution; national LULC datasets.\nHigh-resolution built-up area maps (e.g., 2000, 2010, 2020) to estimate transition probabilities.\nTransportation and infrastructure networks: roads, railways, and other built features.\nAdministrative boundaries and cadastral parcels.\nDigital Elevation Model (DEM): slope and aspect layers.\nHydrology: rivers, lakes, wells, groundwater observation points, and water-supply infrastructure (pipelines, reservoirs).\nMining, industrial, and protected zones to mask out unsuitable development areas.\nPopulation and water-demand data: per-capita residential water use, historical population growth.\nSoil permeability/infiltration layers (for estimating groundwater recharge, if available).\n\nPreprocessing steps:\nAll datasets will be reprojected to a common coordinate reference system (CRS) and resampled to the chosen CA grid size (10–30 m). Binary built-up maps will be generated, along with distance raster (to roads, rivers, city center), slope maps, and development constraint masks.\n\n4. Expected Outputs\n4.1 Spatial Model of Residential Expansion\n\nA CA-based spatial simulation illustrating the projected expansion of residential areas in Erdenet City from 2025 to 2050.\nA series of urban growth maps (Geo TIFF format) showing spatial and temporal changes in urban form.\nQuantitative and visual analysis of growth direction, rate, and spatial pattern changes under varying resource conditions.\n\n4.2 Scenario-Based Urban Growth Simulations\n\nModel outputs will be generated for multiple development and water-resource scenarios, including:\nBusiness-as-Usual (BAU): current water supply and growth trends.\nWater-Stress Scenario: reduced water availability (e.g., −20%) and its impact on expansion.\nInfrastructure Improvement Scenario: effects of expanding pipelines or new reservoirs.\nIndustrial/Mining Expansion Scenario: increased industrial water demand reducing domestic supply.\nEach scenario will yield comparative maps and quantitative analyses highlighting spatial variations in residential development under different water conditions.\n\n4.3 Integration of Water Availability and Residential Growth\n\nEstimation of the city’s water balance, including supply, consumption, and residual water over time.\nProduction of spatial maps linking water availability and potential residential development, identifying:\nWater-scarce zones, and Water-sufficient or high-suitability zones for expansion.\nCreation of an annual Water Scarcity Index Map for Erdenet City.\n\n4.4 Decision-Support Analysis for Urban Planning\n\nProjection of future water demand (m³/year or liters per capita per day) based on population and expansion trends.\nRecommendations for balanced land-use and water-resource management to ensure sustainable growth.\nPolicy insights to improve coordination between urban planning and water-supply infrastructure.\n\n4.5 Model Validation and Performance Evaluation\n\nEvaluation of model accuracy using statistical indicators such as:\nKappa coefficient\nFigure of Merit (FoM)\nQuantity and location disagreement metrics\nValidation by comparing simulated results with observed urban maps (e.g., 2000–2020) to assess model reliability.\n\n4.6 Expected Deliverables\n\nMaps:\nPredicted residential expansion (2025, 2030, 2040, 2050)\nWater availability and water-stress maps\nPopulation–water demand relationship maps\n\nStatistical Outputs:\nGrowth of built-up area (ha or km²)\nTrends in total and per-capita water demand\nCorrelation between land-use change and water availability\n\nTechnical Outputs:\nSource code or algorithm (Python or TerrSet) implementing the CA model\nCalibration and validation datasets\n\nScientific Report or Paper:\nTitled “Residential Expansion under Water Resource Constraints in Erdenet City, Mongolia.”\n\n5. Practical Implications\nDevelopment of a realistic urban planning tool integrating water-resource constraints into land-use modelling.\nEvidence-based guidance for identifying suitable zones for residential expansion under limited water supply.\nStrategic insights supporting sustainable urban development and water management in Erdenet City.","start_date":"2025-11-02T16:00:00","end_date":"2025-11-22T16:00:00","sponsor_id":1991,"sponsor_name":"Азийн Судалгааны Төв (ARC)","performer_id":2300,"performer_name":"МУИС-Газарзүйн тэнхим, О. Мэндбаяр","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5001,"project_code":"P2025-5001","project_name":"Программ хангамжийн согогийг граф нейрон сүлжээ ашиглан зохиомжийн үе шатанд илрүүлэх нь","project_name_eng":"Detecting software defects at the design stage using graph neural networks","abstract_mn":"Программ хангамжид гарч болзошгүй гажиг, согог, саатал, алдааг (цаашид согог гэх) программ хангамж хөгжүүлэлт болон засвар үйлчилгээ хийхэд зарцуулж буй хүч хөдөлмөр, төсвийг харгалзан үзэж аль болох эрт үе шатанд, хялбар илрүүлэх нь чухал юм. \nӨмнө хийгдсэн судалгаануудаас харахад программ хангамжийн хөгжүүлэлтийн амьдралын мөчлөгийн хэрэгжүүлэлтийн үе шат эсвэл шалгалтын үе шатанд эх кодын өгөгдөлд үндэслэн машин сургалт эсвэл гүн сургалтын арга ашиглан согогийг илрүүлэх шийдэл санал болгосон байдаг. \nБидний өмнөх ажил болох зохиомжийн үе шатанд классын диаграммаас гарган авсан объект хандлагат хэмжүүрийн өгөгдлийг үндэслэн согогийг илрүүлэх машин сургалт болон гүн сургалтын загвар нь өмнөх ажлууд болох эх кодын өгөгдөлд суралцсан машин сургалт болон гүн сургалтын аргуудтай ойролцоо үр дүн үзүүлсэн ба энэ нь программ хангамжийн согогийг хөгжүүлэлтийн шатанд бус тэрний өмнөх шат болох зохиомжийн шатанд илрүүлэх боломжтойг баталсан ажил болсон юм. https://doi.org/10.1016/j.array.2025.100438\nБид энэхүү судалгаагаа үргэлжлүүлэн граф нейрон сүлжээг ашиглан согогийг илүү өндөр нарийвчлалтай илрүүлэх судалгаа хийж байна. Тодруулбал, бодит амьдрал дээрх ихэнх өгөгдөл граф бүтэцтэй байдаг. Үүний нэг жишээ нь зохиомжийн үе шатанд загварчилдаг класс диаграмм юм. Граф өгөгдөл нь объектууд тэдгээрийн хоорондын харилцааг дүрсэлсэн өгөгдлийн уян хатан бүтэц юм. Энэхүү граф өгөгдлийг загварчлахад зориулсан тусгай нейрон сүлжээ нь Graph neural network (GNN) юм. Иймээс бид энэхүү төслийн хүрээнд программ хангамжийн согогийг граф нейрон сүлжээ ашиглан зохиомжийн үе шатанд илрүүлж, өмнөх үр дүнг сайжруулах ажил хийх юм. Энэхүү төслийн хүрээнд дараах үндсэн 3 багц ажлыг хийж гүйцэтгэнэ. Үүнд.\n1.\tПрограмм хангамжийн согогийг урьдчилан таамаглах зорилгоор UML класс диаграммаас граф дээр суурилсан өгөгдлийн багцыг бүтээх\n2.\tУг өгөгдлийн багц дээр суурилсан GNN загвар боловсруулах\n3.\tҮр дүнг өмнөх ажлуудтай харьцуулах","abstract_eng":"It is essential to detect possible defects, bugs, delays, and errors (hereinafter referred to as defects) in software at the earliest possible stage and easily, considering the effort and budget spent on software development and maintenance.\nPrevious studies have proposed solutions for detecting defects using machine learning or deep learning methods based on source code data during the implementation or testing stages of the software development life cycle.\nIn our previous work, the machine learning and deep learning model for detecting defects based on object-oriented metrics extracted from class diagrams during the design stage showed similar results to the machine learning and deep learning methods learned on source code data in our previous work, which confirmed that software defects can be detected not during the development stage, but during the previous stage, the design stage. https://doi.org/10.1016/j.array.2025.100438\nWe are continuing this research and are researching detecting defects with higher accuracy using graph neural networks. Specifically, most real-world data is graph-based. One example of this is a class diagram that is modeled during the design phase. Graph data is a flexible data structure that describes the relationships between objects. A specialized neural network for modeling this graph data is the Graph Neural Network (GNN). Therefore, in this project, we will use graph neural networks to detect software defects during the design phase and improve previous results. The following three main sets of tasks will be performed within this project's scope. These include:\n1. Creating a graph-based dataset from UML class diagrams to predict software defects\n2. Developing a GNN model based on this dataset\n3. Comparing the results with previous works","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2027-12-24T16:00:00","sponsor_id":2298,"sponsor_name":"БНСУ-ын Ахисан Түвшний Судалгааны Чуй Хүрээлэн, МУИС-ийн дэргэдэх Азийн Судалгааны Төв (ARC)","performer_id":2301,"performer_name":"МУИС, Мэдээллийн технологи, Электроникийн Сургууль, Мэдээлэл, Компьютерын ухааны тэнхим, Эмпирик судалгаа, Компьютерын ухааны баг","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4999,"project_code":"P2025-4999","project_name":"Монгол ба хил зэргэлдээх бүс нутгийн хөрсний микроартроподын ангилал зүй, онтогенез ба филогенез","project_name_eng":"Systematics, ontogeny and phylogeny of soil microarthropods of Mongolia and adjacent regions","abstract_mn":"Энэхүү судалгаагаар Монгол болон хил зэргэлдээ бусад орон, бүс нутгуудын хөрсний микроартропод бүлгийн амьтдын биологийн олон янз байдал, ангилал зүйн судалгааг гүйцэтгэж, зарим зүйлийн онтогенез ба филогенезийн анализыг хийх үндсэн зорилготой. Энэхүү зорилгын хүрээнд дараахь зорилтуудыг дэвшүүлж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөв. Монгол орны болон хил зэргэлдээ орших бүс нутгуудын янз бүрийн экосистемийн хөрсний микроартроподын ангилал зүй, экологи, биогеографи, тодорхой зүйлүүдийн амьдралын хэлбэр, онтогенез хөгжлийн онцлог, филогенезийн анализыг хийж, түүний үр дүнд шинэ зүйлүүдийг нээн илрүүлж, зүйлийн олон янз байдал, ареалын бүтэц, бүлгэмдлийн бүтцийг илрүүлж, тэдгээрийн хоорондын харилцан холбоог амьдрах орчны нөхцөлтэй холбон тайлбарлана. Энэ судалгаагаар урьд өмнө Монгол болон түүнтэй хил зэргэлдээ орших улс орнуудаас илрээгүй байсан шинэ төрөл зүйлүүдийг нээн илрүүлнэ. Түүнчлэн ангилал зүйн  болон экологийн судалгааг тодорхой төрөл зүйлүүдийн амьдралын эргэлт, онтогенез хөгжлийн онцлог, экологи, биогеографи ба филогенетик хамаарлыг тогтоосон шинэлэг үр дүнг бий болгох боломжтой. \nСудалгааны ажлын үр дүнг нэгтгэн төсөл хэрэгжүүлэх 1 жилийн хугацаанд олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд 2-оос доошгүй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж Web of Science-ийн мэдээллийн санд бүртгэлтэй импакт фактор бүхий олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд хэвлүүлнэ. Мөн судалгааны үр дүнгээр олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд 2-оос доошгүй илтгэл хэлэлцүүлж, 1 магистрын, 2 бакалаврын ажил бичиж уг төсөл оролцогч магистрант, оюутнууд хамгаална.","abstract_eng":"The main aim of this project is is to partly fill this gap in information by describing the morphology of larvae and nymphs of several species, with detailed illustrations. Performing a comparative analysis of morphological characters of ontogenetic stages of the representatives of different genera, based on our own data and on available literature sources, is another aim of this work. Following the ontogenetic comparisons, we will investigate the aspects of the distribution and habitat ecology of the selectively studied species. To analyze the taxonomy, ecology, biogeography, life forms, ontogeny development features, and phylogeny of soil microarthropods in various ecosystems in Mongolia and neighboring regions, and as a result, to discover new species, to reveal species diversity, distribution patterns, and community structure, and to explain their relationships with environmental factors. This study will discover new species that have not been previously found in Mongolia and neighboring countries. In addition, taxonomic and ecological studies can generate innovative results that determine the life cycle, ontogeny development features, ecology, biogeography, and phylogenetic relationships of certain species.\nThe results of the research will be summarized and published in at least 2 scientific articles in international professional journals within 1 year of the project implementation, and the results will be listed in the Web of Science database. In addition, at least 2 presentations will be made at international scientific conferences based on the research results, and 1 master's and 2 bachelor's theses will be written and defended by the participating graduate students and students.","start_date":"2025-12-31T00:00:00","end_date":"2026-12-24T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":122,"performer_name":"МУИС-ийн Биологийн тэнхим","funding_type_id":23,"funding_type":"Азийн судалгааны төв","research_field_id":6,"research_field":"Биологийн шинжлэх ухаан","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":4998,"project_code":"P2025-4998","project_name":"Видео зургийн дарааллаас хөдөлгөөн тооцоолох машин сургалтын загварын хөгжүүлэлт","project_name_eng":"Machine Learning-Based Motion Estimation Model Development from Image Sequences","abstract_mn":"Камерын болон обьектын 3-н хэмжээст (3D) хөдөлгөөнийг тодорхойлох нь 3-н хэмжээст загварыг сэргээн босгох (3D reconstruction), роботын удирдлага, жолоочгүй өөрөө удирдлагатай машин, дрон, төрөл бүрийн зураг, дүрснээс 3D мэдээллийг боловсруулах зэрэг олон салбарын тооцооллын үндэс суурь болдог. Видео зургийн дарааллаас камерын болон обьектын хөдөлгөөнийг тооцоолохдоо компьютерын харааны салбарт үндсэн матрицыг (essential matrix),   фотограмметрийн салбарт coplanarity нөхцлийн тэгшитгэлийг ашигладаг. Эдгээр  аргууд нь математик талаасаа уламжлалт сонгодог аргууд боловч тооцооллын өгөгдлийн бодит орчны нөлөөллөөс хамааран эдгээр аргуудын тооцооллын нарийвчлал буурдаг. Үүнд:\n1.\tӨгөгдлийн шуугиантай орчинд мэдрэг – зураг, дүрсний цэгийн алдаа, гэрэл, сүүдэр болон обьектын хөдөлгөөний нөлөөгөөр онцгой цэг (feature point extraction and matching) тооцооллын нарийвчлал буурдаг.\n2.\tХүний оролцоонд суурилсан процесс – уламжлалт фотограмметрийн аргууд нь өгөгдөл бэлтгэх, зургийн болон бодит орчны цэг цуглуулах үйл явцад гар ажиллагаа их шаарддаг.\n3.\tAI ба геометр шинж чанарын дутагдал – сүүлийн үеийн гүн сургалтын (deep learning) аргууд нь эдгээр уламжлалт аргуудын геометр шинж чанарыг бүрэн хадгалдаггүй ба оновчтой биш байдаг.\nЭдгээр асуудлуудыг шийдэхийн тулд уламжлалт сонгодог аргуудын геометрийн шинж чанаруудыг машин сургалтын аргатай хослуулан камерын болон обьектын хөдөлгөөнийг тооцоолох оновчтой арга загварыг хөгжүүлэх шаардлага гарч байна. Энэ нь зөвхөн шинжлэх ухааны ач холбогдолтой төдийгүй практик хэрэглээнд шууд нөлөө үзүүлэх юм.","abstract_eng":"Accurate estimation of relative camera motion is fundamental to 3D reconstruction, stereo vision, and autonomous navigation. Classical methods based on photogrammetric relative orientation and essential matrix estimation provide mathematically rigorous solutions but are sensitive to noise and feature correspondence errors. Recent advances in deep learning offer data-driven robustness but often sacrifice interpretability and geometric consistency.\n\nThis project proposes the development of a hybrid geometric–AI framework that integrates the principles of photogrammetric relative orientation with deep learning-based essential matrix estimation. By embedding epipolar and coplanarity constraints into a neural network architecture, the proposed approach aims to achieve both robustness and geometric interpretability. The framework will be evaluated on synthetic and real-world datasets, including aerial and ground-based imagery. Outcomes include a validated hybrid model, a benchmark dataset, and publications contributing to both computer vision and photogrammetry research communities.","start_date":"2025-10-19T00:00:00","end_date":"2027-10-30T16:00:00","sponsor_id":1212,"sponsor_name":"Asia Research Center","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5092,"project_code":"P2026-5092","project_name":"Цөмийн эрчим хүчний дэвшилтэт реакторын судалгаа","project_name_eng":"Study on the advanced nuclear power reactor","abstract_mn":"Монголын ирээдүйн эрчим хүчний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр болон оролцох цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгож бага дунд чадлын дэвшилтэт, хурдан реакторын технологийг судалж, голомтын дизайн хийнэ. Хамгийн сүүлийн үеийн технологи бүхий, уран түлштэй, шингэн метал хөргүүртэй, түлшээ үржүүлэн шатаадаг хурдан реакторын эхлэл голомтын дизайныг гүйцэтгэнэ. Өмнө гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнд үндэслэн дизайны зохих параметр бүхий голомтын тооцоолол гүйцэтгэн, голомтын тэнцвэрт төлөвийг гарган авна. Энэхүү тэнцвэрт төлөвийн найрлагад үндэслэн эхлэл голомтын түлшний эвлүүлгийн ураны баяжуулалтыг тогтоож, зохих сэлгэх схемийн дагуу тохирох хугацаанд түлшийг шатаангаа шинээр үржүүлж тэнцвэрт төлөвт хүргэнэ, голомтыг үзүүлэлтийг тооцоолно. Голомт дэх түлш, удирдлагын саваа, ойлгогч, хөргүүр гэх мэт төрөл бүрийн муж дундуур цөмийн цацраг (гамма квант, нейтрон, электрон, протон, цэнэгтэй бусад бөөмс) явж өнгөрөхдөө тэдгээр орчны цөмтэй харилцан үйлчлэх бүх үзэгдэл буюу шилжилтийг магадлалаар нь тооцон  Монте Карло аргаар симуляц хийдэг таваарын комьютерийн код болох SERPENT-ийг ашиглан тооцооллыг гүйцэтгэнэ. Энэ код нь цөмийн цацрагийн дайрч өнгөрч буй орчны физик шинж чанар, бүтэц, төлвийн талаарх өгөгдлийн сан болон эдгээрийн цөмтэй янз бүрийн энергитэй цөмийн цацрагийн төрөл бүрийн харилцан үйлчлэлийн урвалтай холбоотой бүх мэдээлэл бүхий ENDF өгөгдлийн сан ашиглан тухайн орчин дундуурх цөмийн цацрагийн шилжилтийг симуляц хийхдээ тохиолдож болох харилцан үйлчлэлийн нарийн төвөгтэй бүх физик процессийг багтаасан математик загварчлал хийдэг. Уг симуляцийг МУИС-ийн Цөмийн физикийн судалгааны төвд ажиллаж байгаа кластр сервер болон Японы Токиогийн Шинжлэх Ухааны институтын кластер серверт гүйцэтгэнэ. Судалгааны ажлын үр дүнгээр эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичин, мэргэжлийн хянан магадлагаа хийдэг, WoS-д бүртгэлтэй сэтгүүлд хэвлүүлнэ.","abstract_eng":"To study and design a reactor core for a low- to medium-power advanced fast reactor that will contribute to Mongolia's future energy needs. The design of а breed-and-burn fast reactor core using the latest technology, uranium fuel, and liquid metal coolant will be carried out. Based on the results of the previous work, the reactor core will be calculated with appropriate design parameters and the equilibrium state of the reactor core will be obtained. Based on this equilibrium state composition, the uranium enrichment of the initial reactor fuel assembly will be determined, and the fuel will be burned at an appropriate shuffling interval according to the appropriate shuffling scheme to bring it to equilibrium, and the reactor neutronic parameters will be calculated. The calculations are performed using SERPENT, a commercial  computer code that calculates all the phenomena or transfer that nuclear radiation (gamma quanta, neutrons, electrons, protons, and other charged particles) interact with the nuclei of the medium as they pass through various regions in the core, such as fuel, control rods, detectors, and coolant, and simulates them using the Monte Carlo method. This code uses a database of the physical properties, structure, and state of the medium through which the nuclear radiation passes, and the ENDF database, which contains all the information related to the various interactions of nuclear radiation of various energies with the nuclei of these mediums, to perform a mathematical modeling that includes all the complex physical processes of interaction that may occur when simulating the transfer of nuclear radiation through that medium. The simulation is performed on a cluster server operating at the Nuclear Physics Research Center of the National University of Mongolia and a cluster server at the Tokyo Institute of Science in Japan. The results of the research will be published in a peer-reviewed journal, registered with WoS, and published in a scientific article.","start_date":"2026-04-23T00:00:00","end_date":"2028-12-30T00:00:00","sponsor_id":60,"sponsor_name":"Шинжлэх Ухаан Технологийн сан","performer_id":1948,"performer_name":"Монгол улсын их сургуулийн Инженер технологийн сургууль","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":17,"research_field":"Бусад инженерчлэл, технологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5081,"project_code":"P2026-5081","project_name":"Монголын дээд боловсролын сургалтын байгууллагуудын үнэлгээнд тогтвортой болон ногоон хөгжлийн шалгуур үзүүлэлтийг нэвтрүүлэх нь – GREEN FUTURE","project_name_eng":"Sustainable and resilience indicators for Mongolia universities assessment","abstract_mn":"GREEN FUTURE төсөл нь Монголын дээд боловсролын байгууллагуудын тогтвортой хөгжлийн зорилгод оруулж буй хувь нэмэр, үр дүнг хэмжих үнэлгээний үзүүлэлтүүдийг арга зүйн хамт боловсруулж, хэрэгжүүлэх, улмаар UI GreenMetrics олон улсын эрэмбэд эрэмбэлүүлэх зорилготой бөгөөд 2025-2028 онуудад хэрэгжинэ.\n\nUI GreenMetric эрэмбэ нь их, дээд сургуулиудын тогтвортой хөгжлийн оролцоог үнэлдэг олон улсын зэрэглэлийн систем бөгөөд дээд боловсролын салбарт хүрээлэн буй орчны талаарх ойлголтыг нэмэгдүүлэх, тогтвортой дадал, практикийг түгээн дэлгэрүүлэх зорилготой.","abstract_eng":"The GREEN FUTURE project aims to develop and implement a comprehensive methodology and assessment indicators to measure the contribution and impact of Mongolian higher education institutions on the Sustainable Development Goals (SDGs). Furthermore, the project seeks to support Mongolian universities in participating in and being ranked within the UI GreenMetric World University Rankings.\n\nThe project will be implemented during the period 2025–2028.","start_date":"2026-01-30T16:00:00","end_date":"2027-11-30T00:00:00","sponsor_id":2236,"sponsor_name":"Евролын холбоо эрасмус","performer_id":1272,"performer_name":"NUM","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":1,"research_field":"Математик","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5115,"project_code":"P2026-5115","project_name":"Виртуал реалити технологийг сургалтад ашиглах нь","project_name_eng":"Virtual reality technology in training","abstract_mn":"\"Оюу Толгой\" ХХК-ийн хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн (ХАБЭА) сургалтын үр дүнг дээшлүүлэх зорилгоор виртуал бодит байдал (Virtual Reality)-д суурилсан, харилцан үйлчлэл бүхий (interactive) инновацлаг контентыг боловсруулан нэвтрүүлэхэд энэхүү гэрээт ажлын зорилго оршино. Үндсэн хөгжүүлэлтийн ажил нь ил болон далд уурхайн онцгой нөхцөл байдал үүссэн тохиолдолд учирч болзошгүй үйлдвэрлэлийн осол, эрсдэлт хүчин зүйлсийг симуляцийн аргаар загварчлах замаар ажилтнуудын эрсдэлийг танин мэдэх, шуурхай хариу арга хэмжээ авах чадамжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэнэ. Сургалтын хөтөлбөрт галын аюул, онцгой нөхцөл байдлын үеийн стандартын дагуух үйл ажиллагаа (SOP), хамгаалах хэрэгслийн зохистой хэрэглээ болон нүүлгэн шилжүүлэх тактик зэрэг бодит нөхцөл байдалд тулгуурласан эмпирик сценариудыг интеграци хийхэд оршино. Сургалтын арга зүйн хувьд \"Онолын мэдлэг эзэмших\", \"Ур чадвараа бататгах\", \"Гүйцэтгэлийг үнэлэх\" гэсэн ур чадварыг хөгжүүлэх гурван үе шаттай байх бөгөөд суралцагч идэвхтэй сургалтын арга ашиглан (active learning) туршлага дадлага олох боломжийг хангасан байна. Технологийн шийдлийн хувьд Unreal Engine платформд суурилан, 3D загварчлал болон 360 панорам зураг ашиглан виртуал орчныг өндөр нарийвчлалтай байгуулна. Ингэснээр хэрэглэгч уурхайн бодит орчинд буй мэт сэтгэл зүй болон мэдрэхүйн тусгай орчинд суралцахын зэрэгцээ өөрсдийн танин мэдэхүйн ахиц, гүйцэтгэлийн түвшнийг объектив байдлаар дүгнүүлэх, мониторинг хийх боломжийг бүрдүүлсэн системийг хөгжүүлнэ.","abstract_eng":"The objective of the project is to develop and implement an innovative, interactive Virtual Reality (VR)-based training system aimed at enhancing the effectiveness of occupational health and safety (OHS) training at Oyu Tolgoi LLC. The primary focus is directed toward improving workers’ risk awareness and emergency response capabilities through simulation-based modeling of potential industrial accidents and hazardous situations that may occur in both open-pit and underground mining environments. The training program integrates empirically grounded scenarios based on real-world operational conditions, including fire hazards, standard operating procedures (SOPs) during emergency situations, appropriate use of personal protective equipment (PPE), and evacuation tactics. From a pedagogical perspective, the training framework is structured into three competency-based stages: “Acquisition of Theoretical Knowledge,” “Skill Reinforcement through Practice,” and “Performance Assessment.” This approach incorporates active learning methodologies, enabling trainees to gain experiential knowledge and practical skills through immersive interaction. From a technological standpoint, the virtual training environment is developed using the Unreal Engine platform, combined with high-fidelity 3D modeling and 360-degree panoramic imagery to achieve realistic environmental simulation. As a result, users are provided with a psychologically and perceptually immersive learning experience that closely replicates real mining conditions. Furthermore, the system incorporates mechanisms for objective evaluation and monitoring of learners’ cognitive progress and performance levels, thereby enabling measurable and data-driven occupational safety training.","start_date":"2025-12-31T16:00:00","end_date":"2026-04-24T00:00:00","sponsor_id":1207,"sponsor_name":"Оюу толгой ХХК","performer_id":1228,"performer_name":"МУИС Компьютер график, мультимедиа судалгааны нээлттэй лаборатори","funding_type_id":5,"funding_type":"Бизнесийн байгууллагын гэрээт ажил","research_field_id":2,"research_field":"Компьютер, мэдээллийн шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5120,"project_code":"P2026-5120","project_name":"COP17 Залуучуудын загвар хуралдаан зохион байгулах","project_name_eng":"Organizing model COP17 for Mongolian Youth","abstract_mn":"The Model COP will serve as a vital platform for youth engagement with Mongolia's national movements, most notably the \"One Billion Trees\" national campaign. Launched by the President of Mongolia, this commitment aims to plant a billion trees by 2030 and mandates an annual financial commitment of at least 1% of GDP (approximately 168.1 million USD) to climate action. Organizing the youth event at NUM ensures the next generation of Mongolian leaders can contribute to the policy framework of this flagship initiative.\nAs Mongolia's premier research institution, NUM is a hub for domestic research on desertification and climate change, which will inject authentic, data-driven content into the Model COP debates. The university has been involved in significant projects, which provides real-world data on land degradation and resilience. Participants will be able to debate policy solutions using local quantitative data, such as the estimated annual cost of land degradation in Mongolia, which is approximately 2.1 billion USD.\nWith a total student enrollment exceeding 21,600, including ∼16,200 undergraduates, NUM provides the necessary scale and network to mobilize a diverse and representative group of young people. This is essential for meeting the goal of including at least 40% of youth delegates from rural communities, ensuring that the voices of herders and those most affected by land degradation are represented in the simulated negotiations and policy recommendations.\nThe university's structure, which includes the Business School and the School of Law alongside its science departments, naturally fosters the cross-sectoral policy integration required for an effective Model COP. Solutions to land degradation neutrality (LDN) targets—the global goal of SDG 15.3—require input from law, finance, and sustainable resource management. NUM's comprehensive faculties can host sessions that bridge these disciplines, training youth to develop holistic and financially viable policy solutions.\nBy hosting the Model COP, NUM directly supports Mongolia's image and legacy as the UNCCD COP17 President. It demonstrates the country's commitment not only to hosting the event but also to empowering the next generation of environmental leaders. The youth-led outcomes from the Model COP, focusing on solutions to desertification and drought, can be fed directly into the main COP process, thereby solidifying the youth component as a meaningful legacy item for the Mongolian Presidency.\nA key outcome of the main COP17 will be advancing global progress toward Land Degradation Neutrality (LDN), a state where the amount of healthy land remains stable or increases. NUM’s specialized programs in ecology, geography and land management provide the intellectual framework for youth to develop proposals that align with Mongolia's LDN targets, such as managing livestock numbers in line with pasture carrying capacity and expanding special protected areas to ∼30% of the total territory. The Model COP directly reinforces these national policy objectives.","abstract_eng":"The Model COP will serve as a vital platform for youth engagement with Mongolia's national movements, most notably the \"One Billion Trees\" national campaign. Launched by the President of Mongolia, this commitment aims to plant a billion trees by 2030 and mandates an annual financial commitment of at least 1% of GDP (approximately 168.1 million USD) to climate action. Organizing the youth event at NUM ensures the next generation of Mongolian leaders can contribute to the policy framework of this flagship initiative.\nAs Mongolia's premier research institution, NUM is a hub for domestic research on desertification and climate change, which will inject authentic, data-driven content into the Model COP debates. The university has been involved in significant projects, which provides real-world data on land degradation and resilience. Participants will be able to debate policy solutions using local quantitative data, such as the estimated annual cost of land degradation in Mongolia, which is approximately 2.1 billion USD.\nWith a total student enrollment exceeding 21,600, including ∼16,200 undergraduates, NUM provides the necessary scale and network to mobilize a diverse and representative group of young people. This is essential for meeting the goal of including at least 40% of youth delegates from rural communities, ensuring that the voices of herders and those most affected by land degradation are represented in the simulated negotiations and policy recommendations.\nThe university's structure, which includes the Business School and the School of Law alongside its science departments, naturally fosters the cross-sectoral policy integration required for an effective Model COP. Solutions to land degradation neutrality (LDN) targets—the global goal of SDG 15.3—require input from law, finance, and sustainable resource management. NUM's comprehensive faculties can host sessions that bridge these disciplines, training youth to develop holistic and financially viable policy solutions.\nBy hosting the Model COP, NUM directly supports Mongolia's image and legacy as the UNCCD COP17 President. It demonstrates the country's commitment not only to hosting the event but also to empowering the next generation of environmental leaders. The youth-led outcomes from the Model COP, focusing on solutions to desertification and drought, can be fed directly into the main COP process, thereby solidifying the youth component as a meaningful legacy item for the Mongolian Presidency.\nA key outcome of the main COP17 will be advancing global progress toward Land Degradation Neutrality (LDN), a state where the amount of healthy land remains stable or increases. NUM’s specialized programs in ecology, geography and land management provide the intellectual framework for youth to develop proposals that align with Mongolia's LDN targets, such as managing livestock numbers in line with pasture carrying capacity and expanding special protected areas to ∼30% of the total territory. The Model COP directly reinforces these national policy objectives.","start_date":"2025-12-17T16:00:00","end_date":"2026-03-30T16:00:00","sponsor_id":1536,"sponsor_name":"UNDP in Mongolia","performer_id":4,"performer_name":"Байгалийн Ухааны Сургууль, Шинжлэх Ухааны Сургууль, Монгол Улсын Их Сургууль","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":7,"research_field":"Бусад байгалийн ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5093,"project_code":"P2026-5093","project_name":"Механохимийн аргаар зэс, төмрийн холимог нунтгийг болосвруулж, нано-композит материал гарган авах судалгаа","project_name_eng":"Study of the mechanochemical preparation of copper-iron mixed powders and the synthesis of nanocomposite materials","abstract_mn":"Энэхүү төслийн зорилго нь механохимийн аргаар зэс (Cu), төмөр (Fe)-ийн холимог нунтгийг нүүрстөрөгчийн нанохоолой (Carbon Nanotube, CNT)-той хамтатган боловсруулж, өндөр үзүүлэлттэй Cu–Fe/CNT нано-композит материал гарган авах, бүтэц-шинж чанарын хамаарлыг тогтоох, үйлдвэрлэлийн хэрэглээний боломжийг үнэлэхэд оршино. Зэс нь өндөр цахилгаан ба дулаан дамжуулалттай, төмөр нь бат бэх, элэгдэлд тэсвэртэй, харин CNT нь маш өндөр бат бэх, уян харимхай чанар, дулаан болон цахилгаан дамжуулах чадвартай тул эдгээрийг нано түвшинд хослуулснаар уламжлалт хайлш, композитоос илүү давуу шинжтэй шинэ материал боловсруулах боломжтой. Судалгаанд өндөр энергийн бөмбөлөгт тээрэм ашиглан Cu–Fe нунтагт тодорхой жингийн хувьтай CNT нэмэн механохимийн боловсруулалт хийнэ. Энэ процессын явцад нунтаг ширхэглэлийн хэмжээ буурч, CNT нь метал матрицад жигд тархах, фазуудын хооронд нягт холбоо үүсэх, талст бүтцийн гажилт нэмэгдэх зэрэг өөрчлөлт явагдана. Улмаар боловсруулсан нунтгийг спарк плазма синтеринг (SPS) ашиглан нягтруулан биет хайлш гарган авна. SPS технологи нь богино хугацаанд өндөр нягтралтай хайлш гаргах, CNT-ийн бүтцийг хамгаалах давуу талтай. Гарган авсан материалын фазын бүтэц, морфологи, ширхэгийн хэмжээ, CNT-ийн тархалт, интерфейсийн холбоог рентген дифракц (XRD), сканнинг электрон микроскоп (SEM), филд эмишн сканнинг электрон микроскоп (FESEM) зэрэг аргуудаар тодорхойлно. Мөн хатуулаг, элэгдэлд тэсвэрлэл зэрэг механик шинж чанарыг судална. Судалгааны үр дүнд CNT-ийн нэмэлт нь Cu–Fe матрицын ширхэгийг нарийсгах, дислокацын хөдөлгөөнийг саатуулах, ачаалал дамжуулах механизмаар бат бэхийг нэмэгдүүлэх, өөрөө тослогч нөлөөгөөр элэгдлийг бууруулах, дулаан дамжуулалтыг сайжруулах боломжтойг тогтооно. Мөн CNT-ийн оновчтой агууламж, тээрэмдэх хугацаа, SPS-ийн температур ба даралтын горимыг тогтоож хамгийн сайн үзүүлэлттэй нано-композит материалыг гарган авах нөхцөлийг боловсруулна. Хүлээгдэж буй үр дүнд өндөр нягтралтай, бат бөх, элэгдэлд тэсвэртэй, цахилгаан ба дулаан дамжуулалт сайтай Cu–Fe/CNT нано-композит материал гарган авах технологийн үндэс тавигдана. Энэхүү материал нь автомашины холхивч, араа, цахилгаан контакт, дулаан солилцуур, электроникийн эд анги, эрчим хүчний төхөөрөмж зэрэг салбарт өргөн хэрэглэгдэх боломжтой. Төслийн шинэлэг тал нь механохимийн арга болон SPS технологийг хослуулан Cu–Fe үл уусах системд CNT-ээр бэхжүүлсэн нано бүтэцтэй композит гарган авч, уламжлалт аргаар боловсруулахад хүндрэлтэй материалыг өндөр үр ашигтайгаар үйлдвэрлэх боломжийг судалж буйд оршино. Энэ нь импортын өндөр үнэтэй инженерийн материалыг орлох, дотоодын түүхий эдэд тулгуурласан нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх шинжлэх ухаан, эдийн засгийн ач холбогдолтой юм.","abstract_eng":"This project aims to produce high-performance Cu–Fe/CNT nanocomposite materials by mechanochemical processing of mixed copper (Cu) and iron (Fe) powders together with carbon nanotubes (CNTs), to investigate the relationship between structure and properties, and to evaluate their potential industrial applications. Copper possesses high electrical and thermal conductivity, iron provides high strength and wear resistance, while CNTs exhibit exceptional mechanical strength, elasticity, and excellent thermal and electrical conductivity. Therefore, combining these materials at the nanoscale offers the possibility of developing advanced materials with superior properties compared with conventional alloys and composites.  In this study, Cu–Fe mixed powders with a specific weight percentage of CNTs will be processed using a high-energy ball mill through a mechanochemical route. During this process, powder particle size decreases, CNTs become uniformly dispersed within the metal matrix, strong interfacial bonding is formed between phases, and lattice distortion increases. The processed powders will then be consolidated into bulk alloys using Spark Plasma Sintering (SPS). SPS technology offers the advantages of producing highly dense materials in a short time while preserving the structure of CNTs. The phase composition, morphology, particle size, CNT distribution, and interfacial bonding of the fabricated materials will be characterized using X-ray diffraction (XRD), scanning electron microscopy (SEM), and field emission scanning electron microscopy (FESEM). In addition, mechanical properties such as hardness and wear resistance will be investigated. The expected results of the study are to determine that the addition of CNTs can refine the grain size of the Cu–Fe matrix, hinder dislocation movement, improve strength through load-transfer mechanisms, reduce wear due to their self-lubricating effect, and enhance thermal conductivity. Furthermore, the optimum CNT content, milling time, SPS temperature, and pressure conditions will be established to obtain nanocomposite materials with the best overall performance. As an outcome, a technological basis for producing highly dense, strong, wear-resistant, and thermally/electrically conductive Cu–Fe/CNT nanocomposites will be developed. These materials have promising applications in automotive bearings, gears, electrical contacts, heat exchangers, electronic components, and energy-related equipment. The novelty of this project lies in combining mechanochemical processing with SPS technology to fabricate CNT-reinforced nanostructured composites in the immiscible Cu–Fe system, which is difficult to process by conventional methods. This research has both scientific and economic significance, as it may provide an alternative to expensive imported engineering materials and support the production of high value-added products based on domestic raw materials.","start_date":"2026-04-22T00:00:00","end_date":"2028-12-30T00:00:00","sponsor_id":2299,"sponsor_name":"Үндэсний шинжлэх ухаан, технологийн сан","performer_id":2184,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль, Инженер Технологийн Сургууль, Хими, Биологийн Инженерчлэлийн Тэнхим","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":12,"research_field":"Материалын инженерчлэл","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5112,"project_code":"P2026-5112","project_name":"Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах арга хэмжээний нийгэм,эдийн засгийн үр нөлөөг судлах: аюулгүй цэвэр халаалтад шилжих нотолгоо","project_name_eng":"Socio-Economic Impact Analysis of Air Pollution Mitigation Measures in Ulaanbaatar: Evidence for a Just and Sustainable Transition to Clean Heating","abstract_mn":"Энэхүү судалгааны зорилго нь Улаанбаатар хотод 2017 оноос хойш хэрэгжиж буй агаарын бохирдлыг бууруулах гол арга хэмжээнүүдийн “байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн нөлөөллийг” нотолгоонд суурилан үнэлж, ялангуяа “гэр хорооллын өрхүүдэд үзүүлж буй ашиг тус, зардал, бэрхшээл, тэгш бус байдлыг” тодорхойлох, цаашдын “аюулгүй халаалтад тогтвортой шилжилтийн бодлого, санхүүжилтийн сонголтуудыг” үндэслэхэд оршино.\nСудалгаа нь дараах зорилтуудыг хэрэгжүүлнэ. Үүнд: \n\n•\tАгаарын бохирдлыг бууруулах бодлого, хөтөлбөрүүдийн (түүхий нүүрс хориг, сайжруулсан/хагас коксжсон түлш, дулаалга, цахилгаан/хий/сэргээгдэх халаалт) үр нөлөөг үнэлэх;\n•\tЭдгээр оролцооны “өрхийн түвшний нийгэм-эдийн засгийн нөлөөлөл” (өрхийн зардал, эрүүл мэнд, боловсрол, хөдөлмөр эрхлэлт, цаг ашиглалт, сайн сайхан байдал)-ийг шинжлэх;\n•\tЯлгаатай нөлөөлөл, тэгш бус байдлыг (орлогын квинтил, гэр/орон сууц, хүйс, хүүхэд, эмзэг бүлэг) тодорхойлох;\n•\tТатаас, санхүүжилтийн механизмуудын үр ашиг, тэгш байдал, тогтвортой байдлыг үнэлэх;\n•\tОлон нийтийн зан үйл, ойлголт, аюулгүй байдал, нийгмийн хүлээн зөвшөөрлийг үнэлэх.","abstract_eng":"Ulaanbaatar’s severe winter air pollution imposes large health, social and economic costs on households and on public systems. Building on Government measures (e.g., raw-coal bans and promotion of cleaner fuels), the Municipality aims to transition ger-area households to cleaner heating (electricity/gas) by 2028. \nThe purpose of the analysis is to generate credible, disaggregated evidence on the economic and social impacts of air pollution mitigation policies in Ulaanbaatar and identify affordable, fiscally realistic, equity-focused pathways toward clean heating for all households. The findings could also inform both UNICEF and Municipality’s policy advocacy and program design on children’s environmental health, social protection, and climate resilience and will serve as a baseline study to underpin future impact evaluations and monitoring of air quality and clean-heating policies.","start_date":"2026-05-06T00:00:00","end_date":"2026-06-06T00:00:00","sponsor_id":2088,"sponsor_name":"НҮБ-ийн хүүхдийн сан","performer_id":1640,"performer_name":"МУИС-ийн Нийгмийн судалгааны хүрээлэл","funding_type_id":1,"funding_type":"Гадаадын байгууллагын санхүүжилттэй","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5114,"project_code":"P2026-5114","project_name":"Цахим нийгмийн нөхцөл дэх хүн амын насжилт: Монгол ба Беларусын нийгмийн бодлогын сорилтууд”","project_name_eng":"Population aging in the context of e-society: Challenges for social policy in Mongolia and Belarus”","abstract_mn":"Цахим нийгмийн үе дэх хүн амын насжилт, түүнд тулгарч буй сорилт бэрхшээлийг Беларуь Монгол улсын хувь харьцуулан судалж цаашдын нийгмийн хамгаалал, хүн амын хөгжлийн бодлогод тусгах санал зөвлөмж боловсуулна. Үүний хүрээнд ахмад настны өнөөгийн нөхцөл байдлыг судлах  суурь судалгаа хийх, түүнд үндэслэн бодлогын санал зөвлөмж боловсруулна.","abstract_eng":"The aging population in the digital age and the challenges it faces will be studied in comparison with Belarus and Mongolia, and recommendations will be developed for future social protection and population development policies. Within this framework, a baseline study will be conducted to study the current situation of the elderly, and policy recommendations will be developed based on it.","start_date":"2026-03-29T16:00:00","end_date":"2028-04-29T16:00:00","sponsor_id":2092,"sponsor_name":"Боловсрол, шинжлэх ухааны яам, Шинжлэх ухаан технологийн сан","performer_id":1451,"performer_name":"Монгол Улсын Их Сургууль /МУИС/","funding_type_id":3,"funding_type":"Шинжлэх ухаан технологийн сан","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":1,"project_type":"Суурь судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5113,"project_code":"P2026-5113","project_name":"Ерөнхий боловсролын сурах бичиг, хөтөлбөр, бодлогын  шинэчлэлийн талаарх олон нийтийн санал бодол","project_name_eng":"Public opinion on reforms in general education textbooks, programs, and policies","abstract_mn":"Ерөнхий боловсролын сурах бичиг, хөтөлбрийн шинэчлэл, бодлогын талаарх олон нийтийн санал бодлыг судалж цаашид ЕБС-ийн сургалт, сургалтын бодлогыг сайжруулах санал зөвлөмж боловсруулна. Зорилын хүрээнд хөдөө орон нутгийн 5 аймгийн төлөөлөл, нийслэл хотын 7 дүүргийн иргэдээс 1750 хүнээс судалгаа авсан.","abstract_eng":"To study public opinion on the reform of general education textbooks, manuals, and policies, and to develop recommendations for further improving secondary school teaching and learning policies. Within the scope of the goal, a survey was conducted among 1,750 people representing 5 rural provinces and 7 districts of the capital city.","start_date":"2025-11-02T16:00:00","end_date":"2025-12-24T16:00:00","sponsor_id":2137,"sponsor_name":"Боловсролын Яам","performer_id":1640,"performer_name":"МУИС-ийн Нийгмийн судалгааны хүрээлэл","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5124,"project_code":"P2026-5124","project_name":"Ажил гүйцэтгэх гэрээ 6/7-25/24","project_name_eng":"Work contract 6/7-25/24","abstract_mn":"МУИС-ийн Нүүдэлчдийн археологийн хүрээлэн нь Монгол Улсын Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн 27.8, 27.9-д заасны дагуу “Эрдэнэт Суврага” ХК-тай 2025 оны 06 сарын 30-ны өдөр № 6/7 – 25/24 дугаар бүхий “АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ ГЭРЭЭ”-г байгуулж зохих хууль тогтоомжийн хүрээнд хамтарч ажиллаа. \nБид гэрээнд 14, 16 дугаартай язгууртны 2 бунхант булшны авран хамгаалах малтлага судалгаа хийхээр байгуулсан хэдий ч хөрс хуулалтын явцад шинээр 3 дурсгал илэрч тэдгээрийг хамтад нь судлах зайлшгүй нөхцөл байдалтай тулгарч сунгасан цагийн хувиарь, судлаачдын тоог нэмэгдүүлж ажилласнаар судалгааны ажлыг амжилттай гүйцэтгэсэн болно.","abstract_eng":"The Institute of Nomad Archaeology of the Mongolian National University, in accordance with Articles 27.8 and 27.9 of the Law on the Protection of Cultural Heritage of Mongolia, has concluded a “WORK CONTRACT” No. 6/7 – 25/24 dated June 30, 2025, and has cooperated within the framework of relevant legislation. \nAlthough we entered into the contract to conduct a rescue excavation study of 2 noble tombs No. 14 and 16, during the excavation process, 3 new monuments were discovered and it was necessary to study them together, so we worked with an extended working schedule and increased the number of researchers, and the research work was successfully completed.","start_date":"2025-06-30T16:00:00","end_date":"2025-07-31T16:00:00","sponsor_id":2380,"sponsor_name":"Эрдэнэт суврага ХК","performer_id":2381,"performer_name":"МУИС-ийн Нүүдэлчдийн Археологийн хүрээлэн","funding_type_id":13,"funding_type":"Бусад","research_field_id":38,"research_field":"Түүх, архелоги","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5121,"project_code":"P2026-5121","project_name":"ЭТТХК/20250103372 ДУГААР БҮХИЙ “АРХЕОЛОГИЙН АВРАН ХАМГААЛАХ МАЛТЛАГА СУДАЛГАА”","project_name_eng":"ETTHK/20250103372 “ARCHAEOLOGY PROTECTION EXCAVATION RESEARCH”","abstract_mn":"МУИС-ийн Нүүдэлчдийн археологийн хүрээлэн нь Соёл, Спорт, Аялал жуулчлал, Залуучуудын сайдын 2025 оны 04 дугаар сарын 25-ны өдрийн А/152 дугаар тушаалаар Монгол улсын нутаг дэвсгэрт археологийн авран хамгаалах хайгуул, малтлага судалгаа хийх зөвшөөрөлтэй байгууллага бөгөөд Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн MV-011953, MV-011954, MV-011955 дугаар бүхий ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн талбайн хэмжээнд археологийн авран хамгаалах малтлага судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэхээр төлөвлөөд байна.","abstract_eng":"The Institute of Nomad Archaeology of the Mongolian National University is an organization authorized to conduct archaeological rescue and excavation research in Mongolia by Order No. A/152 of the Minister of Culture, Sports, Tourism and Youth dated April 25, 2025. It plans to conduct archaeological rescue and excavation research within the scope of the special license areas MV-011953, MV-011954, and MV-011955 of “Erdenes Tavan Tolgoi” JSC operating in the Tsogttsetsiy soum of Umnugovi aimag.","start_date":"2025-09-07T00:00:00","end_date":"2025-12-14T00:00:00","sponsor_id":2379,"sponsor_name":"Эрдэнэс таван толгой ХК","performer_id":10,"performer_name":"МУИС,  ARC-ийн судалгааны төв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":37,"research_field":"Түүх архелоги","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Амжилттай хэрэгжиж дууссан\r\n"},{"project_id":5111,"project_code":"P2026-5111","project_name":"Өсвөр үеийнхний хар тамхи, сэтгэцэд нөлөөт бодисын хэрэглээ, мэдлэг, ойлголтын судалгаа","project_name_eng":"Research on adolescent drug and psychoactive substance use, knowledge, and perceptions","abstract_mn":"Өсвөр үеийнхний дунд байгаа хар тамхи, сэтгэгцэд нөлөөт бодисын хэрэглээ, тархалт, түний хор уршгийн талаарх мэдлэг хандлага ямар байгааг бүсийн төлөөлөл, нийслэл хотын хэмжээнд 1000 түүвэртэй судалгаа хийж цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээ, сургалт, нөлөөлөлийг тодорхойлох зорилготой судалагааны ажил юм. Ялангуяа гол үр дүн бол салбар дундын хамтын ажиллагааг зураглах, бодлогын зөвлөмж боловсруулахад  чиглэгдэнэ.","abstract_eng":"The research aims to determine the knowledge, attitudes, and consequences of drug and psychoactive substance use among adolescents, with a regional representative sample and a sample of 1,000 in the capital city, and to determine future measures, training, and impacts. In particular, the main results will be aimed at mapping interdisciplinary collaboration and developing policy recommendations.","start_date":"2026-04-30T16:00:00","end_date":"2026-05-31T16:00:00","sponsor_id":2137,"sponsor_name":"Боловсролын Яам","performer_id":1401,"performer_name":"Муонгол улсын их сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":31,"research_field":"Социологи","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5095,"project_code":"P2026-5095","project_name":"Улаанбаатар хотод шинээр баригдах орон сууцны хорооллын эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийн үр ашгийн тооцоо","project_name_eng":"An Economic Impact and Cost–Benefit Analysis of New Residential Development in Ulaanbaatar","abstract_mn":"Улаанбаатар хотод шинээр баригдаж буй орон сууцны хорооллуудын эдийн засагт үзүүлэх нөлөөлөл болон тэдгээрийн үр ашгийг тооцоолох зорилготой. Судалгааны үндсэн зорилго нь хотын орон сууцны хөгжлийн төслүүдийн эдийн засгийн өгөөж, зардлын харьцааг тодорхойлж, бодлого боловсруулагчид болон хөрөнгө оруулагчдад шийдвэр гаргалтад дэмжлэг үзүүлэхэд оршино. Мөн үл хөдлөх хөрөнгийн үнийн өөрчлөлт, хотын орон зайн хөгжлийн нөлөөлөл, нийгэм-эдийн засгийн үр дагаврыг хамтад нь авч үзнэ. Өгөгдлийн хувьд албан ёсны статистик мэдээлэл, хот төлөвлөлтийн баримт бичиг, зах зээлийн судалгаа, мөн Газарзүйн мэдээллийн систем (GIS)-д суурилсан орон зайн дүн шинжилгээний аргуудыг ашиглана. Судалгааны үр дүн нь хотын тогтвортой хөгжил, орон сууцны бодлого, газар ашиглалтын төлөвлөлтийг сайжруулахад чухал ач холбогдолтой бөгөөд цаашдын ижил төрлийн төслүүдийн эдийн засгийн үндэслэлийг боловсронгуй болгоход практик ач холбогдол бүхий зөвлөмжийг дэвшүүлэх юм.","abstract_eng":"This study aims to assess the economic impacts of newly developed residential housing complexes in Ulaanbaatar and to evaluate their overall efficiency. The primary objective is to determine the balance between economic returns and costs of urban housing development projects, thereby providing evidence-based support for decision-making by policymakers and investors. In addition, the study considers changes in real estate prices, the effects on urban spatial development, and broader socio-economic implications.\nIn terms of data, the research utilizes official statistical information, urban planning documents, market surveys, and spatial analysis methods based on Geographic Information Systems (GIS). The findings of the study are expected to contribute significantly to improving urban sustainability, housing policy, and land-use planning. Furthermore, the study will provide practical recommendations to enhance the economic justification of similar development projects in the future.","start_date":"2026-03-20T16:00:00","end_date":"2026-04-20T16:00:00","sponsor_id":2350,"sponsor_name":"Бодлогын судалгаа шинжилгээний төв НТҮГ","performer_id":2352,"performer_name":"МУИС ШУС БУС Газарзүйн тэнхим","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":5,"research_field":"Геологи, газарзүй, хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5125,"project_code":"P2026-5125","project_name":"“ЗАСАГ ЗАХИРГАА, НУТАГ ДЭВСГЭРИЙН НЭГЖ, ТҮҮНИЙ УДИРДЛАГЫН ТУХАЙ ХУУЛЬД ЗААСАН ОРОН НУТГИЙН ЧИГ ҮҮРГИЙН ХЭРЭГЖИЛТИЙН СУДАЛГАА”","project_name_eng":"“A Study on the Implementation of Local Government Functions as Provided in the Law on Administrative and Territorial Units and Their Governance”","abstract_mn":"Цахим шилжилтийн бодлогын зорилго нь улс орон, байгууллага, нийгмийн бүх салбарт дижитал технологийг нэвтрүүлж, үр ашиг, бүтээмж, ил тод байдал, иргэдийн амьдралын чанарыг сайжруулахад чиглэдэг. Нийслэлийн хэмжээнд хэрэгжүүлсэн цахим засаглалын хөгжлийн бодлогын хүрээнд ашигласан бодлогын зохицуулалтын арга хэрэгслийн үр нөлөөг тодорхойлно. Цахим засаглалын онолын үндэс, гол ойлголт, үзэл баримтлалуудыг нэгтгэн системчлэнэ. Нийслэлийн цахим засаглалын хөгжлийн бодлогын зохицуулалтын хүрээнд холбогдох бодлогын баримт бичгүүдийн уялдаа, харилцан хамаарлыг шинжлэнэ. Нийслэлийн цахим засаглалын бодлого, зохицуулалтын хэрэгжилтийн түвшинг тодорхойлно.","abstract_eng":"The objective of digital transformation policy is to introduce digital technologies across all sectors of the country, organizations, and society in order to improve efficiency, productivity, transparency, and the quality of citizens’ lives. This study aims to determine the effectiveness of policy instruments used within the framework of e-governance development policies implemented at the capital city level. It will systematize the theoretical foundations, key concepts, and approaches of e-governance. Furthermore, it analyzes the coherence and interrelationships among relevant policy documents within the regulatory framework of e-governance development in the capital city. Finally, the study assesses the level of implementation of e-governance policies and regulatory measures in the capital.","start_date":"2026-03-26T16:00:00","end_date":"2026-03-26T16:00:00","sponsor_id":2350,"sponsor_name":"Бодлогын судалгаа шинжилгээний төв НТҮГ","performer_id":1886,"performer_name":"МУИС, УТС","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":33,"research_field":"Улс төр судлал","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5128,"project_code":"P2026-5128","project_name":"\"Авилгыг бууруулахад чиглэсэн мэдээлэл, харилцааг сайжруулах нь\"","project_name_eng":"Improving Communication to Reduce Corruption","abstract_mn":"Энэхүү төсөл нь Монгол Улсад авилгын гэмт хэргийг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх ажлыг сайжруулах зорилгын хүрээнд авилгын эсрэг мэдээлэл, харилцааны салбарыг чадавхжуулах зорилготой. Үүний хүрээнд МУИС-ийн Сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны тэнхимийн магистрын хөтөлбөрт авилгын эсрэг мэдээлэл харилцааны талаарх хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах юм. Төслийн хүрээнд судлаачид бусад улс орны их, дээд сургуулийн мэдээлэл харилцаа-коммуникац, сэтгүүл зүйн хөтөлбөрийг судална. Үүний хүрээнд Монголын онцлогт тохирсон авилгын эсрэг мэдээлэх онолын мэдлэг, практик чадвар, хандлагын талаарх хичээлийн агуулгыг боловсруулан, хичээлийн хөтөлбөрт багтаана. Түүнчлэн төслийн хүрээнд МУИС-ийн Сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны тэнхим болон Авилгатай Тэмцэх Газрын мэргэжилтнүүдтэй хамтран хичээл сурталчлах өдөрлөг, төслийн тайлангийн үйл ажиллагаа зохион байгуулна.","abstract_eng":"This project aims to strengthen the anti-corruption information and communication sector in Mongolia with the aim of reducing and improving the prevention of corruption crimes. Within this framework, a curriculum on anti-corruption information and communication will be developed for the master's program of the Department of Journalism and Public Relations of the Mongolian National University of Science and Technology. Within the framework of the project, researchers will study the information, communication, and journalism programs of universities in other countries. Within this framework, the course content on theoretical knowledge, practical skills, and attitudes of anti-corruption reporting that are suitable for Mongolian characteristics will be developed and included in the curriculum. In addition, within the framework of the project, a course promotion day and project reporting activities will be organized in collaboration with experts from the Department of Journalism and Public Relations of the Mongolian National University of Science and Technology and the Anti-Corruption Agency.","start_date":"2024-11-18T00:00:00","end_date":"2026-05-28T00:00:00","sponsor_id":1362,"sponsor_name":"Авлигатай тэмцэх газар","performer_id":2387,"performer_name":"NUM, Department of Journalism and Mass Communication","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":35,"research_field":"Хэвлэл мэдээлэл, харилцаа холбоо","type_id":7,"project_type":"Бусад","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5119,"project_code":"P2026-5119","project_name":"Замын Үүд чөлөөт бүсийн хөгжлийн төлөвлөгөө боловсруулах","project_name_eng":"Develop a development plan for the Zamyn Uud Free Zone","abstract_mn":"Замын-Үүд чөлөөт бүсийн орчим дахь хил дамнасан худалдааны эрэлт тогтвортой өсөх хандлагатай бөгөөд 2025 оны техник, эдийн засгийн үнэлгээгээр сард дунджаар 52 сая ам.долларт хүрч, ойрын 5 жилд 72 сая ам.долларт хүрэх боломжтой гэж тооцоологдсон нь бүсийн эдийн засгийн өндөр чадавхыг илэрхийлж байна. Иймд хил дамнасан худалдааг албажуулах, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүний экспортыг нэмэгдүүлэх, логистикийн нэмүү үйлчилгээ хөгжүүлэх шаардлага улам бүр нэмэгдэж байна.\nЭнэхүү нөхцөл байдал, олон улсын чиг хандлагатай уялдуулан Замын-Үүд чөлөөт бүсийг 2026–2030 онд хөгжүүлэх стратеги төлөвлөгөөг боловсруулахдаа Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого, хоёр талт болон олон талт хамтын ажиллагааны баримт бичиг, хууль эрх зүйн орчин, олон улсын үнэлгээний шалгуур үзүүлэлтүүд, бүсийн нөхцөл байдлын шинжилгээ, оролцогч талуудын санал, холбогдох судалгаа, шинжилгээний үр дүнг цогцоор нь харгалзан боловсруулав","abstract_eng":"The demand for cross-border trade in the vicinity of the Zamyn-Uud Free Trade Zone is expected to grow steadily, and according to the technical and economic assessment, it is estimated that by 2025 it will reach an average of 52 million US dollars per month and can reach 72 million US dollars in the next 5 years, which reflects the high economic potential of the region. Therefore, the need to formalize cross-border trade, increase the export of value-added products, and develop additional logistics services is increasing.\nIn line with this situation and international trends, the strategic plan for the development of the Zamyn-Uud Free Trade Zone for 2026–2030 was developed by comprehensively considering Mongolia's long-term development policy, bilateral and multilateral cooperation documents, legal framework, international assessment criteria, regional situation analysis, stakeholder opinions, and relevant research and analysis results.","start_date":"2026-03-01T16:00:00","end_date":"2026-04-09T16:00:00","sponsor_id":2378,"sponsor_name":"Замын Үүд чөлөөт бүсийн захирагчийн алба","performer_id":1716,"performer_name":"МУИС-ийн Бизнесийн сургууль","funding_type_id":7,"funding_type":"Салбарын яам, агентлаг, их сургууль","research_field_id":29,"research_field":"Эдийн засаг, бизнес","type_id":2,"project_type":"Хэрэглээний судалгаа","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"},{"project_id":5106,"project_code":"P2026-5106","project_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2025/10 - 2026/04","project_name_eng":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК - Судалгаа, хөгжүүлэлт, зөвлөх үйлчилгээний гэрээт төсөл 2025/10 - 2026/04","abstract_mn":"Нэг талаас \"Мираи-Техноложийс\" ХХК нөгөө талаас болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу Японы автомашин үйлдвэрлэгч ТОЁОТА-гийн угсралтын үйлдвэрийн автоматжуулалттай холбоотой 1. Робот системийн хөгжүүлэлт, 2. Үйлдвэрлэлийн машин механизмийн автоматжуулалт, 3. Хиймэл оюун, 4. Компьютер вишн, 5. Тоног төхөөрөмжийн удирдлага зэрэг судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил, эдгээртэй холбоотой зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээт төсөл.","abstract_eng":"Нэг талаас \"Мираи-Техноложийс\" ХХК нөгөө талаас болон МУИС, МТЭС, ЭХИТ-ийн дэд профессор Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв нарын дунд байгуулсан \"Судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх гэрээн\"-ий дагуу Японы автомашин үйлдвэрлэгч ТОЁОТА-гийн угсралтын үйлдвэрийн автоматжуулалттай холбоотой 1. Робот системийн хөгжүүлэлт, 2. Үйлдвэрлэлийн машин механизмийн автоматжуулалт, 3. Хиймэл оюун, 4. Компьютер вишн, 5. Тоног төхөөрөмжийн удирдлага зэрэг судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил, эдгээртэй холбоотой зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээт төсөл.","start_date":"2025-08-15T16:00:00","end_date":"2026-04-14T16:00:00","sponsor_id":1788,"sponsor_name":"\"Мираи Техноложийс\" ХХК","performer_id":1943,"performer_name":"МТЭС, ЭХИТ, Р.Амартүвшин, М.Баярпүрэв","funding_type_id":6,"funding_type":"Компани, үйлдвэр","research_field_id":9,"research_field":"Цахилгааны инженерчлэл, электроникийн инженерчлэл, мэдээллийн инженерчлэл","type_id":4,"project_type":"Гэрээт ажил","project_state_name":"Хэрэгжиж байгаа\r\n"}]